* Sic Cod. — ' Cf. Aridtot. Categ., pag. 469.
492 PETRI AByfiLARDI DIALECTICA, hœc autem explicite ipsam désignât, cum ipsius materiam seu for- mam per partes suas designet, ut haec hominis diifinitio: animal rationale mortale, per a/iimaf materiam, per rationale vero ac mortale formas significat. Quae tamen omaia et hoc nomen Aomo habet signi^ ficare, sed confuse; generatis enim substantiae vel speciaiis nomen, sicut in Prœdicamentis dictum est^, qualitatem circa substantiam déterminât, cum ipsam substantiam ut qualitatibus informatam désignât, ut homo animal secundum id quod rationalitate ac mor- taHtate est occupatum. Sed cum homo et ipsam substantiam no- minet, et circa eam-substantiales ejus formas determinet, nonplene ista sicut diffinitio demonstrat, quia singulas partes suas non distîn- guit, sed simul omnia comprefaendit; qus vero simul coUiguntur, minus singula discernuntur quam ea quae sigillatim ponuntur. Unde multi cum significationem substantiae hujus nominis quod est homo agnoscant, nec qualitates ipsius satis ex ipso percipiant, tan- tUm propter quaiitatum demonstrationem diffinitionem requirunt. Unde diffinitiones maxime propter ostensiones proprietatum indu- cuntur; interpretationes vero ita nomen aperiunt, ut sola substan- tif demonstratio sufficere queat. Tune enim interpretatio proprie requiritur, cum de nominata^ quoque substantia dubitatur, nec cui etiam substantiae impositum sit tenetur; tune autem diffinitio su- peradditur, cum formae proprietas ignoratur. Cum autem vel inter- pretatio de qualitate quoque, vel diffinitio de substantia etiam pro- ponat, principaliter famen illa propter substantiam monstrandam, hsec vero propter qualitates ad aliarum rerum di£Ferentiam et ple- nam rei demonstrationem componitiu*. Unde hanc semper cum dif- finito convertibilem oportet fieri. lUa autem interpretatum saepissi- me excedit; neque enim omnes qui sapientiam amant, philosophos dicimus, sed qui jam artis doctrinam perceperunt; philosophum tune amatorem sapientiae interpretamur, juxta hoc quidem quod vocis compositio sonusque ipse innuere videtur. Unde merito haec nominis, illa autem rei diffinitio dicitur.
^ Cf. supra, pag. aaa. — ' Cod. nominaiiva.
p. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 495 De diffinidonibus rerum substantialibus.
[Cf. Boeth. de diffinit, pag. 65 1. Rei definitionem, cum secnndum snbstantiam fit, definitio- uem proprie es»e*, cum secondum accidens, dedcriptionem. De definitione substaDtiali, que sci- licet génère et differentiis constituitur. ] Rei autem diffînitio alia secimdum substantiam fit, quse proprie diffinitio dicitur, alia secundum accidens, quse descriptio nomi- natur. Est autem diffînitio substantialis scilicet quae materiam ac fo]> mam substantialem tantum, quae rei substantiam conficiunt, in partibus comprehendit, ut ea quse genus ac substantiales di£Perentias colligit, ut sunt istae: substantia corporea, corpus animatum sensibile, id est animalis, aliud quoque hominis; caetera \ero quae supponuntur eodem, videlicet differentiae constitutivae. Solae igitur species diffîniri substantialiter possunt, quae solae genus et substantiales ^i^erentias habent, ut in libro Divisionum Boethius ostendit ^ Neque enim ge- neralissima gênera diffinitionem possunt recipere; quippe nec gê- nera * habent, nec constitutivas di£Perentias, cum neque aliunde ali- ' Fui. 300 1«. quam constitutionem babeant, quae suprema sunt et prima rerum prin- cipia, neque individua, cum ipsa quoque specificis differentiis in se careant; neque enim ex se differentias quas participant habent, sed ex speciei participatione. Unde nec differentiis a se invicem segre- gantur quaeciunque sub eadem specie sunt. individua, formée vero accidentia quae tantum substantiam altérant, nihilque essentiae créant; alioquin lion accidentia, sed substantialia dicerentur, si quid substantiae eorum adventus efficeret vel recessus perimeret, sicut substantiales specierum formae, secundum quas generatio substantiae corruptioque consistité Sola itaque illa sub diffinitione cadere pos- sunt, quae inter generalissimum atque individua, quae extremitates sunt praedicamentorum, média interjacent; extrema vero descrip- tionem non récusant, ut cum substantia dicitur quod omnibus acci- dentibus possit esse subjectum, vel Socrates homo albus, crispus^ musicus, Sophronisci jilius. Sunt enim descriptiones quaeçumque, ut dictum ' Boetfa. de divis., pag. 644 494 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
est, rerum diffinitiones ex génère ac differentiis tantum non consistunt, sive scilicet solas admittant differentias, ut cum borne per rationale et mortale describitur, sive genus praster dififerentias ponatur, ut si corpus substantia colorata dicatur. Est enim coloratum corpori accidens, sive species cum accidentibus ponatur, ut in ista Socratis descriptione: homo albus, crispus^ musicus, Sophroniscifilius; sive accidentia sola sic: albus^ crispas, musicas, Sophroniscijilias. Has autem omnes secundum accidens fieri dicimus, cum non secundum substantiam fiant, cujus constitutio materiam tantum ac formam significat.
