tiones), Consol. cum schol.; codicem ab Ainardo scriptuin (cf. f. 12 et 26), quod e verbis f. 89 (a Vallino?) exaratfefficitur, etiam Persium praebuisse alicuius momenti ess videtur (Par.V 62. Parisinu., 16093 (Chartrciue de Scillon pret Bourg-en-l Sorbon. 355), s. XI., 69f., 280X210, 25 vv. Insunt: Pars tract metr., Consol. cum schol.
64. Paruimu 17814 (Buherianus C 45), s. XL, 123 f., 290 X 210 25 vv. Continentur: Vitae, Tract metr., Consol. cum schol. (cf. Par. 6401i supra no. 50).
65. Paruinut, Nouv. acquis. 1478 (Cluniacensis 49), s. XI., 91 273X182, 2 laterc. 56 vv. InBunt: Consol. cum schol., scripta philos.
66. Pommerifelderuu 786 Schepssio teste non s. XI., sed XIV.
67. fi<mianu» Angelicus R6, 14,33 f., 252X170, mutilus; in Narduc catalogo saec. XIV., a Stangelio, qui eum Schepssii gratia inspexit, X. scribitur.
68 a, b. SanjalletuU 810 et 825 s. XI. Notkeri textum et versio exhibent (v. supra p. XI.).
69. SangaUensis 844 (F, 186 p., 225 X 160, 21 w.) int libros Grimoaldi abbatis (847 — 871) recensitus (v. P. Le mann, MittelaU. Bibl.-Kai. Deutschlands u. d. Schiceis I 89, de Hartmuto cf. 87, 21); cui aetati conveniunt litteraru formae speciminis intercedente bibliothecae praefecto luc ope confecti. In codice, quem Schepss accurate contu et 29, 4 (ex quo loco rationem inter F et T intercedente cofrnosci posse Schepss suspicatus est) et 100, 20 verba manu priore omissa a manu altera, quae scholia quoqu addidit, suppleta sunt, quae in T unum ipsum versv efriciunt. Cum utriusque libri lectiones mirum quantum consentiant (p. 75, 1), dubium non est, quin F e T correcto descriptus sit; adhibendus igitur erat in codicis T lacuna. De Lupi tractatu supra p. XI, de scholiis Naumann p. 1*? Von untergeordneter Bedeutung, weil durch starke Benutzung ein groBer Teil namentlich der unteren Marginalscholien unleserhch geworden ist.'
Prolegomena.
XXI De T{egernseensi) Monac. Lat. 18765. v. p. XVII, no. 40.
72—74. De Treverico 1093 (1464; L Peiperi) et duobus fragmentis, item s. XI., v. Langen (Symbol. phil. Bonn. 263), Steinmeyor II 64, IV 622. Itand, Ioh. Scottut 96. Naumnnn p. 1. Codex praeter Boethium exhibct Prudentium, Seduliurn, Aratorem, Avianum; f. 115 b incipit Exporilio in libro Boetii De eontol. phyl. Bemigii Autitriodorentit magittri (sequuntur Vitae III. et IV. et reliqunrum partes).
75. Turonemi» 803 (749, 130, C 803, S. Martini 21), s. IX/X., 103 f., 289 X 220, 2 Iaterc. 33 vv. Continet: Aritbm., Consol. cum paucis scholiis. Tract. metr. Inspexit Gregory. Cf. Rand, A Survey o/ the Hit. of Toun (Mediaeval Acad. of America. Puhlie. 3, 1929) I 193; tab. CLXXXIV 3, 4, CLXXXV 1.
76. Valentianeniu 354 (288; F 3, 5. S. Amandi Elnonensis), s. XI./XIL, a Brandtio et Holdero inspectus, proptcr Lupum adferendus.
77. De Yoticano 3362 V. E. Narducci, Intorno aU' autenticila di un codiee Vat. contenente it tratlato di Boezio De eont. phil. teritlo di mano di Giovanni Boccaccio. Atti delI'Acc. Lincei. Mem. della classe di acienze morali stor. e fll. VIII (1882), 3, 243.
78. Vaticanus 3363, s. IX. (V), 60 f., 260X185, 28 w. Inest: Consol. cum schol. et eiusdem (v. supra p. XII, adn. G et p. 100, 10) et posterioris aetatis. In initio folia quaedam s. XV. suppleta, alia prorsus evanida sunt. Adhibere potui St. Sedlmayeri collationem et iinaginem, quae dicitur photographica.
79. Vatieanut 3865, s. X., 57 f., 248 X 230, 23 vv. Praebet Consol. (usque ad p. 121,20) cum schol. et explicationc metricn; partem contulit Wartenberg.
