nmbra mortis etc. Et alibi: Vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine.A Et in psalmo: In aeternuin non videbunt lumen,^ et alibi: Impii in tenebris con-5 ticescent.« Septima conrusio peccatorum. Tunc enim (ut legitur in Daniele) erunt libri «perti,^ id est, conscientiae hominum erunt omnibus manifeslae. Octava horribilis vtsio dae-** monum, qni videbuntur in excussione scintillalarum de igne ascendentium. Nona igneae catenae, quibns impii singolis membris constringentur. Prima poena est concupiscentium, secunda malitiosorum, tertia luxuriosorum, quarta invidornm et odium habentium, quinta i5 eorum, qui in hoc saeculo pcr flagella non memerunt casligari, quia tentaverunt et cxacerbaverunt dominum in mullitudine iniquia) Job 10, 21. 22. b) Psalm. 48, 20. c) I.Reg.
1. ete, om. J. El alibi om. Cav. 3. Et om. CJ. tn psalmo] idem M. Et in aeternum CavJ. 4. atihi'] idem psa/mtit M. 6. in Daniele om. CJ. libriaperti •.. manifestae'] libri aperii eonscientiae hominis et omnia erunt manifesta C. * 7. omiit6ttf eruntj.
11. singulis om. CJ. membraCav. astringentur M.
12. poena om. C. concvpiscentia est J, concupiscen^ Hum est C. 15. per pagella] fiagello J. 1 6. sed quia J. tentaverunt el exacerbaverunt dominum in multitudi» ne iniquitalum suarum. Unde scriptum esl om. M.
Google DK CONT. MVHDI. LIB. III. 133 fatam suarum. Unde scriptum est: Exacerbavit dominum peccator, sccundum multitudinem irae suae non requiret.» Sexta eorum, qui in tenebris ambulantes ad lumen verum, scilicet Christum, venire contempserunt, se-ft ptima confitentium peccata sua' et poenitentiam contemnentium, octava illorum^ qui in hoc saeculo libenter vident mala et faciunt, nona illorum, qui per singula vitia sunt defluxi, qui ambulant in desideriis suis et eunt lo post concupiscentias suas.
CAP. V. De ineffabili angustia damnatorum, Videntes lurbabuntur timore horribili, gementes prae angustia spiritus et dicentes: Hi sunt quos aliquando habuimus in derisum et in simililudinem improperii. Nos insensali i;^ vitam illorum aestimabamus insaniam et finem eorum sine honore. Ecce quomodo compu-* a) rsalm. (secUodum Hebr.) 10, 4.
1. Vnde sertptum „.non requiret om. CJ. 3. requiret] quaeret iM. 5« seilicet Christum om. CJ.
7. qui Ubenter in koc saeculo M. 10. eunt om. CJ. 11. post eoncupiscentias suas] concupiseentiis suis J. 14. quos habuimus aliquando in derisu et in timiiim, imdine improperii M. 15. iVo<] iVam Cav. 16. ae* glimabamus] putabamui M. l7. eortiifi] Ulorum M* Google i34 iiivocurTii rr. iii.
tati snnt inter filios deij et inter sanctos sors iUonim est.* Supplicium erit malorum iU'» lueri gloriam beatorum, licet forte post finem ittdiciL Beati quoque visuri sunt reprobos 5 in tormentis, secundum illud: Laetabitur iustus cum viderit vindictam impiorum.^ Reprobi vero non sunt visuri bealos in gloria^ secundum illud: Tollatur impius, ne videat gloriam dei.« Talia dicent in infemo pecca- 10 tores, quoniam spes impii est tanquam lanugo, quae a vento toUitur, et tanquam spuma gracilis, quae a procella dispergitur, et tanquam fumus a vento diffusus, et tanquam memoria hospitis unius diei.^ CAP. VI. De igne gehennaU.
15 Ignis gehennae nec lignis nutritur, nec flatu succenditur, sed a deo creatus est inextinguibilis ab origine mundi.« Scriptum est enim: Devorabit eum ignis, qui non succena) Sap. 5,21-^6. b) Pflalin.67, 11. c)lflaiae 26, 10. d) Sap. 5, 14—15. e) Cf.Maith. 25, 41.
