Hac rAtione, mquit, QV£STIO IL Anin diuini equalita; quo ed potentia intenfienem ponenda fit. ZEgid. Rémn. x. Sent. difl. 20.4.2. Richardus t. Sentent. difl.2o. q. 2.
Trum in diuinis fit qualitas quantum ad ínten(ionem potentiz. Erquod fic, oftenditurhoc modo.| Nihil e£ potentius füà virtute: fed Chriftus eft Dei virtionc, nec FiliusSpirinifáncto. Irt fubítantiz xque nobili xque nobilis & excellenseft potentia: fed fubftantia quc nobilis ett in filio, vt in patre:ergo & potentia: eque nobilis: ezgo nihil po-| E tenus potefl Pater quam filius.; P as Ir E M: ca potentia.qua quis poteft fupra infinitam & (ummam diftantiam nihil eftpotentius:fed potentia verbi poteft fuper infinitam & fummam diftanuiam,quz eft intcrens & non ens, quia periplum omniafacts lunt:ergoxc.: ur | Ir£M ca potentia cui nil poteft refiftere, riec aliquid poteft eam retardare;nihil eft pocentius: féd potenuiam Filii nihil poteft retardare, recaliquid poteftei refiftere, quia fübito facit & libere; patet,quia dixit & facta funt: ergo,&c. | I. CquTRA: Potentior cít potentia ím eo qui fo- Ad oppo- — — Lib. Senc Dift. XX.
fum. — |lumpotcít agere, quam iin co quia gere & pati: fed in pa-|.
Quaft. I.& II.
ue cft íolumagere, in Filio agere & pati: ergo, & cet.
1. Ir&M potentius aliquid poteft quod eft primum principium, quam quodnonclt primum, quta omnis caufa primaria prius influit quam fecunda: fed ater eft primum pn" vnum & idem potétius poteft Pater, quam Filius.
3. Ir « potentius poteft qui habetpotentiamáfe, quam quiab alio. Qui enimaliquid à fe habet, multo|. melius habet quam fi ab alio recipiat:ergo cum filius habeat poflea patre;pater autem per (ce & à (e:ergo,& c.
4. Irtx pluspoteítaliquis, qui poteít & períe & per alium,quam quitantum per (e:led pater poteft operari per Filium, Spiritus fanctus non Í ita perFilium, nec etiam ipfe Filius proprie loquendo: ergo,&c.
À B CoNcrvsrto.
Perfone dinine funt equales quantum ad inten[ienem perentie, cum in omnibus [it eque nobilis atque (umma.
Rxs?. ad arg. Dicendum quod potentia in Patre & Filio eft eque intenía. Quiain vtroque fümma eft, & zque nobilis: quia in vtroque vna per naturam non degenerans: fimiliter & in Spiritufanto eft. Et hoc loquendo de Filio fecundum diuinam naturam, fecundum qui equalis eft patri. t. AD illud ergo quod obiicitur qued Filius poteít pati, dicendum quodi itud non eft fccundum potentiam C idiuinam:fed fecundum infirmitatem humanam, & fecundum illam inferior eft patre & minus potens: fecundum autem diuinam non poteft pati ficut nec parer. z. AD illud quod fecundo obiicitur ud primum principium magis poteíft,dicendum quod primum principium eut folum dicit ordinem, aut fubftantialem? diffcrentiam. Sifolum ordinem,cum vnum & idem fit vtrobique,non eft potentius hic quam íbi. Si autem differentiam fubftantialem cum ordine, fic verum eft quod potentiuscít primum quam fecundum, quia fecundum additaliquid fupra - dum faeit magis com: pofitum, magis reddit limitatum,& ita minus potens.
;. Ap illud quod obiicitur tertio, iam folutum eft: quia habere ab alio,hoceftaut differente fübftancialiter, aut perfonaliter. Si fubftantialiter, fic verum eftjquia cü habeatab alio per eíÍentiam, non habet effencialiterfed participatione: fed quando habet ab alio perfonaliter, codemtamen eflentialiter, runc habet xque nobiliter, quia totaliter & cflentialiter. V nde dicitur ficut pater habetvitam in íemetipfo,(ic dedit & Filio, &c.
4. Ap illud quod obiicitur quarto quodPpater poteft períe & peralium,dicédum quod poffe per alium eft dupliciter: aut peraliquam caufam inferiorem fimul agenrem:aut per aliam Loan Primo modopotentius cit pofle per e & peralium, quam perfe tantum: quia poffe peralium dicit dominium, & ita potcítatem: ted poffe peralium,perperfonam confubítantialem non dicit dominium,íed tantum auctoritatem. Auctoritas autem nó dicit maioritatem:fed folum dicit originem, ficut pofle ab alio & nonab alio, non dicit minoritatem in potentia:fed folum fubau&oritatem & originem: & fic intelligendum eft in propotito de poffe per alium &non pofle per alium.
ARTICVLV S Il. C Onfequenter eft quzítio fecundo loco de fecundo articlo, vtrum in diuinis fit ordo: Et circa hoc quaruntur duo. Primo quaritur, vtrum in diuinis fit ^ erdo ponendus. Secundo vtrum in diuinis ft ordo natura.
* QV £S$T1O Dur — MÀ Art. IIl...— QV.ESTIO I. Aninter diuina: per(onas ordo fit ponendo, Tatesara. "Alenfss 1.58.46. Membro 1.
