DE INVBNTIONE Lib. II. Cap. 16. 560 exercitatione magnam sibi et Terbornmy et tenteatianim copiam comp^rayerint, traclari non potemnt omate, et grayit^i quemadmodum natura ipsomm desiderat. Atque hoc sit nobis dictum commnniter de omni genere locorom communinm.
CAP. XVI. Nunc, exponemu^y in coniecturalem con* atitntionem qui loci commnnes incidere soleant: siispicianibns cre^i oportere, et noa oportere, rumoribus cre4i oportere, et non oporterer testibus credi oportere, ct non oportere: quaestionibus credi oporlere, et non oportere: 41S Tilam ante actam spectari oportere^ et non oportere: eiusdem esae, qui in illa re peccarit, et boc quoque admi* aisse^ et non esse einsdem: maxime spectari caussam oportere, et non oportere. Atque bi quidem, et si qui eius-r modi ex proprio argumentd communes loci nascentuTi in contrarias partes deducentur.
Certus autem locus est accusatoris, per quem auget fiicti atrocitatem; et aller, per quem negat malorum misereri oportere. Defensoris ^ per quem calumnia accusatornm cum indignatione ostenditur^ et per quem cum conquestione misericordia captatur. Hi, et ceteri omnes loci communes^ ex iisdem praeceptis sumuntur, quibus ceterae argumentationes: sed illae tenuius, et acutiusy et subtiliua tractantur: hi autem gravius, et ornatius, et cum verbis, tnm etiam sentenliis excellentibus. In illis enim finis est, ut id, quod dicitur, verum esse yideatur: in his, tametsi Medic. OuD. In exerciiatione BT. Ert et tez Oxonn. teste Sch. ^eino editonim obsecntnt est. L» Mt verborum et sententiarum] In ntroqae nostro codice copnla prioi: uon exstat, et forsan eam noti scripsit ao^tor, nt cap. V. o/l* fectionemque perbU et eententiis amplificare. GaoN. Prior copnla deest MSS. O. Oud. Deest iiem iu BT. L, CAP. XVI. Bt hoc quoque admisisse, et non esse ^iusdeml Voss.I. II. Leid. I. III. Sch. a m. 11. adm. dicitur. Ed.Omn. quod adm* dicitur, Voss. I. II. Leid. I. Scb. a m. II. Ed. Omn. eiusdem caussae, - Ovd. J5/' hoc quoque admisisse dicitur B. Et omisic Orell. ante t. hoc^ quia natum pniat ex interpolatioue codd. eorum^ qni dicitur exhibeni. Recie, opioor. £.
In cont. partes diducentur] Lrid. I. didu^untur. Sch. Voss. I. Leid. III. Ed. Omn. deducuntur, Vicior. p. 202. deducentur, Verissime. Diducere divisionem vel dilatatiouem significat, qnae bic locum non bsbent, sed prrmutaiio et con?ersio. Oitd, In cont, partes ducentur B. /. c. p. deducuntur T. Diducuntur Erf. Recte •cripsernnt deducentur, ut Oudeudorp. Tolcbat, Ern. Sch. Orcll. £h Misericordia captatur} Scb. m. coaptatur. Ood.
Jllae tenuius] Vosi. I. Leid. II. liJ. illi t. Ood.
In hist tamttsi] Leid. II. in istis t, Voss. II. in his^ tamen €tsi. Vide coliecta ad Caci. h. V. B. G. c. 34. JBrani e/ (i. etiam) hoe qnoqne videri oportety tamen finis est amplitndo. Nonc ad aliam consUlationem transeamus.
CAP. XVIL Cmn esl nominia controrersia, quia ▼is Tocabnli definienda Terbis est, eonstitiitio definitiTa didtnr. Eins generis exemplo nobis (josita sit baec caoasa: C. Flaminins is, qui 'consiil rempnblicam male gessit belio Pnnico secnndo^ cam tribunns plebis esset, inTito senato, et omnino contra Tolontatem omninm optimatomy per seditionem ad populum legem agr^iam ferebat. Honc pater suus concilium plebis babentem de templo dedoxit: arces-4l4-situr maiestatis. Intentio est, Maiestatem minuisti, qnod tribunum plebis de templo deduxisti. Depulsio est, lioa minui maiestatem. Quaestio est, Maiestatemne minneriL Ratio^ In filinm enim quam habebam potestatem| ea nsos sum. Rationi^ infirmatio, At enim, qui patria potestate^ boc est priTata quadam^ tribunitiam potestatem, hoc eil, popnli potestatem infirmat, minuit is maiestatem. lodicavirtute pugnandi JBburone* parts: Noatri tamm Hsi ab duc€ «tt. Sic none lt%o, Ouo.
CAP. XVU. Rempublicam maU ge€sit bello] Leid. I. Sck ct VoM. 11. « m. f. rem m, g. Male. Leid.l. in beilo, Ovt^ Mem publicam BT. et Erfart. L, Concilium plebie] Letdil. Vote. IL c, plebL OoD. Piebi €ikam T» ande legendam coniiciae piebei, L, uiccersiiur maie^iatis] Qunni io ooo codice legam difertft orceeeiiur^ pQUri honc nnnm rere declaraotemy qoid andqoee ma* Bos foerit, pcaegraTare debere omoet aliot, qot ▼ittoaom retincat, maxime quom aic et ex Lambiniania notet Gothofredot. lllad ar^ ceeeitur etiam eastat in Laodiaoo, sed is «mplior arce&eitur rems mai, Qood roireris, habea bec ipsom moz cap. a4. et 3i. cepitie arceeeierunt. Gkom. Arceeeitur maiettatie. Sic Leid. IH. aL oecere, Sch. Voaa. L com Laadiano o. reue maieetatie, Ouo. Bm* addiiur etiam in B. Eit interpreiamenlom. £.