Google OK COMT. ■VRM. L»ii HI. 135 ditiir.» Crediiar aQtem esfle sub fterris, s^ eundum illud Esaiae: Jnfemus subter conH ttirbatus est in oceursum adventus tui.^ Sed et omniti( locus reprobo est poenalis^ qui semper secum defert cmciatum, et ubique» contra se tormmium incurrit Producam (in* qnil) igneti de medio tui, qui comedet le.« Ignis autem gehennae semper ardebit elt nunquam lucebit, semper uret et nunquam consumet, semper afficiet et nunquam defi-io ciet. Est enim apud inferos summa tenebraimm obscurita^^ immensa poenarum acerbitas, inCkiifia miseriarum aeternitas. Ligatis CinquU> pecKbus et manibus eius mittite eum in tenebras exteriores, ubi eril fletus et stri-^ i& dor dentiutnv^i Singula membra pro suis pee^ catis propria sttstinebunt tormentav vt fan eo pawiafatuf, in qu» p«ceaverunt. Scriptum esC enim: Fer qvsie peccal homo, per haec et totquebitur.*' Unde qoi m lingua peccaveral, so l.jndlarrif etteM. 2. fijouia] propheiitum Mm guUer] iuh Urra CJ, ai'$ $uUerr0 add. ad inavg. Ca. 3. «si om. MCavJ. 4. rtfiro&ia CJ. qui8emper,.^tor^ memtum meurrk] qui eemper erudatum ei ubique eontra $e teirmenium ieferuni CJ. 7. aomedal M. 9. eamret CJ^ 14. eiitt on. CavJ. 15. ub%\ iki M. 20. tn om. IL Google 136 ivrocKVTii pp. III crociabattir in lingua. Propter quod ipse clamabat: Pater Abraham, miserere mei» et mitte Lazarum^ ut intingat extremum digiti sui in aquam et refrigeret linguam meam^ 5quia crucior in hac flamma.* Per digitos intelligitur operatio. Digitis enim operamur. Quasi dicat: Si minimum operum Lazari ha-^ berem, minorem poenam sentirem.
CAP. VII. De tenebris infemi.
Reprobi vero non solum exterioribus, losed etiam interioribus tenebris invoiventur, quia spirituaii pariter et corporali luce carebunt Scriptum est enim: ToIIatur impius^ ne yideat gloriam dei, qui solus tunc erit in lucem sempiternam.i» Tantam autem in poenis isreprobi tolerabunt angustiam, nt vix aliquid cogitare valeant praeter poenas: sed illuc dirigent impetum cogitationis, ubi sentient i, eruciabitur MJ, tpte om. M, ipie divee epuhJ, 4. 61] tff MJ. 5. Per digitum CJ, Per digUoi...Quasi dieeret...$entirem ad niartf. pon. dilatiore atramento M. 7. pperum] epus CavJ. 10.. etiam] ef C, om. J. 12. ToUaiur impiue (Aliae mitereo' mur impiorum ad marg. add.) Ca. 16. valeant MCv, vaiebunt CaJA. l7. dirigenl] deiieient CJ.
Google DB COXT. MUNDI. LIB. III. 137 vim doloris. Sane discipulus quidani fertur apparuisse magistro suo post mortem. Quem cum magister esse damnatum intellexisset^ quaesivit ab eo, si aliquae quaestiones apud inferos verterentur. Qui dicitur respondisse: 5 Apud inferos quacritur solummodo quid non sit poena. Sed et Salomon ait: Nec opus, nec ratio, liec scientia, nec sapientia est apud inferos, quo tu properas.<^ Erit enim tanta in reprobis mentis oblivio, tanta caecitas animi, lo tanta confusio rationis, ut raro vel nunquam ad cogitandum quicquam de deo possint assurgere, ncdum ad confitendum valeant aspirare. Nam a mortuo tanquam ab eo, qui non est, periit confessio.^ Scriptum est enim: Non 15 mortui laudabunt te, domine, neque omnes qui descendunt in infernum.« Non infernns confitebitnr tibi, neque mors laudabit teA 2. suo om. M. 3. Quem eum magister inielle^ xisset damnatum M. 5. verterentur apud inferos M. respondisse, quod apud inferos quidem sotummodo non sit nisi poena CJ. l,Nec opus, nee ratio est apud inferos^ nee scientia^ nee sapientia^ quo tu pro^ peras C. opus^ opes Ji. 9. tn reprohis tanta J, m reprobo tanta M. lO. mentis om. C. \2,pos^ sit M. 13. nedurn] nee CJ. inspirare M, respi^ rare CJ. 14. non (est superp.) M.
Google CAP. VIII.
De confusione poenarum, Dimitte me, domine (dicit lob), ut plangam paululum dolorem meum, antequam vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine, terram miseriae et tenebrarum, 5ubi umbra mortis et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat.» Ordo quidem erit in quantitate poenarum, quoniam in qua mensura mensi fuerint, remetietur eis,^ ut qui gravius peccaverunt^ gravius puniantur. Potenlotes enim potenter tormenta patientur.<^ Sed ordo non est in qualitate rerum, quia de aquis nivium transibunt ad calorem nimium,<i ut subita contrariorum mutatio graviorem inferat cruciatum. Experimento cognovi, quod i5adustuSy si frigidum statim adhibeat, arden** tiorem sentiet cruciatum.
1. domine om. CJ. lob didt M. 8. mensi fue^ rt(ts, remeiietur vobis CJ. 11. non erit ordo J« Google DB CONT. MUVDI. L1B. III. 139 CAP. IX.
