Rs». Dicendum quod fruitio de fuigenetali ratione dicit amoris vnionem, fcilicet fruibilis cumfruente Quoniam ergo contingit aliquid vniri fibi, & alij:conucnit non tantum frui alio,fed etiam feipío: fed vbi eft vnio ad alterum,ibi eft dependentia,inharentia, & indigétia: vbi vero ad feipfum, fiipfum eftfummum bonum, non eftinherentia nec dependentia,vel indigentia, fed omnimoda füfficientia.Si vero ipfum bonum deficiens eft,indiget,& inde eft,quod folus Deus feipfo perfecte fruitur: nihilautem aliud ab ipfo poteft perfecte feipío frui.Solus enim Deus eft íümmum bonum,& diligitte,fruendo fe, diligit etiam alia fruendo fe: & ita nec fruitio Dei, nex vfus eft cum indigentia,ficut noftrafruitio, & vfus. — - Item quia bonus ef; fumus. Dub. XIII. | Obijcitur. Videturenim falfum. Nam fi quia bonus EE - » Ll Fueron diligit c, non ta-[ c propteraliud, nec fruitur, | eft, fumus: ergo quia ab zterno bonus eftjab zterno fümus.
Rrsp».Dicendumbreuiter quod hoc, quia bon eff, dicit caufam. Sed eft aliqua caufa naturalis etiam neceffaria,& eft aliqua caufa voluntaria.Bonitas autem diuina eft caufa noftri effe, & boni effe per modum voluntatis, nonnaturz, & necetfitatis: hxc autem caufa non ponit effe&um ftatim cum eft. | | Porro etiam.Dub. X IV.
Obijcitut, quare fimiliter non fequitur, quia iuf!me eff, iufli fumus:ficut quis bonu eff boni fumu.Si dicas,quod iuftitia nó efteius difpofitio in quantü caufa eft:Cowra A. Sapientia eft difpofitio Deiin quantü caufa: ergo pari ratione,quia fapiés eft, apiétes fumus, Si tu dicas,quod nó | eftdifpoíitio immediata ficut bonitas;obijcitur de volütate que eft immediatiffima: & tamen non fequitur,quia volens eft, volentes fumus.
R £s». Dicendum quod ratio huius confequentie Vids infra dfi tm. 3 /oper littora dwb.6.
triplexe(t. Vnaeft, quia bonitas eft difpefitio caufivin-|.
quantum caufa.Secunda eft, quia eft proxima ad actum, quia cum bonumfit fui communicatiuum de füiratione importat communicabilitatem, importat etiam voluntatem,queduo ponunt effectum in actu. Tertia, quia difpolitio generalis in qua coníi(tit vefligij ratio, dicit re- Iípectum ad finem. Vnde ficut Deus vnus imprimit vnitratem,itabonusbonitatem. —:.
Vt fcilicet «ametur propter [eipfam tantam. Dub. X V. | C oN TR A. Quiaficur fe gn ar fe ad per accidens, ita propter fe ad propter aliud. Sed nihil quod conuenit alicui per accidens conuenit per fe: ergo nihil quod conuenit alicui propteraliud, conuenit pone Íe. Siergo virtutes funrapperendz propteraliud, non ergo propter C.
Rrsr, : BAEMDDUEMUEUUUMMNM n mme mM ccn ccn Ü NN Lib. I. Sententiarum | Rs s p.Sicut dicit Philofophus: Idem eft finis, & pre-|A |e(t id quod in vfum venerit rcferre,&c. Sed eius ett reter-| 2sdr. Ch pter quodFinis autem dupliciter eft. Vno modo Finis vltimus Qui rx ior eit finis, in quo eftftatus. Alio modo finis fub fine, & dicitur proprie terminus. Sic & citur de perfe,dico quod ficut m e vno modo opponiturei quod eft peraliud,& fic idem eft per fé, quod fecüdum quod ipfum, fiue primum vniuerfale. Alio modo ópponiturei quod eftperaccidens, Sic, & propter fe duplici teraccipirur. Vnomodo — ei quod eft pro-|. pteraliud;alio modo,ci quod eft per accidens:quia aliud . Jadillud accidentaliter ordinatur, fecundum hoc diftin- | guit Magifter spen fe, & coníequenterhoneftum fiuc fruibile,& ipfam deniquefruitionem. — Etiam quedam (unt tes per quae fruimur, vt virtuted.
