Hoc igitur, quod est unum simplexque natura. pravitas M "imana dispertit et, dum rei, quae partibus caret. partem c "natur adipisci, nec portionem. quae nulla est, nec ipsam, quani minime affectat, assequitur. — Quonam, inquam. 17 modo? _ q u, divjtias, inquit, petit penuriae fuga, de Potentia nihil laborat. vilis obscurus<iue esse mavult. multas et 'am sibi naturales quoque subtrahit voluptates, ne pecuniam, quam paravit, amittat. Sed hoc modo ne suf- 18 fi cientia quidem contingit ei, quem valentia deseric, quem Buethii Phil. cons.
molestia pungit, quein vilitas abicit, quem recondit obscuri- 19 tas. Qui vero solum posse desiderat, profligat opes, despicit voluptates honoremque potentia carentem, gloriam quoque 20 nihili pendit. Sed hunc quoque quam multa deficiant, vides: fit enim, ut aliquando necessariis egeat, ut anxietatibu* 1 mordeatur, cumque haec depellere nequeat, etiam id, quod 21 maxinte petebat, potens esse desistat. Similiter ratiocinan de honoribus, gloria. voluptatibus licet; nam cum unufflquodque horum idem quod cetera sit, quisquis horum aliquid sine ceteris petit, ne illud quidem. quod desiderat. " 22 apprehendit. — Quid igitur, inquam, si qui cuncta simul cupiat adipisci? — Summam quidem ille beatitudinis velit: sed num in his eam repperiet, quae demonstravimus id.
23 quod pollicentur. non posse conferre? — Minime. inquam- — In his igitur, quae singula quaedam expetendorum praestare creduntur, beatitudo nullo modo vestiganda est.
— Fateor, inquam. et hoc nihil dici verius potest. — N Babtt igitur. inquit, et formam falsae felicitatis M causas. Detlecte nunc in adversum mentis intuitum: W 25 enim veram, quam promisimus. statim videbis. — AlQ* haec, inquam, vel caeco perspicua est eamque tu paulo ant> monstrasti, dum falsae causas aperire conaris. N-tn> n>sx fallor, ea vera est et perfecta felicitas, quae suflleicittem-•r, potentem. reverendum. celebrem laetumque perficiat. Atqu*" ut me interius animadvertisse cognoscas, quae unum horutn. quoniam idvin cuncta sunt, veracital ptaflStare pot«8t, e»e plenam beatitudinem sine ambiguitate cognosco. — 2- 2» picuitui oeamuuinem stne ambiguttate cognosw. — O te, alumne, hac opinione felicem. si quidem hoc. inquitadieceris! — Quidnam? inquam. — Essene aliquid in bis mortalibus caducisque rebus putas. quod huius modi statum possit aflerre? — Minime, inquam, puto idque a te, nihil ut amplius desideretur, ostensum est. — Haec igitur vel 30 ima-riues veri boni vel imperfecta quaedam bona dare ' mor,;illb «s videntur, verum autem atque perfectum bonum conferre non possunt. — Assentior, inquam. — Quoniam 31 ■pitur agnovisti, quae vera illa sit, quae autem beatitudinem mentiantur. nunc superest, ut unde veram hanc petere ^ Possis, agnoscas. — Id quidem, inquam. iam dudum..menter exspecto. — Sed cum. ut in Timaeo Platoni, 32 IDf |uit. nostro placet, in minimis quoque rebus divinum Praesidium debeat implorari. quid nunc faciendum censes, ut illius summi boni sedem repperire mereamur? — In- 33 ^ocandum, inquam. rerum omnium patrem, quo praeterraisso nu Ium rite fundatur exordium. — Recte. inquit. ac simul »a modulata est: 0 qui perpetua mundum ratione gubernas, terrarum caelique sator, qui tempus ab aevo ^ ire iubes stabilisque manens das cuncta moveri, quem non externae pepulerunt Gngere causae materiae fluitantis opus, verum insita sumirii forma boni livore carens, tu cuncta superno ducis ab exemplo. pulchrurn pulcherrimus ipse mundum mente gerens similique in imagine formaaa »erfectasque iubeus perfectum absolvere partes. Tu numeri8 elementa ligas. ut frigora flammis. <»•> arida conveniant liquidis, ne purior ignis evolet aut mersas deducant pondera terras.