De indeficieniia tormenforum, Sicut oves in inferno positi sunt, et mors depascel cos.* Dictum est hoc a simili iumentorum, quae non radicitus evellunt herbas, sed summitates solummodo carpunt, ut iterum herbae renascantur ad pastum. Sic 9 et impii quasi morte pasti reviviscent ad mortem,. ut aeternaliter moriantur. Ovidius: Sic inconsumptum Tityi semperque renascens non perit, ut possit saepe perire iecur.^ Tunc erit mors immortalis, tunc vivent mortui^ qui lo vitae sunt mortui. Quaerent mortem et non invenient, quia vitam habuerunt et perdidenint. Audi loannem in Apocalypsi dicentem: In diebus illis quaerent homines mortem, et non invenient eam: desiderabunt mori, etiA fogiet mors ab illis.<^ mors quam dulcis esses quibus tam amara fuisti, te solam desideranter optabunt, qui te solam vebementer abhorruerunt.
Google 140 IHXOCIHTII PP. III.
CAP. X. Cur reprM nunguam Ubembuntur a poenis» NuUus ergo sibi blandiatur et dicat, quia deus non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur, sed miserationes eius super omnia opera eius> Quia cum iratus est, non s obliviscetur misereri, nec quicquam eorum quae fecit deus odivit.i> Assnmens in argu^ mentum erroris, quod ait dominus per Esaiam prophetam: Congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum, et claudentur in car- 10 cerem, et post multos dies visitabuntur.<^ Homo namque peccavit ad tempus, non ergo deus puniet in aeternum. spes inanis, o falsa praesumptio. Non credat frustra errore deceptus, quod aliquo pretio sit redimendus,<^ 19 quoniam in inferno nulla est redemptio. Congregabuntur ergo peccatores in lacum et claudentur in carcerem, scilicet in inferno, in quo sine corporibus usque in diem iudicii [Inscript.] Cur] Quod CJ. 5. ohlitiscilur M.
Google DK COHT. MUHDI. LIB. III. 14t torquebuntur, et post multos dies, postquam videlicet resurgent, cum corporibus suis in novissimo die visitabuntur, non ad salutem, sed ad vindictam, quia post diem iudicii gravius punientur. Sic et alibi dicitur: Visitabo 5 in vlrga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum.^ Praedestinatis ergo deus irascitur temporaliter, quia flagellat omnem deus filium, quem recipit,i> de quibus illud ac-<:ipitur: Non in finem irascetur etc. Repro- lo bis autem deus irascitur aeternaliter, quia ittslum est, ut quod impius in suo praevaricatur aeterno, deus ulciscatur in suo aeterno. Nam licet peccandi facultas illum dimittat, ipse tamen non dimittit voluntatem peccandi. 15 Scriptum est enim: Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper.« Nam non humiliabuntur reprobi iam desperati de venia, sed malignitas odii tantum in illis excrescet, ut 1. pcMtquatn videlicet eum reMurgent M. 2. re- Murgent] re$urrexerint CJ. eum corporibut tui$ pon. «d marg. M, suit om. CavJ. 5. Sie] Sed CJ, af« Sic ad marg. add. Ca. ef om. Cav. 7. deut om. M. S. fiageUavit M. 9. deut om. MCIJ. recipit] dilu. git CJ. 10. etc. om. Cav. 13. tuo aetemo] suo M. 16. eorum] Ulorum M. 17. Nam fuperp. M, om. CJ.
Google 142 lllHOCBlfTII PP. III.
Tclint illam omnino non esse, per qaem sciant se tam infeliciter esse. Maledicent altissimo, et blasphemabunt ^excelsum, conquerentes eum esse malignum, qui creavlt 5 illos ad poenam et nunquam inclinatur ad veniam. Audi loannem in Apocalypsi dicentem: Grando magna descendit de coelo in homines et blasphemaverant homines deam propter plagam grandinis, quoniam magna facta 10 est vchementer.A Yoluntas ergo damnati^ licet amiserit potestatis effectum, semper ta* men habebit malignitatis affectum, et ipsa erit in inferno supplicium, quae fuerat in mundo peccatum, licet forsan et ibi peccai5tum sit, sed non meritum poenae. Impius ergo, quia semper habebit in se reatum ex culpa, semper seniiet contra se esse crucia* tnm ex poena, quia quod ipse per poeniten* tiam non delevit, deus per indulgentiam non 20 remitlet. Ad magnam ergo pertinet iustitiam 8. deum homines lU. 11. potestatie afectum (ai'« peccandi defeclum add. td marg.) Ca. 14. lic^i €t forsan M. 16. reatmm in se M. 17. sempar om. CJ. contra] eirca A. esse eyperp. M, om. CJ. 16. quia quod\ quod enim CJ. 20. remittU CJ.
Google DS CONT. UVNDI. LIB. III. 145 iudicandis, ut nunquam careant in gehenna suppiicio, qui nunqnam carere voluerunt in vita peccato. Voluissent utique, si potuissent, sine fine vivere, ut potuissent sine fme peccare. Ostendunt enim quod in peccato sem- » per vivere volunt, qui nunquam desinunt peccare dum vivunt.