Tribunitiam potestatem » id eet, populi poteetatem\ N*a opinor qoemqoam credJdiMe aot creditorum, eic ab Cicerone scribi potoistej praeteriim qui praemitit patria potestate, hoc estf priptUa quadam, Ilaque adaentirer ferme codici ignoranti vocee potiremae qoalnor; led nt teoorem toom aervet, poio dtieodam solam oiumam. Groh. Uoc est privata quadam trib. potestatem, hoc «tf popuii poiestatem* Sch. quandam, A Vom. 1. exauiant hoc e, pr. q, trib, potestatem, A Leid. 1. Vost. II. hoe e, pop, potestaiem. rotem a Ciceione tcripiom, qui patria potestate ^ hoc est pripoia quadam^ tribunitiam, hoc est populi poiestatem, Ood, Vw, hee est popuii potestaiem om. Erf. Sdi. delevit yt. quadam et poiesta-' tem poti T. tribunitiam, Eadem uocit indotit Oreil. Cet«niiia acrtbendum centeo tribuniciam.. L, Minuit is maiest.] Deetl pronomen Sch. fioe featns detrimento. Oud. Deett item in B« Pauilo po»t minuatno hia moL DE W4VENT10NE Lib,!!. Cap. 17. 562 tio esty Minnatne is maiestatem, qni in tribunitiam potew statem patiia potestate utatur? Ad hanc iadicalionem argnmentationes omnes adferri oportebit.
Acy II e quis forte arbilretar nos nob intelligere aliam quoque incidere constitutionem in hanc caussam^ eam nos parlem sblam sumimus, in quam praecepta ' nobis danda sont. Omnibus autem partibus hoo in libro explicatisy quivis omni in caussa, si diligenter adtendet, omnes videbit constitutibnes, et earum partes, et controVersias, si qua« forie in eas incident. Nam de omnibtts perscribemu8. Primus ergo accusatoris locus est, eius' nominis^ cuius de vi quaeritur, brevis, et aperta, et ex hominum opinione definitio^ boc modo: Maiestatem minuere> est de dignitate, aut amplitudin^, aut potestate populi^ aut eoram, quibus populus potestatem dedit, aliquid derogare. Hoc sic breViter expositum, pluribus verbis est et rationibus confirmandum, et ita esse, ut descripseris, ostendendum. Postea ad id, quod definieris, factum eius, qui accusabitur, adiangere oportebit, et ex eo y quod ostenderis esse^ verbi caussa^ Maiestatem minnere; docere, adversarium 415 maiestatem minuisse, et bunc locum totum communi loco jidferri oporiebit} Scb. Vicior. p. 2o4. adferre op, Oud. Poitea n€ qui forte kcripsii Oiell. e cod. T.; non reote. JJ, Jn quam praecepia] Voif. I. 11. in qua pr. Oud. In qua praeeepta — - data sunt B. In quam T. et Lamb. qaod cda reliquia £diU. dtdit Orell. L, Si dil, adtendet] Leid.II. mdtendat. Oud. Attenderit B../^/-tendat Erf. L.
//» eas incident] Sch. Voss.I. Leid. III. in e, inciderint, Ovd, Xn eis incident Q, L.
Xiam de omni^us perscribemus] MSS. O. n, d. o, praescribe^' 'mus» Verissifue, sive praecepta dabimus, c, 32. Certi loci prae^ scribi non possunt, Oud. Praescribemus etiAin T. quod dedit Orell. Perscribemus B. L.
Brevis et aperta et ex horru opinione ] Ed. OmD. br» quod apmrta ex op, hom» Leid. II. Sch. a m. i. caret eiiam et ante sxm Sed V. c ib. OuD.
Hoc sic br, expositum] £d. Omu. si Leid. II. /i« si br, eScpo» situm est, Oud.
Verbis est et rationibus conf,] Verbura deesl Voss. U. oratio" nibus £d. Omn. Ouo. Pluribus p, et rationibus est conf. B. L^ Et ex eo, quod ostenderis esse, vrrbi caussa, eic.] Id esi es eo f quod osienderis esse maiesiaiem miiiiiere, nerope ease de diguitaie, aut amplitudine, aut poictlale, eio. derog.ire: oponebii docere, etc. Sc^ non disiimulabo, has voccs, verbi caussa, mihi videri c»»e delrndas. Quid enim altin<>t eas addere, cnm paiillo ante huius deGniiiunis exeoiplum pu^ufnr? Lamb. Vv. uerbi caussa « Lamb. in suspicionem vocata dcievit Sch* retinuit Orell. Zr.
.503 M. T, CIC. RHETORICOIL ssv confinBate, per qnem iprina ikcti i^ocitMy mat indignitiSy aot omnino cnlpa cuin indignmtione augeatnr.
Post erit infirmanda adversariorum descriptio. £a antem infirmabilor) si falsa demonstrabitor, Hoc ex opinione bominam snmetnr, cnm, qaemadmodam, et qaibQS in reboa homines in conAaetudine scribendi^ aat sermocinandi eo verbo uti soleant, considerabilur. Item infirmabilnr,' tt turpis^ aat inatUis esse ostendetar eius descriptionis adprobatio, et si, quae incommoda consecatora sint, eo concesso, ostendetnr..Id autem ex bonestatis et ntilitatis partibus snmetnr^ de quibus in deliberationis praeceptis exponemus. £t si cum definitione nostra ad-Yersariomm definitionem conferemus> et nostram TeraiB, lionestam, utilem esse demonstrabimus; illorum, contra.
Qaaeremus antem reS| aut maiori, aat minoxi, ud Jn coMuetudine scrib.'] Leid. III. conwetudinem scr, Om.
Aut inuttlit esse oetendetur] Leid. L Yom. 1L aut si iamf, eeee. Tam Leid.L demonstretur. Sch. Vots. l. Leid. III. M/«id>-iur. D«cti Terfoam Ed. Omn. Oiro. Oetenditur B. Erf. JL.