»0 Tim. 27c 17sqq. reiufi quandam /tirou^ primae partis Tinaei a«o< VaH.; cf, Klingner 42sqq. 21 Procli teovo«* ovaiar et Syne*. " f: «olwraon* tbx adfert Klingner 43 24 Geu. 1 26: '* ma » hominem ad imaginem et similitudinem noitram. Ssp- - -3 ^ 2»nfem.<u*i}P id 2*' idquae PV 1 dare bona PJt- DK PTLVDKE t-owm r'C«i 8 metianmr Pr« 10 ut in L' uti in T* bU «t "»>• timaeo VI} timoeo T' timaeui V timeo rtl Boethii Phil. cons.
Tu triplicis mediam naturae cuncta moventem conectens animam per consona membra resolvis: (1») quae cum secta duos motum glomeravit in orbes.
in semet reditura meat mentemque profundam circuit et simili convertit imagine caelum. Tu causis animas paribus vitasque minores provehis et levibus sublimes curribus aptans 90) in caelum terramque seris, quas lege benigna ad te conversas reduci facis igne reverti. Da, pater, augustam menti conscendere sedem, da fontem lustrare boni. da luce reperta in te conspicuos animi defigere visus.
(«s Dissice terrenae nebulas et pondera molis atque tuo splendore mica; tu namque serenum, tu requies tranquilla piis, te cernere finis, principium, vector. dux. semita. terminus idem.
1 10. Quoniam igitur. quae sit imperfecti, quae etiam perfecti boni forma, vidisti, nunc demonstrandum reor.
2 quonam haec felicitatis perfectio constituta sit. In q"° illud primum arbitror inquirendum. an aliquod huius modi bonum, quale paulo ante definisti, in rerum natura possit exsistcre, ne nos praeter rei subiectae veritatem c.issa 3 cogitationis imago decipiat. Sed quin exsistat sitque hoc veluti quidam omnium fons bonorum. negari nequit: omne enini. quod imperfectum esse dicitur, id imminutione per- * fecti impcrfectum esse perhibetur. Quo fit. ut. si in quolit*' genere imperfectum quid esse videatur, in eo perfectum quoque aliquid esse necesse sit: etenim perfectione sublata. unde illud. quod imperfectum perhibetur. exstiterit, ne fingi quidem potest. Neque enim ab deminutis inconsummatis- 5 que natura rerum cepit exordium, sed ab integris absolutis-'lue procedens in haec extrema atque effeta dilabitur. Quodsi. uti paulo ante monstravimus, est quaedam boni 6 fragilis imperfecta felicitas, esse aliquam solidam perfectamque non potest dubitari. — Firmissime, inquam, verissimeque conclusum est. — Quo vero, inquit, habitet, ita considera. Deum, rerum 7 omnmm principem, bonum esse communis humanorum con-1 ceptio probat animorum; nam cum nihil deo melius excogitari queat, id, quo melius nihil est, bonum esse quis dubitet? Ita vero bonum esse deum ratio demonstrat, ut 8 perfectum quoque in eo bonum esse convincat. Nam ni 9 tole sit, rerum omnium princeps esse non poterit; erit enim e° praestantius aliquid perfectum possidens bonum, quod °oc prius atque antiquius esse videatur; omnia namque Perfecta minus integris priora esse claruerunt. Quare ne in 10 infinitum ratio prodeat, confitendum est summum deum summi perfectique boni esse plenissimum; sed perfectum bonum veram esse beatitudinem constituimus: veram igitur beatitudinem iu summo deo sitam esse necesse est. — Accipio, inquam, nec est, quod contra dici ullo modo queat. "7 Se<l quaeso. inquit. te, vide. quam id sancte atque in- n violabiliter prohes, quod boni summi summum deum diximus esse plenissimum. — Quonam, inquam, modo? — Ne hunc 12 rerum omnium patrem illud summum bonum, quo plenus esse perhibetur, vel extrinsecus accepisse vel ita naturahter habere praesumas, quasi habentis dei habitaeque beatitudinis diversam cogites esse substantiam. Nam si 13 extrinsecus acceptum putes, praestantius id. quod dederit, eo, quod acceperit, existimare possis, sed hunc esse rerum omnium praecellentissimum dignissime confitemur.
Boethii PbiL cone.
