DE GENERIBUS ET SPECIEBUS.* 541 compositionem simplicium, quibus conjunctis res corporeas suhjectas sensibus constantes dixit. Et hsc hactenus..
De differentia \ Supra dictis prout rationabilius potuimus pertraçtatis, restât nunc de differentiis, an aliquo prâedicamento sint adscribendae, an omnino a prsedicamentis removend^ justiusvideantur. Dieunt omnesquidem species ex génère et difiPerentia constare; confirmât auctoritas Por- phyrii dicentis^: « Nihil igitur superfluum continet neque minus ge-* neris dicta descriptio: omne genus praedicatur de pluribus, etc. » Boe- thius veto exponit de di£Cerentibus speciebus, id est spécial! qualitate^: t Unde habemus quod omnes species differunt speciali qualitate, cum omne genus de talibus praedicetur. » Alibi Porphyrius^: « Quemadmo- dum statua constat ex sere materia, forma autem figura, ita species constat ex génère materia, forma autem differentia; ». et hic vult plane omnem speciem ex differentia.constare. Aristoteles in Categoriis^: « di- versorum generum et non subalternatim positiM!um diversae sunt spe-* cies et differentiae. » Boethii quoque auctoritas hoc asserit, quod dili- gens, inquisitor in plerisque locis inveniet. Sunt tamen qui solum praedicamentum substantiae differentias habere dieunt, et cum qualitas dividatur in duas proximas species, dieunt illas non diversificari a génère per aliquas differentias; sed sicut illa essentia hominisquœ est in me, non est illa^ quae est in altero, et tamen dissimili forma non differunt, eodem modo albedo non estnigredo,nec ta- men aliqua forma sua& essentiae differt ab ea; sed utraqUe mera est essentia, et tamen sunt species coloris, quamvis non sit simplicior color quam albedo. Contra hoc agere vile est. Neque videt rationabile ingenium quomodo color genus sit albedinis, cum nihil diversum offendat inteliectus concipiens albedinem et colorem, cum aeque utra- que sit sâmplex et ejusdem naturœ. Ulam ergo sententiam quam authentici recipiunt viri, insistamus. Concedunt omnes species ex * Titulum adjecimus.^-' Porphyr. Isagog., pag. i'jS, — ' Boeth. in Porphyr., pag. 65, — • Porphyr. bagog., pag. 39a. — ' Âristot Categ., pag. 448. — * Cod. qaœ illa.
542 PÉTRI ABiELARDI differentiis constare; conoedunt itaque in aliquo vel aliquibus praedicamentis eas esse; quicqiiid enim est^ in aliquo {nrœdicamento est. Dicunt omnes differentlas esse in quaiitate; omnes enim prœdi- cantur in quaie. Porphyrius dicit^: « qualis est homo, estrationalis; » Boethius quoque in secundo commentario super Porphyrium^: « quae pTiedicantur, alia in quid, alia in quale. Quae in quaie, alia substan- tialiter, aliaaccidentaliter. > Quae prsdicantur in quale substantialiter, dicit esse differentias. Quod si omnes differentis in quaiitate tenen- tur, differentiaespecierum qualitatis in eodem praedicamentoannume- randae sunt. Quod qualiter stare possit, videamus.