81. Vitidobonensis 271, s. IX./X., 80 f. Continentur: Vita II., imago Boethii, Consol. cuni schol. et explicat. metr. (f. 76 sq. Somniale Danielis prophetae quod ridit m Babyhn), Lupus (duo fol. excisa); contulit C. Schenkl. Signavi Viad.
82. 83. Vratitlavientet Rehdigeriani S I 4, 3 (54 f., s. XII.) rt 4 (77 f., s. XI./XII, »• X adscribitur in libro: Aut Breriauer cff. BM. u. Archiven 1926, 11; olim S. Michaelis Hildesheimensi.s), a Peipero collati et R et // litteris insigniti. Expl. B: Ut laetut ponti. Vt gaudere tolel.
84. Vratitlavientit Rehdigerianus S IV 3 a: Vitam VI. margini t 32 manu s. XIII. adscriptam deprompsit Peiper.
De eodieibns amissis «atis habeo ad Beckeri Catalogos relegare, unde apparet et Augiensem et Bobienscm librum esstitisse. In n. 175 XXII Prolegomenu.
Boethiua cum Sedulio, 185 sq. cum Persio coniunctus eat. Codiccm Froehlichii cuiusdam cpera Mosquam (Eeich»archit-) traoslatura ibi non reperiri tesUtur Olga DobiaS, mulier huraanissima; in eo fuisse comracntarium rectoris cuiusdam Selestadiensis edocemur ab E. Thraemero ( Auf der Suche naeh dcr Dibl. Iwan* de. Schrccklichen. Allgem. Zeitung 1892, 2, BeiL 1 p. 4; 1, Beil. 2 p. 1).
Iam paucis comprehendamus, quae singulis codicibus examinatis de archetypo (X) statui possunt. Qui scriptura inaiuscula iU confectus, ut carmina capitalibus litterfa distinguerentur, bonae notae fuit, quippe qui aut Boethh temporibus aut non multo post scriptus esset; ex Italia autem in Galliam ablatus est. Nescio an e codicibus P et Turonensi concludi possit scripta Boethiana secundura litterarum ordinem digesta fuisse (Arithm. [Mus. cum Arithra. cohaerens], Consol.). P magni pretii est, cum ex eo genuina codicis T lectio correcturis oblitterata erui possit. Aeque ac T codices J.wr(elianensis) et L cum Consolatione, quae Christianae indolis esse videbatur, Opuscula sacra coniungunt et lectionibus ipsis librum Fad eandem familiam pertinere e^-incitur. Quod Rand (Jahrbb. Suppl. XXVI 1901. 412 sq.) quattuor familia3 codicum, qui Opuscula sacra exhibent, statuit, Corbeiensem, Dionysianam, Floriacensera. Turonensem, et codices LT Turonensi adscribit, p. VflE autem editionis, quam infra commemorabimus, Opusculorura aacrorum fata eadem fuisse quae Consolationis dicit, satis habeo adnotare A cum Floriacensi, Fgemellum eius glossis Hibernica scriptura additis cum Laudunensi cohaerere, Lupum, cuius metrorum Boethii exemplar antiquissimum in F apographo codicis T exstat, operam textui Boethiano nayasse veri simile esse; Turonensem iam commemoravi. In aliis codicibus, quos longius ab archetypo distare consentaneum est (Caniabr. Gg V 35, Einsidl. 302, Harl. 2685, 3095, Trev. 1464), Consolatio cum poetarum Christianorum velut Aratoris, Fulgentii, Prosperi. Sedulii scriptis coniuncta est.
Quamquam enucleare non licet, qui codices simul eodem archetypi verba legente quique deinceps ex eodem fonte descripti quique inter se collati correcti sive cor- Prolegomena.
XXIII rupti sint, tamen, qui Iocos, quos statim adferam, inspexerit, eum iudicaturum esse confido praeter LPTV cum quibusdam ad eos proxime accedentibus, Bernensem 179 dico (K), Bonnensem (D), Laud(unensem), utrumque mutilum, reliquos vix ullius pretii esse. Sunt autem loci hi: 96, 13 rebus gerendis E, F in mg., Met. 1, Monac. 14324, relus regendis W (Klussmann), rege »»» dis V, reg »» endis Laud. (in archetypo reb. gerendis fuisse, b autem et er vix legi potuisse videntur; librarios Laud. et V archetypum iterum adhibuisse putare licet), regendis reL 44, 14 (ubi T deest) Desine interpolatum est in omnibus codd. praeter FLPV Aur., Cant., Carnot., Laud., Bodl. Auct. F 1, 15, Par. 6401, 6639, 8039, 12961, 17814, Nouv. acquis. 1478, Tur.
