Videtur enim effe ifta proprietas & angelorum, quia Auguftin. de Ciuit. Deidicit,quod immortalitas angelorum non eft praterita, quafi non fit:nec futura. quafi nódum fit:fed femper cft praíens:ergo non eft proprium folius Dei. | Ks s». Quidam dicunt quod duratio zui eft fimplex & tota fimul,nó habes prateritum &futurum:nihilominus ipfum zuiternum (eu eternum habet prateritum,& futurum,quantum ad affectiones:& ita proprium eft folius Dei. Alii dicunr quod in omni duratione creata quoniam differtá durante,ctiam habet cffe poffibile cá prio- & pofteriori: fed diftinguunt de priori, & pofteriori, Qitoddam enim eft quod dicit durationis fücceffionem, quoddam fucceffionis durationem cü variatione, & innouationc. Primum eftin zuo. Secundumin tem pore, & hoc vult Anfelmus expreffe, & hoc credo probabilius, & patet refponfio ad vérbum Auguftini. Ipfe enim loquitur de priori &pofteriori: quod quidem dicit innouationem,& variationem,& corrupfíonem.
Caius Effentia comperatum noffrum Effe, non eft...Dub. VI.
Videturhocfal(um. Quia quod ineft alicui fübítantialiter,)non adimitur comparatione aliqua: fed effe eft fubftantiale rei cuilibet: ergo,&c. Item ex comparatione ad Deum creatura melioratur, vt dicit Aug. ergo magis eft quam fi non comparetur:ergo,&c..
R Es». Dupliciter eft accipere talem comparationé. Vno modo fecundum rationem influentiz, & receptionis,& (ic creatura ad Deum comparata cft magis quam fi non comparetur. Alio modo comparatur fecundum habitudinem zquiparantiz, & proportionis: & hoc modo verum eft quod nulla eft ratio proportionabilis fecundum conditionem veritatis, & nobilitatis EfIe diuini: & ideo quafi nihil eft; non omnino in fe,fed nihil à proportione: quia non potcft inueniri aliqua proportio quantitatiua.
Dicatur ergo quod femper fuit, eft, Cr erit. Dub. VIII. | Videtur, hzcverba non debere dici de Deo: quia dicunt diuería tempora:fed in Deo non cadit diuetiitas cc-R x s». Quidam voluerunt dicere quod actus ifti nó przdicant deDeo diuerfa tempora fecundum effentiam, fed fecundum concomitantiam; quia diuinum Effe omnino inuariatü,omnce cempus concomitatur:fed hec E (itio non foluit plenc. Diciturenim vere quod Dom: fuit ante omne tépus: ergo concomitátiam nó potcft dicere.
: Ideo dicunt alii quod tempus conífignificatumqgon eft difpofitio rei acceptz, fiue intelle&z,quando ditur de Deo,fed folum modi intelligendi: quádo vero de remo-| bilijvtroque modo. Exemplum patet de mafculino genere inlapide,& viro, quoniam in viro eft vt difpofitio rei accepta:: inlapide, vt modusintelligendi folum.Sed hzc irs nori videtur fufficiens: quia intelle&us non ponit preteritum circa fuü intelligere, quando intelligit Deü fuiffe; ergo oportet quod ponat circarem. -— hocnotandum quod verba diuerforum téporum aliter dicuntur de zterno, aliter de euiterno, aliter de tem porali. Namrefpectu temporalis important mutabilitraté, & fucceílionem,& durationem.Secundum vero, quod de zuiternis dicuntur, duo tantum important, fücceffio- F3 nem & Li. i. e, y.
Atnfel. Mo n0lep.12.
Ls. 7. conf.
-- e b ave. fup. € 4wfel. li. de Deo «t tributis, Li. de Tv: Lt. 1. de y» nem & durationem, ficut vult Hieronymus, nus, P & Anfelmus. "Secundum vero quod dicuntur de Deo,important folum durationem. vnde dicitur: Deus uit, quia eiusduratio non cepit. Dcus eft, quia duratio cius non interrumpitur.Deus erit, quia non doíinit, nec corrumpitur. Proprie ergo loquendo non dicuntur de Deo,vt dicit Hieron.Largeautem loquendo dicuntur vt dicit Magifter, & Auguft. & ad hoc vadit opinio Magu Efe non eff Deo accidens, &e, — Dub. V111I. Quaritut, quia cum Effe nec creatura fit aecidens (nullienim omnino rei accidit effe) quo modo ergo per hoc notatur Deus differre à creatura.