14 Quod si natura quidem inest, sed est ratione diversum. cum de rerum principe loquamur deo, fingat, qui potest, 15 quis haec diversa coniunxerit. Postremo quod a qualibet re diversum est, id non est illud, a quo intellegitur esse diversum; quare quod a summo bono diversum est sui 1 natura, id summum bonum non est, quod nefas est de eo 16 cogitare, quo nihil constat esse praestantius. Omnino enim nullius rei natura suo principio melior poterit exsistere. quare, quod omnium principium sit, id etiam sui substantia summum esse bonum verissima ratione conclusenm. — ■ 17 Rectissime, inquam. — Sed summum bonum beatitudinem esse concessum est. — Ita est, inquam. — Igitur, inquit. deum esse ipsam beatitudinem necesse est confiteri. ^ ec propositis, inquam, prioribus refragari queo et iilis hoc inlatum consequens esse perspicio. — 18 Respice, inquit, an hinc quoque idem firmius approbetur. quod duo summa bona, quae a se diversa sint, esse non 19 possunt. Etenim quae discrepant bona, non esse alterum. quod sit alterum, liquet; quare neutrum poterit esse perfectum. cum alterutri alterum deest. Sed quod perfectum nou sit. id summum non esse manifestum est; nullo modo ■-■0 igitur. quae summa sunt bona, ea possunt esse diversa. Atqui et beatitudinem et deum summum bonum esse collegimus, quare ipsam necesse est summam esse beatitudinem- 21 quae sit summa divinitas. — Nihil, inquam, nec reapse veriu» nec ratiocinatione firmius nec deo dignius concludi 22 potest. — Super haec, inquit. igitur veluti geometrae solent demonstratis propositis aliquid inferre, quae porismata ip* 1 23 vocant, ita ego quoque tibi veluti corollarium dabo. quoniam beatitudinis adeptione fiunt homines beati, beatttudo vero est ipsa divinitas, divinitatis adeptione beatos 2» Seri manifestum est. Sed uti iustitiae adeptione iusti, sa- FILYKE H de do P 25sq. reapse Teriua Schepss re ab seTerius PLa**'' ut rid. F 1 re ab sverius Laud 1 re ah seTerius se eras. K re Terias L i»*T_rios T 1 re h_e \erius T* re ipsa Terius rel. Peip.
pientiae sapientes fiunt, ita divinitatem adeptos deos fieri simili ratione necesse est. Omnis igitur beatus deus, sed 25 natura quidem unus; participatione vero nihil prohibet esse quam plurimos. — Et pulchrum, inquam, hoc atque pretio- 26! sum, sive porisma sive corollarium vocari mavis. — Atqui 27 hoc quoque pulchrius nihil est, quod his adnectendum esse ratio persuadet. — Quid? inquam. — Cum multa, inquit, 28 beatitudo continere videatur, utrumne haec omnia unum ^eluti corpus beatitudinis quadam partium varietate conmmjant an sit eorum aliquid, quod beatitudinis substantiam compleat, ad hoc vero cetera referantur? — Vellem, in- 29 quam, id ipsarum rerum commemoratione patefaceres. — -^onne, inquit, beatitudinem bonum esse censemus? — Ac summum quidem, inquam. — Addas, inquit, hoc omnibus licet. Xam eadem sufficien- 30 «a summa est, eadem summa potentia, reverentia quoque. claritas ac voluptas beatitudo esse iudicatur. Quid igitur, 31 uaecine omnia, bonum, sufficientia, potentia ceteraque veluti quaedam beatitudinis mcmbra sunt an ad bonum veluti ad v Tticem cuncta referuntur? — Intellego, inquam, quid in- 32 vestigandum proponas, sed, quid constituas, audire desidero. — Cuius diserctionem rei sic accipe. Si haec omnia 33 oeatitudinis membra forent, a se quoque invicem discrepare nt; haec est enim partium natura, ut unum corpus diversa componant. Atqui haec omnia idem esse monstrata sunt. 3* towime 'gitur membra sunt; alioquin ex uno membro beatiludo videbitur esse coniuncta, quod fieri nequit. — Id qui- 35 dc *ui, inquam, dubium non est. sed id, quod restat. exspecto.
Ad bonum vero cetera referri palam est. Idcirco enim 36 sufficientia petitur, quoniam bonum esse iudicatur, idcirco * nt pnlchrum Baa. (»» Plan.) 8 videtur FL*D U velle PTLVDKE PD 12 ad ipsarum) P 1, ut cid. V 1 ut F* 18 bona T>^ BoetUii Pliil. cons.