« Funda- Vodin diuinisfitordo, eftenditur primo per Aumenta. guftinum ad Maximinum vbi dicit: Cum dicitur Liba.c. 14. |filiusd patre, non fi gnificatur inzqualitas fubitantiz, fed ordo natur. | | Het Ir £M hocvidetur au&oritate Ecclefiz, quia Ecclefia nominationem Trinitatis exprimit ordinate. Dicitur ek do nunquam mu tatur:ergo:&c. lr x ordo dicit rationem cempleti effe & boni:cffe Me &- enim, vt dicit Boetius, eít quod ordinem retinet, fer. men naturam, (fimiliter & bonum: fed indiuinis eft perfectiffime ratioboni & effe:ergo ibi eft ratio ordinis.
Irs« vbicumque funt plures inter quos non cft or.
do,fünt inordinati: fed in diuinis pertonis eft pluralitas, ergo fi non eftibi ordo, eft inordinatio & contufio: (ed | — & confulio repugnat diuinis, ergo eft ibi ordo, & E Mopp-| 1. Cox TRA: perEufebium:In diuinis cft numerus, ám. Mednonordo, : 2, I7£M hocipfum videturex ratione ordinis. Aug. LidtCin, |de Ciuit. Dei dicit: Ordo eft partium difparium, fua vni. De1944. |cuiquetribuensloca, difpofttio: fed in diuinis non eft|C 4. "5." Idiftin&io locorum:ergo,&c.
3. I'rt c ordocontrariatur fimultatisergo vbi eftordo, noneft omnimoda fimultas: fed vbi non eft omnimoda fimultas, non eftperfecta zqualitas: ergo cum in eu fitomnimoda & perfecta zqualicas, nullus eft ibi ordo.
4. IT € M fiordo eft in dininis, aut eft quid effentiale, aut notionale. Non eflentiale, quia vbiordo ibi diftinctio:indiuinis autem non eft diftinctio fecundum effentiam:ergo,&c. Necquod notionale, quoniam idem notio & proprietas:fed ordo nullius períonz eftproprietas, ergo,&c. — f. IT£M vbieftordo,ibicft dependentia &inclinatio, nihil enim ordinatur ad aliquid, nifi ad illud habeat in- ^ [einationem: indiuinisautem nulla eft depengencia: ergoibinullus omnino ordo. |:6. ITEM otdoprzfüpponit numerum: fed in diuinis non cadit differentia (ecundum numcrum, vt oftenfum eft fupra:ergo necordo.
CoNnocrvsrio.
Cum inter perfonas diuinus fit ratio producenti, produdli, inter eas ordo origins eft ! (0 penends., oid ||, Rrsr.ad Arg. Dicendum quod triplex eft otdo, fci-Ime? jicetfecandum pofitionem, fecundum anteceffionem, &íecundum originem. Ordo fecüdum pofitionem, dicituraliquorum, quorum vnum cft fuperius, aliud inferius, Et hoc poteft effe dupliciter: vel inloco, vel in dignitate: & hicordo non cadi in diuinis, ficut oftendit pfimaratio fumpta ab Eufebio, & fecunda fumpta ab Auguflino,ficutpatet. — | ] 3 Ordo vero fecundum anteceffionem dicitur effe corum quorum vnum prius efL,alteráü vero pofterius,'& oc dicitur dupliciter: aut quia antecedit duratione fiuc tempore: aut prius nacurali intelligentia fiue cognitione: & hicordo non eft in diuinis, ficuc probat ratio tcitia, quia hic ordo tollit zqualitatem, & timulrazem, quo-[rum virumque perfecte eft ín diuinis. Ciéozutemfecundum originem fiue fecüdum emanationcm, cft pioducentís ad productum Et ifte ordo cl: in diiinis, quta ibieft ordo principii,& principiati [iue producens, & Ern ERE RE doo p dida i RR A|produ&i: & hunc ordinem effe in diuinis probant ratiotia, dicendum quod ordo importat habitudinem, &quia nim in nomine Patris, & Filii,& Spiritus fancti, & hicor- B .|ted folum originisemanatio. Velaliterdicendum quod Vndequzdam operantur intempore, quedam repente, nes prima.
4. Ab illud quod obiiciturquarto quod ordo non eft quid notionale,mec effentiale, dicédum quod cft notionale:fed notionem cótingit dupliciter fignificare, aut fub propria ratione, vt cum dicitur generatio:aut (ub cómuniratione, communitate inquam rationis, gj cum dicitur ordo,notio,proprietas,ficut indiuiduum eft com-| munis intentio, & fub hac communiratenondlifinguol. —. camenin fuisinferioribus diftin&dionem fupponit. | f$. Apillud quod obiicitur: Vbieftordo ib dependéhabitudo in crearuris ratione imperfectionis dicit depédentiam, idco in creaturisimportat dependentiam:in diuinis autem folum ponit comparationem & connexionem,& nullam dependentiam & inclinationem.
6. Ap illud quod eim obiicitur quod ordo prefupe ponit numerum, dicendum quod ficutin diuinis numctus diftrahitd ratione numeri, quia ibi eft diftinctio hypoftafam ranrum,ita ordo à ratione ordinis fimpliciter, quia quamuis fic ibi ordo non tamen eft ibi anteceffio, non femper przíupponit diftinctionem fecundum numerum,nif intelligacur de ordine locali, fiue fecundum pofitionem.Nam ordo fecundum naturam & fecundum naturalem intelligentiam, attenditur inter fuperius, & inferius,inter quz non cadit numerus. Et ita patet illud, QVASTIO IL An in diuinis fit ordo natume.