R x s r. Dicendum quod accidens dicit quid natum in alio effe, ab alio exire, & ab alio recedere. Accidensenim dicitur quod ineft (übiedto,ab illo trahit ortum, & propterea poteft adeffe c, & abeíle. In his tibus proprictatibus communicatefle creatum,licet noncodem modo omnino. Nam efle noftrum pédetab alio fuftinente, oriturab alio efficiente. Creaturaetiam nata eft fuum cffe perdere:ideo,Effe eius eft quafi accidés nontamen vere accidens,quia cum pendeat à Deo, non endet ficutá fubiecto. Econuerfo eft in Deo,& 1deodicit Hilarius quod effe non eftaccidens Deo: & hocpro ter contrarias proprietates. Quiaaccidens natum eft ali ineffe,propter hoc dicic:fubíiftés veritas. Quia natum eftab alio exire, contra hoc dicit: manens caufa, Quia natum eít etiam ab alio recedere,contra hoc dicit: naturalis generis proprietas, que non dimittit effe.
DA. Il X.
Lib. I. Sent.
Solus Deus babet immortalita?em.
Quaritur, quo modo hic intclligatur immortalitas, | cum hicdicat Aug. quod accipiturpro incommurtabilitate: fed hocnon videtur conueniens. Mors enim non dicit omnem mutabilitatem, fed folum corruptibilitatem viuentium:ergo non idem eft dicere".
— Rrsp.Sicutyitaaccipitur communiter & oroprie,ita & mors,ita & immortalitas. Vno enim modo dicitur vita actus continuus & internus, qui eft á forma fpirituali, & fic dicitur proprie, & ficimmorcalitas dicit viram tale cum impollibilitate ad eius priuationem.Alio modo dicirurvitaactus completus potentiz, quz eft fccundum tei naturam,ficut dicitur aqua viua,quz babet operationem aqua conuenientem: & hoc modo importat repugnantiam ad corruptionem: & ideo debet dici fecüdum hancvitam, immortale: quod eft itain a&u completo quod nullo modo poteft aliquam peiorationem recipcre, & ficaccipit Apoft.& exponit Auguft.
Nec viciffitudinis obumbratio. | Dub. X.
— quz differentia it inter vicitfitudinem, & obumbratíonem:& qua conuenientia, ratione cuius dicatur vicifficudo obumbrare.
R zs P. Dicendum quod viciffitudo importat numerum vicis, & iíteeft numerus cum interruptione:fed obumbratio dicitur per priuationem actus lucis. Quoniam ergo áctusformz lüx eft, priuatio eius recte dicitur obumbratio: & quia viciffitudo ratione numeri dicit interru ptiohem: & ratione interruptionis dicit priuationem, & ratione priuationis obumbrationem, hinc eft quod recte dfivur viciffitudinis obumbratio.
[5 hac parte ad euidentiam duarum primarum pro. prieratum quas Magifter primo aífignat, (fcilicet Veriati5, & In commurabilitatis,duo principaliter quzruntur. Primo de ipfa Veritate.Secundo de Immutabilitate. De veritate iterum quaruntur duo.Primo vtrum Veritas fic proprietas diuini Effe. Secundo, vtrum fit eius proprietas in fummo, ideftadeo quod non poffit cogitari non effe.
* "T. PERSE, UD ECOR I ICEETMO NE RO RE. | - ? Àugufti-| À Nes QV/£ESTIO I An veritas fit proprietas diuini Effe.
Q; o D Veritas fit proprietas diuini effeoftenditur tuia, auctoritatibus, & rationibus.
ET!
DitVilL afirmar.
. Primo modo ficauctoritate Hieronymi ad Marcelli |"*- & habeturin littera: Solus Deus vere eft, cuius effentiz comparatum noftrum efle, non eft: fed quod alicui (oli iconuenit,eft proprium illi ergo V eritas eft proprium diuini Effe.
Irr M Auguftinus de vera Rel. Falfitas eft in illis reb.| 4st4& quz imitantur illud vnum,quod eft vnum,quidquideft, inquantum illud implere non poffunc.Si ergo nulla creacura poteft illud fumme vnum implere, veritas non cft in aliqua creatura:fed in omnibus falfitas.
1r *« d Auguftirius inSoliloq. & de vera Rel. dicit,;.
quod lux increata eft ratio cognofcendi, & fola lux increata eft veritas:ergo veritas eft proprietas Dci folius.
p Reli. cl j61t.
sp li bio c1 f9.1. Et de $trd.c9.
ITEM € Anfelnsinli.de Veritate dicit quod omnia fé (unt vera; prima veritate: aut ergo intelligit effe&iue, aut formaliter. Noncffectiue, quia fimiliteromnia poffunt dicibona, prima bonitate: ergo intelligitur formaliter: |ui. ergo non eftalia veritas quam veritas increata: ergo fi illa | 4»t46 4 eft, etin Dco, &cer. ergo veritas eft folius Dei proprie- [^r tas. | Ir * Mtationibus probatur fic: Veritas & vanitasopponuntur: fed omnis creatura habetvanitatem, & permixtionem cum nonefle,cum fit ex nihilo:& folus Deus hac caret omnino:ergo in folo Deo eft veritas.
ITE M Veritasopponitur vmbrz.Quod enim eft vmbra rei non habet veritatem: fed creatura fant vmbrazillius fummi;ergo non habent veritatem in effe.