Bt 91 qua* elc.] D«e«l ei Lcid. IL Ood* Si ptriccr deciC ia Bo conceeeOg ostendetur"] Liber nnut mannscr* babctf mie cdatceseies alios, eiue conceeeie^ plaoe mendote. Ego putabam legea* dom, ea eonceeea: aempe dcicriplione. Laub. Ed. Omn. JSi* emceeeie* Scb. Vosa. I. Leid. III. nti tcI eiue in aliqnot IISS. Lambini, qni contecit ea conceeea nempe deacriptionc Fort«B dodit Cicero eiue conceeeu, tcI conceeeo •ubttaniiTe et paisiTC. V. Gracr. ad Cic pro Coelio c ix conceeeu omnium; nbi in aliia cotncaajai om, Dein oetenditur Sch. Voit. I. demonetrabitur Leid. I. Et aane alierntro loco malim boc Terbum, quam bia oetendetur, Hic poaitnm demonetrabituT luaTiQi ad anrei acctdil. Oud. JSo concemee oetenditur B. £a conceeea demonetrabitur Sch. Boconc^eso aetem» detur Orell. £.
Ex honeeiatie et utilitatie partibue ] MS. alter repettt «f «r utilitatie» Id Tide ne lit merius. Hsbei enim cap. i3. • Bx neg^» tiorum et ex pereonarum attrihutionibue. i Orat. 3. JBf er noeir^ rum et ex Graecorum copia, GROif. quem Tide ad Lib. 11 1. ad Berenn. cap. i3. Burm. Vosi. I. II. Leid. II. III. ex honeet, et ex ut, p, Vere, nl laepioi tnpra. Ous. Et ex utilitatis p, T. Ert qaod dedit Orell. £.
JSl ei cum definitione no#/ra eic.] Libri Suffrid. noitri Tcrbo •nctiorei: et ei infirmabitur cum defin. Pall. non Tariant, aiii qmod exitet in lec. jiut eic cum de definitione ete. G&ut. Scb« a m«U. JSt eic cum,d, n,' Ed. Omn. limpliciler in defin, Oiro.
Jllorum contra"] Scb. Leid. lil. ilL econtra, Tttioic. Oro..
Quaeremue autem ree] Sch. q, a. hae ree» Oud, Aut maiori] Sch. aut a maL Leid. I. aut in niaL Oitd. Tt. qaac leqauntnr: aut minori in editionibns Erneitianii ct Scbnuianii ezciderani, «rrore tjrporum ck Eroeiiiaua propa|aco, fiiotafit Orell. lii DE INVENTJONE Lw, D. Cap. 18. 564 p«ri iu. aegQtio suniles, ex quibns «^firinetur notCra descriptio.. ^ C AP. XVIII. lam. si res plures erunt definiendae: ut, si q^uaerAlur; fiir sit^ an sacrilegus, qui vasa ex privato sacra flubripuerit; ej:it utendum pluribus d.efiiiilioiubus: 416 deinde simili ratioue caussa tractanda. Locus autem com-* naniiis in eius malitiam^ qui non modo remmy Terum etiaim yerborum potestatem sibi adrogare conetur^ ut et faciat quod velit» et id, quod fecerit, quo velit nomina adpellet. Deindo defensoris primus locus est^ item 'nominis brevis^ et aperta, et ex opinione bominum descriptio^ lioc modo: Maiestatem minuere^ est aliquid de republica, cam ppte^tatem non. babeasy administrare. Deinde huius co2i^niatio est. similibus, et exemplis^ et ralionibus. Postea soi facti ab illa definitione separatio. Deinde locus com* munis, per que^i facti utilitas, aut Jionestas adaugetur.
Deinde sequitur adversaiiorum definitionis reprehen-K sio^ quae iisdcm ex locis omnibus, quos accusatori praescripsimus, conficitur: et cetera post eadem praeter com* maniem locum inducentur. Locus autem communis erit defensoris is, per quem indignabitnr, accusatorem sui peri* culi canssa, non res solum converterey Teruih etiam verba commutare conari. Nam illi quidem communes loci, qui aat calumniae accusatorum demonstrandaei aut misericor-. dine captandae^ aut facta indignandi^ aut a misericordia deierrendi caussa sumuntur, ex periculi magnitudine, non ex. caussae genere, ducuntur. Quai^e non in omnem caussam, sed in omne caussae genus incidnnt^ Eorum mentio* CAF. Xyill. Adrogare eoneiur] Soh. Vom. II. Ed. Oiiui* carr^t^J ftd in 8«h. pra yar. lecf. contendatm Ovd.
Deinde d^fensorie] Deesi ^nm* voz Leid. III. def, deinde in I>. huiue ce^firmatio] Vom. I. Leid. 11 1. ^dAxoki facienda erit» OvD. Panllo potc; hoHeetae adaugeatur Evf. honeetae augetur B. Tum Deinde eequetur ««ripsit Oreli. cam Sch. e Cod* T. X.
Accueatori praeecripeimue'] Sch. acc, praeecribimue, Ovd. Deiii<Io eonficieiur fcripsSi OrelL. e necefffrif, Qljiit, Sch. cooiectiira, si soprf eequetur^ infrf inducentur e Codil.* legatiir. Recte. L* In eui periculi caussa] Id esf, in suo nericulo; euo Mem, nempo defeoforif. Quod fi qoif itafUt legi, m euo periculOf noa repagnem. Vernm non' diMiroulabo f libiif Yolg. nbeMe prfepotitiocfeaf in, Lamb. Accnsatorum su^ prriculi caussa, Ita legitar io oionib. mfDOfcr. miniroe f rulgfiif ciiMeniieniiblif. Bhut.
Jn opine caussae genue incidunt] Dcest caussae Yoff. I. in^ csdeni Leid, il. incidet £d. Omn. Oud.
Rr 565 M. T. CIC. RRETORICOR. sev ttem in coniectotali constxtiitione feciniit. faidnclkHie «ik tem eornm^ cnm caussa postnlabity alemur.