CAP. XI. TesHmonia de suppliciis aetemalibus.
Quis (inquit Esaias) poterit habitare de vobis cum ardoribus sempiternis? isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota dieio et nocte, et non extinguetur, sed ascendet fumus eius in sempiternum.* Hieremias quoque ait: Dabo vos in opprobrium sempiternum et ignominiam aeternaai, quae nunquam oblivione delebitur.b Et Daniel ait: Quidor-is 1. iudieandis] iudieantit MCIJ. in gehenna] gehen^ nae CJ. 2. carere volueruni] caruerunt CJ. 6. vo* lunl] cupiunt CJ, volunt vivere M. 8. de vobi$ habi^ tare poterit^. 9. isle MJ. 10. erit M, es(J. furore] ardore &I. tota die, nocle et die non II, ioia (toto Cv) die ei nocte non Cav. tota die et nocte, ei die non J. 11. aeeendii J. 12. t» perpetuum Cav. quoque ait oni. MCJ. 13. vos] vohit J. 14.61 in ignominiam MCl. aeiernam] sempiternam M. 15. Et 0111. MCJ. ait oin. MCJ.
Google 144 ivvocixTii pf. in.
mierant in pulvere terrae, evigilabunt, alii in vitam aeternam, alii in opprobrium, ut videant semper.* Salomon quoque: Mortuo, inquit, homine impio nulla spes erit>» de eo. Huic ft extemplo yeniet perditio sua, et subito conteretur, nec habebit ultra medkinam.c Et loannes apostolus: Si quis, ait, adoraverit besliam et imaginem eius, hic bibet de vino irae dei, et cruciabitur igne et sulphure, et 10 fumus tormentorum ascendet in saecula saeculorum, nec habebit requiem die ac nocte qui adoraverit bestiam et imaginem eius.^ ' Confirmat haec veritas, quae damnatos in iudicio sententialiter reprobabit, dum dicet: 15 Ite maledicti in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius.« Si secundum divinum iudicium in ore duorum vel trium testium stat omne verbum/ quanto magis in 1. in Urrae pultere M. 2. mlii ui opprobrium 9ideant semper J. 3. qmoque om. MCJ. inquit om, MCJ. 4. nuUa erit $pes J. 6. Et om. MCJ.
7. ait oin. MCJ. 10. tormentorum eius M. 13. damnandos M, al*8 damndndos add. ad marg. Ca. 14. <ftiffi dicet om. M. 15. ^i ifobis paratus diabolo et a»-Selis eius est M.
Google DB COHT. MVNDI* LIB. III. 145 ^re tot et tantorum virorum de proposita Teritate constabit.
CAP. XIL De die Mnficw.
Ecce ergo dies domini veniet crudelis ei indignationis plenus, irae et furoris, ad ponendam terram in solitudinem et pecca- & tores eius conterendos de ea, quoniam stellae coeli et splendor earum non expandent lumen suum. Obtenebratus est sol in ortu £Uo, et luna non splendebit in lumine suo*. Et visitabo super orbem mala, et contra impios lO iniquitatem eoruni. Et requiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium tumiliabo.» Propter ho*c omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt, 15 quasi parturientes dolebunt, unusquisque ad proximum suum stupebit, facies combustae [Ingciipt.] De di€ iudicii exiremi M. 4. ef irae CJ. 5. tii iolitudine CIJ. 9- non eplende^ bii om. CU, non retplendebU Cav. 11. eorum om. Cl. conquiescere M, quieteere CIJ. 15. dolores tene^ brarum CIJ. 16. et quasi parturiens CIJ. 17. ad proximum itupebit suum M.
Google Tttttiis eoram.* Diea irae, dies illa, dies tri^ bulationis et angustiae, dics calamitatis et miseriae, dies tenebranim et caliginis, dies nebulae et tnrbinis, dies tubae et clangoris, 5 quia consummatfonem cum festinatione faciet dominus cunctis habitantibus terram.i> Et su-* perveniet repentina dies illa ianquam laqueus in omnes, qui sedent super faciem orbis terrae.<^ Quoniam sicut fulgur exit ab oriente 10 et apparet usque in occidentem, ita erit ad* ventus filii hominis.^^ Dies enim domini si* cut fur in nocte ita veniet. Et cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus sicut dolor in utero habeni& tis, et non effugient.« 1. Die$ Ula, dieM irae J. 3. dies nehulae ei iurhims om. C. 4. turbidinii Ja. 6. Mcper ierram Bf. 1 0. apparel] paiet C. us^ ad occidentem M. 11. Dies\ Apostolus: Dies M. \2, ita in nocte MCJ. Ei om. CJ. dixerint MCtvJ, dixerit Ca. 14. dohrem }.
15. habenti CIJ.
Google DB CONT. HUNDI. LIB. III. 147 CAP. XIII. De iudicium praecedente tribtdaHone.