Ir & M Vericas eft qua aliquid eft verum:fed veritas eft vera, cum fit cognotcibilis: fed conftat quod nonalio quam fe, quia alias effet abire in infinitum: fed quodeft verum feipfo,cft verum pereffentiam:ergo omnis veritas eft vera per e(lentiam:fed (ola veritas increata eft vera per e(entiam:ergo veritas eft proprietas Dei folius.
CoNr R A:Siveritaseít Dei proprictas:autergo veritas complexa;aut incomplexa. Non complexa;quia taliseft cum compofitione:in Deo autem non eft compolitio aliqua.Non incomplexa, quia hzc co nuertitur cum ente:ergo cum entitas non fit Dei proprietas, pari ratione nec veritas eric. | Ratlosei negat.
ITEM verum zque communecft vtbongm, & quo-|. dam modo magis: fed bonitas non cft Dei proprietas:ergo pati ratione nec veritas.: ITEM veritas efl ratio difcernendi Creatorem à creztura, & creaturamá creatura: fed quod eít ratio diícernédi & diftinguendi,eft diuerfum in diueriis:ergo alia veritaseft in Dco quam in creatura, & in vna creatura quam inalia:ergo non eft proprium folius Dei.
Ire M ÁuguítinusinSoliloq. Verum eftid quod eft; ergo veritas cít ipfa entitas: ergo non eft propriumeffendup i9 lioe [rx tiz:quia ft fic, qua ratione dicitur: Veritas eft proptietas t eflentiz,poffet dici ecenuerfo,cum omnino idem (int.
- CoNcrvsre.
Veritas provt. dif iguitur contra imparitatem, diffimilituli- Nein, Qr objcuritatem, eff proprietas diuini Effe.
R x s p. ad arg. Dicendum quod Veotitas habet triplicem comparationem. Habet enim com parari ad fubie-| &um quod informat, ad principium quod reprafentat, & ad inrelle&tum quem excitat.In com paratione ad fubiectü véritatis dicitur veritasactus, & potentiz indiuifio. In com paratione ad principium dicitur veritas funt- ' mavec- A em tes.
Cotollt» : Dui.
Marg. pro patte affitmati- Maj. pro patte Dtgatiua, Qf m Dental parationead intelle&tum,dicitur veritas ratio diftinguédiEcinomnibus illis comparationibus dupliciter poteft accipi veritas. Vno modo prout diftinguitur contra falfitatem. Álio modo prout dittincuitur contra permixtionem,fecundum quod verum dicitur purum & impermixcum, Prout veritas diuiditur contra falfitatem, quz eft priuatio indiuifionis,imitationis,expreffionis,fic cum in creatura fitaliquo modo inuenire & indiuifionem, & imitationem,& exprelfionem, fic eft veritas, non tantum in Creatore fed etiá in creatura, & fic non affignatur Dei proprietas. Alio modo prout veritas diuiditur cótra permixtionem,fiue impuritatem,fic eft in folo Deo.Nam in folo Deo eft indiuifio pura non permixta alicui diuerfirati.In folo Dco eft imitatio, & (imilitudo pura non permixtaalicui diffimilitudini. Et infolo Deo eft expretfio luminis non permixti obícuritate. In creatura autem eft indiuifio, cum actus & porentiz diuerfitate, & imitatio cum ditfimilitudine. Eft vlterius in ea expreffio cum ob-Ícuritate, &ideo hoc modo eft veritas diuini effe proprietas, & ficaccipit Magifter, & Auguftinus, & Hieronymus. Vocantenim verum efle quod nihil habet de potlibilitate,nihil habet de vanitate, nihil de non entitate. Ec ideo inDeo non cadit prsteritio,& futuritio,quz aliquo modo non entia funt, & fic procedunt dux primz auctoritates,& rationes, Ap illud vero quod obiicitur,quod non fit alia veri- |. tas quam zeterna,quia ipfa fola facit intelligere, dicédum|.
quod ficut color eft obiectum vifus, & motiuü vifus ( tamen non fine adu lucis) & differt ipfa luce: fic dicendü quod veritas creata quamuis non poflit mouere fine veritate increata,nihilominus eft motiua fuo modo, & alia veritas eft ab illa. | Ap illud quod obiicitur de Anfelmo quod omnia funt vera veritate prima,dicendum quod verum de fuiimpo- [itione dicit comparationé ad caufam exemplaircein, ticut bonum ad caufam finalem. Sicut enim dicitur bonum ratione ordinis, ficverumratíone expreffionis; & ratio exprimendi eft ipfius exemplaris: ficut ergo cum dicitur debonis creatis quod fünt bona bonitate increatabonitasprzdicat fiaem ínablariuo, non formam, quía bonitasincreata nullius creati eft forma. Similiter cum dicitur quod omnia funt vera veritate increata, ablatiuus dicit caufam formalem exemplarem. Omniaenim vera funt, & nata funt fe exprimere expretlione illius fummi laminis: quod fi ceffaret influere, cetera definerent effe vera: ideo nulla veritas creata eft vera per effentiam: fed per participationem,& per hoc patent vltima.