potentia, quoniam id quoque esse creditur bonum: idem de 37 reverentia. claritudine, iucunditate coniectare licet. Omnium igitur expetendorum summa atque causa bonum est; quod enim neque re neque similitudine ullum in se retinet bonum, 38 id expeti nullo modo potest. Contraque etiam. quae natura ■ bona non sunt, tamen si esse videantur, quasi vere bona sint, appetuntur. Quo fit, uti summa, cardo atque causa 39 expetendorum omnium bonitas esse iure credatur. Cuius vero causa quid expetitur. id maxime videtur optari, veluti si salutis causa quispiam velit equitare, non tam equitandi 40 motum desiderat quam salutis effectum. Cum igitur omma boni gratia petantur, non illa potius quam bonum ipsum 41 desideratur ab omnibus. Sed propter quod cetera optantur. beatitudinem esse concessimus: quare sic quoque sola quae- 42 ritur beatitudo. Ex quo liquido apparet ipsius boni et be3ti- * tudinis unam atque eandem esse substantiam. — 43 video, cur dissentire quispiam possit. — Sed deum veramque beatitudinem unum atque idem esse monstravimus. — Ita, inquam. — Securo igitur concludere licet dei quoque in ipso bono nec usquam alio sitam esse substantiam.
X. Huc omnes pariter venite capti, quos fallax ligat improbis catenis terrenas habitans libido mentes. haec erit vobis requies laborum.
» hic portus placida manens quiete, hoc patens unum miseris asylum. Non quicquid Tagus aureis harenis donat aut Hermus rutilante ripa aut Indus calido propinquus orbi («o candidis miscens virides lapillos, inlustrent aciem magisque caecos 18 r. supra 66, 13 21 cf. Matth. 11, 28 24 Verg. Aen. VIII *»: hic \<xo& urbis erit, requies ea certa laborom PTLVDKE 1 creditnr aseP 1 ullum inseret bonum T l 22 lig»t faU»x roseis Peip.
in suas condunt animos tenebras. Hoc. quicquid placet excitatque mentes, infimis tellus aluit cavernis; splendor, quo regitur vigetque caelum, ( i 5) vitat obscuras animae ruinas; hanc quisquis poterit notare lucem, candidos Phoebi radios negabit.
11. Assentior. inquam; cuncta enim firmissimis nexa l M ratlonibu s constant. — Tum illa: Quanti, inquit, aestimabis, 2 si, bonum ipsum quid sit, agnoveris? — Infinito, inquam, si 3 'iuidem mihi pariter deiun quoque, qui bonum est, continget agnoscere. — Atqui hoc verissima, inquit, ratione pate- * a*iam. maneant modo, quae paulo ante conclusa sunt. — ( ane JUnt - — Nonne, inquit, monstravimus ea, quae appe- 5 «jwtt pluribus. idcirco vera perfectaque bona non esse, qaoniam a se invicem discreparent, cumque alteri abesset enim. plenum absolutumque bonum afferre non posse, tffln autem verum bonum fieri, cum in unam veluti formam s at ^ ue ef ficientiam colliguntur, ut, quae sufficientia est, ■ em sit potentia, reverentia, claritas atque iucunditas, n,S1 Vero unu m atque idem omnia sint, nihil habere, quo er expetenda numerentur? — Demonstratum. inquam, 6 nec <lu,, |<ari ullo modo potest. — Quae igitur, cum discre- 7 a j >ant ' min >me bona sunt, cum vero unum esse coeperint, °na fiunt, nonne, haec ut bona sint, unitatis fieri adeptione contmgit? — ita, inquam, videtur. — Sed omne, quod bo- 8 nu m est, boni participatione bonum esse concedis an mmime? — it a est. — Oportet igitur idem esse unum atque 9 °°num simili ratione concedas; eadem namque substantia *st eorum, quorum naturaliter non est diversus effectus. — "^egare. inquam, nequeo. — Nbstine igitur, inquit. omne, 10 1 u od est, tam diu manere atque subsistere, quamdiu sit "nara, sed interire atque dissolvi, pariter atque unum esse Boethii Phil. cone.
11 destiterit? — Quonam modo? — Ut in animalibus, inqmt. cum in unum coeunt ac permanent anima corpusque. n animal vocatur: cum vero haec unitas utriusque separatione 12 dissolvitur, interire nec iam esse animal liquet. Ipsum quoque corpus cum in una forma membrorum coniunctione permanet, humana visitur species: at si distributae segregataeque partes corporis distraxerint unitatem, desimt es;e.