LPT propter errores quosdam, qui scriptura minuscula explicantur. non e X, sed e minusculo archetypo Z fiuxisse videntur saec. VHI. scriptura eius generis confecto, quo o et cc difficillime distinguuntur (95, 26 suarescant P). L et Tenim si minus saec. VIII., at tamen IX. ineunte conscripti sunt. Z scholia et explicationes (cum Lupo non semper consentientes) habuisse videtur, cf. 7, 23 et quae supra ad codicem P adnotavimus. Verba, quae leguntur 91, 5— 9 in Z suo loco tradita fuisse mihi persuasi. De glossis codicis V ad alium textum spectantibus cf. 100, 10.
Quae cum ita essent, non dubitavi primum consensuni PT sequi; in lacuna codicis T, ubi L et F consentiunt, uulla de codicis T Iectione dubitatio relinquitur, raro aliqua, ubi discrepant. Fuit, cum pro T codice lacunoso XXIV Prolegomena.
integrum L adhibere mallem; sed L codice T aliquantum deterior est (v. 32, 6) et suam habet orthographiam, ad (|uam iam delabimur.
In orthographia constituenda praeter codices P (qui quaedam velut coherceo et urgueo 1 ) fidelius servavit, recentiores autem scripturas velut iocundus plerumque exhibet), T (cuius apographum F in orthographicis rebus non omnino consentit), F(aeque ac P medio fere saec. IX. conscriptum) respicienda sunt, quae Cassiodorus, De orthographia adnotavit aut excerpsit.*) Formae velut illuminatw. irrisio 1 ), immutabilis, impius, improbus commendantur adsimulata praepositione ante m et n, quae in Augustini Civitatis codicibus Lugdunensi et Veronensi observatur (CSEL. XXXIX, p. Vmi). Cum tamen Boethius diversis fonnis uti*) et locis quibusdam (velut 28, 10 inlaesum i» violatumque, 42, 7 inlatas iniurias, cf. 92, 28) formas dis simulatas 5 ) praeferre maluerit, praepositionum ad et ii formas primarias hic illic cum codicibus retinui nequ vero prorsus negari licet archetypum uncialem aeque a< Puteanum*) Livii adsimulatas ubique formas exhibuisse Item Cassiodorus praefert exsilium, exsors (P*TV l ), exspect (L* saepius, T bis), exstirpare (P'TL l V), similia.
') V. Indicem vcrborum s. v. ortho^raphia ip. 224 sq.). Codicum <!i'pravata» formas velut eonditio, hertrt, trpe, »epire, turpitio non curavi.
' '., I in PTV corrcctum est irridenuM. Ctnim unius codicis T correcturis errores intcr scribendum nati sublati nn novae lectione* iatnisoe sint, difficile diiudicari potest.
*) Cf. quae Mommsen exposuit in Mon. Germ. Auet. ant. XII, p. CXVI. *) Rand, On the hUL of the De VUa Caetarum of SueUmiu* (Harv. Stud. of Class. Phil. XXXVII 1926) 35, 5 editores codicibus saec. IX. lusto pluris aestimatis iusto plures formas dissimulatas admittere censet-AdsimuUtionem in pronuntiatione semper adhibitam, in seribendo plerumque omissam esse contendit Linderbauer in editione Regulae S. Benedicti iFloribg. PatriH. XVIL Bonnae a. 1928.), p. 7 sq.
*) Ct Shipley, Certain nuree* ofeorruption in Latin 3tln. Am. Journ. cf Arch. 2. Scr. VII (1903), U3 sqq.
Prolegomena.
XXV V.
DE CONSOLATIONIS EDITIONIBVS ET VERSIONIBVS.
Boethii libri De philosophiae consolatione primum typis excusi sunt ab Ioanne Glim Savigliani (ut videtur) a. fere 1471, deinde Norimbergae a. 1473 adiecta et translatione Alemannica, de cuius auctore non constat (v. Goedeke, Grvndrip 1- 443) et expositione Thomae Aquinati falso (v. p. XIII.) adscripta. Quinto decimo saeculo omnino plus sexagies 1 ) publicati sunt et soli et inde ab a. 1491 inter cetera Boethii scripta; neque vero qui codices ad has editiones adhibiti sint, compertum habemus. Ioannis Murmelli, cuius editio prior Coloniae 1511 apud Quentelium, altera Daventriae 1514 apud Albertum Pafraet prodiit, et Rudolphi Agricolae adnotationes in LXIII 886 sqq. (M.) repetitas esse moneo. In praefatione (v. LXIII 542 M.) operuia Boethianorum editionis Basileae 1546 ab Henrico Lorrito (Glareano) curatae tres codices commemorantur: Ioannis Kerr, abbatis Divi Georgi in Hereynia silva, Bonifacii Amerbach, ex bibliotheca editoris. Tlieodori Pulmanni (cuius textus saepius repetitus est) editiones 1562 et 1580 Antverpiae a Christophoro Plantinio typis mandatae sunt. A 1607 Antverpiae Ioannes Bernart suo codice (Berchemiano) et Iusti Lipsii usus, Hanoviae Theodorus Sitsmanu Erfurtensi et Rittershusiano Consolationem emiserunt?