CAP. XIX. Cmn antem aclio, trandationis, lot 417 commtltationis indigere yi^nr, qnod non ant ia agit, qnem oportet, autcnm eo, qnicam oportet, aat apnd quot, qna lege, qna poena, qno criminey qno tempore opiMtet, constitutio tranfllatira adpellatur. Uuins nobis exempla permulla opus sunt, si singula translationum genera qoaeramus: sed quia ratio praeeeptoruin similis est, exemplorum mulliludine snpersedendnm est Atqne in nostra qnidem consuetudine multis de caossis fit, ut rarius incidant translationes. Nam et praetoriis exceplioniiius maltne excludnntnr actiones, et ita ins ciTile faabemns constitutumf ut caussa cadat is^ qoi non^ quemadmodnm oportetf egerit.
Qoare in inre plerumque Tersantar. Ibi eiiim et ex* ceptioues postulanlurf et qnodammodo agendi potestas datnr, et omnis conceptio priratornm iudiciomm comti- Inductione autem eorum'] Ed. Ohub. hormn imeonan. CoaCn ootum mm comparet in Scb. Vom.I.II* Lcid. lll, «c probo. Osa. JSotum detst in BT. Oma^eroat Sdi. ei Orell. L.
CAP, XIX. j4ut cum eo ^ quicum oportet} Scnpii dao mt non eum eo q. o, ni iftWictx ticui to [▼.] oportet repeiitar tic t^ cola non. Mox etiAin tidem nam et ex praetorU exoeptionAtu t«1 niini ex prmot, Qkdiu Leid. I. II. Sck. e m. il. ami mon cum m: inieDf reuiioais (;raU«, cuqi. non dno mqipov tii tnbioielli^esd»». X«eid. III. q, oporteret, Oud. Aut non cum eo fi. j^.
^ut <ipud quos] Scb.. a in. H. aut non ap. q, Leid.ll« oddil oportet, OuD. Aut apud quos aut qua B. L.
Qua i^gt] Sch. a m. II. aut non q, L Oud. .% Tramlativa adp^lUxtm] Leid. I. /r. nomimatuf, Oob.
Huius nobii ex^nipla] Sob. VoiS. L II. Leid^ lU. JSim^ «. «r« OoDBllDOliriDt.
Oenera quaeramue] Leid. II L g. requiramue; Ovo« Gjmm qu&wramtur B, Paullo pd<i iu vr. raito praeooptorum simiiix mtt Pargoldot conifcerAiy<cici7/« 04t, lacobtioe simpiex «e/. Nootraai tecoti Editoret. L, jyam et praetorie exc^tionibus] Not ^ praetoriis, edidiiao«y al olim Leoiiieenua ei Manui. pociea, et posiremo'fdidii Lamb. Ba.iiT.— Leidf I. ex praetorlis. M$S. O. praetoriis exc, Oud.
Ciuissa cadat'] Leid. 111« £<J. Oinn. a c, cad, Bfale, «od ez boc loco corrigeud^m locnqi in Qoiooiili«oi Declam. 55o. n/ per ius ciuiio o^idisse formula% ei aiiter^ quam cportuerit, ageroif di^ cai^r, recic vidit dioct V, Boudam. Var. Lect. p, 295* Ooo.
Omnie conoeptio] Leid. L o, exceptio, Ovd, Tnm privatamm actionum pro tv. privatorum iudiciorum acriptit de conu Scb., qaia actionee tautum coucipi dicanlQr. iudieiotum onlU tit codcopuo, Mon teciitiit ett Oreii. L.
DE INVENTIONE LiB.n. Cap. i^. 566 tuitiir.' In ipau autem iudiciis rariiM inddmit, et tamen si qaando incidunt, eiusmodi sunt, ut per se miQUB na-r beaot firmitodinis: confirmentur autem adsumta alia aliqua constitutione. Ut in quodam iudicio, cum venefici cuius-r dam nomen esset delatum^ et, quia parricidii ciins^a sub'* scripta esset, extra ordjinem esAet acceptumi cum. in ac-r cusatione alia quaedam crimina testibus et argumentis. qqu-j firmarentur^ parricidii autem solum menlio facta eiset; derensor in hoc ipso multum oportet, ut diu consisUt: cmn de nece parentis niliil demonstratum sit^ indignum facinos eBse ea poena adficere eum, qua^ parricidae adfi* ciuntur: Id autem, si damnaretnr, fierinecesse esse, quo* Si quando incidunt, eiusm, sunij Leid, IL ^i aliquando etc, ^unt deeK Vo«t. II. Ouik Confinnentur nc, alia aliqua co7istitutione'\ Votf.I.II. Leid.]|. CU. Omn. confirmantur* Exsulat aliiB^ a LoAd.I« Vid. ad c. ix Oob» Bxtra ordinem'] Extra ordiDem nomen accipiebaiur, cum pri« mo qaoqne tenipore, omistit aliis iodiciif, de eo, qQod poslremum in iudiotiim TeDeret^ qaaerebainr, neo serTabatnr temporit ordo, qtfo qaaeqne cavsaa ordine in indicium dedncta erar. Lj^mb.
Cum in accueatione] 4<iiem additor,in Sob. Voaa.L Lcftd.UL anis in £d. Omnib.' Oud. / Solum mentio] Leid. I. eola m, Ovd. Panllo poat t tt. cf«-fensor in hoc novam peiiodnm poncto antea posiio incipit Scb. Sed OrelL qnnm mpra anie vr. Ut in quodam iudicio colo tantnm diatiDguit, tnm inde a vt. defeneor in noc apodo»im incipii, haeb Botana: *Ava»6lov&ot hoc loco agnoscenaum. Quod si eiuemodi cau^a, inquit, in iudicio i/ersetur, qualis hic exposita es^, defen-* ^or cet, Accedo hnic senteniiae. X,.