À n illud vero quod obiicitur in contrarium quod noneít proprietas, patet ja pa: quoniam obiicit de veritate fecundum quod habet oppofitionem ad defe- Qum falíitatis,non ad permixtionem pollibilitatis: pradido enim modo conuenit non tantum Creatori, fed etlam creaturge, | À n illud quod obiicitur quod veritaseft idem quod diuina effentia, dicendum quod de ratione proprietatis in creatura fünt ifta tria. Primum eft quod conuenit foli: Secundum eft,quod cft ratio innotefcendi. Tertium eft, quoddiffertab co cuius eft proprietas, Duo prima funt perfectionis. Vltimum vero imperfectionis, quia exclu-| dit fimplicitatem: & ideo veritas dicitur diuinz effentia proprietas, non quia differat, vel fitinhzrens diuinz ef | lentiz,(icut antecedens fübiecto: fed quia foli conuenit, &eftratio cognofcédi eam. Et hzc eft caufa quare econ uerío effentia non eft proprietas veritatis, quia non eft rato innotefcendi eam, ficut econuerío. Siautem quaras, ' jum idem fignificent effentia & veritas, quare vnum eft ratio cognofeendi alterum,& non econuerío.
Ad hocdixerunt aliqui qued quamuis idem fignificenteffentia & veritas, tamen vnum fcilicet veritas eft magisratio cognofcendi ratione connotati.Sed hoc non potelt ftare,quia veritas nihil connotat. Dicendum ergo im hoc eft ratione modi fignificandi, & intelligeni.
— Quafti &il ^: 6 ficant: alio modo ragione cius in quo fignificatur poni quod nominant. V nde differt dicere fenfum, & fenfum hominis:quia primo dicitur commune ad fenfum homimus huiufmodi nomina fecundum fe,alia eft rario effentizalia veritatis:quoniam effentia dicit quid; veritas có ditionem entis. Cum vero effentiam & veritatem trahiterius, & nà eft ibifynonymia, nec funt nomina fynonyintelligendi. Quia per effentiam in creatura intelligimus effentiam in Creatore: & per veritatem creaturz intelligimus veritatem increatam. V nde ficut veritas crcata eft increatam.
QVASTIO IL An diuinum Efe fit «deo verum quod mon poffit £egitariton effe.
Trum hzc proprietas conueniat Deo ín fummo, id. V eft vtrum diuinum,Efle,fitadco verum, quod non poflit cogitari non effe. | | fecundum communem animi conceptionem,eft quo nihii maius cogitari poteft. Sed maiuseft quod non pot maius cogitari poffit, diuinum effc ita eft quod non poteft cogitari non cfle, - -- | Ir£M Damaíc.dicit quod cognitio effendi Deum nobis naturaliter eft impreffa:fed naturales impreffiones nó. relinquunz,nec affucícüt in contrarium: ergo veritas Dei.
non poteft cogitari non effe. | IrEM maioreft veritas ineffe diuino quam in aliqua dignitate: fed aliqua dignitas ita eft vera quod non eítei contradicere corde,vt,Omnetotum eft maius fua parte, & fimilia.V nde non poteft cogitari non eíIe: ergo multo fortius hoc erit verum dicere de prima veritate, IrrM intellectus nofter nihil incelligit nifi per primam lucem, & veritatem:crgo omnisactio intellectus quz eft in cogitando aliquid effe, eft per primam lucem: fed per primam lucem non conuenit cogitare primamvericatem non effe:ergo. | D RS IrEM quod non conuenit enunciare,hoc non conue-| nit cogitare:(ed non conuenit enunciare primam veritatem non eíIc:ergo nec cogitare. Probatio mediz, omnis| fermo enunciatiuus afferit fe effe verum: Vnde Íequitut: Sihomo eftafinus, hominem effe ainum,eft verü:fed omne quod ponit veritatem, ponit pri mam vetitaté, quia omnis veritas iufert illam: ergo omnis fermo afferit primam veritatem effe:ergo, &c.. ' EM IrEw omnis fermo enunciatiuus,auc affirmatiuus eft, aut negatiuus:fed affirmatiuus affirmat hoc de hoc, quia fequitur,fi eftens quod efthoc, eft ens quod non eft hoc. quia cum dico ens hoc, dico ens límitatum, finitum &artatum: & tali pofito;ponitur ens fummum: crgo omnis F 4 | IrE«X m quod duplicitereft loqui dc his nominibus Vno modo ratione cius quod nominant, feu figninis, & bruti: fecundo, proprium hominis. Si ergo accipi-: musad Dcum, quamuis idem fint, tamen ratione gene-| ralium fignifi catorum, vnum accipitur, vt proprietas alma: fed manet ratio fübieti, & proprietatis fecundum| modum fi gn ificandi,& manet etiam fecundum modum| proprietas & ratio cognofcendi effentiam creatam, fic] veritas increata fecundum rationem fignificandi & in-] telligendi eft ratio cognofcendi & intelligendi effentiam impreffa menti humanz eft infeparabilis ab ipía: ergo| Funda. menta.