Prœceptum estBoethîi in lîbro Divisionum', omne genusper duas proximas species sufEcienter naturaliter dividi. Du» ergo species sunt sub quaiitate generalissima, in quas ipsiun generalissimum su£Eicienter disiribuitur. Hae per adventumdifferentiarum ingénus constituuntur, quo diiFerentiae qualitates sunt, si omnes differentiae praedicamenio Fol. 47 y\ CI. qualitatis* annumerandae sunL Quod si est, aut erunt ipsum gene- ralissimum, aut ipsœ species dividentes, aut^ub illis ipsis ^eciebus proximis continebuntur. Ipsum generalissimiun sui ipsius ferma non est, ut ex bis constituatur species. Nam si idem materia esset se ipsum, ut formam essentialiter suscipiens, sine ipso esse posset. Item ipsae differentiae species non sunt qus ab ipsis constituuntur; et ut clarius appareat quod dicimus, ponamus dividi qualftatem per species quibus sint nominà aetb; dico quod a et i non possunt esse differentiae advenientes generi ipsi ut ex ipsis constituattu:, ipsae sci- licet a et b. Praetereo quod solet dici quod idem prius esset et pos- terius respectu sui et quod aliquid prius constttueret aliquid quam ipsum intelligeretur constitui; ad id accedo quod natura non pa- titur. Si enim a informât qualitatem ut ipsum constituatur, idem in tota sui ipsius proprietate pars est essentiae, sui ipsius; quod ratio non patitur. Quod si dicas: a informans qualitatem se ipsimi non constituit, sed potius ^; et e converso b veniens in qualitatem, ' Porphyr. Isagog,, pag. 386. ^ * Bocth. in Porphyr., pag. 6a. — * Boelh. de divis., DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 545 genns non constituit 6, sed potius a, seque habebis^ impossibiie. Nam si a substantialis forma est 6, b coniinet a ut partem sus essentiœ, et praeter a qualitatem suam materiam;' quo côncesso, impossibiie b formam substantiaiem esse a. Nam si esset a utique cum génère quaiitate, b ut partem fonnaiem su» essentiae contineret, qûodsct- licet 6 propius totum diffinitîvum erat^ in parte suœ essentiœ a côA-* tinens. Natura autem non recipit ut idem quod compositum est ex aliquo, in compositione sui componentis secundum se totum sit. Sed neque species a et 6 possent esse ipsorum differentiœ, et species quidem a non est differentia a. Omnis enim differentia universa- liter est in specie quam constituit^ et ita species a prorsus continet ipsuln a; quod idcirco esse non potest quia, cum sit species a cum sua opposita, dividit ipsàm a, et ita a prorsus continet illam spe- ciem quae est sibi dijBerentia, et excedit illam in opposita in opposi-* tione. Quod si éam excedit^ ab ea prorsus non continetur. Ne quœrat aliquis ad quanlitatem et ad unitatem ^ ut dicat: quamvis quantitas genus sit unitatis^ tamen omnis quantitas est una. Ut enim hoc con-^ cedamus, quod minime tamen recipimus^ de unitate speciei quâcn* titatis nemo poterit hoc ostendere ut tôt sint unitates quot quantitates.
Nam^ cum omnis linea sit quantitas et omnis unitas sit quantitas, nèmo potest ostendere quod plura non sint individua quantitatis quam unitatis, cum plura individua sint iineae et iinitatis similis quam solius unitatis. Idem inconveniens habebis, si dicas speciem b ipsius esse substantiaiem differentiam. Forsitaii dicetur: species a est subs* tantiaiis b et species b est substantialis b; hoc esse non potest. Si enim species a est substantialis b, ut de b praedicetur, et prorsus continet illud, ut, quantumcumque extendatur b, ibi etiam sit aliqua essen- tia suaB differentiae. Nusquam enim aliquid est, si non sua essentia. Quod si species a prorsus continet b, non potest prorsus contineri ab aiiqua specie b. Quod si nulla species b potest œquari cuidam speciei a, impossibiie est quod prorsus contineat a genus illius spe^ ciei, cum omne genus excédât suam speciem- Portasse dicent aliqui, ' ' Cod. habebit — ' Cod. rçcepimus.