dHultum op, ut diu consisiat"} Sch« Leid. IL m, op. et d. cons* Vosfl. I. Leid. 111. et ut d, cons, Praeferenda omnino elegans lectio ntulium 'et diu, Qnae quasi formnlaris est locuiio, qnam hic non ceperunt librarii. V. Dorom. ad Snet. Aog. c. 65. Non ^uniif elcgaoa eat pariicolae ut •ubintellectus. Ouo. Mulium oportet et diu consistat ezhibet CbcL T, apnd Orell. qni merito recepit, prae-•tmM Scbi L» Id autem^ si 4omnaretur, fieti neeesse esse\ Sie animadrerto ctiidisse Omiernm ex- indfictione La»hiiii» In qno primoid r^perio. Scd perperam sine dobio, et certe ntiqne contra geminam ntfstram iperobranam. Mon enija baec sic suni tfinexa' praecedentibna pro* xime, nt ez ore dafjsn^oris dici.Tidfauinr, alqoe ideo egeant infioi-UTO» sed tanqu^m parcnihesin facinnl immiaaam medio def^ndeati« aermoniy quae ejk, saa peraoaa aucior iDterpoait, praecedeoiem aermoaemy qni ez defendealia peraona concipiiur in iafioitiTO, coafirjnaniia. Ideo qnnm omoia alia taagal, hanc interpositionera so-IskV^, nipote explicantia Ciceronis, ouliliit Blarioa Victoriana: ReuM parricidu factus, probatis aliis cfiminihus, an damnandue sit, quaeetio est, Utilur translationi reus, cum dicit se non parriei-» dii damrumdum esse, quia nihil inde sit approbatum^ sed (diorum criminum^ quas probat^ sint, affici oporiere supplieiat ac ne eo quidemp quod AOA iade iudicium eonstituium sit* Itm si neque Rr2 Digitizedby VjOOQIC 6fft » T. CIC. KHETORICOIL sro 418 niam M kl canssae stibscriptimi, ct cx ca « noflieii extn ordinetti sit* «cceptmn.
£a igilar poena ri ad£ci renm non oporteaty damnari qnoqtie non oportere, qnoniam el poena damnationan necefsario conseqnator. tlie defensor poenae commntationem ex tranalatrro genere indacendo, totam infirmabit accuMtionem. Verum tamen ceteris quoque criminibiis defendendis coniecturali constilntione translationem confirmabit 1 CAP. XX. Exemplnm autem translationia in caossa nbbis positum sit buiusmodi: Cum ad vim faciendam qvidam armati Tenissent, armati contra praesto fuenuity et cuidam equitl Romabo quidam ex armatis resistentiy gladio manum praecidit. Agit is, cui manns praecisa est, inluriarum. Postulat is, quicum agitnr, a praetore exceptionem, KXTRA quam ik h£jsm CAPms TO4Enn>icnnc Fur. Hic is, qni agit, iudiclum purum postulat. IUe, qui-419 cum agitur, exceplionem addi ait oportere. Qnaestio esl: "Excipiendum sit, an non. Batio: Non enim oportet, is recuperatorio iudicio, eios maleficii, de qno inter sicaprobatorum criminum.poena e4se debetf guia nou inde iudicmm constltutum est i neque porricidii, quia tuAil probatum ^ cor^rmai non eete damnandum, Propctrca veiercm lectioMeni proruia numt» necesse eeeet. Ghon. Fieri neceese esse, Slc ^1S$. O. ei.c«pto Lcid.IL 'iu quo et Ed. Oinn. f* n. esset. Qaare Gronovio kaad accedcn 'poMUm. OuD. Fieri necesfe est quoniam et id c esset subscr» K.lm Et ex ea re nomen^ M$S. O. el Ed. Omn. care&t pra^M--tione; sc recte. Yid. ad c g. Oud.
Beum non oporteat] Vosa. I. r. n. oportet* Oitd. ' Damnationem tx. consequatur^ Voss.l. Leid. Ilf. sequatur, Ova. 'Infira criminibus defendendts recie explicai Sch. mropulsandis^ Cic. pro Roscio Am. 1. iniuriam oportere defendL h» Coniecturali constitutione] Vom. II. coniectura» Oirn. ^poiti siupicalitt erat Scb. tnuulaiionis in caiusu pOMitae sitncbi: U CAP. XX. Quidam cx armatis resitienii] Ed. Oub. f. ex i.ar* resisiens, Ovd.
JSxtra quam in reum eapitis etc] Seto ernditos baec aendi. fta«peola iiaboiMey et cenaioa mederi tanqttsim conrdpiis. sed fit«tr«. . Posinlat eoim a Praeiore excepiionem, ne in retfm capitis pnein-, dtciam fiat, exlra qnam praeiadidam fiat. Actor aine nlU condi- | tione yalt agi^ is qoictuu agitnry petic exeeplionem. Wouw^ius,; . G&VTBR.
In reciperaiorio iudicid] Sl ttandnm est aoctoriuie Teleraia ^.codioam, sic legendum est. Ita certe scriptnm est in nno GrypL «xempl« TetnstiM. Sed boc tam aoimftdTerterat Lamb. Tir dodiM. ec. peciliMimas autiqatUlit. Bkut. Recuperaterio iud, Codd, oma«K CMerom Sob. moouit, recuperatorium tudidium esse in ^no iadioB daniar iniariif aeslimandis, qni recaperatorea dicti. X.
DE INYENTIOJMJE Lib. H. Cap. ao. 568 riQfi qnaerilar^ praeiudicium fieri. InfirmaiiQ ratioziis; Eiasmodi suiit iniuriaey ftt de liis indiguum sit non primq quoque tempore iudicari. ludicalio: Atrocitaa iniuriarum sdlisne caussae sit^ quare^ dum de ea iudicetur, de aliqno maiore maleiicio^ de quo iudicium coi^paratum sit^ praeiudicctur. At^ue cxcmplum quidem hoc est. In omni autem caussa ab utroquc quaeri oportebit^ a quO^, ct per quoS) et quo u^do, et quo temporc: ^ut agij^ aut quid statui de ea re ccqnveniat.