Trum in diuinis fit ordo nature. Et quod fic,vide-|pug4,.
V er Auguítinum,qui dicit in littera, quod curri | menta, | dicitur filius paure, non dicitur inzqualitas fubftariiz, | 2:5. 2. eo7- | fed ordo natura. fra MAX. c.
IrxM vbi eftnaturalis origo, ibi eft naturalis ordo: Supe? cx fed in diuinis eft naturalisorigo: ergo & naturalis ordo |j; v..;. ergo eft ibiordo natura. ess. to i IrEx vbieftcaufa &effectus,ibieft prius & poftetius, | orat. 4e fed vbicumque hocjibi eft ordo natur: ergo cum in di- 1. uinis contingat reperire caufam & effectum, ficut dicit | rs dm. Chryfoftomus, fuper principium ad Hebrzos:;& Da-' Cap.$. mafíc.lib.1.Pater eft eaufa Filii, patet, &c.. | I. CoNTRA: Cuiufcumque eftordo, ipfum ordina- Ad oppo tur:ergo fiin diuinis eft ordo nature, natura otdinatur: | ác. fed quod ordinatur, diftinguitur, &numeraturSihoc:ers| — *.
go in diuinis natura diftinguitur & numeratur: fed hoc. * meta. 24 falfum:ergo, &c. HSALIRN 2. ITE M in diuinisidem eft natura & effentia, quia natura nomen eft effentiale: fed in diuinis nullo modo ponitur ordo effenciz:ergo nec natura. | 3. ITEM vbicftordonaturzibieft prius & pofterius| 1. $9/f pro. | (ecundum naturam: ergo fi in diuinis eft ordo natura ji- [dicaz:. car. | bieft prius & pofterius: fed hoc nullo modo recipitur: de - n ergo necordo naturz. Quod autem ín diuinis non fit pe d prius & pofterius, oftenditur fic. Relatiua func fimul|a,4, natura:ergo pater, &filius íecundum quod pater &:filius, amul fünt natura:& quia relationes in diuinis non funt iduenientes,nectantum funt racio referendi, fed etiam:xiftendi: ergo pater & filius íecundum fuas hypoftafes, 4mul (unt natura:ergo non eft ibi ordo naturz,: 4. 1 TEM incauliscreatis videmus gradus, quia fuüb- Tantia creata quanto citius poteft, velocius operatur.
]juzdam fübito. Et illa cauía quz operatur fübito,ali- ]uando non przcedit tempore, fed natura Si ereo Deus producitfilium fecundum omnem nobilitatem, & virtutem fuz potentiz: & virtus fuz potentiz infinite ma- —— -— dium aui. LA pU—————Á— ol on Dp ior eft AN 1 DSL aL HL DwCEREMRE-. dE Án rÀ c 2 pamm ZTUUEU. 2 (ed etiam fimul natuia producit: ergo noncf ibi ordo [natura.
$. IreM videmus in cognofcibilibus quod quedam habentíui cognitionem inueftigando, & pofterius tempore, & loger de actuali,nó de habituali, vt anima hu- | mana,& quzdam fimul duratione vt Angelus: ergo fi Dei cognitio & dictio fiue locutio non e(t accidens, fed multo nóbilius & virtuofius quam omnis creatura, habet verbum intelligentiz, non tantum fimul duratione, (ed etiam natura:ergo, &c.
CoNcrvsteo.
Digi»na perfona babent ordinem satura,non quod altera fit —poflerior altera, fed quod altera ex altera: vel ordinem natura, id eff,naturalu eriginu.
Rus». adarg. Dicendum quod ordo dicitur effe alicuius dupliciter. Aut ficut ordinati, aut ficut rationis ordinandi. Ordoin diuinis ficut ordinati dicitur períonx Patris & Filii & Spiritus fancti:ficut rationis ordinandi, dicitur naturz. gem enim dicit vim productiuam fecundum quod dicit Philofophus, quod eft vis infita rebusex fimilibus fimilia procreans. In diuinis autem eft ordo fecundum predu&tionem,ideo dicitur ibi ordo naturz,id eft naturalisoriginis. Vnde genitiuusille, non conítruitur fübiectiue ficut cum dicituralbedo parietis, mag.Mor. tA jos turz,id eft naturalis originis.