544 PETRI AByELARDI «fTugium qusBrentes: quaiitas sicut dividitur per a et per b, proxiroas species, ita io aliam divisionem per alias species sufiBcienter dividitur c et d. Et duœ unius divisionis erunt substantiales duarum alterius divisionis, et e converso. Quasi dicatur ^ cum dividatur animal per rationale et irrationale, et item per mortale etimmortale, rationaie et irrationale sunt substantiales differentis mortalis animalis, et e convprso. Hoc dicimus gratia exempli, sed hoc quoque stare non potest. Nam si c est substantialis differentia a, et b d, non poteris habere e converso quod a sit substantialis di£ferentia c, nec b d, prop- • FoL47v',c. 2. ter* supradictum inconveniens » scilicet quod res illa quœ in parte sus essentiae aliquid habet, sic composita transiret in partem forma- lem illius quod est pars in compositione sui. Sed neque hoc patitur ratio, ut, cum c sit differentia aetdb, quod b sit substantiale c quod erat substantiale a, et ad quod erat substantiale b. Si enim b cum sit compositum ex qualitate materia et d forma, est substantiale quod erat a, simpiicius erit b quam c quod constituitur ex b, et ita sim- plicius est quam a, quœlibet pars componens essentiam b simplicior erit quam a. Unde nuUa pars b posset habere in parte sus essentiae a, quia necessario simplicior esset a eo quod componeret c, cum concessum sit illud magis compositum esse.
Variis argumentis hoc stare non posse pt*obaremus, nisi quiahis quae posuimus, rationabiliter responderi non videmus. Est tamen unum quod, et prœtermissis omnibus aliis, hoc esse errorem et non sententiam esse ostendit, scilicet quod difierentiae in qualitate^ tenentur. Nam quocumque modo dividas qualitatem, nulla species qualitatis erit quam non sit necesse differentiam esse alicujus speciei qualitatis. Quod si verum est, nuUius speciei alterius prsedicamenti poterunt esse differentiae. Dicit enim Aristoteles': « diversorum gène- « rum et non subalternatim positorum diversœ sunt species et dif- « ferentiae. » Ita, cum omnibus speciebus voluimus assignare diffe- rentias, nuUae habebunt differentias, nisi illae quse sunt prœdicamentî qualitatis. Si gravatus in hoc aliquis velit ad hoc resui^ere, ut dicat: ^ Cod, dicentur. — * Cod. qaantitate. — " Aristot. ÇatCg., pag. 448.
DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 545 difierentias autem specierum qualitatis in aliquo alio prsedicamento, nec hoc modo effugiet. Nam eodem modo necessarium erit ilia duo prsedicamenta tantum habere differentias. Nam si species actionis substantiales differentiœ specierum quaiitatis sunt, prorsus conti- nent eas. Unde earum substantiales differentiae esse non possunt iliœ qualitates quae minus contineant quam illae. Ita cum primarum spe- cierum qualitatis differentiae in actione vel aliquo alio pradicamento sunt, non possunt aliqua inferiora specierum substantiales differen* tiae earum specierum quae sunt differentiae primarum specierum qua- litatis, cum non possint illis squari. Aut ergo illasquas constituunt habebunt differentias, et relabimur in antiquum inconveniens; aut differentias in prsedicamento qualitatis habere non possunt. Quo amplius refugere possit hujus errons defensor non habet. Propter, ut ostensum est, insolubiles riationes videtur mihi substantiales differentias in nullo praedicamento esse, sed simplices formas taQ^ tum esse, nec aliquo modo ex materia et forma constare, ipsas autem in subjectam materiam venientes naturam aliquam consti- tuere, quamvis a nullo constituantiu*. Ad hoc autem concedendum non ducor sola ratione, verum etiam Boethius in commentario su- per Categorias potentissima confirmât auctoritate, ita dicens ^: < cum très substantisè sint: materia, species et quod ex utrisquo confîcitur« scilicet undique compacta et composita substantia, hic neque de sola specie neque de sola materia, sed de utrisque mixtis compositis- que proposuit. Partes autem substantiae incompositas et simplices sunt ex quibus substantia îpsa cônficitur quas per transitum nomi- nat dicens: secundarum substantiarum partes et ipsas esse substan- tias. » Ecce hic apertissime dicit Boethius substantialem formam in prœdicamento non esse. Speciem enim quam hic nominat aliud quam formam constitutivam alicujus essentiœ significare non potest. Sim- plicém vero materiam et ineompositam nihil aliud appellare potest quam illam meram êssentiam quae formas generalissimarum natura- rum sustinet, velut illam naturam quœ sustentât susoeptibilitatem ^ Boeth. io PnBdkam., pag. i3o.