Et quod fic videtur per Anfelmü qui dicit quod Deus| aw/ébm. in Pre(elep. «. Ld dy cogitari non effe, quam qued poteft:ergo cum Deo nihil |: " Dasma(1. deorth. fd.
M t€ irl oum cn apa Do. Dese, iis ae n, leti o MP apr Ditsa ED ch. Dep.
^ —- apos gis ncgatiuus quam ifte: Nulla eft veritas. Sed Augufti inusin Soliloq. probat quod fermo ifte ponit primam aliquam veritatem effe:quia (i nulla veritas e(t, verum c nullam veritatem effe:& fi hoceft verum, aliquid eft ver1m:& f1aliquid eft verum,aliquá veritas cít:ergo,&c.
1. SE» contra: Damafc. dicit: * In tantum preualuit perniciofa hominum malitia, vt dicat Deum non effe;fevbr/up.c, |cundumillud Pfalmi:* Dixit infipiens,&c.
&i 1.64,;. IrE M idolatradicit quod non eftalius Deus nifi i-» Pfa.13.4 dolum, & hoccredit, & cogitat: fed conftat idolum non effe Deum:ergo,&c.
;. Ir£ M omneillud, quointelle&o non effc, poteft aliquidinrelliei, poteft cogitari non effe. Sed dicit Boetius in libro de hebdomadibus, quod intelle&o per impoffibile fummum bonum non cffe, adhuc poteft aliquid intelligi rorundum,& album:ergo fimiliter in fum-]mo vero, & (ic poterit cogitari non efle. . 4 IrT£Millud quod maxime nos latet, de facili po teft cogitari non cfle: fed veritas diuini effe eft huiufmodi:quia Deus habitatlucem inacceffibilem:ergo,&c.
j. Ir 2M I wed quid eft dicere, Deum non poffe cogitari noneffe?Si quia non poteft aliquo modo cogitari, nec vere,nec falfe,illud eft b anife(te bum. Siquia non E vere,fimiliter necanima, nec celum, &c. huiufmodi, |, 6. ITEM quodconringit — & cogitare:fed contingit exprimere diuinum effe non effe: ergo & cogitare. Quod contingat, hoc patet, cum dicitur in fpeciali: Deusnon eft:& in generali,nihileft: & quod neutraiftarum inferat Deum effe, patet,quia oppofitum "|noninfert oppofitum:& quod nihilinfert: quelbe autem iftarum nihil ponit, CoNcrvsro.
Deum efe efl adeo verum, quod non pettf cogitri nen effe.
R 2 5r. adarg. Dicendum quodaliquid cogitare non [effe; eft dupliciter. Aut inrationcfalíi, ficut cogito de "*' Jhacshomo eft afinus:& hoc cogitare nihil aliud e(t quam y m quid eft quod dicitur, intelligere:hoc modo poteft cogi-^ jtatinon effe veritas diuini Efe.
Alio modo eftcogitare cum affenfü, ficut cogito aliquid non effe,& fia non eíIe,& hoc modo ps cogitare non effe quod eft, poteft venire aut ex defectuin- D Prima...|conclufio. telligentis, autex defe&uintelligibilis. Defectus autem ] intelligentis eft czcitas vel ignorantia: ob quam, quia ignorat rem, ideo cogitat ipiam non effe, Conuenitauté dupliciter effe cogitationem de aliquo ente, videlicet fi cít,&quid eft.Incelle&us autem meu deficit in cogitatione diuinz veritatis, quantum ad cognitionem quid eft, | tamen nen deficit quantum ad cognitionem, fi eft. V nde degoli.. Hugo: Deus ab initio ficcognitionem fuam in homine Jem. P3 cemperauit,vt ficarnumquam quid effet. poterat ab ho-|?" [mninecomprehendi, itanumquam quiaeffet, poteratignorari. Quiaergointelledus nofter numquam deficit in cognitione Dei (i eft, ideo necpoteft ignorareipfum eff feailire noncogitare non efIe. Quia vero deficit in icognitione quid eft, ideo frequenter P des Deum efle, quod non eít ficut idolum, vel non effe quod ett, ficut $ecunda conclafio. quod eft, vt noniuftum. per conc uens cogitat ipfum non effe: ideo ratione defectus inrelledus, Deus poteft cogitari non effe, fiue fümma veritas, nó tamen fimpliciter, fiue generaliter, fed ex confequenti, ficut qui negat beatitudinem effe in Dco, negatcam effe. Hocautem modo proceduntrationts probantes quod aliquis intelle&us cogitat. vel cogitari poteft, diuinum Effe non effe. Alio modo poteít cogitari aliquid non effe propter defectum à parte intelligibilis, & huiufmodi defectus teft effe dupliciter. Aut Lane przfentiz: aut defectus cuidentiz.Defe&us przfentiz, vtpote,quia non femper, quia non vbiq;. Aut quia quamuis femper, &vbique,non Lib L Di& VIII I r Eu negatiuus fimiliter: quia nullus fermo eft ma-| A | vbiq; totaliter.Quia ni femper eft,áliquando eft;aliquá- Deumnoniuftum: &quia qui cogitat Deum non effc |E ParsI - do non: & ideo aliquádo vere poteft cogitarinon effe Si. | rei, militerde eo g nó eft vbiq;, quia eadé ratione qua poteft coxa | cogitari non effe hic,poteft cogitari non effe alibi.Simili.