Praecedet autem tribulatio magna, qualis nunquam fuit ab initio mundi usque modo, neque fiet. Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro.* Surget enim gens conlra gentem, et regnum adversus re- 5 gnum^ et terrae motus erunt magni per loca, el pestilentiae et fames,Uerroresquede coelo, et signa magna erunt^ Et erunt signa in sole et luna et stellis, et in terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et flu- 10 ctuum, arescentibus hominibus prae timore et expectatione,quae supervenient iiniverso orbi.<^ Surgent enim pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem deducantur, si fieri pot^st, is etiam electi.<i Tunc revelabitur homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur [luatcripl.] tviJtGttifii om* MCJ. praeeedenU CJ. 3. neque] nec M. abbrevieaii Ji, abbreviati Ja. 6. magni erunt 911. 8. signa magna eruni] iempe^ tlales M, signa magna erunl ei lempesiates CIJ. 9. el in] in M. 10. ^eiKiicjii] kominum MCL 12. su^ perveniet MCJ. 13. eiitfti om. CavJ. 14. i(a om. M« 15. dueanlur M. possii J.
Google 148 miiociHTii pp, 111.
super omne^ quod dicitur deus aut quod colitur, ut in templo dei sedeat ostendens se, tanquam sit deus,*quem dominus lesus inlerficiet spiritu oris sui. Mittetur autem He-> A lias propheta, priusquam veniat dies domini magnus et horribilis, et convertet corda patrum ad filios, ct cor filiorum ad parentes.^ Cum quo veniet et Enoch^ et prophetabunt diebus mille ducentis et sexaginta amicti sac- 10 cis. £t cum finierint testimonium suum, bestia^ quae ascendet de abysso^ faciet adversus illos bellum, et vincet illos et occidet, et corpora eorum iacebunt in plateis civitatis magnae, quae vocatur spiritualiter Sodoma 15 et Aegyptus, ubi dominus illorum crucifixus est. Et post tres dies et dimidium spiritus vitae intrabit in eos.<: 1. quod dieitur aui eolitur deu$^ ita ui MCU. 2. iia ui Cav. 3. letui] deui M. 6. cor pa^ irum ad /Uiot ei eeonira {eorda filiorum ad pareniee eorum ad marj;.) M. 8. Cum ad marg. pon. M.
9. mille duceniit texaginta diebut CJ. 10. tuum\ eiut Cl. 12. eeddet illot M. 13. iacebuni ad marg. pon. M. 14. quae vocatur tpiritualiier Sodoma ei Aegypius om. MCIJ. 15. iUorum] no-^ ster Cav.
Google DB CONT. MURDI. LIB. III. t49 CAP. XiV, De signis iudidum praecedentibus.
Statim autem post tribulationem dieram illoram sol obscurabitur, ct luna non dabil lumen suum, et stellae cadent de coelo^ et virtutes coelorum movebuntur: et lunc apparebit signum filii hominis ia coelo. £t tunc 5 plangent se super se omnes tribus terrae.* Reges terrae et principes^ et tribuni et divites et fortes, et omnis servus et liber abscondent se in speluncis et in petris montium, €t dicent montibus et petris: Cadite super to nos, et abscondite nos a facie sedentis super thronum, et ab ira agni, quoniam venit dies magnus irae ipsorum. Et quis poterit stare?b Et mittet angelos suos cum tuba et voce magna, et congregabunt electos eius a i& quatuor ventis et summis coelorum usque ad terminos eorum.<^ Tunc ipse dominus in [Inscript.] iudieium om. CJ. De die finalis iudi^ cii M. 5. tune om. J. 6. plangent $e] plangent CJ. se iuper $e ad mar^. pon. M. 7. lerrae om.J. iribunij forte$j divUe$ M. 12. venietJ. 13. fna- 4fnu$ die$ M. 16. 9enti$ eoeli MCIJ. et], a MCIJ. n.eorum] terrae CIJ.
Google 130 IKHOCKHTII FP. III.
iussu et voce arcbangeli et in tuba dei descendet de coelo.^ Et omnes, qui in nionamentis sunt, audient vocem filii dei, etprocedent boni in resurrectionem vitae, mali 5 vero in resurrectionem iudicii.^ Hors et infemus dabunt mortuos suos,qui inipsis erunt.« Ecce venit in nubibus, et videbit omnis oculus et qui in eum pupugerunt, et plangent omnes tribus terrae,^ et tunc videbunt filium 10 hominis venientem in nubibus cum virtute multa et potestate magna et maiestate.® Yeniet autem dominus ad iudicium, non solum cum angelis et apostolis, sed et cum senatoribus popiili sui. Unde ait Salomon: Nobiis lis in portis vir eius, quando sederit cum senatoribus terrae.^ Sedebunt enim et ipsi 1. elin voee M. 7. Eece venii in nuhibue om. MCIJ. 8. in om. M. et plangent omnes tribus lerrae et tune videhunt om. MCIJ. 10. in fiti6e Cav, eoeli add. MCIJ. cum virtute magna et maiestale CIJ, cum potestate magna et maiestate Cav, cum virlute multa et potestate et maiestate M. 12. iudicium'] vindictam CJ. 13. angelis et om. CJ. et apostolis om. M. 14. Unde ait Salomon om. J, Unde ait Sa^ lomon] Isaias M. 15. Nobiles M. vir eius ad marg. poD. M. 16. terrae superp. M.