riUGH. 5ANGBR3I. 69 546 PETRI ABiELARDI contrariorum. Cum igitur dicat Boethius Aristotelcipi hoc non egisse in praedicamentis, ail vere aliud potest intelligi nisi quod iUa prae* dicamentales essentiaB non sunt; alioquin in prsedicamento substantif de di£ferentiis tractavit, dicens: « non est propriuin substantif <piQd c in subjecto non est\ « Iste ergo sensus est quod res ex materia et * Fol. 48 r', c. t. forma "* compositae in prsedicamentîs sunt; res vero simplices in pràedi- camento non sunt. Quod si forte invenias auotoritatem qws videator asserere omnes res esse in praedicamento, de compositis dici intdiligas, illamque divisionem quse est: quicquid est, substantîa aut accidens, de composîtis factam esse dicimus. Simplices enim formas accidéntia non appellamus, nisi accidens large dicatur quicquid per aliud existit; hoc vero concesso non omne accidens in prœdicamento esse dicimus. Nunc restât grandis labor vitare ne concedere cogamur et mate* riam substantiae generalissîmum^esse genus, et sùsçeptibilitatem con- trariorum, et quaslihet simplices formas esse species. Et mat»iam quidem substantifs idcirco genus esse videtur, quia praedicatur de pluribus differentîbus specie in quid \ quocumque modo prae* dicari exponas. Nam et pluribus speciebus inhaeret quarum est ma- teria, et de ea potest haberi intellectus pluribus speciebus existentibus subjectîs quorum est materia. Hic respondendum est quod in difiBnitione generis intelligendum est id quod genus est debere prsedicari de pluribus speciebus proxime sibi suppositis, quod, quia deest ilU materia ^, idcirco non est genus. Neque enim illi aliqu» spe- cies supponuntur proxime; scilicet corpus et species que prims ^cies sunt in praedicamento substantiae, substantiœ généralissime proxime supponuntur, quae constituta est ex mera essentia et sus* ceptibilitate contrariorum. Possumuis ètiam dicere quia iila mèra essentia ad interrogationem factam per quid oonvenienter non res* pondetur. Neque id respozidere debemus inteitroganti, quod iilequi intèrrogat, se scire demonstrat. Cum eniiii inteirogaftur de aliquo quid est, certum se dempnstrat qui quaerit quod sît; prasteriit enim prîorem quaestionem quae est: an sit. Si érgo quaeritut quid est substan* DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 547 tia, respondeamus: est. Neque enim potest responderi per aomen sobstantia; namque non est nomen nisi materiatorum a sufastantia, vel ipsius substantiae. Per translatidnem supervacue responderî mani- festum esté hem dîœtur: si suaceptibilitas contrarionim sustinetur ab ilia mera essentia, prœdicatur de illa^ nt possit dici: mera essentia est susc^tibiiis oontcariorum; quod si est, erit sobstantia, et ita in prœdicamento substantiae; si enim erit ipsa substantia, erit genera- lissimiun; û vero erit inferius snbstantiâe, erit coqx>rea vel incor- porea; ntrumlibet horum sit, erit in prœdicamento. Attende ei^o. Illud non concedimus quod qusiibet forma prœdicetur de ea mate-*- ria in qua est, ut per vocem subjectam agatur de materia; ut cum rationalitas in animaii sit, materiam non tamen verutn est ipsum animal esse rationale, teste Poi^phyrio ^: animal enim nihil horum est, id est rationale neque mortale. Si enim animai ipsum rationale est, vel homo vel Deus; si homo, vel Socrates vel Piato. Quod si verum est, obiit nostra sententia, quœ nullum universale esse singulare recipit. Concedimus autem praedicari de ipso animaii, si de inferiori- bus i^tur, quoddam animal est rationale. Item dicetur: animal ipsum est rationale quia est fundamentum rationalitatis, quod minime concedimus» Rationale enim non est nomen subjecti rationalitatis, sedrei quse a rationalitate constituitur, quœ non est ipsum animal. Dicimus quoque meram essentiam non esse susceptibile contrario- rum, quamvis in ea fiât susceptibilitas contrariorum; susceptibile enim nomen non est nisi compositorum a susceptibilitate contrariorum. Sed dices:.si susceptibile est de essentia substantiœ, quare igitur non est substantia vei di£Ferentia sicut corporeitas P Nomen hoc illi non concedimus; nam substantiaiis differentia non appellatur nisi quœ dividit genus et constituit speciem, quod susceptibili non convenit; sed concedimus eam conferre œque essentiam substantiœ, sicut cor- poreitatem ^orpori; item dicimus de Socratitate.