, Dub. XV I. CoNTRA:Videturquod folis potentiis poffit frui animaíine omni virtute. Sine omni enim virtute poteft frui bono creato, ergo cum magis fit fruibile Bonum increatum, & anirga magisad hocnata eft, poterit co frui folis potencits,:: R s s ».Dicendum quod fummü bonum eft quod fu - pet nos eft: ad hocergo quod illi vniamur, necetfario interuenit duplex medium: Medium vnum per quodanima nata eft vnirialij àfe diuerío, & hoc eft potétia. Aliud fpeciale, vel fpirituale fupra hoc quod ipfam fubleuet, & hoceft virtus.Quod obiicitur non eft fimile, quia potentía per fe poteft deficere, & inclinari, fed non per feeleuári. | RR ARTICVLV S I.
D euidentiam diffinitionum, &aliorum quz Magifter ponit de his verbis, Frui, & Vti.Sex quzruntur in parte ifla,quorum tria pertinct ad Vti, cria ad Frui. De Vtitria quziuntur. Primo quaritur quid fit Vti per e(lentiam. Secundo vtrum omni creato contingat Vti. Tertio vtrum folo bono creato fit vtendum. Dc Frui fimiliter quztuntur tria.Primo quid fit Frui per effentiam. Secundo vtrum bono increato (it fruendum.Tertio vtrü fruendum fit ipfo folo bono increato, QV;ESTIO IL 4n yti fit «Gus voluntatis, vel rationis.
T hons. dii g.lib.1.Semt. q.Gít.ert.a. D E Vtiquid fit pereffentiam, vtrum fit actus voluntatis aut tationis.fic proceditur. Quod fit actus vo-1- Ktb. c.6. ]untatisoftenditur fic: Aba&u vtendi denominatur vnufquifque bonus: fed nullus dicitur bonus nifiab actu voluntatis: ergo actus vtendi pertinet ad voluntatem.
Ir E M Auguftinus: Vti eft affumcre aliquid in facultatem voluntatis: ergo Vti eftactus voluntatis. | IT&M, hoc videtur per diuifionem ipfius Vti contra ; |alia,quia diuidit Auguftinus hac tria, ingenium, dodrisit.e4f40., nam, & vfum: & dicit quodingenium refpicit quid hoj imo polfit, doctrina quid homofciat, vfus quid velit,ergo víus cft actus voluntatis, Arifot. 4| ITEM oppofita nata füntfiericirca idem: fed vti, & Phy/con- labutifuntoppofita: ergo cum abuci fit folius voluntatis, ^5. $4. — quiaeiusíoliuscft peccare: ergo & vti fimilitererttactus foliusvoluntatiss —.. AE I. Cox TR A: Vfíüs fiueaffuefactio eftvia in habitü acquirendum: fed omnis potentia nataeft acquirere habirum: ergo Vti videtur elle omnis potenciz.