De descriptionibuB.
[Cf. Boeth. de diffinit., pag. 656-7. Desoriptioiies alias per detenninatioDein, divisionom modo, alias per divisionem, alias per negationem, alias per quamdam causas enuotiationem, alias secun- dum efTectum fieri. ] De detenninationibus. * [ Determinationes alias orationum, alias dictionum esse. Orationes modo compléments modo dubii alicujus explicatione, modo ambiguitatis discretione determinari. In orationibus et dictionibas quibus diversa gênera significantur, determinationem per genus fieri. ] * Fol. 201 r"*. Quomodo diflioitiones ex divisionibus aut quae a quibus veniant*.
[ Cf. Boeth. de divis., pag. 653 sqq. Ad definitionem coniiciendam divisionem fieri oportere ge- nerum in species oppositas, speciei in species oppositas inferiores, etc., usque ad spedalissimum. Descriptiones e divisionibus secundum accidens fieri. ] Secundum quas diffinitiones univocatio vel eequivocatio consistât.
[i£q^vocationem et univocationem illis maxime definitionibus ostendi quae non solum rem con- tinent, verum etiam sententiam nominis aperiunt. ] * Fol. 301 v' Sicut * autem nomina quaedam substantiva dicuntur quse rébus ipsis, secundum hoc quod sunt, data sunt, qusedam vero sumpta quae scilicet secundum formae alicujus suscfeptionem imposita sunt, sic et diffinitiones quaedam secundum rei substantiam, qusedam vero secundum formas adbœrentiam assignantur. Secundum substantiam quidem diffinitiones specierum ac generum dantur, secundum adja- centiam vero diffinitiones sumptorum nominum veluti homo, ratio- nale, album.
p. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 495 Quid in diffinitione sumpti diflliniatur.
[De aominibtts sumpiis e\ samptonim definitionibas, utnun, util volebant qui univerealia primo loco ponebant, formata désignent, an formas tantum; ubi ad controversias de Universalibus allu- ditur. Deînde strictim recoliiguntur quje supra de definitione exposita sunt. ] At vero in his diffinitionibus quae sumptorum sunt vocabulorum, magna, memini, quffistio solet esse ab his qui in rébus universalia primo * loco ponunt, quarum significatarum rerum ipsae esse deb^ant * ^^* ^^^ '"• dici; duplex enim horum nominum quab sujmpta sunt, significatio dicitur, altéra vero priacipalis qu^s est de forma, altéra vero secundaria quae est de formato. Sic enim album et albedinem quam circa corpus subjectum déterminât, primo loco significare dicitur, et secundo ipsius subjectum qtrod nominat. Cum itaque album boc modo diffinimus:formatum albedine, quaeri solet utrum hsec dîfiinitio sit tantum bujus vocis quae est album, an alicujus suœ significationis. At vero cum vocem non secundum essentiam suam, sed sîgnificationem diffiniamus, videturbsecdiffînitiorecte ac primo loco illius esse. Restat«ei^o quaerere sive illius significationis sit quœ prima est, id est albedinis, sive ejus quae secunda est, quae est subjectum albedinis. At vero si liaec diffînitio albedinis sit, prsedicatur de ipsa, et de quocumque albedo dicitur, et ipsa diflinitio praedicatur. At vero quis vel albedinem vel banc albedinem formari albedine ^ concédât?