| 'sfi^ ter de co quod fecundum partem adeft, fecundum par. |" ^*^ per & vbique:ideo non potéft cogitari non effe.Hancrationem afílignat Anfelmus in libro contra infipientem: Non olum propter defectum prafentiz, oid cogitari aliquid non effc: fed etiam propter defectum euidentiz, quia non eft euidens infe, nec eft cuidens it probando Sed diuiniEffe veritas eft euidens & in fe, & in probando. Infe, quia ficut principia cognofcimus in quantum ter- b as minos:& quia caufa przdicati clauditur in fubiedto,ideo|us; (eipfis funt euidentia,fic & in propofito. Nam Deus (iue sag (umma veritas cft ipfum effe, quo nihil melius copiar «v» poteft:ergo non potcít non effe,nec cogitari nó effe.Przdicatum enim clauditur in fubiecto. Nectantum habet euidentiamin fe: fed etiam ex probatione, quoniam di- | e ej | uinam veritaté effe, probat & concluditomnis veritas & 4.
natura creata: quia d cft ens perparticipationem & ab -| ^4 lio,eft ens per effentià & non ab alio.Probatetiam ipfam|! MUN | & concludit omnis intelligentia re&ta,quia omni animz| 4, ci? cognitio eft imprefTa, & omnis cognitio eft per ipfam [eios | Probat iterum ipfam, & cócludit omnis propofitio affir-| e matita: omnis enim talisaliquid ponit: & dius pofito fiatmum ponitur verum: & vero p ito ponitur veritas qua eft caufaomnis veri. Propofitio autem negatiua noninfert ipfam nifi fophiftice, vc dicunt. Vndeexhoc quod ít nihileffe, vel nullam veritatem effe, non contingit con-C|cludere, nec inferre veritarem effe. Hzcenim propofi tio;hihil eft,deftruit omnem veritatem. Ecideoad ipfam| non fequitur wn raprgnn, & hzceft vera: inihil eft, nulla propofitio eft, nec aliquid. Auguftinus au —— argumentum non facit approbando, fedinquirendo.
Concedendum eft ergo, quod tanta cft veritas diuini | Effe,quod cumaffenfu non potcft cogitari non effe, nifi propter ignorantiam cogitátis,qui ignorat quid eft quod m nomen Deidicitur. Et concedendz func rationes ad oc,licet aliqua fint fophifticz.
1. Apilludergo quod obiicitur in contrarium in tantum praualuit;&c dicendum quod Damafc.loquitur de cogitatione quz venit ab exczcatione, quod paret exipío verboeius,cum dicit,malitia. —.
2. SiMILITER ad illud de idolo dicendum quodideo errat,quia ignorat quid fit, vnde non cogitat Deum non eíIc in vniuerfali.
3. Ap illud quodobiicitur,quod intelle&o Dco non effe, poffuntalia effe intelligi, dicendum quod Boetius loquitur de intellectu quo per impotibilealiquid cogi: tramus,fed non affentimus.
4. À » illud quod obiicitur quod maximenoslatet, patetreíponíio, quod maxime nos latet quid e(t: fed tamen maxime patct, fi eft. | f. Ap illudquod obiicitur, quid eft dicere diuinam Veritatem non poffe cogitari nen effe: dicendum quod aliquis non poteft credere quod Deus non fit dummodo vtaturratione.Non fic de creaturis.Quia etfi certum eft, vnam creaturam effe vni,non tamen omnibus,quia non ít veritatistantz, vt fÍc omnibus offerat equaliter, ficut prima veritas.
6. Ap illud quod obiicitur: Quod conuenicexprimere, conuenit & cogitare, dicendum quod poteftacct pi cogitare generaliter pro actu mentis, fiue errancis, fiue non: fiueaffenuentis, fiue non: & tunc eft illud verum:|*« vel pro cogitatione cum affeníu, tunc eft falfum:quia di- N gnitatibus ideft,propofitionibus E: fc notis contigit ra | ig, 1 tionem contradicere quantum ad exterius, nontamen quantum ad interius, * vt dicit Pbilofophusinlibro Pofteriorum.
ww e.
ppm S | ttn. Fu ] ws "m ND - Art. II. ARTICVLV $ 1I. LI fecundoloco eft quzítio de fecunda proprietate diuini Effe, fcilicet Immutabilitate.De t qua duo quaruntur. Primo quzritur verum Immurabilitas itin Deo, Secundo vtrum fit proprietas Dei.
s An Detu fit immutabilis. SO 50 ales. dLemfet 1.9.4.6. Membro t.