12 Exhocpatet primum quod obiicitur quia obiicit, ac fi diceretur Uds effe nature vt rei ordinatz. Patet| etiam fecundum quod effentia dicitur in abfolutione omnimoda, non vt alterius principium: natura vero dicit vt alterius principium: ideo dicit comparationé ad productionem fiue emanationem naturalem, V nde vlterius attendendum, quod ordo fecundum naturalem originemin his inferioribus duo dicit, fcilicet emanationem, & anteceíT'onem: & ratio huius eft, quia emanatio in his inferioribus ponit diuer(itatem fubftantialem. V nde omne quod emanat in his inferioribus eft effcétus: & quod producit,eít caufa: & ideo dicitur caufa ad cuius effe (cquituraliud:& quia aliud in natura, ideo poiterius - - confequitur effentiz diucrfitas, vel natuta, idco nec prius necpofterius natura, fed fimul natu:a, & idco in diuinis non accipitur ratio cauíz, vel etfe&tus fecundum Latines:íed nomen jg ed. xe uis graciextenío nomine vtancur nomine cauía pro nominc principii: & id-. |eoin diuiniseft ordo naturz, non quo alter fit poftcrior altero,fed quo alterex altero. Ec hoc eft quod dicit Au- | | guflinasin littera, jy. Exhocpatet quod tertio obiicitur: quamuis ehim in creaturis ordo pofterioritatéponat,non tamen inDto. Et quamuis noníitibi pofterioritas,nó fequitur quin bene fitibiordo. Ex hispatent obiecta ad vtramque vartem. Concedendumeft ergo quod aliquo modo [epcritur in diuinis ordo naturz,(icut oftendunt prime rario-|nes. Tertia tamenratio deficit, quia nomen caute non Ireperitut in diuinis fecundum Latinos proprie. Quod Jobiiciturad oppofitum patet,quia ordo non eft nature, vtrei ordinata. 4. PaArzr ctiam quod obiicitur de diuina effen. Ga, quia eft nomen abíolutum, necimportat rationem originis, | f. Vltimum patet, quia noh eft ibi ordo naturz, quo alter prior altero, fed quo alter ex. altero.
ese Lib. Í. Diit. TT iore(t quam finitz: non ergo tantum fimul duratione: |A de dux veltres perfone fimul.man [unt maims ver Has, rec Spiritus ancf ue fed femper c infeparabilter c fed ex vi declarationis effentix, vt cum dicitur albedo |-claritatis.Et ideo refoluitur in duos vt fit íenfus,ordo na- | C in rn (4 cohfortie proce[fibils innatura. Indiuinis autem eft emanatio ad quam non'p interrogat utrum pater (alus [it Deus, quo mode re(pon- |,,g.
DISTINCT. XXI QVARITVR QVO MO DO POSSIT DICI, SOLVS PATER, VEL SOLVS FILIVS, VEL SOLVS SPIRATVS SANCTVS, Cvx Siu T In sEPArabiles. - DHUINJ ICoriterque]lio trabens originem ex pre-|pi.s. uo [al djcfus. Dicfum eit enim fupra quod tsntus| ya e: ( eff folus Pater, vel folus Filius, vel (olus las Spiritus [ancíus, quAtum fos illa tres: Ci Vna M fola. Ideo querit Aug. im lib. de Trin.O) uo piodo bec [ane dici po "ond &ojfcd boc dicentes fiantficamus, quia illi [Insul cum co fro de Spiriu fum Pater. Solus entta Pater Pater esf. Quid son dia. j^. tur quia ipfe fit folus, idest, ime Filio, vel Spiritu anéfo,| — fed per boc Filtses vel Spiritus fancfus a paternitatis qon-(ortio excluduntur.Ita ch cum dicitur-Solus Films Filius est, velalus Spiritme [antfus efi Spiritus [ancfus,non di uiditu.r Filius à Patreyvel Spiritus [ancfus ab-vroque, fed à corfortto filialis proprietatis excluduntur Pater, c Spivietati Pateret Filme. Cum ergo dicitur. Tantus e[t folus Pater, quantum [imul ilhtres:per boc quod dicitur: Solus,non cparatur Pater ab als, fed bicesi fenus: Solus Pater, id eff Pater, qui rta Paterefl, quod nec Filins, nec Spiritus fatiélus, tantme efl & C. Stomiliterintelloe, cum dicitur. Solus eff Filius,vel (olus est Spiritus fancfus. Solus ergo Pater dicitur, vt ait Augu[l. in eodem, quia nonnifi tpfe ibi PAter efl: e fols Filtses, quia non nifi ipfe ils Filiue et eir folus Spiritus fancITus quia mon ntfi ipfeibi Spiritus [act ne et. | | Lib.6.c9.. in princ.
tem 3.
Vtrum poffit dici, folus Pater eft Deus, folus Filius eft Deus, vcl folusSpiritus (an&us eft Deus, vel Patere(t folus Deus, vel S piritus [anc&tus eft folus Deus.
Pofl becqueritur "vtrum ficut dicitur,Solue Pater cii] oui bpazeryuel [olus Filius eff filius, ita po[fit dici, folus. Pater|rum babe 61 Deus, velfüluus Filis efl Dewssita chr de Spiritu ance. Pt 1t, Aut, pater esi folus Deus,filius efl folus Deus. Ad quod) ipmeinc. dicirous, quia Pater C Filius ei Spiritus fanéfue dicitur, 9e C efl vnus Deus: Et bec Trinitas fimul proprie dicitur effefolus Deus, ftcut folus fapiens, folus potens. Sed non videtur debere dici a nobis verbis noflris vtentibus, nifi vbi fermo aucToritatibue occurrit, Solus pater efl Deus, velpater est olue Deus sta de Filio cj Sptritu[anclo dictimus. Vide Augu[l. infexto lib. de Trin.ait: Quoniam ofle dimus quo »z20de poffet dici folms pater, velfolus Fi-Ie:,con[ideranda eff illa fententia qua dicitur, Deurn verur folusn zo? e/jc Patrem folum,[cd Patrem c) Filium C Spiritum faucium. Ecce babes, quia non[olus pater| — dicendus eit efe verus Dens. — Item $n eodem s. 5t quis rion debimis debimis mE Dit. debimusmon ejje, niftforte dicamus ita, trem Deum, fednon effe folum Deum? E/Je autem folum Deum dicamus Patrem ci» Filium e? Spiritum fancIum. Ecce C bic babes, quia pater man debet dici folus Deus: Atque bic folum im parte [ubiedfi tantum accipere quida uolunt,in parte et Yonne concedunt, quod pater eff folus Deus. — Sed ex verbis Augu[l videtur offendi qued proprie folus Deus dici debeat tota Trinitas. Hac Trinitas,vt ait Augu[o contra Maximinum, intellioi-| jn cum Apoffolus dicit: Beatus ci (olus potens. Et ibi: Po iu Hol fapientt Deo: Etibi: Inuifibili foli Deo.Nonenim de i Tun.6. folo patre bec accipienda funt,"vt contendebat MaximinusC" alij beretici, fed de Trinitate. Sicut cj illud: Solus Lib. 3. contra Max. €.