Qmne enim quod albedine formatum est, corpus est. Si vero diffi* nitio supraposita ejus rei quam album nominant esse dicatur, id estquae albedinis subjectum est, quseritur utrum uniuscujusque sit per se quod albedinem suscipiat^, sive omnium simul acceptorum. Quod si uniuscujusque sit illa diffinitio, utique et margaritœ. Unde de quocumque illà diffinitio dicitur, et margarita prœdicatur, quod omnino falsum est. Si vero omniimi simul acceptonim esse concedatur, oportebit ut de quocumque di£Bnitio illa enuntiatur, onrnia simul praedicentur, quod iterum falsum est. Sed ad haec, memini, taies erant solutiones quae ab omnibus suprapositis * Cod. albedinem, — * Cod. suscipiunt, sit sive.
496 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
objectionibus liberare viderentur. Dicatur itaque illa diffinitio al- bedinis esse non secundum essentiam suam, sed secundum adjacen* tiam acceptai. Unde et eam praedicari convenit et de ipsa albedine secundum adjacentiam, hoc modo: omne album est formatum albe- dine, et de omnibus de quibus ipsa in adjacentiam prsedicatur. Dici quoque potest esse uniuscujusque subjecti aibedinis, nec tamen ideo ipsum necesse est de omni illo dici de quo diffinitio prsdicatur. lUam namque regulam: de quocumque diffinitio prœdicatur, et diffi- nitum ad eas tantum diffinitiones pertinere dicunt, quae secundum substantiam fiunt. Haec vero substantise subjectae albedini non se- cundum id quod ipsa est, verum secundum quamdam formam sui, attribuitur. Eadem quoque solutio eos liberare videtur qui omnia albedinis subjecta simul accepta diffihiri dicunt, vel etiam conce- dantur omnia prsdicari sub disjunctione, scilicet de omni iilo de quo diffinitio prœdicatur, ut videlicet si quid albedine sit formatum, id vel margarita vel cycnus esse vel aliquid aliorum concedatur. Potest etiam dici diffinitio eadem esse hujus nominis quod est al- bum, non quidem secundum essentiam suam, sed secundum signi- ficationem, nec in essentia sua de ipso praedicabitur, ut videlicet dicamus banc vocem album esse formatam albedine, sed ^ per significationem, id est scilicet cum significando, ac si^diceremus res quae alba nominatur, est formata albedine. Est autem vocem diffinire ejus significationem secundum diffinitionem aperire, rem vero diffinire ipsam demonstrare. Itaque sive diffinitio vocis esse, sive cujuscumque significationis esse^ ejus diceretur, solvi poterat; scilicet, profecto nihil est diffinitumnisi declaratum secundum signi- ficationem vocabulum dicimus^ nec rem uUam de pluribus dici, sed nomen tantum concedimus. Cum autem omnis diffinitio illud cujus esse dicitur, vocabulum declararé debeat, oportet ex talibus semper nominibus jungi quarum cognita sit accepta significatio. Non enim ignotum per ignota possumus declararé; diffinitio vero estquae maxi- mam rei demonstrationem facit quam nomen diffinitum continet.
^ Cod. sed secundam per signifie. — ^ Cod. est.
p. QUINTA, LIB. DIVISIONUM ET DEFINITIONUM. 497 Hoc enim inter diffinitum nomen et diffinitionem distare Boethius ^ innuit, quod cum utrumque eamdem rem^ subjectam habeat, in modo tamen significandi differunt. Ipsa namque diffinitio, quae singulis partibus singulas rei proprietates distinguit, ipsam expressius atque explicatius ostendit. Diffinitum vero vocabulum non per partes sin- gula distinguit, sed confuse omnia ponit. Ac licet diffinita vocabula plures sa^pe rei proprietates quam diffinitum nomen contineant, in bis tamen quœ utrumque continent, major est diffinitionis dcmons- tratio quam nominis, aut etiam quantum ad res, ad significationem magis diffinitio quam nomen operatur, quando ipsa pro re subjecta quœ ignoratur, inducitur, quam distincte per partes suas déterminât. Sicut autem diffinitio unius vocis est, ita et simplicis. Non enim oratio diffiniri dicitur, sed dictio tantum; etsi enim diffinitlones quandoque ad declarationem aliarum diffinitionum inducantur, non tamen earum diffinitiones dicuntur, sed diffiniti nominis. Cum itaque Aristoteles esse in subjecto, quod est diffinitio accidentîs, ita determinaverit' dicens esse in subjecto, cquod cum sit in ali- « quo non sicut quœdam pars, etc.; » hœc quidem determinatio magis accidentis diffinitio dicenda est quam aiterius diffinitionis. Non enim diffinitio recte diffiniri dicitur, sed nomen. Ubi enim per diffi- nitionem recipitur, clara ei constat qui eam per diffinitionem tenet. Cum autem omnis diffinitio quaecumque cognitionem faciat, videtur incongruum quod relativa per se mutuo diffinimus.