Amodo ea quae simplices formas cogère videnitur esse species, insis- tamus; etprimum ad id respondeamus quod supra dictum est, idcirco * Cf. POrpbyr. Isagog., pog. 877, SgS.
548 PETRI ABiELARDI . differentias esse qualitates, quia prsedicaniur in quale; qualitas vero est secundum quam quaies dicimur. Scias ei^o praedicari in quale iai^ et stricte accipi: large acceptum, tantum valet prœdicari in quale quan- tuin praedicari in forma; quod solum qualitatibus non convenit, sed etiam quantitatibus; et sic accipiendum est prœdicari in quale, cum dicitur: differentia prsdicatur in quale; stricte vero acceptum pne- • Fol. 48 r*, c. 3. dicari in * quale, cum dicitur: est praedicari rem prœdicamento qua- litatis acceptum, et rationalitas, quod ut in una exemplicemus, id- circo species esse videtur quia praedicatur de pluribus differentibus numéro in quid. Inhaeret enim ut materia huic et huic rationalitati quae numéro solo a se differunt, non etiam substantiali difiPerentia. Ilic Aristotelis rationalitas vel quœlibet simplex forma, sicut sui nuUam habet materiam, ita ipsa nuUius est materia, unde nuUum est ut materia. Sed dices: illud rationalitatis quod in me est, non est illud quod in te, et baec videntur esse individua rationalitatis. At contra illud humanitatis quod in me est, non est illud humanitatis quod in te est, et tamen illud humanitatis quod in me est, non est vel genus vel species vel individuum humanitatis, sed una tantum de essentiis ex quibus coUigitur humanitas quae est species.' Eodem modo illud rationalitatis quod in me est, nil aliud est nisi una de essentiis de quibus confidtur rationalitas qùae di£Ferentia est. Homo est autem aiiquid quod materialiter constituatur ex rationalitate et sit ejus individuum, quemadmodum ex humanitate Socrates.
Amplius dices: Boethius dicit di£ferentias praedicari de subjecto; praedicari autem est praedicari in quid. At contra particulare est ve- rum quod quaedam quae praedicantur de subjecto praedicantur in quid. Sed àeque illud etiam verum est nisi ^ praedicari in quid large acci- piatur. yEque enim concedo rationalitatem praedicari de bomine in substantia, ut animal, sed illud ut formalem essentiam, animal^ vero ut materialem. Yere ' autem assero nuUam simplicem fonnam de alio praedicari substantialiter quam de bis quae fonnaliter cons^ ^ Id quoquomodo elicimus e Gxl. cuju5 lectio nec bene percipi ocuHs nec animo concipi potuit. — * Cod. aliud. — * 0)d. ut DE GENERIBUS ET SPECIEBUS. 549 tituit. Amplius dices: vera^ est haec propositîo: Socrates est hoc ra^- tionale, ubi individaum rationalitatis prsedicatur; Ai contiîa, si in- tendas Socratem suppositum individiio rationalitatis, fsdsa est^; po? test tamen vera esse, si materiaiitatem praedices, agendo de certo supposito ipsius. Yelut cum dicitur: ego lego^ de certo supposito * lectîoai agîtur, et tamen lectio praedicatur. Tandem dices: danda est notitia quas appellemus simplices formas, ut certum sit nobis quas a prœdicamentis remoYere debeamus. Ad hoc illud dico: simpUces et non esse in praedicamento, quœ naturas &cîunt, ut susceptibilitas corporel Socrati, album, etlinea, et quaslibet prsedicamentalis forma venientes ad subjectum nullam naturam créant; ut, nata albedine in Socrate, non fit tertia natura diversa a Socrate et albedjne. Nam, ut dicit auctoritas, ex substantia et accidenti nil efileitur, accidens hic stricte accipiens. Nam ex Socratitate quae large est a^^qepta, ià est r^$ quœ per aliud existit, et homine fit Socrates, natura. diversa ab utroque componente; unde Socrates dicitur albus; materia autem non dicitur Socrates.