Scotum 1. Sent. d.J.9.5.
A Funda. " n..
menta. Vodimmutabilitas fitin Deo,oftenditur hoc mo- Es y. pbyf. do: Omnis mutatio,aut eft (ecundum fubftatiam, qetest-1. luclecundum accidens:íed Deus non mutatur fecundü | fubftátiam,quia omne rale eft corruptibile:Deus autem, fiue diuina fübítantia, cum non habeat principium, eft IrEM necíecundum accidens,quia in Deo non eft accidens:;ergo nulla in co eft mutatio. | ITEM omne quod mutatur,per prius eft in potentia quam in actu, & in tali differt ausa potentia? fed Deus eft purusactus:ergo nullo modo mutatur.'
IT EMfÍIat deductioRichatdi: Omnis mutatio,;aut eft in ftatum meliorem, aut deterior, aut parem: fed nullo iftorum modorum mutatur diuina natura, quia nonin meliorem, quia veriffimeeft. Nonin deteriorem quiaà femetipfacft. Nonin «qualem, quia perfecta cft: ergo nullo modo conuenit diuino Effe mutabilitas.
i. Cow T R a:perSapientiam: Omnibus mobilibus mobilior eft (apicatia:ergo, &c. Si dicatur quod fapientia dicitur mobilis per caufam eo quod facit alia moueri. CoNrRA: Nihil datquod nonhabet:fed Deus datomnibus motum: ergo motus, vel mutatio maxime cft in 2. IrEM omne quod nunceft aliquid quod non fuit prius,eft mutatum:fed filius Dei homo eft,ab xterno autem non fuit homo:ergo eft mutatus, Si dicas qued ho- - [|Adoppot.
mo przdicatur de filio Dei;non perinharentiam,fed per D £g. b).; |vnionem;& vnioeftrelatio,& relatio aduenit fine muta-(16.04. |tione,vt denummo fit pretium, vt dicit Auguftinus in 5. 4m*r.de |de Trinitate. Contra: Ambrofius ita arguit contra harei Judy ' ticum qui pofuit filiü ex cempore genitum Patre: Quia amd, I hoc,tuncfaétus eft de non Patre, Pater: ergo mutatur: ergofimiliterinpropofito. «— ^, 3. Ir£M quicunque de non agente fit agen$, mutatur mutatione quz eftab otio in adtum:fed Deus de non creante factus elt creans:ergo eft mutatus. Si dicas quod Deus de non agente fit agens, non propter mutationem füi:lcd propter mutationem effe&tus produdi, ficut So!
de nonilluminante fit illuminans. x CoNTRA: Non quia creatura eft,ideo Deus creat: fed quiaDcus creat.creatura fit, (iue preducitur.Per prius eftergo Deum agere quam creaturam fieri:ergo cum po: (terius non fit caufa prioris, non quia cteaturafit de non enteens,Deus fit de non creante, creans: fed econuerío, ( & ita mutatio eft ratione agentis,non effectus.
4. Irz« Deusaliquid vult quod prius nó voluit;quia extempore voluit crcare, quod non voluit ab ztetno: fed quicunque vultaliquid quod non prius voluit,mutatuseft:ergo, &c. S1 Tv D1cAs quodabaterno voluit creare müdum in illo inftanti, ficut ego voloaudire mi ffamcras. CoN TR A; Voluntas Dei eft caufarerum pro- , xima, & immediata, fd pofita caufa proxima & ..' | jmmediara, ponitureffc&us:ergo f1ab «cerno voluit, ab eterno facit motum non paffiue,ficut feníibile de animali, C |ponit mutationem in altera perfonarum: & vna mutata, pfum.& effectum non cadit aliquod medium ipfum dif- E |Refpectu fubftantiz, cum inter eam & effedium non bere -— Quat. J. & lI.
CoNcriVSIO.
Deus cum fit [implex, eternus, puru aus, Cr immenfus ef immutabilis. i R £s p. ad arg. Dicendum quod ficut dicit Beecdus, | r4, do co Deus ftabilis manens dat cunda moueri, vnde diuina|/s/. PÁvisf. Effentia eft immutabilis. Nonenim mutaturloco, quia|*efre 9.7. vbique eft. Non tempore, quia zternitas (imul eft. Non de forma,quia purus actus eft. Vnde mutationem fecundü| iis formam tollit (implicitas,fecundum tempus tollit ater- | 4p. 24.8. nitas, íccundum locum tollit immenfitas. Et ideo in|4e Gen. «4 Deo eft fümma ftabilitas, & inde omnis motus caufali-|/^terem c. tas.Quia ficut probat Auguftinus, & vult Philofophus: peru de Omnis motus procedit ab immobili, vc cum mouctur incefiaamanus ftat cubitus, & mouetur cubitus ftante humero: |o. e» de quia ergo Dci fapientia eft ftabilis,ideo omnia mouet. — |motiówe 1, Qvo obiicitur, ergo de fapientia quod dicitut|*^ mobilis,dicédum quod mobile dicitur a&iue de ea,quia vitia pbyf.eom- Ecadillud quod obücitur, nihil dat alteri quod non habet,dicendum quod triplex eft aliquid habere, fcilicetformaliter,exemplariter, caufaliter, & quolibet iftorum modorum,quod habet dare poteft. Primo autem modo non habet Deus motum; Ed fecundo, & tercio fic.