Bernartianae editionis exemplar cum mss. Riccardi Bentlei collatum in Museo Britannico adservari dicitur. Bene meritus est Renatus YaUinus (Lugduni 1656), quod et quinque codices Parisinos excussit et commentarium haud spernendum confecit. Ex quo pendet Callyi editio in usum Delphini (Paris. 1680, 1695), quae repetita est in vol. LXHI 547 sqq. M. Carmina Polycarpus Leyser tribus codicibus Helmstadiensibus usus Historiae poetarum medii ««•»' (Halis 1721) inseruit. Consolationis editionem Glas- ') no. 4511— 4572 (Gesamtkatalog der Wiejjendrucke).
XXVI Prolegomena.
goviensem a. 1751, cui additae esse dicuntur lectiones codicum Glasgoviensis et Oxoniensiuni, non vidi. Codices quosdam parvi pretii adhibuit Theodorus Obbarius (Ienae 1843), qui editiones veteres composuit atque ea auxit, quae F. C. Freytag, Trost der Philosophie, aus d. Lat. des B. (Riga 1794) ex versionibus ') congesserat.
Multo plures codices praesto erant Rudolfo Peiper ad editionem Teubnerianam parandam, quae a. 1871 prodiit. T codicum suorum optimum esse recte cognovit, ita ut. si partem excipias, quam e codice W suppletam esse Schepss demum perspexit, a textu eius haud ita saepe recedendum sit; saepissime autem interpunctio corrigenda est. 1 ) Alteram quam Peiper parabat editionem neglegere licebit, cum longe deteriorem futuram fuisse recte exposuerit Augustus Engelbrecht 5 ) p. 4. Peipero mortuo munus Consolationis edendae suscepit Georgius Sckepss: trecentos quinquaginta fere codices aut inspexit aut inspiciendos curavit. sex libros a Peipero non adhibitos integre collatos habuit. Cuius indefesso labore*) et Engelbrechtii* commentatio, quae Schepssio praematura morte ''i I. IL Weingaertncri versionem Germanictun (Lentii 1827) liauil • ontemneniliiin Freytagianae postpono; Richardi Scheven a. 1893 Bibliothecaeuniv. a Ph. Heclam editae inserta est. Quibus melior mihi videtur interpre-tatio, ijiiam ab Ebcrhardo Gothrin relictam publici iuris fecit Mari» Lut&a Gothein uxor, qtiae morttia est, antequam liber prodiit, qui intcribitur: Rotthiiu, Trott irr Vhilotophie (Berolini a. 1932); errores quoadam nttigi tpae in censura, quae inserta eat ephem. Phil. Woch. l'J33, tttaqq. Tcxtus Latinus uullius fere momenti est. oum hic iUic Kngelbrechtii, qui mox commemornbitur, ratione habita a Peipero pendeat. Adde versiones Anglicas, quas confecerunt Cooper New York 1902, H. R. James Londini 1897; cf. G. Bertoni, InUrrno a due volgaamenti <fi Boe=io. Bull. Soc. fit Rom. NS. I 5. • Lsener AnteL Bolderi p. 19): /oUernde Mifiintrrpunkticm. •J Coruolatio philotophiae rff Boethiu.. Sitr.-Ber. d. Akad. Wien OXLIV 190 sqq. (III i«,q., = £ng. Eiusdem Boelhiana Wiener Stad. XXXIX 154 significantur Eng* — Recte ( v. Eng. 54) neglexit coniecturas, fW Bw»#cA ( supra p. VI, adn. 4) sine iusta causa protulit De opusculis, quae ad Consolationem pertinent, v. supra p. S et iafrm XXXI. praeterea Jahresber. CXLl 138.
Prolegomena.
XXVII abrepto conscripta est, et haec editio uititur. Engelbrecht imprimis codices P et T, tum V et L respiciendos esse recte perspexit et multos locos bene explicatos a coniecturis prolatis defendit. Ut diligenter attendant, quae docuit, eos, qui hac editione utentur, iterum iterumque rogo.