' Cf. Boetb. de divis., pag. 645. — ' Rem supplevimus. — ' Arîstot. Categ., pag. 447- EXPIJCIT FELICITER.
DIALBCTICA. 63 INDEX EORUM QDJt IN DIALECTICA AB^ELARDI CONTÏNENTUIjl.
Fh;.
PARS PRIUA, M PARTIBUS Q1UTI0N|9 17^ Liber primus in Porphyrium de quinqiie yocibus ibid.
LiBBR SBGUNDUS in Aiîstotdis PrsBdicameDta • ibid.
De liomonymis, synoDjmis et paronymis...••. iUd.
De iis quœ dicuntur. •. • ihid.
De substantîa l'jà 1. De puncto et qus ex eo nascuntur quantitatibus, Cnea, superficie, cor- pore; insuper de loco. • 180 a. De tempore > i%à 3. De mimero 188 à. De oratione 190 5. Quautitatis prima et secunda diyisio 194 6. De quando 196 8. De situ • « aoi De relativis ibid.
1. De baltttu et diipoftitioQe ibid.
a. De passibiii qualitate seu passione,. ^ • ibid.
3. De potentia natUraii et impotentia. • • •.. • ibid, L De forma et figura. ibid.
5. De suprapositA divisione utrum sit per species MéL 6. De prima proprietate...«...«...• ibid, 7. De secuoda ibid.
500 INDEX.
8. De feertuu 207 g. De quarta <i.. > ihiJL De facere ac pati 209 De faabere ihii.
Liber tertius in librom Aristotelb de Interpretatione ibid.
De modis sigoificandi. • ••..,...••...itnd, Utrum omnifl impositîo in significatione ducatur •.•••«..•...iUd.
Qiue voces naturaliter, quae ad placitum significent aia De compositis, aiS De inde&nitis • ai5 De definitis ai8 De nomine. ••.•.., ihid.
PARS SECUNDA, de pbopositionibcs et syllogismis categoricis, sbu ahalttiCa PRIORA » 237 Liber primus • ihid.
De oratione • • aag De perfecds a3i Divisio perfectarum a34 Diffinitio propositionis 337 . Utrum sint aliquœ res ea quœ a propositionibus dicantur. a4i De terminis catégories propositionis. a46 De verbo propositionis iUd.
De praedicato ihid De subjecto aSa Liber sëcdhdus a53 De affirmatione et negatione Aût De signis quantitatis. aSa De modalibus « ibid Liber tertius aSo De unis et multiplicibus seu compositis et simpticibus propositionibus agi De syllogismis categoricis 3o5 PARS TERTIA, Topica 3aA Divisio locorum é 3a9 Unde loci difierentiœ dicantur iii^ INDEX. 501 Divisio looorum difierentiarum 53& De maziinis profMMitiombtts SSg De Ioco a descriptbne 876 Ab interprelationè ihiéL De I0CÎ8 a conséquent! substantiam ibid.
De kco a génère 876 Ab integit) 38o A partibus • *. Md.
A divinTÛ • • iUd.
A constîtutiYts ibid A pari ihid.
A pari in pradicatione iHd, A paribos in inferentia ifc'dL A pnedicato vd subjecto. iUd.
Ab antecedenti vel conse({uenti • 386 Deextrinteds ihid.
De oppositis 387 De rdalivis 388 De simul iUd.
De priori 38g De oontrariis.. « ihid.
De majori oppositione contrariorum quam rdativorum ibid.