1. Ir£ M omnispotentia mcdiante operatione füa ordinaturin finem, (ed eo dicitur aliquid vtibile, fiue vtiquo in finem eft ordinabile. Sed ordinariin finem mediante operatione propria eft omnis potentiz: ergo & V -ti fimiliter. | | souffde| 3: ITEM ficut Auguftinus dicit, & habetur infra, Vti i E E ÀD ODPP.
pee quod diuerfificatur. Vnde vno medo excludit|. nem,alio modo non,vt dicit Magifter.Quod ergo obii- | 'Vdi, & fic eftrationis: fecundum veto quod dicit quod re,cuius eft conferre: fed conferre eft (olius rationis: ergo abe PEE. * e fos. e referre, & per confequens Vti à dithnitione. pud "y | 4. Ir E Mars vtitur füisinftrumenris: fed ars eft in po- 5,5, cj, habitus & actus fint eiufdem potentiz,fic ars eft in poté-|/em.j. choc tita rationali,& V fus, fiuc Vc fimiliter eritin eadem. epott CoNcLVvSIo. ^ slot Md JE ET DE cm:;02n; conti Vtiptoprieeff acus ipfius voluntatis licet communiter ei | fumptum pofsi effe aCtus petenti cuilibet, ——— i ions REsr.AD ARc.Dicendum quod Vri quinque modis; " nonicft Jaccipitur, & fecüdum hoc diuerfificatur fecundum rem, |! xe di & fecundum diffinitioncm.Accipitur enim V fus fiue Vci ghochiti |communiffime,fecundum quod diuiditur contra ocium] hivomni velociofitatem, pro naturali operatione debita cuilibet] seucsellt tci,fiue ad quam vnaquegque res ordinatur, & fecundum; aumaliper hoec dicit Philofophus: Cuius vfus bonus, &c.Secundo itio 2p modo dicitur communiter, & fic víus diuiditur contra "ding RR diffuetudinem,& hoc modo diflinitura Victorino: V fus| eni eftactusfrequenterelicitusà potentia, & hoc modo po-| DU opc teft diciquod eft atus omnis potentiz, necadditfuper| SEL actum nifi frequentiam. Tertio modo accipitur Vti pro- send hel pric,& fic diuiditur contra habitus memoriz, & intelli-| iC DNE gentiz,& contra ingenium,& doctrinam, & ficdifhinitur Son ab Auguftino *: Vti eft affumereeliquid in facultatem" 4sp. ».| 7. áeord. ds:; "EC! de Tris. " «t Ordini voluntatis, & fic dicit actum voluntatis proprie. Quarto " -lilizend: i Vo A E 4 iw oyo ] R L.fom.j. US 4 tIa a-! modo accipitur magis proprie, & fic diuiditur contra a-, Pid MN e zur tue oc: zoe dte nit, : fd am:ergo Itu omnia udqurdim nec: Auguftine ^: Vti eit affumerealiquid in facultatem vo- 1; v4. | luntatis propteraliud, & fic eft aus voluntatis, vt ad a- Sere: Fu lliud relatiue. Quinto accipitur proprijffime,& fic diuidi- ide tur contra actum inordinatum, fcilicet contra abuti, &/ ^ 1| fic diffiniturab Auguftino: * Vti eftid quod in vfum ve- 4,4405 nerit,referre ad id quo fruendum cft, & fic vti dicitactü|me. voluntatisrelatum, & ordinatumin finem. Ratio ergo" 4*f- 4 Gad diuerfarum notificationum eft multiplex acceptio eius, iria | i omne; quod eft Vti: & ratio multiplicis acceptionis eft oppofi-|,,,. i: * cotequeaam [c tio eius ad diuerfa. Si ergo quaratur cuius potentiz efta- cen ac &us, dicendum quod duobus primis modis eft actus o- SS LOU D: mnis potentiz tribus vero vltimiseft actus ipfiusvolun- c Füimrea, one q^ HU tecte v tatis. Communiffime & communiterloquendo, efta- &us omnis potentis, & fic non loquitur Auguftinus.