La] OIM frbilis. Vnde Anug.tn eodem: Cum vmus Déus fit Trinitas, ns. |P4t fit nobis folutio que[Hionis, vt intellicamue folus Deum fapientem: [olum potentem Patrem c! Filium c Spiritum [ancium quieié vnus c) folus Deus.
Quo modo dicitur Trinitas folus Deus,cum ipfa fit cum Spiritibus & anima- a B bus fanctis, . Sediterumqueritur, quo modo ipfam Trinitatem dicimus folum Deura cum fit cum Spiritibus ei animabus antis. Ad quod refpondet deni hb. de Trin. dicens: Trinitatem dicimus Deum [olum,quamuzs femper [it ci Sptritibus cj animabus t fantfs, fed ülum dicimus, quia non alsud quam ipfa Trinitas Deus eif. Non eni illi cum illa Deus funt,velaltqua alia,fed ipfa Trinitas tantum,non iltyvelalia Deuseff.
Etfi de Patre folo p dicerentur, non tamen excluderentur Filius & S piritus fan&us.
, Veruntamen, vt ait Aueufl. c (idefolo Patrepradi- Ca dicerentur,non tamen excluderetur Filins,vel Spiritoj jt ercrws,quia bi tres vnum fünt: ftcut in Apocahypfr de 4pot.19.t| Fr[5 lcoitur quod babet nomen fcriptum quod nemo fcit nifi ipfe o. Noneniminde 'Jeparatur Pater, vel Spiritus nen inde feparatur Pater, vel Spiritus (anc£us, quia infe nen.7. a 474 biles funt. Aliquando ettam nominantur Pater, C Flint, Cr tacetur Spiritus fanéfTus: vt Veritas ad Patrem. — Meqnens ait: Vt coonafcant tech" quem mififli Iefurm Chri-: ie | Jfum effe vnum verum Deum.Curergo (15quit Augufl.) Itacuit de Spiritu [ancfo? C uia confequens eit vt vbicumque Y9mtuatur vnus ficut Pater er Filius,tanta pace "Unt adberers intelligatur etiam ipfapax,quamuis non comui memoretur.. Vnoesgoi[erum nominato,etiam reliqui PT miellisuntur,quod in pluribus feripture locis oecurrit, vt ien | p lrexenspltficat Augufinus. — Qualiter dictiones exclufiuzaccipiantur in diuinis.
Hic oritur quefTio trahens originem ex predictis.
Expofitio textus.
Vpra probauit Magifter zqualitatem perfonarum, hicquia in probatione dubias rationes dixerat pro- "ni v Diuifio, m l. ptet dictiones exclufiuas,mouer illas dubitationes, &foluit.Et habet haec pars tres partes, fecundum tria dubia, quzproponit. Primo enim quzrit de hac ratione: Tantus eft (olus Pater, quantus Pater & Filius. Secundo pro- "p ponit hanc,fiue quzrit de hac: Solus Pater eftDeus, & ^ hoc facit ibi:Pofl boc queritur, vtrum ficut dicitur folus Pater, | l S.Bonau.Tom.4. ML Effe quidem pa- A [aucius. Et cum dicitur: Nemonoust Patremwift Filius: |y XXL pi &c. Tertio quariturde hac; Trinitas eft folus Deus: & hoc facit, ibi: Sed iterum quaritur quo modo ipfam Trinitatem. Et in qualibetiftarum parum primo mouetur du-[-bitatio,fecundo foluitur.: TE i , H gc Trinitas fimul proprie dicitur effe folus Deus Dub. I.. CoNTRA: Videtur perhoc velle negare iftam: Pater eft (olusDeus:fed videtur héceffe vera per expofitionem, quia pater eft Deus, & non aliusa Deo, vel aliud: ergo: (rc. lr E M przdicatum quod dicitur de tota Trinitate, non poteft effe nifi predicatum cflentiale, quia aliter nó| diceretur detota Trinitate:.& effentiale predicatum dicitur de qualibet perfona figillatim:ergo pater eft folus ]. Deus. i fem. é-d babet somortalttatt quia fecundum retiam fidem,ipfaB| REsr.Dicendum quod quando Solis perfe additur pn 6. Trinitas efl unus folus Deus, beatus potens, fa jensinui-| |ad predicatum,ita quod nonintellizitura parte fübiedti, improprius eft íermo,(iue dicatur de Trinitate tota, (iue e Patre. Necvult dicere Augu(tinus quod folus Deus | przdicetur de tota Trinitate, ità quod non de paire. Sed inillislocutienibus:foli Deo honor&gloria,& confimilibus,folus Deus nonaccipitur pro vnica perfona,excludendo alias perfonas: fed pro tota Trinitate, excludendo alias nacuras,& Magifter ita accipit; ac (1 Auguft. vellet dicere,non quod hoc, fcilicet fo!ts Dew, praedicaretur de Trinitate, & non de patre: fed ipfe vult quod fupponat pro ipfa Trinitate.Pro Patre vero fi fupponat,non tamen przcife füpponit pro fo1o patre: & ideo Augu/ftinus concedit quod fola Trinitas eft folus vnus Deus, non tamen]: olus Pater. Vnde & Magitler non dicit qued Pater non C |it folus Deus,fed quod non proprie dicitur: & illud manifeflum eft, fiinfpiciatur qualiter Sou debet addi ad przdicatum.