Amplius quœris: si ita sunt simplices formée et incompositœ de quibus agis, ideo sunt non divers», quemadmodum singulae essentiae humanitatis idem sunt, quia non sunt divers» creatïonis; at contra res quae in materia et forma suae creationis non differunt, in effectibus differre, quod non habent hujusmodi simplices formae; ut rationalitas, cum in materia et forma suae creationis non di£Ferat ab irrationalitate, quia nullam habet, sed alîiun facit effectum; est enim forma per quam ratiocinamur, quod non habet irrationalitas. Sed dices eodem modo: illae essentiae quae rationalitatem suscipiunt alium effectum faciunt, scilicet hominem, et alium iilae quae irrationalitate informantur, scilicet asinum, et ita non sunt idem. At contra non est diversus effectus ma- teriarum*, imo formarum. Si enim contingeret ut rationalitas infor- *fo1.48v* maret illas essentias quae non sustinent rationalitatem, aeque ratio- nalitas cum illis faceret hominem, et irrationalitas cum aliis asinum. Unde apparet quod ille effectus sequitur formas et non materiam; Cl.
S50 P. ABiELARDI DE GEN. ET SPEC.
sicut vidies quod eadeni essentia corporis qu» cum animatione modo coiistituit onimâtum, quandoqùe cùm inanimatiône constituet inani* matuid. Ita éi^o knateriae que eosdem effectus cum diYersi$ formis aptSB sùnt ad laciendum, idem dicoator; divers» vero focmœ sîm* plicea minime dicuutur idem, quià lioc oon hàbeteamdemdiversi* tatem effiectum inveniens in îneris essentîis genemlissimaium. Verbi gratia, si fieri posset ut mera essentia. que est materia cpialitat» ge- nerâlissimaft, ihutaret facere, qualis est illa mera essentîaquœ est ma- teria généralissimes substantiae^ et ejus formam sùsciperét, nunquam eiL materia substântiœ cum tali forma fiéret vei substantiaiis quaiitas; nec enim Socrates ei materia qùalitalis et susceptibilitate contrar riorum fieret vel substantia vel quaiitas, quemadmodum ex ilia eadem essentia substantias quae incorporeitate constituit spiritum fieret cor- pus, suscepta corporeitate; ex ilia quae modo corpus constituit fieret spiritusS incorporeitate informante.
Modalium^ propositionum aliae sunt ciun adverbiaii modo, aliœ cum casuali; sed illae de adverbiaii modo, quia parum distant ab illis de simplici esse, nuUam ambiguitatem bàbent ' God. corpas. — ' Hic ex abrupto incipit tractatus alter de propositlonibus moda- libus, non multum dissimilis ab illo quem habemus in cod. Victorino. Cf. supra, PETRI AB^LARDl GLOSSiE IN PORPHYRIUM.
PETRI ABiELARDI GLOSSiE IN PORPHYRIUM.
[God. habet: Pétri Ahailardi jnnioris Palatim summi Peripatedci editio saper Porpkymm mc\p\t\ * Fol. 39 r*, c. 1.