D |Proprie vero & magis propric & proprijflime actus eft i-| XA püusvoluntatis, — — | I. Er ficpatet primo obiectum in contrarium, fcilicet (6 quod Vti communiflime fümptum fit omnis potentia. 2. Qv op obijcitur fecundo quod omnis potentia SIMUN ag s refertur in finem peractum fuum: Dicendum quod illa Re potentia dicitur vti fuo actu, qua cft domina fui atus, talis potentie eft referreactum fuum, non tantum refcrri. Etquoniam fola voluntas eft domina fui actus, & fola eft feipfam moues,ideo ipía fola eft, cuius cft a&tiue vti. Alijs autem potentijs cótingit vti materialiter & patliue, quia habentreferri, & nonreferre. Echinceft quod Auguíünus dicit: Vti eftaffumere aliquid in facultatem voluntatis, facultasenim dicitur eius dominium, quo faciliter poteft inactum fuum canquam illius princeps.
3. Ap illud quod obijcitur quod rationis eft referre; Dicendum quod duplicitereft referre, fcilicet per collae mv. 2j E "tede VEI KE P a; de E tionem, & illationem, ficut przmiffz referunturad con- d b; Mao clufionem,& hoceftrationis,& hacnon eft Vti Eteftre- euo Ult. ferre perinclinationem,& ordinationem ad aliud, & hoc. t vt -: tem vo! Sw A eft proprie voluntatis,quia poteft aliquid atfumere quie-(cendo ibi, vel aliud intendendo, & hoceft referre quo vel per quod diffinitur Vti,&c. NE 4. A D illud quod obijcitur de arte; Dicendum quod ars dicit quod eft operationis, & quod eft fpeculationis: Secundum quod dicit quod eft fpeculationis. non habet : eft operationis, fic extenditur ad volunte- - tem, & cam regulat in vtendo.
An oinni creato vtendum fit. Gebr. Btel.1. Sententiorumm diff. 1.4.1.
Vis quid fit Vti per effentiam,quaritur de V tibili,vtrum fcilicet omni creato fit vtendum. Et quod fic videtur hoc modo: In Prouerb. Vniuerfa propterfemetipfumoperatus eft Deus: ergo omnia funt ordinabilia in Deum.Sed omne ordinabile in Deum conuenit ordinare,fed ordinando ad Deum ordinabile re&te vtimur:ergo Íi'omniaconuenit ordinarce,omnibus eft vreendum. Irzx ens & bonum conuertuntut,ficut vult Diony- FN; |fius: fed omnia funt entia: ergo omnia funt bona.Sed omne bonü eftdiligendü:ergo omne creatum diligédum. Sed non eft diligendum propter fe: ergo propter al:ud. Sedhoceft vtri:ergo vti conuenit omni creato.
Ir? omnivirtuti conuenit re&e vti: ergo opusomnis virtutis eft rectus víus:fed víus alicuius virtutis eft re-[pe&u mali peenz, vt patientiz alicuius, refpectu mali culpas, vt peenitentiz: ergo malisomnibus (ilicet culpz |& pana contingit recte vti:ergo multo fortius bonis ergo; & cet.
1r & M * oppofitanata funt fieri circa idem: fed omni- . buscontingitabuti:ergo omnibus contingit recte vti:ergo vtendum eftomni creato. | - [pf 1. GoNTR A: Charitas eft perquam rede vtimur, - |Moppof | quia omnia ordinantur in finem per charitatem, quzcü-| que redte ordinantur:fed dicitAuguftinus: Tantum quatuor diligenda fünt ex charitate,& tria tantum creata, vt '|nos,proximus, & corpus proprium:ergo tantum triarcferuntur fiue ordinanturin finem per charitatem, cum non fit vti recte nifi per charitatem: ergo tantum tribus eft vrendum:ergo non omni creato.
1. ITEM omnia quibus vtimur,fubiacent noftre vo- luntati:fed quzdamfunt quz non fubiacent noftrz voluntati vt neceffaria, & perpetua: ergo illis non eft vtendum.: 3. Yr£x omne illud quo re&e vtimur, bono fine facimus:fed quzdam funt quz nullo bono finé poffunt fierivt mentiri, & talia quz mox nominata coniuncta funt malo:ergo talibusnon eft vtendum. | 4. ITEM virtutenon contingit male vti,ficut patet ex eius diffinitione:ergo ab oppofitís,malo culpzfiue vitiis non contingit recte vti: ergo non ombibusaliis àDeo|p eít vtendum. A "ua .Eib.ea.