Google DB COHT. MUNDI. LIB. III. 15t tiuper sedes duodecim iudicantes duodecim tribus Israel.ft Aspiciebam^ inquit Daniel, donec throni positi sunt et antiquus dierum sedit. Yestimentum eius quasi nix candidum^ et capilli capitis eius quasi lana munda. Thro- 5, nus eius flammae ignis, rotae eius quasi ignis:accensus..FIuvius ignens rapidusque egrediebatur a facie eius. Millia millium ministrabant «i, et decies centena miliia assistebant ei.^ Unde ait et Psalmista: Deus noster manifeste veniet, lo deus noster, et non silebit. Ignis in conspectu €ius ardebit, et in circuitu eius tempestas valida.c Nubes et caligo in circuitu eius. lustitia et iudicium praeparatio sedis eius,^ et advocavit coelum desursum, et terram, ut discernat 15 populum suum.« Nam congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eas ab invicem, sicut pastor segregat oves ab hoedis, 1. iudicantei duodepim om. Cav. 4. eandida CU» ^sandidum quasi nix Cav. 6. flamma J. ^tfatt om. C, ad marg. pon. M. 7. rapidus el egredtelur M.
9. Unde ait om.CavJ. 10. Deui] Dominus J. ^2. ardebit] exardescet C}, 13. Nubes et caligo,,, sedis ejus, et om. CJ. \^,'praeparalio] correctio M, et advocabit M. 15. et om. M. ut diseernat] discer^ nere CJ. 16. Nam] Tune CJ. 17. eas] eos M.
Google 152 IMOCBIITII FF« III.
el slalael o?es qaidem a dextris, hoedos aatem a sinistris.* CAP. XV. De potentia, sapienHa et iiuHHa iudici$, quantus tunc erit timor et tremor^ quantus erit fletus et gemitus! Nam si co- 5 lumnae coeli contremiscunt et pavent ad nutum eius,^ et angeli pacis amare flebunt;« peccatores autem quid facient? Si iustus vix salvabitur, impius et peccatores ubi parebunt?^^ Propterea clamat propheta: Ne intres in iu- 10 dicium cum servo tuo, domine, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens.« Si enim iniquitates observaveris^ domine, quis sustinebit?^ Quis enim non timeat iudicem potentissimum, sapientissimum et iustissimum?
15 Potentissimum, quem nemo potest efi^ugere, sapientissimum^ quem nemo potest latere, iustissimum, quem nemo potest corrumpere. Si 1. quidem evei J. 3. tremor et timorC, 4. quan^, fiis] quatenusCvi, Nam st, sic /o6, M. 5. adnu» tum] adventum MCJ. 8. peecater M. 9. clamabatM, Ne]NoniACU. lO.dommeom.M. 12.emm om. CJ. 8i enim ob§erva9eri§,dominef iniquitate$y quie M. dominey domin&C}.
Google DB COVT. MUHDI. LIB. III. 15^ fortitudo quaeritur, robustissimus est, sapiens corde, et fortis robore, si aequitas iudicii/ nemo audebit pro me testimonium reddere. Si iustificare. me voluero, os meum condemnabit me. Si innocentem ostendero, pra-&' Yum me comprobabit, etiam si simplex fuero.» Ipse dixit et fiacta sunt, ipse mandavit et creata suht.^ Qui vocat stellas, et dicuntr Adsumus.« Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos flammam ignis.*' Cuius vo- io luntati nihil omnino resistit.« Cui nullum verbum est impossibile,^ cui flectitur omne gena coelestium, terrestrium et infernorum.s Huno ergo nemo pofest fugere, sicut dicit propheta: Si ascendero in coelum, tu illic es, si 15 descendero ad infemum, ades.i> Ipse scrutalur renes et corda,* cuius oculis omnia nuda sunt et aperta,^ qui pluviae guttas et arca) Job 9, 4. 19-21. b) Psalm. 32,9. 148, 5. O Baruch 3, 35. d) Pflalm. 103, 4. Hebr. 1, 7. e) Rom. 9, 19. f) Luc. 1,37. g) Phihpp.2, 10. h) Psalra. 138,8. i) Psalm. 7, 10. Jerem. 17,10; tum Cav. 10. flammam ignis] ignem urentem MA« 12. feetatur U. 14. effugere MCl, poteif fugere nemo Cav, potett effugere nemo J. Hiieente propheia Vk* Google 154 imociHTii pp. III.
nam maris diniimerat.* Dens scieiilianim do-^ minus,^ praeacias omnium ^ et conscius singuloram, occoitiis occultoram omnium indagaior. Honc ergo nemo potesl latere, sicut a dicit Apostolus: Non est aila oreatura inTi-* sibilis in conspectu eius.* Ipse est iudex iustus, fortis et longanimis,^ qui nec prece» nec pretio, nec amore, neo odio declinat a semita rectitudinis, sed via regia semper in«<- focedens nulium malum praeterit impunitum, nullum bonum irremuneratum relinqaii<^ Hane ergo nemo potest corrumpere, iuxta qHjOd dicit psalmus: Tu reddes singulis secandum opera sua.^ CAP. XVI. De dwmo iudicio.