Quo modo ipfam Trinitatem dicimu folum Deam, cum fit cum (biritibus, C animabus fancti.
Quaritur cum infeparabilis fit à rebus aliis, & intimus: omnibus, propter quid magis dicitur effe cum fanctis, quam cum aliis. | R £s». Dicendum qued quamuis Deus fit cum omnibus, &cinomnibus, tamen fpecialiter diciturefle cum fanctis, propter effectum gratiz inhabitantis, perquam ipfi conformantur,& chari, & fimiles ei hunc. V nde: De liciz mez effe cum filiisshominum, dicit fapientia Dei, Vnde,Dominw vobiftum, dicitur hominibus, non beftiis.
Nemo nouit Patremnifi Filius. — Dub. lIl.
CoNTRA: Cum,Nermo,componatur ex non,& homo, ergo, Neno,idem eft quod nullushomo: (ed dictio excedua non excipit nifi concentum fub termino. Vnde nihi eft di&um: Nullus homo currit nifiafinus. Cum ergo pater nó contineatur in fuppolitione huius nominis, bomo,patet, (t. Situdicas quod ampliaturex víu diftribudo imporcata per iftum terminum, semo, vltraquamad homines:tuhic ego quaro pro quo ftat,aut pro creato,aut | -pro increato. Si pro creato, nulla eft exceptio,quia fimpliciter vera: & praterea pater non eft ibi contentum. Si pro increato, fimpliciter & toraliter eft fal(a: ergo pcr cxceprionem non ed verificari. Si tu dicas quod pro[ vtroque, quo modopoteft hoceffe, cumnihil habeant] commune? Etíi habent commune, aut hoc quod hoc eft,nemo, A e(fentiis, aut pro perfonis. Si pro eflentiis,ergo non debet excipi Pater.Si pro perfonis,er- L Tif. 1.
Prot. 4.d go debet excipi Spiritus fanctus, (icut & Pater, alioquin locutio eft falía. Ny e eue "D 'Rssr.Dicendum iftribuitcommuntter deed,Nemo,d pro communi cognofcente, (iue habente vim cognitiuá: & diftribuit,non pro fuppofito tantum, (iue pro perfona, |.
fed pro natura. Vnde Paternon excipitur quia perfona, fed quiaeiufdem naturz cum Filio:& ideo implicatur in illa exceptione Filius & Spiritus (anctus: & ideo locutio habet veritatem. Vel dic», Nemo, diftcibuit pro omnibus,& tenetur ly, Nifi,nó exceptiue,fed aduerfatiue,(icut|...dicitur: Ad nihil vtile eft,nifiad fübuerioné audierium, |^ | "^ 7 2 LiblLSen D intelligentiam huius partíseft hic quzftío de di- A Reonibus exclufiuis. Et circa hoc principaliter quarendafünt duo. Primo quaritur: Vtrurn dictio exclufiua in diuinis vere addatur cermino fuübftancali. Secundo vtrum vere addatur termino relatiuo; Et quan-[rumad primum queruntur duo. Primo: Vtrumdictio exclufiua vere addatur termino fubftantiali à parte fubiecti. Secundo, i verc addatur parte przdicati.
QV£ESTIO IL An vere dicatur: Solus Dem efl Pater.
lox. Atlenf.1..4.63. Membro 3.art.1. S.T bor. r.Sent.difl.21.4.1.art.3. Scot. t. Sentent dift. 1.3. vnica. ZEgid.Rom.1.Sent.difl. 21.4.5. Richard.1.Sent.difl.21.4.3. Durand 1.Sent.difl.21.4.1. Francifcus de Mayr dift 21.4.1. Thom. /AArg.1. Sent.difl.21.3.1.4rt 3. Marfilises Inguen. 1. Sentent. q.24. ert. v. Stepb. Brulef. 1. Sent. dift. 21.q.1. Petrus de Taranta[ 1.Sent iff. 11.4.1, Gabriel Biel 1.Sent. dift. 11.4. I.
^^« Vod vere ly, elu, addatur huic termino, Dew, à Q parte fübiedti, oftenditur hoc modo: Dcus habet aliquid proprium, fed proprium eft quod ineft foli,ergo, &c. Ec quia conttat quod exclu(io vere additur termino fubftantiali refpe&u pradic.ti effentialis, vnde bene dicitut: SolusDeus creat. Quaritur, vtrum vere addatut eiteípe&tu przdicati proprii,licut termini relaciui:vtrum ícilicet vere dicatur:Solus Deus eft Pater. Et quod fic, videtur per fuam expofitionem qua eft: Solus Deus eft Pater, id eft,non alius quam Deus e(t Pater: ergo folus Afrifi. s. &-DeuseftPater. Etquod (it ifta cius expofitio, hoc habelnes4. turà communi víu,& à Philofopho,qui dicit quod folus idem eft quod non cum alio.