1. Án illud quod obiicitur de relatione, dicendum quod relatio cum dicitur de nouo, deneceffitate ponit mutationem inaltero extremorum: nec oportet quod in vtroque: ideo ifta relatio quz eft perfonz ad períonam, mutatur & reliqua,quia eadem funt effentia:ideo de neceílitatc fi de non patre fieret pater, mutaretur. Relatio autem effentrizad effentiam, non de neceffitate ponit mutationem,nift in altero extremorum. Quia cum diueríz fint E(lentiz,poreft vna mutarialtera non permutata: ideo in relatione ad creaturam femper intelligitur in creatura facta mutatio, non in Deo. Tamen propric loquendo,ficutalibi patebit, Deus non refertur ad creaturam, nifi fecundum dici,& modum loquendi. Peffec tamen aliter dici, ficut fupra ta&um eft fimile, quia relatio perfonalis dat períonz exiftere,non ficautem relatio adcreaturam,& ideo fequitur,(i incipit effe pater,incipit effe. Nonautem fequitur hic: Deus incipit effe homo, igitur incipite(le, & ideo benc valet warp wi mbrofii quod fi paterincepiffecgignere quod e uta -[. tus, quia incepiffet effe,non quiaab vno ftatu inalterum mutatus effet. TE : 3. Ap illud quodobiicitur, quando de nonagente, &c. dicendum quod eft agens quod eft fua a&io,& cft agens quod non eítfüaactio. Agens quod non eft ífuaa-&io ficagit quod inter ipfum,& effectum cadit medium quod diíponit ipfum;& talc agens nunquam fit agens de non agéte quin mutetur,quia nouum quid (ibi aduenit. Sedagens ^ eft fua actio, agit feipfo, & ideo interi ponens:& idco cum de non agente fit agens, quia nihil nouü fibiaccidit, ideo non mutatur:tale agens Deuseft.
4. Ap illud quod obiicitur de voluntate, dicendum quod caufa proxima, & immediata dicitur tripliciter. Aut refpectu fubftantiz, aut difpofitionis, aut adus.
cadit alia fubftantia media caufans. Refpectu difpofitionis,cum nó additur noua difpofitio ad effe&um produ. cendum. Refpedu adtus,quádo aQui coniungitur.Dico ergo quod Dei voluntas fuit caufa proxima,& immediata ab xterno refpetu fübftantiz & difpofitionis, & non reíp ectuactus,quiaactui non coniungitur voluntas,nifi pro tempore in quo vulcagere, vt patet cum dicitur:volo cras legere,voluntas non copulatur actui, nifi pro tempore craftino.
An folu Deus immutabilis fit.
Et 1. Sent.
V Trum Immutabilitas fit diuine Effentiz proprie- .W tas,itaquednullicreaturz conueniat. Et quod fic i Tim, G.c| videtur. Quia diciturde Deo quod folus habet immor-4up. lb. |talitatem. Ec Auguftin. dicircontra Maximinum: In oc 149.6. |mninatura mutabilinonnulla mors eft ipa mutatio: ergof folus Deushabet immortalitatem, folus habet im-]mutabilitatem. | | Ir*Momnevertübile e(t mutabile: fed omnis creatura eft vertibilis. Vnde Damaícenus;Omne quodá verfione incipit, in vetfionem tendit, &c.
Ir&« omne quod fibireli&um in nihilum cedit, quátum eftde fe eft mutabile: fed omnis creatura eft huiufmodi.V nde Gregorius: Cunctain nihilum tenderent nitob Mer. 4j. | l1 manus Conditoris ea retineret:ergo,&c. Jie. Ire M nullumaccidens de fe habet ftabilitatem:fed ef-[Hilarli.5. fe omni creaturzaccidit, ficut dicit Hilarius, & habetur de.Trin.. in littera,quia ab alio venit:ergo omnis creaturaquantü ad effe eft inftabilis. | Ir £4 Omnevanum eft (übiectum variabilitati: fed omnis creatura vana,cíü fit ex nihilo: (V nde dicitur: Va-Rem.£. dInitaci (abiecta eft creatura, &c. ) ergofi omnis creatura vahanulla immutabilis eft. | EE Ir£M omnemutatum habet in fe mutabilitatem:fed Funda-