^U p erba. 19.
CowNcrvsrio.
Vti creato quecunque poffumue,vt obiecto, ad quod incl;-NAMU icet non quocunque vt in(irumente, vel acu.
Ras». adarg. Dicendum quod vtialiquo,quatuor dicitur modis.Aut ficut inftrumento quo operamur, ficut vtimurinftrumento,vel organo, &íic non omnibus contingit vti,vt puta potentiis qua funt pure naturales, accip Vti proprie, ficut accipit Auguftinus. Aut ficut abitu quo tegulamur,vt puta virtute, & fic non omnibus contingit re&te vti, vt habitu vitij,quo potius contingitobliquari. Aut ficutactu quo mouemur,& fic nó omniacu conuenit vti,ficutillis quz mox nominata coniü-Qafunt malo, Aut ficut obiecto ad quod inclinamur,& icomnibus contingit vti,& abuti. Omnia cnim poffunt fumi in facultàtem voluntatisad approbandum, vel re-|; ípuendum,& hocpatet per Auguftinum: Vtimur affuq19^s. | mendis,vel refpuendisad valetudinem:tolerádis ad patientiam,ordinandis ad iuftitiam. " Ir£M Auguftinus: Voluntas totam intelligentiam capit,dum vtor omni co quod intelligo: fed mala intelli-"ide busy, GUntut:ergo contingit vti malis. Alitertamen vtimur bo-| 4544.47. nis,aliter malis. Ratio enim ordipationis in bonis non 45$. tantum eftex parte ordinantis, fed etiam ex parte ordinati,quia per i bona funt vtibilia, & ordinabilia, & de E S.óonau. 1l om.4.
E S.óonau. 1l om.4.
"qesy^-aE ENRER AERE ES Er M dene HEREECONNUNIUEE POIEIII IMP ONERE no E E fui natura: fed in malis ratío ordinationis non eft ex par- A Sed fi contingit vti bono increato, contingit illud refer- Quaft. I1. 13 tc ordinatorum,fed petius ex parte ordinantis: & ideo mala non dicuntur vtibilia. V nde nota quod cá Vti fitáffumere aliquid in facultatem voluntatis, hoc poteft effe quadrupliciter,vel in facultatem voluntatis im erantis, licut eft de his quz proprie pertinent ad vfum nane Velinfacultatemvoluntatis acceptátis, ficut eft diletio proximi, &huiufmodi. Velin facultatem voluntatis tolerantis,(icut funt mala peena. Vel in facultatem volun-| tatis refpuentis,& ficaffümuntur mala culpz,&- ordinátur. Primis duobus modisintelligiturillud: Cuius vfus bonus. &c. | t À» illud ergo quodobiicitur de charitate quod tantum tria creara funt diligenda; Dicendum quod diligere aliquid ex charitate eft ordinare in fummum boná: quod per fe charitas diligit: hoc autem co ntingit dupliciter. Autenim contingit ordinare quod natum eft deuenircin finem,&fictantum tria creata dili genda funt ex charitate. Aut illud per quod denenire eft in fummum bonum:& quia hocpoteft effe fo modo per omné crea: curam,omnis creatura poteft diligi ex charitate, & omni creatura contingit vti, | :. Àp illud quodobiicitur quod non omnia fübiacent voluntati; Dicendum quod aliquis dicitur fübeffc dominio voluntatis dupliciter. Aut quantü ad effe ipfus rei, & licnonomnia iuba cene Autquantum ad actum voluntatis, quicftin refpuendo ipfam ré, vel approbando, & hoc propter fe, kx jas aliud,& tali modo omnia fübiacent voluntati noftrz, fcilicet quantü ad actum appetitionis, vel refpuitionis,licet non primo modo.