Anno 1918 in The Loeb Classical library Consolatio prodiit cum Anglica versione I(oannis) T(horpe) 1 ); adnotationem criticam iis tantum locis E. K. Rand addidit. quibus a codicum memoria recessit. Editionem post mortem Adriani a Forti Scudo (Fortescue) per G. T. Smith Londini a. 1925 publicatam a Peipero et Engelbrechtio pendere e censura Gustavi Krueger*) comperi.
Iam, antequam praefandi finem faciam, de sermone ad Indicem verborum et locutionum relegare et pauca de clausulis addere liceat. F. di Capua, II Cursus nella Consolalio philosophiae e nei tratlali teologici di Boesio (Didaskaleion HI 1914, 269—303) praeter cursum planum») ['xxoo'x] ( tardum ['xx(x)'xx], velocem ['xxxx'X(x>] distinguit trispondiacum et celerem ['xx'X'x]; sedBoethius 2t5, 28 si suas artissime cum voce delicias coniunxit, delicias suas fovet vix ad celerem illum, sed ad velocem cursum referre poterat, si voculae inquam rationem non habuit, haereanl, inquam, precor ad tardum. De extremis verbis 118: amicos invenisti (ad cursum utique planum referendis), tenendum est, in Consolatione clausulas occurrere, q»ae metricae videntur esse (22, 19 esse desislit, 27, 11 sq. illa fugiendo); cf. A.W. de Groot, Gnomon III 337. Unde factum ') Cf. Am. Journ. PhU. XLIi 266 et censuram metm: Phil. Woch. »'•»22, 1205.
*) Theol. Lit-Zeit 1926, 296. Libri, quem L. Cooper inscripsit A Cor.-tordanct o/ BoeOuiu. The five Theolojical TraetaU* and the Contolotion •>/ Philo*oph ¥ _ Cambridge Masa. 1928, cenauram egeruntRand. Speculum Iv 223 et E. LSfstcdt, Deutsche Lit.-Zeit 1929. 1435 sqq.
') Signo X syllabae ictu carente» notantur.
XXVIII Prolegomena.
est, ut A. C. Clark, The Cursus in Mediaeval and Vulgar Latin., Oxford 1910, duodecim clausulas Consolationis metricas esse contenderet; cf. etiam Ioh. Moller, De claustdis a Q. Aurelio Symmacho adhibitis. Monasterii Guestfalorum 1912.
Restat, ut grato animo recolam Augusti Engelbrecht memoriam, qui operis socius mihi exstitit optimus et benevolentissimus (cf. Jahresber. CCX 47) et gratias quam maximas agam cum viris doctis, qui mea gratia codices inspexerunt et bibliothecis Brunensibus et Vindobonensibus quarum copiis usus sum, tum Edmundo Hauler, qu in editione adornanda et emendanda, deinde in plagulis corrigendis docte et benigne me adiuvare non destitit.
Dabam Brunae mense Aprili a. h. s. XXXII.
Guilelmus Weinberger.
Guilelmus Wcinberger, professor Branensis non philc logiao solum, sed etiam palaeographiae peritissimus, quamquam diu aegrotabat, tamen a. d. XI. Kal. Int a. MCMXXXH. praeter omnium exspectationem repentina morte exstinctus est. Ttini hanc Boethii Consolationis editionem iam diulum praeparatam usque ad paginam 48. mecum typis inv primendam curaverat, ceteras textus partes semel bisve correxerat. Prolegomena quidem supra publicata ipse confecerat, sed Indices rerum et verborum tantummodo adumbratos reliquit. Quos post eius obitum me adhortanie atque moderante doctor Ludovicus Bieler, lector universitatis Vindobonensis, strenue retractavit et partim auxit; praeterea Indicem grammaticum, rhetoricum, prosodiacum, metricum adiunxit. Prolegomena nobiscum qua solet diligentia legit Carolus Prins, professor doctissimus universitati* Craeciensis.
Prolegomen XXIX Tragicae sortis editorum cum Peiperi et Schepssii, tum Engelbrechlii nostri et Weinbergeri, qui studiorum Iaborumque suorum finem non viderunt, pie memor elaboravi, ut editio imperfecta secundum horum sententias continuaretur et, quoad eius fieri potuit, absolveretur, iamque confectam benevolo virorum doctorum iudicio commendatam esse velim.
Vindobonae Kal. Apr. MCMXXXIV.
Edmundus Hauler.
CONSPECTYS SIGLORVM.
? = Parisinus Lat. 7181, saec. IX. med. P 1 = P ante corr., P' = Pe corr.