Id ex partibus iuris, de quibus post dipendum est^ sumi oportebit, et ratiocinari, quid in similibns rebus iieri soleat, et videre, utrum inalitia quid aliud agatur, aliud simnletur/ aii stultitia, an nec^ssitudine, qnod alio moda agi non pos^il^ aii Occasione agbndi sic sit iudicium^ aut actio consLitu1;a, an recte sine nlla re einsmodi res agatur. Lociis autem' cdmmunis contra eum ^ qui transla* Priitio quoque tempote] Deett ttllimli vox Leid. 11. Otrn.
jyum ne ea iudicetur] Ed. Omii. cum de ea i. MSS. O. exce« pio Leid. l,, iudUatur, Male« Ouiu Dum. de ea iudicetw pelut^ de fdrquo B. £.
TJtfum maUiia quid aliud agatur] Qnnni tic in oniniBnty qnantam •cio, editis legatur, idque approbent scripti nottri'(unde iodicium de alii» etiam facio) nec raiip Lattiit aiBrmoniB repodiel^ neaeio quid mentit- toI Gothofsedo (oa&i. in Lambioi ediliqnibn^ eiian|iinm anno 4608.' ad plenom tic Ipgitnr) fnerity qui neglexit Tocem quartam tlne monitioue ulla; Tel Ornl^ro, qui tequulut ett nuUa data iratione, qnem coeco impetu tntpexeriUit teqUentet* Jo Laudiano tane tertia vt>x pcimlMa omista, dein tnpertcripu ett»' I9ec dnbito» qoin per eoadem mero depraratie inrecta mox tit, <^vm. cdi coraTerunt hane orationem ^, perturbationem iud* omrK. periinere. Non euim uUnt locut ilUc ett orationi, ted innuit au~ ctor, quod tettauiur omnpt aote hot ediii timul et tcripli, hanc rationem^ hoo ett, bunc uttim irantlationit, hanc decurtionem ad trantlationem. Gaon. 'Schol. cum LauJiauo ti m. I. omiitit Toecm quid, elegantint, Ut opinor, et Citerobiano ttilo convenientint. AUi Kixolium. In Victorino p. 207. "vitiote editur: utrum malitia. quid aliud agatur, cum aiiud simtliter, Oun. Vtrum malicia quid aliud agatur, B. Erf. Vtrum malitia aliud ag. T. «tq^« **^ Orell.' Dederat iam anle Sc^. e cod. Guclf. 3. £..'
Agi non possit\ Sch, Vott.lL Leid.ll. Ed. Omu. ageten^p, OvnBNBoikP.
Occaaione agendi] Leid. lU. in vccasione ag. Ovn.
Sine ulla re] Leid. II. sine aliqua re" uUa'. Ouii. Pro liii qoae tequuntnr: eiusmodi res Scb. tchpfiit eUismodi omissft v. rrj, Ait enim apliot h. I. agitur abtolnif) poni, quam rei agiiur, ubi qvaeratur» an aliqujt ita, nii oportet, egcriu Deinde vfnnium Jnfff perturbationem, ut rulgo, BT. Erf. Sed Einctlius p[ii;il)a(, siuie V. omnium exciditte ¥. iudicLorum id quod io qnattuui Okoihi. legitur» ted poti t. perturbationem, qnae leclio pUcci UrtUio. L.
SM 11 T. CIC. RHETORICOE. sev ticmein indQcet, fiagere iodicnun «c poenaa, qaic ctUMe difEdat. A trmmlmlione catem, onniiiiiB fbre pertnrbationeniy ti non ita res agmntur, et in indiciiun Teniuit^ qao pacto oporteat: hoc est, si aat cum eo agatoTy qaican non oporteat, ant alia poena^ alio crimine, alio tempoit: 420 atqae Iianc rationem.ad pertnrtwtionem iodidonni omniom pertinere. Tres igitnr eae constitntionea, qnae partes non Iiabent, ad hnnc modnm tractalmntar. hnat generalem constitationem, et partes eios consideremas.
CAP. XXL Cam et faclo, et facti nomine concesio, neqne uUa actionis illata controyersia, yis, et natara, et genns negolii ipsios qoaeritur*, constilutlonem generaloi adpelJamas. Uuius primas esse partes duas nobis yideri diximus, negotialem, et iuridiciaiem. Negolialis est, qnae in ipso negolio iuris civilis habet implicitam controTersiam. £a est huiusmodi: Quidam pupillam heredem feat^ papillaa autem ante morluus est, quam in suam tntebm Teniret De hereditate ea,qaae pnpiilo yenit, inter eos, qili patris puplili heredds secundi^ sunt, et inter agnatM pupiiii controversia ^st. Possessio heredum secundortioi est* Intentio est agnaioi*um; Nostra pecunii^ est, de qoa i», caius agnati sumii8> teslatus mm. est Depnlsio eat: Immo nostra, qai faeredes secundi testamento patris svnaa. Quaestio est: Utrorum sit? Ratio edtt Pater enim et ^ et Elio testamentum scjribsitt <1^^ ^ pupiQ.us esset Qtiire^ qnae filii ^erunt, testameato i patris nostra fiant necesse est. Infirmatio est rati6ni«: Immo pater sibi scripsil, et secundum heredem non filio, sed sibi iussit esse. Qvm% Quicum non oporteat] Scb. Voti. it. Leid. II. quocum a. if* OvB* Cum quo non qportet B. tupratcripto r. non, L» Facti nomint conc^4o] SchoU habei tnpratcfipium oL ceat- Implicitam contropers^l Leid. I, inpUcatam c, Ouo. Ija^iid' tnm B. ErC Lamb. Jm/7/ica/am dcderant Ernett Scb. Implicatam Orell. 0«in(le vemret omuet Codd. e:(hibeQt, teci Ern. de conieetara Sna yenis4et, qood tine cautta faclum iam Scb. iuteltexit. L, CAP. XXt. Quam in euam tutelam veniretl Id e»t, quam pubtt factut ettet, eic. Lakb. Non ▼ariant PaU. «t w ^ placet Wonverio, tx duobut netcio quibut Mtt. GauT.