3. 4. Àp illud quod blücitid ouod quzdam nullo bono finepoffunt fieri:imiliter quod femper vitijs abu-| timurDicédum quod BED cundis viá, qua contingit vti aliquo vt a&u medio: & hoc modo non conuenit vti peccato, vel ficut habitu regulante fimiliter:conuenittamen co vti ficut obiecto recto per modum contritionis, & deteftationis. | An folo bono creato vtendum fit. Gabrsol Biel. A.Sententjarum diff. 1. s.1.
Stenío,vtrum omni creato fit vtendum, & omni alioà Deo,eft quxftio, Vtrum folo bono creato fit vtendum. Et quod (ic videtur. Omne bonum,aut eft finis,aucad finem:íed folo bono quod eft ad finem eft vrendum, quia ratio vtilis eft ducere in finem: ergo cum folum bonum creatum fit ad finem folo bono creato eft vtendum.
Irt x omnebonumauteftcreatum, autincreatum.
readaliud.aut ergo ad creatum, aut increatum: fed non ad increatum,quia non eft nifi vnum: ergo ad creatum. Scd ficrefertur terminus ad viam, & cauía ad effectum: fed hoceftabufio non vfus: ergo folo bono creato, fiue creatura eft vtendum. | IrrM Auguftinusdinidithoneftum contra vtile: ergonullum vtile honeftü,& econuerío.Sed Deus eft quid honeftum percffentiam:ergo Deo non cft vtenduim.
IrEM videturquod non folum non fit vrendum Deo, fiue bono increato: fed vtico femperíit peccatum mortale,quia Auguftinus dici:Summa perucerfitas eft frui vtendis, & vti fruendis:fed qui vtitur bono increato,, vtiturbonofruendo:ergo &c.— 1. CoN TRA: Contingit Deo recte feruire intsitu mercedis,quia multi funt boni mercenarii, vt dicit Ambrofius:fed non contingit Deo feruire nifi amando: ergo contingit Deum recte amare intuitu mercedis: fed (icamans vtitur Deoquiarefertad aliud ergo, &c.
2, Ir 5 M ficut fumma bonitas habetfead amorem, fic fumma veritasad cognitionem: fed contingit veri. taté creatam cognofcere clarius fine prxiudicio fumma Veritatis, & fine errore: ergo fimiliter contingit ali-| B 4 ug lib 8, diwep. ls.85. Ad oppof.
quam IEEE MINCE CEON GCLC DEED DEC C LL SUE MUN EME, quam aliam boniratem quam fummam ardentius dili-| A gere fine praiudició fummz bonitatis, & deotdinatione: ergocontingit amore ordinato 'aliud plus ailig quam Deum:ergo contingit Deum dilipi propter aliud ordinate, &itavtieo. — 3. Ir& M videtur quod nullum peccatum fit cum quis vtitur Deo propter fuam falutem: quia cuitis finis bonuseft,ipfum quoq; bonum:fed huiüs vfus bonus eft,|. [ilicet ds falus.ergo vfus Deieft bonus:ergo non erit peccatum, | "—- 4. Ir& M vfusDceiauteftbonus,& fic vtendum Deo: aut eft malus,& fic Deus malus,quia cuius vfus maltis, ií [pfüm malum:quia fi Deusbonus, & cius vfus bonus:ergo Dcoeít vtendum. | drifl.s. Tepic. loco jr.
ComuNcrivsio.
Seje boys creato efl vtendum: C bono increeto vti, efl abuti.
R x sr. ad arg. Dicendum quodfolo bono creato eft vtendum,quia fi bono increato vtimur,femper eft abufus:& abufus talis eft mortale peccatü,propterauerfioné àfine cum delectatione, & propter von inordinationé quz minus diligit ipsü quo vtimur,quam propter 4 4 |qdod vtimur.