* = Tegernseensis Monac. Lat. 18765, s. IX. in. In lacuna e codice W suppleta ratio habenda est codicum e T integro descriptorum: F = Sangallensis 844, s. IX. med. et -,Mr - = Aurelianensis 270, s. IX (compluribus locis inspectus).
Laud. = Laudunensis 439, s. IX. (locis quibusdam col- Iatus).
in 4°, n. 3, s. X./XI. = Antverpiensis Plantin. M. 190 (prius 38), s. IX. in.; emendationes partim saltem adPulmannum redeunt.
XXX Prolegomona.
Baa. = Bednars = Brahnan = Byicater = Dienel = Kng. —- Eng> Hartlieh Hutlinger - Kinlay Klingner Kluss. Xaumann Xolte Obb.
Spir. Bases A0HNA IV 1892, 341 sqq. G. Bednarz, De universo orationis colore et syntaxi Boethii. I. De B. univ. orationis colore. Vratisl. 1883; U. De syntaxi B. Striegau 1892, 1907, 1910.
C. Brakman: Sidoniana et Boethiana. Traiecti ad Rhenum 1904.
I.Bywater, Journal of philol.II (1869),55sqq. R. Dienel, Zu Ciceros Hortensius, Progr. d. Akad. Gymn. Wien 1912, 1913, 1914. A. Engelbrecht, Die Consolatio philosophiae des Boethius. Sitz.-Ber. d. Wiener Akad- Philos.-hist. Cl.CXLPV 190 sqq. (HI 1—60).
A. Engelbrecht, Wien. Stud. XXXIX 154 sqq- P. Hartlich, Studia Lips. XI (1889), 207 sqq.
H. Hlittinger, Studia in Boelii carmina collata, Progr. Regensburg 1900, 1902.
A. P. Mac Kinlay, Harvard Mudies XVUl (1907), 123 sqq.
F. Klingner, Dt Boethii Cons. phil. (Phil Unters. Kiessling u. Wilamowitz, XXVII), Berlin 1921. = R. Klussmann, Philol. 1891, 573 sqq. : H. Nainnann, Notkers Boethius (Quellen u Forsch. z. Sprach- u. Kulturgesch. der gerni Volker CXXI), StraBburg 1913. = H. Xolte, Zeitschr. f. d. 5st. Gymn. XXXI 87sq : Th. Obbarii editio (Ienae 1843).
Prolegomena.
XXXI Peip. = R. Peiperi editio (Lipsiae 1871). Peip. 1 = R. Peiperi editio altera, quae publici iuris facta non est, Plasberg = 0. Plasberg, De Ciceronis Hortensio dialogo. Lips. 1892.
Band = E. K. Rand, Harvard Studies XV (1904), 1—28. — Jahrb. f. Phil. Suppl. XXVI 401sqq. — Boethius, The theolog. tract., The Consol. of Phil. with the Engl. transl. of I. T(horpe). revised by H. F. Stewart (The Loeb Class. library 1918).
Schepss == G. Schepss, Handschriftliche Studien zu Boethius De cons. phil. Progr. Wurzburg 1880/1. - Philol. 1893, 380 sq. — Archiv f. d. Stud. der neueren Sprachen XCIV (1895', 149 sqq.
Sitzm. = Th. Sitzmanni editio (Hanoviae 1607). VaU. = Ren. Vallini editio (Lugduni 1656). Volkmann = R. Volkmann, In Boethii De Cons. phil. libros commentarxolum crit. Gymn. Jauer 1866. Vulpius = Ant. Vulpii editio (Paduae 1721, 1724; cum twtis variorum, Glasgov. 1751).
ANICII MANLH SEVERINI BOETHII PHILOSOPHIAE CONSOLATIONIS LIBER I.
I. Carmina qui quondam studio florente peregi.
flebilis heu maestos cogor inire modos. Ecce mibi lacerae dictant scribenda Camenae et veris elegi fletibus ora rigant. Has saltem nullus potuit pervincere terror, on ne nostrum comites prosequerentur iter. Gloria felicis olim viridisque iuventae.
solantur maesti nunc mea fata senis. Venit enim properata malis inopina senectus et dolor aetatem iussit inesse suam. uo) Intempestivi funduntur vertice cani et tremit effeto corpore laxa cutis. Mors hominum felix, quae se nec dulcibus annis inserit et maestis saepe vocata venit. Eheu, quam surda miseros avertitur aure (»> et flentes oculos claudere saeva negat! Dum levibus male fida bonis fortuna faveret, paene caput tristis merserat hora meum; Inicriptio deest V Boetii de consolatione philosophiae L MalliLP PTL Boetii_Pr«, cf. Schepss, Blaett. bayr. Gyxrn. XXIV 25 Boec(t)ii VC ET LNL (ostris) K Vind. Peip. EX CONSL (COXS TtL l ORD (OBDI • P) T Pe<p. EXMAG OFF. ATQE> Vind. Peip. (PATRICU (PATB E PATRIC T» rei., Peip. patricii de consolatione K PHYLOSO-PHYAE T philosopbicae E LIB. I. IXCIPP IXCIPIT LIBER I TKE IFELICITER) T; cf. libros IL IV. V^ CSEL IIL p. L XXX I I sq.