13 quod fuerat. Eoque modo percurrenti cetera procul dubio ■ patebit subsistere unumquodque, dum unum est, eum vero ^ unum esse desinit, interire. — Consideranti, inquam, nuni! ' plura minime aliud videtur. — 14 Estne igitur, inquit, quod, in quantum naturaliter agat. relicta subsistendi appetentia venire ad interitum corrup- 15 tionemque desideret? — Si animalia, inquam, considerem- ^ quae habent aliquam volendi nolendique naturam, nihil venio, quod nullis extra cogentibus abiciant manendi inten- 16 tionem et ad interitum sponte festinent. Omne namq" e animal tueri salutem laborat, mortem vero perniciemque n devitat. Sed quid de herbis arboribusque, quid de inanima "S ^ 18 omnino consentiam rebus, prorsus dubito. — Atqui non » i quod de hoc quoque possis ambigere, cum herbas atque arbores intuearis primum sibi convenientibus innasci locis. ubi, quantum earum natura queat, cito exarescere atque 19 interire non possint. Nam aliae quidem campis, aliae mon tibus oriuntur, alias ferunt paludes, aliae saxis haerent, fc aliarum fecundae sunt steriles harenae, quas si in 11 » quispiam loca transferre conetur, arescant. Sed dat cuiq" e natura. quod convenit, et ne, dum manere possunt. intereant.
21 elaborat. Quid quod omnes velut in terras ore demerso trahunt alimenta radicibus ac per medullas robur corun cemque diffundunt? Quid quod mollissimum quidque, sicuti 22 medulla est, interiore semper sede reconditur, extra vero quadam ligni firmitate, ultimus autem cortex adversum caeli intemperiem quasi mali patiens defensor opponitur? 5 Iam vero quanta est naturae diligentia, ut cuncta semine 23 multiplicato propagentur! Quae omnia non modo ad tem- 21 pus manendi, verum generatim quoque quasi in perpetuum permanendi veluti quasdam machinas esse quis nesciat? Ea etiam, quae inanimata esse creduntur, nonne, quod suum 25 " est; ^uaeque simili ratione desiderant? Cur enim flammas 26 quidem sursum levitas vehit, terras vero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec singulis loca motionesque con-^eniunt? Porro autem, quod cuique consentaneum est, id unumquodque conservat; sicuti ea, quae sunt inimica, coris nunpunt. Iam vero, quae dura sunt ut Iapides, adhaerent tenacissime partibus suis et, ne facile dissolvantur, resistunt. Quae vero liquentia ut aer atque aqua facile quidem dividentibus cedunt, sed cito in ea rursus, a quibus sunt abscisa, relabuntur, ignis vero omnem refugit sectionem.
^eque nunc nos de voluntariis animae cognoscentis motibus, sed de naturali intentione tractamus, sicuti est, quod acceptas escas sine cogitatione transigimus, quod in somno spiritum ducimus nescientes. Nam ne in animalibu9 quidem manendi amor ex animae voluntatibus, verum ex naturae principiis venit. Nam saepe mortem cogentibus causis, quam natura reformidat, voluntas amplectitur. contntque illud. quo solo mortalium rerum durat diuturnitas, e'gnendi opus. quod natura semper appetit, interdum cohercet voluntas. Adeo haec sui caritas non ex animali 33 0 motione, sed ex naturali intentione procedit; dedit enim Providentia creatis a se rebus hanc vel maximam manendi causam. ut. quoad possunt, naturaliter manere desiderent. Quare nihil est, quod ullo modo queas dubitare cumta. 3t Boethii Phit. cons.
quae sunt, appetere naturaliter constantiam permanendi.
35 devitare perniciem. — Confiteor, inquam, nunc me indubi- 36 tato cernere, quae dudum incerta videbantur. — Quod autem, inquit, subsistere ac permanere petit, id unum esse desiderat; hoc enim sublato ne esse quidem cuiquam per- 1 37 manebit. — Verum est, inquam. — Omnia igitur, inquit, unum desiderant. — Consensi. — Sed unum id ipsum mon- 38 stravimus esse, quod bonum. — Ita quidem. — Cuncta igitur bonum petunt, quod quidem ita describas licet ipsum 39 bonum esse. quod desideretur ab omnibus. — Nihfl, inquam. ■ verius excogitari potest; nam vel ad nihil unum cuncta referuntur et uno veluti vertice destituta sine rectore tluitabunt aut. si quid est, ad quod universa festinant, id ent 10 omnium summum bonorum. — Et illa: Nimium, inquit, o alumne, laetor; ipsam enim mediae veritatis notam mente « fixisti. Sed in hoc patuit tibi, quod ignorare te paulo ante « dicebas. — Quid? inquam. — Quis esset, inquit, reruni omnium finis; is est enim profecto, quod desideratur ab omnibus, quod, quia bonum esse collegimus, oportet rerum omnium finem bonum esse fateamur.