2>e herediteUe ea, quae venit p,\ Leid. I. Voss.lIL i2/4l, q*o^ tlipratcr. in Scb. pro ed, deett Ed. Omn. OuD.
Depulsio e9t\ Verbo caret Scli. Ouo. Depuhio imo B. £• Qui heredee eecundi test, p, eutriue] Oeett tecmmdi Scb. • ia.1* Ratio eetl Sch. Vott. 11. ijnorsbt Ttrbam. Oud. Tam: a^ mdtio rdtionti imo -fi. L.
praetarquam -qaod ip^iu^ fuit in teattizneiitoj uUius TCBtrum esse non potest. IiuLicatio: fossitue jg^uisquam de filii pupiili XB.testari? An,bei:^dQB secan4i> ipsius patris iamilias^ UQn £iii quogne eius pupilli herede^ sijit?
Atque boc non alienum- est, quod ad multa pertineat* ne. aut.nu8quam.y,iiut ui^quequaqu^ dlcalur, Lic admonere. 421 SoAt.caus^e^ quae plures Labent ratioues in simplici con* stitntiout: qnod ilt> cum i^» quod factum est, aut quod defei^ditur, pluribu^ d^ caussis rectum, aut probabile vidori potest, ^i^, in.hac ipsa caussa* Supponatur enim ab lieredibus haec ]|patio,: Unius enim pecuniae plures dissimililiHis de caufsia LiEpredes esse nou jiossunt^ uec umquAm ' iactui^ efty ut eiusdem pecuniae aiius testamento^ alius ^ lege iieres esset.
Infirmatio autem liaec erit: Non.es^ mia peciinia^ propterea quod altera iam erat pupiUi adveuLitia: cuiusberea noh, illo in tempore, in testamento quisquam sctiptus erat^ si quid pupillo accidisset: et de altera^ patris etiam nunc mortui v6iuntaA plurimum valebat, quae iam mortuo popiilo suia liavedibus conoedebat* ludicatio est: Uiiane p^tltiiA fuerit, ac/ si liac erunt usi infirmatione: Posso plures esse unius pecuniae heredes dissimilibus de caussis; Praeterquam quod ip^iusfuit in teste^entol y#tt. I. pro*t9P juodi • V. md «ih Saet. ''Claiid.' r. 4«' 'dviir im ipeiu4 f.^tMam, VoM. I. JL Leid. II. 111. Sed Sch. et Ed. OmW: careMt praef»»»i« tiootf^ el pro «iHnr in Bff. Omti. illius. fiecte. DiMinguendom MtBi,' praet&r gttvd ipmiU9^ fttit, tMofhento illius veetrum ess& non potest, Oppoooniur «oim pmecedeniibQt, quOe fttii fuetunt, teHOH mento patris nostra Jiant, neeesse est, Vide quoqne pag. fteq.-Ooi}. In ipsius fuit testamsnto illius £rf. Jn testamento ullius h, Erb. Scb.- Orell. Oudendorpiom tecuii aaiit. L, ' '^ ' Atque hoc non aliehum'^ Sch. et Vom. K a m. I. af hod h. a, Ocp. Fortasse seripsit Cicero: Atque hoc loco non alie^ num est -^ p ertineat, admonere,' lia Sch. Viilgataltt teonit Orell. L. ^ ^r Infirmatio autem haec erit^ Deett ▼ox autem Sch, W^ii. Hi OUDBNOORP, Jn testamento] Non legiiQr praepotiiio in Vom. I. II. tJttaqoe Tox abeat a m. L Scb. Oud. '" Jtlo in tempore in tsstdmenfO Erf. Jilo in tempore etiam lonl. Eru. dedit iUo tempore testU'^ mento, quod feiiqni Edd« toGoti •nnt. lllo tempore in testameht6 Suis heredibus concedebaf] Liber nnna manuftcr. habet, eelebat» Lamb. Sch. Leid. III. cedehat. Recte^ ni fallor, ac. alterd^ pdtri^ pecunia, OuD^' Concedebat B. quod relinuil OrcU. Panllo «nt* valebit Sch. et Orell. probante Ern. e Codd. Caaa. Gn. quae iHam Sch. 0 cooi. quam iam dederat Lsmb, qui eam conieck OrcU. quom Ozoon. QDoa r&hibeat qui. L.
571 M. T. CIC. RHETORfCOlL sEtr de eo ipso itidicatio nascitar: Possintne eiixadon pecmixae plures dissimiHbns generibus esse heredes?
CAP. XXII. Ergo nna in constHntione intelleclDm est| qaomodo et rationesy et rationnm infirmalxonesy et praeterea iudicationes plnres fiant Nunc linins generis praecepta Tiddunns. Utrisqae ant etiam onmibns, si plnres ambigent, ims ex qnibns rei>Bs constet; est considerandom. Inidnm ergo eins ab natnra dnctnm Tidetnr: qnaedam antem ex ntilitatis ratione aot perspicna nobis, ant obDtcura^ in constietndinem venisie: post autem, adprobata quaedam aut a consnetndine, aut 422 a vero utiUa risa, legibus esse firmmta. Ac natnrae quidem ius est^ quod nobis non 6pihfo, sed qnaedam innata ' Tis adferaty ut religionem, pietatemj gratiam', vindicaticHnem, obserYantxain, yeritafem.
J}e rpso iudicatio n.] Vom. I. €t de tic l>t<L III. etimmdc Ctc Sch« « m. I. st de eo ipeo eeze controt^ersiam i. n. Om, CAP. XX 11. JBrgo una in conetitutione etcj Abertt dici GreTeob. et probabat Odlielmiot. Gamr.
JSt praeterea iudicaiionee pluree fiant'^ In iMaiieGi •( lo Leooic* ed^iioDe et prvpterea legttnr; fortaftie aoa liile. Baii7. Vropterea eliam margo Craundriy tette Orell. £• Vtrieque'] Sch. Voit. It. utrique, Oud. Vtrieque auiem aat mnnibue o, L» Si.pbiree ambigent] Scb. Vi pL ambiemt. Yictor. p. 209. petatU etpUcat, Oud^ In eonsuetudinem penieee} Vott,I. Leid. II. III. Cd«Oa[ia« ia cone» ven» pidentwm Ouo.