Boethii Phil. cona.
Nunc quia fallacem mutavit nubila vultum, <*» protrahit ingratas impia vita moras.
Quid me felicem totiens iactastis, amici? Qui cecidit, stabili non erat ille gradu.
1 1. Haec dum mecum tacitus ipse reputarem querimoniamque lacrimabilem stili officio signarem, astitisse mihi supra verticem visa est mulier reverendi admodum vultus oculis ardentibus et ultra communem hominum valentiam perspicacibus, colore vivido atque inexhausti vigoris, quamvis ita aevi plena foret, ut nullo modo nostrae 2 crederetur aetatis, statura discretionis ambiguae. Nam nunc quidem ad communem sese hominum mensuram cohibebat, nunc vero pulsare caelum summi verticis cacumine videbatur; quae cum altius caput extulisset, ipsum etiam caelum penetrabat respicientiumque hominum 3 frustrabatur intuitum. Vestes erant tenuissimis filis subtili artificio indissolubili materia perfectae, quas, uti post eadem prodente cognovi, suis manibus ipsa texuerat; quarum speciem, veluti fumosas imagines solet. caligo quaedam - i neglectae vetustatis obduxerat. Harum in extremo margine fl Graecum, in supremo vero 6 legebatur intextum atque in utrasque Utteras in scalarum modum gradus quidam insigniti videbantur, quibus ab inferiore ad superius 5 ek-mcntum esset ascensus. Eandem tamen vestem violentorum quonradam sciderant manus et particulas. quas 6 quisciue potuit, abstulerant. Et dextra quidem eius libellos, sceptrum vero sinistra gestabat.
7 De limilibui Falgentii rt Mart. Cap. Ilib. III. et VII.) exordiis tf. Klingner 114 17 infra p. 0, 13 83 Boeth. in Porph. Dial. I 3 (CSEL IIL S. lsq.): est.. philosophia genus, species vero eiaa duae, una quae ti.«oretioa dicitur, altera quae prnctica Quae ubi poeticas Musas vidit nostro assistentes toro 7 fletibusque meis verba dictantes, conimota paulisper ac torvis inflammata luminibus: Quis, inquit, has scenicas 8 meretriculas ad hunc aegrum permisit accedere, quae s dolores eius non modo nullis remediis foverent, verum dulcibus insuper alerent venenis? Hae sunt enim, quae 9 infructuosis affectuum spinis uberem fructibus rationis segetem necant hominumque mentes assuefaciunt morbo. non liberant. At si quem profanum, uti vulgo solitum vobis, 10 "o blanditiae vestrae detraherent, minus moleste ferendum putarem — nihil quippe in eo nostrae operae laederentur — hunc vero Eleaticis atque Academicis studiis innutritum? Sed abite potius, Sirenes usque in exitium dulces, meisque n eum Musis curandum sanandumque relinquite. His ille 12 15 chorus increpitus deiecit humi maestior vultum confessusque rubore verecundiam limen tristis excessit. At ego, cuius 13 acies lacrimis mersa caligaret nec dinoscere possem, quaenam haec esset mulier tam imperiosae auctoritatis, obstupui visuque in terram defixo, quidnam deinceps esset » actura, exspectare tacitus coepi. Tum illa propius accedens M in extrema lectuli mei parte consedit meumque intuens vultum luctu gravem atque in humum maerore deiectum his versibus de nostrae mentis perturbatione conquesta est: D> Heu quam praecipiti mersa profundo ' a mens hebet et propria luce relicta tendit in externas ire tenebras, 1 Plat. Rep. 607 b: *aW r«s Jtaifofa tfiloaofht rt *al «o.ijn-*'J 14 Plat. Rep. 548 b: xrfi alji»'"^ Moitnis * M"* Uym xctl ftloao<fla ( - de Cic. Hort. fr. 84 (91): ponendae sunt fides ct tibiae cf. Plasberg 68sq. Usener, Gott. Anx. 1892, 387. MOller 21. Dienel 1913, 16. Klingner 115, 2 Boethii Phil. conB.
terrenis quotiens fiatibus aucta (6> crescit in immensum noxia cura!