XI. Quisquis profunda mente vestigat verum cupitque nullis ille deviis falli, in se revolvat intimi lucem visus longosque in orbem cogat inflectens motus «) animumque doceat, quicquid extra molitur, suis retrusum possidere thesauris; 8 v. supra 69, 18 12 Qnint. VII Prooem. 3: sine rectore fluitet 1G r. 18, 13. 16. 29 23 ProcL in Tim. II 244, 14 (Diehl): iSf M<W"* XC ' Toif lavtd. Aogustin. Conf. VII 10: admonitus reiiire in memet ip& tm intravi in intima mea.. et vidi.. lucem incommutabilem FTLVDKE 4 appetit T*L*E 6 est om. T> 8 bonum (est) P' " nihilum cuncu T' F'JT£, ef. Bednarz 21 | Liv. XLI 20, 7: nihil unum' 13 festinent LVDLaud 17 dicebas bis ut rid. T' 18 est om. T l 19 coUigimos VKE dudum quod atra texit erroris nubes, lucebit ipso perspicacius Phoebo. Xon omne namque mente depulit lumen obliviosam corpus invehens molem; haeret profecto semen introrsum veri, quod excitatur ventilante doctrina; nam cur rogati sponte recta censetis, ni mersus alto viveret fomes corde? Quodsi Platonis Musa personat verum. quod quisque discit, immemor recordatur.
(10) (15) 12. Tum ego: Platoni, inquam, vehementer assentior; l nam me horum iam secundo commemoras, primum quod memoriam corporea contagione, dehinc cum maeroris mole Pressus amisi. — Tum illa: Si priora, inquit, concessa respi- 2 B cias, ne illud quidem longius aberit, quin recorderis, quod te dudum nescire coniessus es. — Quid? inquam. — Quibiis, 3 ait illa, gubernaculis mundus regatur. — Memini. inquam, JM inscitiam meam fuisse confessum, sed quid afferas, licet iam prospiciam, planius tamen ex te audire desidero. — 80 Mundum. inquit, hunc deo regi paulo ante minime dubi- 4 tandum putabas. — Ne nunc quidem arbitror, inquam, nec umquam dubitandum putabo, quibusque in hoc rationibas accedam, breviter exponam. Mundus hic ex tam diversis 5 contrariisque partibus in unam formam minime convenisset, a nisi unus esset, qui tam diversa coniungeret. Coniuncta 6 vero naturarum ipsa diversitas invicem discors dissociaret a tque divelleret, nisi unus esset, qui quod nexuit contineret ^on tam vero certus naturae ordo procederet nec tam 7 dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qna- 80 Htatibus explicarent, nisi unus esset, qui has mutationnm 63» 17 Boethii Phil. cons.
8 varietates manens ipse disponeret. Hoc quicquid est, qno condita manent atque agitantur, usitato cunctis vocabulo deum nomino. — 9 Tum illa: Cum haec, inquit, ita sentias, parvam mihi restare operam puto, ut felicitatis compos patriam sospes ■ 10 revisas. Sed, quae proposuimus, intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numeravimus deumque beatitudinem 11 ipsam esse consensimus? — Ita quidem. — Et ad mundum igitur, inquit, regendum nullis extrinsecus amminieuns indigebit; alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam non • 12 habebit. — Id. inquam, ita est necessarium. — Per se igirar 13 solum cuncta disponit? — Negari, inquam, nequit. — - Atqui deus ipsum bonum esse monstratus est. — Memim, ui- 14 quam. — Per bonum igitur cuncta disponit, si quidem V eT se regit omnia, quem bonum esse consensimus, et hic est * veluti quidam clavus atque gubernaculum, quo mundana 15 machina stabilis atque incorrupta servatur. — Vehementer nssentior. inquam, et id te paulo ante dicturam tenui licet 16 suspicione prospexi. — Credo, inquit; iam enim, ut arbitror. vigilantius ad cernenda vera oculos deducis, sed, qnod * dicam, non minus ad contuendum patet. — Quid? inquam.