Poet autem approbata quaedam aut a consuetudine e^ a mto Uiilia piea^ Hanc Ibcum io pleritqae ezemplit perveraa iaierpooctioae depraratam, interpanciia raatatia meodaYi. Lamb. Eat ab «ditioae prima, et lectio, et ialerpanctio: aeqne aliier exprenit irocef'Victo{rint» led ioterponiit aliier; praeter M«e. neatroa. Garr. ^t a coneuetudine. Deest aut Scb. a m. I. et Leid. II. pnepoiino deest Vom. 1. Leid. 1. UI. Ouo. — jtut a pero utUia. Jkit i^o^% jcgit Lamb. aut a verho habeot omnet manntcr. B&ur. A coneuetudine aut a pero dedit Orellias, a pero explicans a iueio. Scb. #atem aut pero acripait et pro conianctioaibas habnit, qfoae figuificent Gallorom ou hien^ nottrom oder aber, Prine aui aliqoot tautain codd. omiltant; aut a pero codd, Ozonn. 1« 5. <t aoster h, L,^ Aq naturae quidem iue eet] lue esfe pidetur nottri codicet; qaorum tamen ultiroom qnnm i§:noret membraua Landiana, eo Jibeiiier omisKo reliueam to [▼.] eeee. Gron. |Leid.tI. n. q, iue eeee pidetur, Sch. Lcid. I, Vosa. II. n, q, 1. eese» Qnod cna Gronovio Terum censeo. Oud. jic natura quidem lus esse quod B. Aiqae ita dedernat Sch. et Orell. L, Ifiobis non opinio] Deest proaoiaeo Leid..' Ouo.
" ^^ ReHgibn^m, eaiti, -^Me in metd et eerimonia deoram ^t; adp^ilant PielMefn,- quae erga paMam, aitlr parentcsy aufalios «imguin^ cotfklhetos> effioium eons^vare moneati ^ratiimi, qtii^ein tat^m6f-ia, et remQnerafaon^ officiommf ec* lA>ivomt)^; et Mi^ti«rmB, obaervantiam' tineat. yimU^ cafti^em, ^ per ^[uttii^^^-^m; et coptwaelian^> ^efendeildo^ imt oileiscendo 9 ' prbpuUramuB 'i^ nolmv et a nostriaf qui Aolyis esse cari ^ebenty*>'«t per quam pecoata pummus^ Obsel^hntiQm, per quem aetate» ant Mpientk,.a«t Londrey aut aliqua^ dig^itate antecedentes yeremuX;^ et cob*mus« Veritatem, per quam dnpiu» operam, ne quid aliter, ^l^i^ oonfirmayerimus, fial}, aut factum, aut futurum ait«' Ae nilturae quidem iura minus ipsa qulaernntur ad^ lian6 controyersiaiii., qubd neque in hoc civili iure ver-. santur^ et a vi^gari inteUige^tia remoJior^ sunt: ad simi* litudinem v«ro aliqtt|iBi> autad rem ampHficandam saepe sunt inferenda. Con«uetudinis antem ius^esse putatnr id, ^od voluntate omhiilm sine lege yetustas comprobarit: fai ea antem iura sunt.quaedam-ipsa iam certa propter vetustateMiy quo in genere et ali* sunt multa^ et.eQrum multo 42S maadnitt pni^s^ quae praetores odicerb -consuerunt;^' quae^ dam autem^ geh^ra iuris, iam certa^ t;ehsd^tudine facta*. wnt, quod genusi pactum^ par, iu^icatum.
Pactum est) quod iuter aliquos convenit, quod iam itB iustum putatnr, ut iuri praeitare dicatur. Par, qiiod In m0i» et cennuinia}.Votf* L L«t<l«Lin«. in>m* dt in cerim, XSt paflBim. OuD, O^orum H himarum\ HSS. O. et Ed. Om. ^. €t AorforU. " Ovi>« JSi hohoris fi. Boc dedemol Soh. ec^Ocell., X.
.y&tmur^ 9t cclimUu} Dm Itbrt tnAno^of» bftbent^ pfremur^ 0t colimus: nnn»^ peneramur, et colimue, Lamb. HAbenl alii eqiar*. plnres reperemur, Sed notiridno veneramur -ei coL GaoM. Vom«I. IJeid. III. pemeremu9 et «^ Scb. Leid. I. U« £d. Omn* veneramur et coL Bene. Oitd. Veremur rede relinnemnl Scli.. ei Orell. JTenera-t wutr B.' FenefretrOir nnne Ozonn. qnemadmodnm volebat £rn,, qni •oiL omnct illoa iitdi«attfof po»t r. pindieaticmem in coninnoUfot ■Miabal. Reveremur Teteies odiiionca In. Ciai^ Lambin. «acHbeai. X^ Qudd nequ^ in hoo oip, iure f^] Sch. a mm.1, Vosa. I. quae n* oto. OuDw Memotiora eunt] •Yoac.!• Leid.JIL remoia s» Ovd.; Quaepw, ed. coneuenmt] Sch. V0M.LII. Leid. IIL £d. Qmni ^OMiifi^ V0M.LIL Leid. llK.Kd, Omn* consttepemnt* Oikd* Oatieue'* verunt eiiam B. ef. edd^ JnnU Lamb. lu.. > Quod genuel Sch. a m. L ui. Oiro.
tli iuri praeeiare dicotur'] Moalii codiocft, nt pnoref f<1iti 1^«-^ bent iurei q*od ego KepeUendnm non pnio. Practerqnam enint -qnod flio anclor ad Horeonittm XI, i5. Suni item paeia, ^uae sine legibue obeervdnlur ex QQttvsniu,' quaq iurie ptapitari dtcun-^^ S73 IL "E CIC KHETOmCOil. i^