Hic quondam caelo liber aperto suetus in aetherios ire meatus cernebat rosei lumina solis, visebat gelidae sidera lunae (to) et quaecumque vagos stella recursus exercet varios flexa per orbes, comprensam numeris victor habebat. Quin etiam causas. unde sonora fiamina sollicitent aequora ponti, ua quis volvat stabilem spiritus orbem vel cur Hesperias sidus in undas casurum rutilo surgat ab ortu, quid veris placidas temperet horas, ut terram roseis floribus ornet, bo) quis dedit. ut pleno fertilis anno autumnus gravidis influat uvis, rimari solitus atque latentis naturae varias reddere causas: nunc iacct effcto lumine mentis tw et prcssus gravibus colla catenis declivemquc gerens pondere vultum cogitur heu stolidam cernere terram.
1 2. Svd mcdicinae. inquit, tempus est quam querelae.
2 Tum vero totis in me intenta luminibus: Tune ille es, ait, qui noslro quondam lacte nutritus. nostris educatus 3 alimentis in viriiis animi robur evaseras? Atqui talia contuleramus arma. quae nisi prior abiecisses, invicta te 4 finnitate tuerentur. Agnoscisne me? Quid taces. pudore an stupore siluisti? Mallem pudore, sed te, ut video, stupor PTLVKE i icsa f'A'' 12 qai T> 2« promtis P wgno addito, q«o ad wiargnem relegari $olet. ubi nihil Umen exttat) 29 prius(?) T l 30 ■CMMM T'Z.'V' Aur. 31 videor P» oppressit. Cumque me non modo tacitum, sed elinguem 5 prorsus mutumque vidisset, ammovit pectori meo leniter manum et: Nihil, inquit, pericli est, lethargum patitur, communem illusarum mentium morbum. Sui paulisper 6 oblitus est; recordabitur facile, si quidem noa ante cognoverit, quod ut possit, paulisper lumina eius mortalium rerum nube caligantia tergamus. Haec dixit oculosque meos 7 fletibus undantes contracta in rugam veste siccavit.
in. Tunc me discussa liquerunt nocte tenebrae luminibusque prior rediit vigor, ut, cum praecipiti glomerantur sidera Coro nimbosisque polus stetit imbribus, sol latet ac nondum caelo venientibus astris »» desuper in terram nox funditur; hanc si Threicio Boreas emissus ab antro verberet et clausum reseret diem, emicat et subito vibratus lumine Phoebus mirantes oculos radiis ferit. <»o» 3. Haud aliter tristitiae nebulis dissolutis hausi caelum l et ad cognoscendam medicantis faciem mentem recepi. Itaque ubi in eam deduxi oculos intuitumque defixi, respicio 2 nutricem meam, cuius ab adulescentia laribus obversatus fueram. Philosophiam. Et quid, inquam. tu in has exsilii.1 nostri solitudines, o omnium magistra virtutum, supero cardine delapsa venisti, an ut tu quoque mecum rea falsis criminationibus agiteris? — An, inquit illa, te, alumne, 4 desererem nec sarcinam, quam mei nominis invidia Boethii Phil. cons.
5 sustulisti, communicato tecum labore partirer? Atqui Philosophiae fas non erat incomitatum relinquere iter innocentis. meam scilicet criminationem vererer et quasi 6 novum aliquid accideret, perhorrescerem? Nunc enun primum censes apud improbos mores lacessitam periculis I esse sapientiam? Nonne apud veteres quoque ante nostn Platonis aetatem magnum saepe certamen cum stultitiae temeritate certavimus eodemque superstite praeceptor eius Socrates iniustae victoriam mortis me astante promeruit- 7 Cuius hereditatem cum deinceps Epicureum vulgus ac Stoicum ceterique pro sua quisque parte raptum ire molirentur meque reclamantem renitentemque velut in partem pr* e ' dae traherent, vestem, quam meis texueram manibus, disciderunt abreptisque ab ea panniculis totam me sibi 8 cessisse credentes abiere. In quibus quoniam quaedam J nostri habitus vestigia videbantur, meos esse familiares imprudentia rata nonnullos eorum profanae multitudinia 9 errore pervertit. Quodsi nec Anaxagorae fugam n eC Socratis venenum nec Zenonis tormenta, quoniam sunt peregrina, novisti, at Canios, at Senecas, at Soranos, quorum nec pervetusta nec incelebris memoria est, scire 10 potutsti. Quos nihil aliud in cladem detraxit, nisi qu° d noatris moribus instituti studiis improborum dissimillinu n videbantur. Itaque nihil est, quod ammirere, si in hoc vitae salo circumflantibus agitemur procellis. quibus hoc maxime -