15 Quis aufem non timeat illud examen, in quo idem erit et accusator et advocetus et Google DB COMT. MUITDI. LIB. III. 155 iodex? Accusabit enim, dum dicet: Esurivi, «t non dedistls mibi niandacare, sitivi, el non dedistis mihi bibere. Advocabit^ quum subdet: Quandiu non fecistis uni de minimis meis his^ nec mihi fecistis. ludicabit, quum 5 inferet: Discedite a me maledicti in ignem^ aeternum.» Non erunt testes in illo iudicio necessarii, qiiia tunc manifesta erunt abscondita tenebrarum.i> Nihil enim occultum, quod non revelabitur.<^ Tunc erunt libri conscien- lo fiarum aperti,<i et iudicabuntur mortui ex his, quae scripta sunt in libris, secundum opera ipsorum. Opera enim ipsorum sequuntur il-Ios.« Quantus erit pudor in peccatoribus. Quanta confusio erit, quum eorum nefandis- 15 sima crimina cunctis erunt liquida et manifesla. Beati quorum remissae sunt iniquilates, et quorum tecta sunt peccata.^ Ab illa 1. dum] eum M. ^.suhdiiCti}. mmtfnts] mifiort6tis Cav. 5. mets om. CavJ. 6. infert Ca. 7. neeessartt tJt iUQ iudieio M. 10. 7ttftc tibri «riMl aperii (eonscieniinrHm om.) M. II. et] HtHc CJ. 12. ta Ubre CJ. seetmdwm opera ipsarum om. Ci. i3w Opera enim iptarum eequuntur iUoi om. M. tpsorum\ iUorum CU. 15. ertl om. M. 16. liquide maitt/esfaM. 17. Sed beati M.
Google 156 iHHOcmTii pp. III.
enim sententia nunquam poterit proTOcari, quia pater omne iudicium dedit filio suo.<^ Qui claudit, et nemo aperit, aperit, et nemo claudit.^ Os enim domini locutum est.« CAP. XVII. Quod nihU proderk damnoHs.
5 Tunc non proderunt opes^ non defendent honores, non suffragabuntur amici. Scri* ptum est enim: Argentum eorum et aurum eorum non valebit eos liberare in die furoris domini.d Flebunt et plangent omnes reloges terrae, quum viderint fumum incendii,« propter timorem tormentorum eorum. Quid ergo facietis in die furoris domini, in die visitationis et calamitatis de longe venientis? ad cuius fugietis auxilium? Unusquisque onus i5suum portabit.^ Anima quae peccaverit, ipsa 1. enim om. M. retoctni vtl appellari A. 2. de» dii omne iudicium M. mo om. CJ. 7. eerum om. CJ. 8. liberare eos M. 9. omnet om. M. 11. eoruml euisM. 12. tfi die furoris ilommi om. M. 15. peceatU M.
Google DB COKT. MUHDI. LIB. III. 157 oaorietur.A quam durum et districiom iudicium, in quo non solum de factis, sed do omni verbo otioso, quodcunque locuti fuerint homines, reddiiuri sunt rationem in die iudicii,b in quo usque ad novissimum qua-s drantem exigetur debitum cum usuris.^' Quis ergo fugere poterit a ventura ira?<> Mittef ergo filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem, et alligabunt fasciculos lo ad comburendum, et mittent eos in caminum ignis ardentis. Ibi erit fletus et stridor dentium,« gemitus et ululatus, luctus et cruciatus, stridor et clamor, timor et tremor, dolor et labor, ardor et foetor, obscuritas eti5 anxietas^ acerbitas et asperitas, colamitas et 1. quam durum et om. CJ. distrieium ad marg. pon. M. 3. quodcunque] quod CJ. 4. in dU Mtridor denlium om. M. 13. gemituty eiulatus et ulutatus J. ululatus {Al's eiulalus ad marg. add.) Cla. ululatusy luctus et crueiatus om. M. 15. et foetor^ obscuritas et anxietasy acerbitas et asperitas^ eala^ mitas om. M. 17. et tristitia], tristitia M.
Google 158 iMsocBinrii ff. ni.
fnsio, torriones et panctiones, amaritadines et terrores, fames et sitis, frigas et caama, sulphur et ifnis ardens in saecida saecaloram. Unde liberet nos deas, qni est benei dictas in saecala saecoloram. Amen.