17 — Cum deus, inquit, omnia bonitatis clavo gubernare mre credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent. num dubitari potest, quin voluntana regantur seque ad disponentis nutum veluti convenientia * 18 contemperataque rectori sponte convertant? — Ita, inquam. necesse est: nec beatum regimen esse videretur. si quidem detrectantium iugum foret, non obtemperantium salus. — 1» Nihil est igitur, quod naturam servans deo contra ire cone-** l " r? — Nihil, inquam. — Quodsi conetur, ait, num tandem > proficiet quicquam adversum eum, quem iure beatitudinii potentissimum esse concessimus? — Prorsus. inquam. nihil valeret. — Non est igitur aliquid, quod summo huic bono 21 *B veht vel possit obsistere? — Non, inquam, arbitror. — Est iguur summum, inquit, bonum, quod regit cuncta for- 22 ( ter suav iterque disponit. — Tum ego: Quam, inquam. me non modo ea, quae conclusa est, summa rationum, verum multo magis haec ipsa, quibus uteris, verba delectant, ut t-mdem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat! — » tas A ° Ce P isti ' ino. uit > in fabulis lacessentes caelum Gigan- ->i sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo sposmt. Sed visne rationes ipsas invicem collidamus? 26 orsitan ex huius modi conflictatione pulchra quaedam ^eritatis scintilla dissiliat. — Tuo, inquam, arbitratu. -ts. inquit > esse omnium potentem nemo dubitaverit. — --6 W quidem, inquam, mente consistat, nulius prorsus ama'- Ver ° est ' in 1 u * t ' omnium potens, nihil est, 27 Wod ille non possit. — Nihil, inquam. — Num igitur deus _acere malum potest? — Minime, inquam. — Malum igitur, I Df,Ult? nihil est, cum id facere ille non possit, qui nihil non st.. Ludisne, inquam, me inextricabilem labyrinthum 30 rationibus texens, quae nunc quidem, qua egrediaris, in-°eas. nunc vero, quo introieris, egrediare, an mirabilem luendam divinae simplicitatis orbem complicas? Etenim 31 P-»u o ante beatitudine incipiens eam summum bonum esse cc *•) quam in summo deo sitam loquebare. Ipsum quo- 32 Jjue deum summum esse bonum plenamque beatitudinem sserebas, ex quo neminem beatum fore. nisi qui parit*r ( eus esset, quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni 33 J^mamjlei ac beatitudinis loquebaris esse substantiam 1 ralet F*, m mg. E ralebit f* bono ex homo T bomo F' PTL YDKE 9 lacescentes P gipantea PLVKE 1-5 potest PTD' 21 mme-1"« egredieru iom. quidem) J* 1 24 (a) beat. V (probat Sctnpu) 76 Boethii Phil. cons.
rJl ak ipsumque unum id ipsum esse bonum docebas, quod ab 34 omni rerum natura peteretur. Deum quoque bonitatis gubernaculis universitatem regere disputabas volentiaque 35 cuncta parere nec ullam mali esse naturam. Atque haec nullis extrinsecus sumptis, sed ex altero (altero) fidem trahente * 36 insitis domesticisque probationibus explicabas. — Tum illa: Minime, inquit, ludimus remque omnium maximam dei mu- 37 nere, qucm dudum deprecabamur, exegimus. Ea est enim divinae forma substantiae. ut neque in externa dilabatur nec in se externum aliquid ipsa suscipiat, sed, sicut de ea * Parmenides ait, rcrum orbem mobilem rotat, dum se immobilem ipsa con- 38 servat. Quodsi rationes quoque non extra petitas. sed intra rei. quam tractabamus, ambitum collocatas agitavimus. ■ nihil est, quod ammirere, cum Platone sanciente didiceris cognatos. de quibus loquuntur, rebus oportere esse mones.
XII. Felix, qui potuit boni fontem visere lucidum. felix. qui potuit gravis terrac solvere vincula. *i Quondam funera coniugis vatcs Tlireicius gemens, postquam flebilibus modis silvas currere mobiles, amnes stare coeserat 12 VIII 43 Diels (PUt.Sopb.244e) 1« Tim. 29b 26sqq. M*rt-Cap. 481,3 (339,9;: rilvas currere monte suas cannine qno Strrmoo coutinuit latices.. et lepus immiri contuiit ora cani; ef. Ot. F»* II 83: Marx, N. Jahrb. I, 1898, 105; Hattinger 1902, 16 PTLVDKE 5 (altero; Par. 15090 (altero ex altero m.2), c. Philol. 1892.