Ir£M bocvideturá conucettibili, quoniam iftz dux conuertuntur. Nihil preter Petrum currit,ergo folus Petrus curtit:ergo & iftz duz,nihil preter Deum eft Pater, ergo folus Deus Pater. Sed prima eft vera, quia hac eft falfa: Nihil eft Pater, & non habet inftantiam nifi in Deo, ergo, &c.
Ir «áquocumque remouctur hoc quod cft in plus, remouctur quod eft in minus:fed effe inDeum,eftin plus quam efTe Patrem: ergoà quocunque remouetur Deus, & Pater. Sed quecunque ficfe habent quod d quocunqueremouetur vnum, & alterum; vnum pracile predi catur de altero, nec habet inftantiam: ergo Pater pracife przdicatur de Dco:fed (i przcife,ergo cum excluíione, ergo, &c.
i. CoN TR A: Terminus accidentalis implicat rem fuam circa fuum fubiectum, vt patet cum dicitur:Homo : albus currit, circa huncterminum bomo, implicatur al. Vira,] odo: ergo fimiliter cum dicitur folus Deus i: Patercirmedium. |CaDcum implicatur Solitude. Sed Hilarius dicit quod Deusnon eft felitarius confitendus,ergo &c.Et ratio ifta concludit quod non poffit vere addi nec cum praedicato proprio,nec communi.
2. Ir &M oftenditurquod non poffit vere addi refpe- &u praedicati communis, vt cum dicitur: Solus Deus ereat,hoc enim nomen Deu:, de fc habet füppofitionem quaíi indefinitam refpectu períonarum: ergo reddit locutionem veram pro aliquo: fed pro quolibet eft falfa. Hac eft enim falfa:Solus Pater creat: ergo ci omne przdicatum effentiale conueniat tribus, & non folum vni, nullo poteft modo addi dictio exclufiua refpectu calis praedicari fübiedto commutti.
3. IY £M quodnonrefpe&tu propríi, videtur, Quía i hec eft vera: Solus Deus eft Pater: ergo à fimplici [conuería, & hxc: Solus Patereft Deus: fed ifta eft falfa: Funda. menta, - Ad oppofitum..
E QY£E$STIO IL Dift XXI.
A'ergo, &c. Sr dicas quod non conuertitur fimpliciter, Cou rn 4: Habet intelle&um vniuerfalis negatiug,& particula:is affirmatiuz, & vtraque conuertiturimpliciter,& cet.
Cowcrvsri:e.
Hec didlio, Solus, categorematice, id efl, pront dicit felitudinem in diuinis non dicitur: /yncategorematice yero, ita vt vel perfonali, vel [ubflentialiiungatur predicato, ytique dici poteff.
Rzse. adarg. Dicendü quod hzc diio, Solus, poteft 4eifur., efle categorema, vel fyncategorema.Secundum quod eft, Elesc.c,. categorema, fic eft nomen adie&tiuum abíolutum po- B [nens rem fuam circa fuum fübftantiuum, & xes (ua eft folitudo. Vndetantum valet hic, Sols, qual,um folitarius. Etquiafolitudo nullo modo recipiturin diuinis quantum ad fubítantiam, quia eft in multis períonis, hocnomen Solus, non recipitur in diuinis fubftanciali-| bus, (icut oftendit primaratio. Si autem accipiatur inquantum eft fyncategorema, fic priuat affociationem, & importat aliquam negationem. Et fic,cumaliquod predicatum & fubftanciale & perfonale pracife ipo de nominc fübftantiali: fic vere diciturin diuinis & refpe-&u przdicati fubftantialis, vt cum dicitur: Solus Deus ceat. Et refpectu perforalis, vt cum dicitur: Solus Deus eft Pater. ] i. Ap illudergo quod obiicitur de albo quod ponit rem fuam circa fuübftantiuum, dicendum quod non eft C [fimile fecundum quod hocnomen Selu, tenetur fyncatcgorematice, quia 4/bu, eft difpofitio fübiecti abfoluta,! vnde abfolute ponit rem fuam citca terminum: fed Sols, rationc negationis nonabíolute, & ideo non ponit folitudinem,fed przcifionem.
1. Àp illud quód obiicitur fecundo quod terminus fubftantialis debet reddere locutionem veram pro aliqua perfona, dicendum quod terminus, cui additurexclufio, refpe&tum habet ad przdicatum, & refpedum habetad exclufionem: & licet refpectu przdicati poffit habere (appofitionem períonalem,vt cum dicatur:;Solus homo curtit, tamen regula cftapud fophiftas quod per comparationemad didionem exclufiuam ralis terminus habet fuppofitionem fimplicem, vnde nullo modo licet defícendere. Ec hoc eft quod dicitur in libro de regulis fi- D |deiquod di&io exclufiua facit exclufionem quantum ad genusret, non quantum ad rem generis: quia ratione forma communis,qusc eft genus tei,non ratione fuppoliti, quae eft res generis. ] ie. ud j. Ap illud quodobiicitur vltimo quod conuería cft falfa,dicendum quod illa non eft (ua conuerfa: quia ifta Solus Deus eft Pater, habet intellectum affirmatiux,fcilicet Deuseft Pater, &hac conuertitur (impliciter: habet etiam intellectum negatiuz huius: Nullus alius à Deo eft Parer, & hzcíimiliterconuertitur (implicicer:fed hec non eft fua conuería: Nullusaliusa Patre eft Deus, fed hzc; Nihil quod cft Pater,eftaliud à Deo: idem enim quod fubiiciebatur in prima, debet pradicariin (ecunda, & (ic patct illud. | An diio exclufiua vere addi poffit termino [ub/Lentia- li àpatte predicati. E Et r.Sentslifl.ar.q.r. anti zr.