4. Unde Ubwei...ui $aeeula iaeefilorum om. CJ. 5. Amen om. Cl.
Google De perseveranHa.
Uis auctoritatibusf monelur quilibet ad perseverantiam. Ait namque dominus noster lesus CbrisEus: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.* Et alibi: Si pcrseveraverit usque in finem pulsans, dieo vobis, 5 etsi non dabit ei surgpens, eo quod amicus eius sit, propter improbitatem tamen iHtns surgens d«bit ei, quotquot habet neoessarios.^ Bt Apostolus ait: Omnes in stadio curruiit, 1. Uii auctorUalibui monetur qui$ ad persete^ rantiam M. In D. Innocentii de eleemosina libelto istud eaput iucipit verbi^ kist Qmniam OMtem nee eleemoiinOy nee ieUtnium^ nee oratio deo flacere eel homini eue merUoria ad vUam beatam potiunt $ine peneverantia, ideirco v^ pauca hic de virlute per^ eeverantiae connectenda mnt; et inprimit tequenti^ hue auetorit0tibut momeiur quiUbet ad peneverantiam, 2. AU namque dominut notter letut Ckrittut om. M.
3. Quif aity perteveraverit.. • M.
Google 160 IHHOCIVTII PP. III.
sed unos accipit braviam.* Et qui legitime certaverit, eoronabitor.^ Et alibi dicitur, quod dominus iudicat fines terrae.® Et ubi ceciderit arbor, sive ad austrum, sive ad aquiloftnem, ibi enXA Finis enim, non pugna coronat. Ex hoc procedendum est sic: Non est magnum sic inchoare bonum, sed consummare perfectum. Multi aggrediuntur magna, sed deficiunt in via. Multi exeunt Soio domam, sed retrospiciunt.® Multi egrediuntur Babylonem/ sed morantur in via, nec perve-* niunt ad aeternam pacis civitatem. Nec perseverantia piget aggredi magna, nec fatigat inchoatum. Haec firmat nutantem. Haeo 15 coronat pugnantem. Haec ducit ad bravium^ haec ad portum. Haec dat formam operi» regulam actioni. Haec est talaris tunica lo--. seph, in finem vitae pertingens.c Haec est tunica sacerdotaliSi usque ad pedes perve- 2oniens.^ Haec est cauda hostiae,^ quam tenemur Deo offerre. Haec est calcaneus bonae 5. ibi finit erii M. entf» om. M. 9. Sodomam exeunt M. 14. /irmal nuiantem] fortifieat intuitum M.
Google operationis, quam contra serpentis morsns» debemus observare. Haec est virtus quae pro oratione ad Deum allegat, quae omne YOtum bonum informat, qua laureantur marlyres, qua coronantur virg^incs. Haec est, » quae res difficiles reducit ad facilitatem, quae omnem vincit difQcultatem. Haec est vestis sine ruga, tunica sine macula.>» Haec est, quae bonam actionem facit unicolorem, virtutem uniformem. lo Et notandum^ quod quaedam perseverantia est temporalis, ut ita loquar^ quaedam finalis. Temporalis est, quae ad tempus viret, et in tempore perversitatis efHoret, foeno comparabilis, quod nunc virescit, nunc in 15 clibanum mittitur, nunc floret, nunc conteritur, nunc consequenter moritur. Hic flos egredilur et conteritur,<: et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet.<> Finalis vero perseverantia est, quae durat us- 20 que in finem. Haec est fons vivus^ hortus signatus,« cui non communicat alienus, qui Google 162 IHHOCXHTII PP. III.
senoper fluit, semper scaturit labores fideles, ut hanc habeant claustrales, lit hanc retU neant virgines, ut hac se informent viduae^ et in hac omnes requiescant. Diabolus quan- 5 doque hominem irritat ad bonum, ut de bono gfravius malum eliciat. Contra hunc daemonis insuUum valet perseverautia^ ut de bono fine bona claudantur initia. Bona enim inchoare et malo fine concludere, est mon^ 10 struosa confingere. lUa enim actio Chimaera est, quae initium habet a ratione, finem vero a sensualitate. Cum enim sic agitur, humano capiti cervicem pictor depingit equinam^ et sic varias inducit infructuosasque plumas.
n Cave ergo, o homo, ne actio tua monstra pariat, negue gignat praestigia. Enormis enim fructus viventis, si capiti non respondeat finis. Sunt enim quidam, quorum vita monstrum mirabUe est, quorum initium bo- 20 num quasi caput hominis praetendit, medium vero in luxuriam descendens ventrem caprae praetendit, ad ultimum in rapacitatem devians lupae pedes ostendU. Ah homo, quid prodest 4. el tfi hae omnes requieseant] ut hac requies^ eent M. 14. et sic varias,»,plumas] et sie varias induciique infructuosas plumas M. 16. pariet M.
nequej ut M. 18. non respondeat finis, Hanc enormitatem M. enim om. M.
Google DB FBRSBYBRANTIA. 163