omai ru« u « om. p iunxitque intrepidum latus (10) saevis cerva leouibus nec visum timuit lepus iam cantu placidum canem, cum flagrantior intima fervor pectoris ureret,,5) nec, qui cuncta subegerant, mulcerent dominum modi. immites superos querens infemas adiit domos. Illic blanda sonantibus (S0) chordis carmina temperans, quicquid praecipuis deae matris fontibus hauserat. quod luctus dabat impotens. quod luctum geminans amor, < BI deflet Taenara commovens et dulci veniam prece umbrarum dominos rogat. Stupet tergeminus novo captus carmine ianitor, quae sontes agitant metu ultrices scelerum deae iam maestae lacrimis madent; non Ixionium caput velox praecipitat rota et longa site perditus spernit flumina Tantalus; vultur, dum satur est modis, non traxit Tityi iecur. Tandem: 'Yincimur' arbiter umbrarum miserans ait. iTi^Herc. for. 586: Ttndem mor^ Vmeinur «rbiter r 78 Boetliii Phil. cons.
'Donamus eoniitem viro emptam carmine coniugem; sed lex dona coherceat, (4B) ne, dum Tartara liquerit, fas sit lumina llectere.'
Quis legem det amantibus?
Jlaior lex amor est sibi.
Heu noctis prope terminos (so) Orpheus Eurydicen suam vidit, perdidit, occidit.
Vos haec fabula respicit, quicumque in superum diem mentem ducere quaeritis; ( «6j nam qui Tartareum in specus victus lumina flexerit, quicquid praecipuum trahit, perdit, dum videt inferos.
LBER IV.
1 1. Haec curn Philosophia dignitate vultus et oris gravi tato servata leniter suaviterque cecinisset, tum cgo nonJum penitu* insiti maeroris oblitus intentionem dicere adhui ' S aliquid parantis abrupi et: 0, inquam, veri praevia lumint*. quac usque adhuc tua fudit oratio, cum sui speculatione divinn tum tuis rationibus invicta patuerunt eaque niiluetsi ob iniuriae dolorem nuper oblita, non tamen antehac 3 prorsus ignorata dixisti. Sed ea ipsa est vel maxima nostn 1TLYDKE 9 erudieen P AXICII AXCII Laud, MAXLII SEVERIXI BOETIUI BOEJHI L BOETII P Laud BOECII JTi EXCOXS ORD EXCOXSOL BD I> PATRICII PHILOSOPHIAE I-PHYAE P -SOPICE K) COXSOLA; TIOXK LIBER TERTITJS EXPLICIT (COXSOLATI EXPLIC LIB III PK) IXCIPIT LIB QVARTVS | ffeliciter) PLK) PTLYX*-DK, lexcoos — patncii el lib ow-) Laud\ lib om.) E III causa maeroris, quod, cum rerum bonus rector exsistat, vel esse omnino mala possint vel impunita praetereant, quod solum quanta dignum sit ammiratione, profecto consideras. At huic aliud maius adiungitur; nam imperante florenteque 4 - nequitia virtus non solum praemiis caret, verum etiam sceleratorum pedibus subiecta calcatur et in locum facinorum suppiicia luit. Quae fieri in regno scientis omnia, po- 5 lentis omnia, sed bona tantummodo volentis dei nemo satis potest nec ammirari nec conqueri. — Tum illa: Et esset, 6 -• inquu, iniiniti stuporis omnibusque horribilius monstris, si, rj tu ae stimas, in tanti velut patris familias dispositissima mo vUia va sa colerentur, pretiosa sordescerent. Sed non 7 Itaest; nam siea, quae paulo ante conclusa sunt, inconvulsa s serva ntur, ipso, de cuius nunc regno loquimur, auctore e <>gnosces semper quidem potentes esse bonos, malos vero •» 'lectos semper atque imbecillos nec sine poena umquam _7* vitia nec sine praemio virtutes, bonis feiicia. malis semper infortunata contingere multaque id genus, quae S0 PUis querelis firma te soliditate corroborent. Et quoniam 8 ***e formam beatitudinis me dudum monstrante vidisti, Iio etiam sita sit, agnovisti, decursis omnibus, quae pracnuttere necessarium puto, viam tibi, quae te domuni revej"' os tendam. Pennas etiam tuae menti, quibus se in 9 • al 'um tollere possit, adfigam, ut perturbatione depulsa s ' Jf, pes in patriam meo ductu. mea semita, meis etiam vehi-*m revertaris.
I. Sunt etenim pennae volucres mihi, quae celsa conscendant poli; B quas sibi cum velox mens induit, terras perosa despicit.
Boethii Phil. cons.
(6) aeris immensi superat globum nubesque postergum videt, quique agili motu calet aetheris, transcendit ignis verticem, donec in astriferas surgat domos (W) Phoeboque coniungat vias aut comitetur iter gelidi senis