Trot di&io exclufiua Vere poffit addi termino fanda. V iibftancial à partt praedicati. Et quod fic oftendi- mena.
Wu tut hoc Art. IH.
Ut» p E " M Trin.57.8 mus effe Deum,fed non effe (olum Deum:eflc aucem foi p.m pré imDeum dicimus Patrem, & Filium, & S pirítuin fan- 0»? — lium. Situdicasquodly felum, intelligiturà parte ínbphst9. |iecti, obiiciturexprefliusperhoc quod dicit Auguftinus].
t5. |contra Maximinum: Ipía Trimitas eft vnus folus veis fj Dcus: conftat quod ly fou, non poteft efle difpolitio ex arte fübiecti quia ficeffet fermo incongruus,ergo &c.
ITEM hocvideturperexpofitioné.Trinitaseft Deus, & nonaliud quam Deus: ergo Trinitas cft folus Deus: premiffz funt verz, ergo & conclufio. X IrEM ratione videtur per fimile: Quando pradica- Kis cum nonineftalii quam fubiecto vere, hzc dictio folu, Vice accipitur ex parte fubiecti: ergo quando fubiectum non NE fubeftalii quam praedicato, vere accipiturá parte przdim cati, fediftud fubiectum, Trinitas, non ineftalii quam s...IDeo,ergo &c. | "3 — MP r CoNrRA: Hac dicio folu, eft difpofitio fübicim Áum. — oi ficut hocfignum omni: (ed quando omni additur ad ci pradicatum, locutio eft falfa, & impropria: ergo fimili-Wo ter quando hac dictio, folu. Qut 2. Ir£u hzcdictiofolu, additaalicuitermino, exclu-| dpe ditalium. V nde fenfus eft:Solus homo,homo & non alim us: fed aliu, refpicit fuppofitum, & terminus fübiicitur L: rationc füppofiti, & praedicatur ratione formze:ergo hzc s Des dictio, folus, de fui ratione refpicit fubie&tum: ergo falfo, ss & improprie additur predicato.
/.$. Ir EM fecundum quodadditur praedicato, aut tepr netur categorematice, aut fyncatagorematice. Si categolone: | |rematice, tunc e(t nomen adiectiuü, & non recipiturin fin: diuinis. Si fyncategorematice, ficimportat negationem clu implicitam: fed negatíoantecedit quod negat: ergo neyet, celle eft quod antecedat compofitionem quam negat: dob (ed cum dicitur: Pater eft folus Deus, non fequitur com- " pofitionem. ergo videtur quod non poflit ipfam negare, T ergo, &c. | od | 4. IT EM ego quzroquid excludat,quando additur iis ad przdicatum.Sialiudà praedicato vt fit fenfus: Eft folus am Deus,id eft, Deus, & nonaliud,tunc eft ibi fuperfluitas, vi quia forma przdicati excludit aliam formam difparatam |. " quantum cít de fe Vnde fequitur: Ifle efthomo,ergo nó T eft aliud ab homine: ergo videtur quod dictio exclufiua -" faciar fupertluicatem, & nugationem, non ergo tenetur a. fexclufiue: & ita videtur quod teneatur adiectiue folum,! 3 & quod impertet folitudinem circa hüc terminü Deus, d & fic iflz funt fale. | n " CowNcrvsro.
E Diclio exclufiua potefl addi ad predicatum tevmini /ubflantia-"- la vere, fed non proprie, nifi cum additione terminipartiit, €x numeralu.
Do Refpófio L altorum.
Rzsr. ad Arg. Ad hoc volueruntaliqui dicere quod hzc dictio, fol, proprie non debet addiad przdicatum, fed tantum ad fübiectum: & cum additur przdicato.impropriz funt locutiones, & tuncidem ell dicere, folus, tautum; led tamen fialiquis infpiciat, non tantum cum hac dictione, fot: fed cum hacdictione tastum videbit improprictatem, & fuperfluitatem. Quid enim aliud eft dicere: Trinitas eft tantum Deus, nif1eft Deus, & non aliud quam Deus? hoc impropric fatis dictum eft, quia hocipfo, quod Deus eft, excluditur quod norifit aliud: À Dco. Si enim Deuseft, crgo noneft aliud àDco. Et | nullus hazreticus vmquai dixit, Trinitatem effe Deum, | qui diceret aliud ipfam eife à Deo: & ideo non videtur magnum quid Auguftinus dicere, fi hoc voluit dicere. Propterea aliter dicendum eft quod hzc dictio, felus dupliciter poteft addi termino fubftancialia ue przdicati,aut per fe, aut cum termino numerali,fiüe partitiuo. Per fe improprie additur, & fi addatur fecundum vocem. tamen fecutidum intellectü ftarà parte fübiedti.
Refpófio Propria.
» | Idem enim eft dicere:Homo albus eft, & eft albus homo. x | Vndefenfíuseft, non dicimus Patrem effe folum Deum; -^ S. Bonau. Tom. 4.