De majori oppositione contrariomxn quam privationis et habitas 394 De majori oppositione contrariorom quam affirmationis et negationis 396 De privatione et habita 4oo De aflBnnatione et negatione; 4o3 Differentia rdativorum adcaeteras oppositiones 4o4 Contrariorum ad privationem et habitum 4o5 De Ioco ab oppositi». 407 De incomplexis opposîtis ibid.
De oomplexis oppositis ibid.
Locus ab oppositis secundum aiErmationem^t negationem seu ab immediatis. ibid.
De incomplexis ibid.
De complexis 4o8 De constantia ibid.
De locis mediis ibid.
De Ioco a relativis ibid.
A contingentibus • ibid.
De mediis mixtis.\ ibid.
tJnde inharenlés vd éxtrinseci sive medii dicantur ibid.
M>2 INDEX.
De causis.,...••...•••• «..«•••. iM, De fonnali «f.»^ •«^••^ Aia De motu.. »•••« hià De motu substantis • » •.. • AU.
De mota quantitatis ^.., 4i8 De comparatione. •..«•«*•,.. iM.
De motu qualitatis, ^^.,••»••.« 4ai De motu secuudum locum &aa De extrinsecis • »««..*»^«.^ AnL De mediis • •••,»,••»•« ibii.
De divisione Tullii...»•« •*»»•«•.. AaA De quœstione ••«•«.•«•«• 4a5 De argumentatione •.,,••..••• &3o De enthymemate et exemplo • ibUL PARS QUâRTA, de i»ropo9ITKHiibu5 et 5nM6i»tfis MXftçnwnm bw anai^ttisa PPSTERIORÂ., p, à^h LfBBR PRIMOB. PràogVf...AU, De hypotheticis conjunctis,..«..•••. A37 De çonnexis naturalibus. Qus per positionem tenaiooiwo» fQP BM..•••«• ASg Qu8B unsB vel multipliées 4.,»»»..*»•••..•.. AU, Quaç simplices vel composite i..,..•••<..•••...•«•...Ai^ Diyisio cQmpositigrum •• • «•«• AU.
De mediiç hypothçticis ••••••. AU.
Pe disjunctis « Mi De coqversionîbus M3 LiBBR SBCUNUOS, 4A6 De sîmplicibus hypotheticis et earum syllogismis. « AU.
Per positionem antecedentb. «...Aid.
Per destructionem consequentia. • • àà'j De oompositis ex catégories et bypdtibrtkael earaa aylkgiansa. AU.
INDEX. 503 De oonnexb ex hypothetica et categorica et earum syllogismis kli^ De coQJunctis ex utraque hypothetica et earum 8]^ogismis ihii.
De figuris hypotheticorum syllogismonim, 448 PrinuD figurae propositionea cum syllogismis liû/.
Per poaitionem kk^ Per desiructioneiii.«...•. ihii, Quomodo secunda et teiiia ex prima nascantur. • ilii.
Qus nquimodae, qa» inequimodœ. • ihii.
De assumptionibus secundœ et tertiœ figor». Modi secundflB; modi terti»...• ihO, PARS QUINTA, ubbr diyisiohom et definitionum kbo Qpot modis dÎYisionis nomen sumatur • Ubii.
Divisionum divisio l 45a Diviaio generis 454 TotiiM 46o Vocis 479 In significationes ihii.
De asquivocis, unirocis, divenivocis, multivocis ihii.
In modos 48i De differentiis divisionum secundum se • 484 De divisionîbus secundum aocidens 489 De differentiis earum ihii.
De aliis divisionibus a suprapositis iUi.
Qu» sint diffinidonis significationes. 490 De interpretatione 491 De diffinitionibus rerum substantialibus 493 De descriptionibus 494 De determinationibns ihii, Quomodo diiBnitiones ex divisionibus aut quœ a quibus veniant ihii.
Secundum quas diffinitiones univocatio vel asquivocatio consistât ihii, Quid in diffinitione sumpti diifiniatur 495 FINIS INDIGIS DlALEGTICifi.
PETRI ABiELARDI FRAGMENTUM SANGERMANENSE, DE GENERIBUS ET SPECIEBUS.
FRAGM. SAMGEMl. 6Â PETRI AB^LARDI FRAGMENTUM SANGERMANENSE, DE GENERIBUS ET SPECIEBUS,