Á d "d, 1: Apilludergo quod obijcitur quod contingit recte i7. feruire Dco intuitu mercedis; Dicendum quod illa mer- 11.2.43, | Cs aut eft ipfe. ficut Dominus dixit ad Abraá: Ego mer- Gtn.1j, |cestua, & fic intuens metcedem non vtitur Deo,quia nó refert ad aliud. Aut mercesilla eftaliud,& tunc potefteá quis intueri, aut vt caufam mouentem, & fic eft malus mercenarius, & fic vtitur: aut vt rationem inducentem, & ficeftbonus,& hoc modo non vtitur.
2. Ap illud quod obijcitur quod clarior cognitio creàturz nó Eds Creatori: ergo, &c.Dicendum quod non cft fimile:quia claritas cognitionis non eft in noftra poteftate: fed ardor affe&tionis eftin noftra poteftate, ideo requiritur ànobis quod iftum amorem ordinemus " [nonillam cognitionem. Aliquis tamen acus cognitioniseftin noftra potcflate, vtpoteactus fidci,quo fialiquis alfentiat Veritati prima propter aliud, bene praiudicat veritati icutamare propteraliud,bonitati.
;». A D illud quod obijcitur quod finis vfus Dei eft bonus; Dicendum quod finis dicitur bonus dupliciter, aut quantum ad. fubftantiam aut quantum ad intentionem finiente: & propofitio illa intelligitur quantü ad intentionem finiendi, & hzc confiftit in re&a ordinatione, & illo modo non contingit vti Deo, quia non conuenit ordinari. 4. Àp vltimum, fcilicet vfusDei, aut eft bonus,aut malus, &c. Dicendum qued illa propofitio inrelligicur Ide habentibus ordinationem ad finem, fed non dc ipfo fine. Vel intelligitur de actu naturali ipfarum rerum, & |proprioqui frequentius ab P re elicitur, nón de ordi-|nauonead finem,&fic nó valet propofitio ad propoficü.
b ARTICVFLVS Il. [ T Abito de Vti & Vribili,confequenter quaritur de : Frui, & Fruibili.
An Frui fit eius volunt atit, vel aliarum potestiarum.
Punda- |f Vid fit Frui per effentiatn, verum féilicetactus vomenta. luntatis, analiarum virium. Quod fit a&us voluntatis, videtur per prirnam diffinitionem, quz eft:Frui eft amore inhzrere,&c.Sed amor eft voluntátis:ergo & Frui C perfruamur.Sed füperillud Pfalmi: Oftendam lli faluta-: Sentent — — ] fimiliter.Si dicas, quod amor fumitur ibi communiter, fecádum quod eftin qualibet vi refpectu fui a&us.Cox- TR A:In omnibus alijsdiffinitionibus idem dicitur. V nde| | dicitur infequenti: Fruimur cognitis,in quibus voluntas | delectata conquiefcit. Quietatio autem voluntatis eft Et / inalia diffinitione probatur idipfum fimiliter:Frui eft vri cum gaudio. Gaudium autem ad voluntatem proprie pertinet. — | T ITr M oftenditur ratione, quia fruitione dele&amur: fed dele&abile fecundum quod delectabile, eft differen- "E tiabeni,cum fit bonum honeftum conferens,& deleda- zi bile:bonumautem,obiectum eft voluntatis:ergo frui eft ai folius voluntatis. nt cit rationem finis,& finis rationem boni, & bonum e(t $4». obie&um voluntatis: ergo fruitio qua: ordinat ad illud imiliter. mE I. Szp contra: Omnis virtus appetit vniri fuo obiedtó quo habito delectatur fi cognofcit, & quiefcit: ergo motus cum quietatione &dele&atione eft omnium virium, ergocum talis fitfruicio.fruitio eritin omnibus,nontantum in voluntate.
1, Ir & Mabfentiareiamatz potius contriftat amanté quam delectet: quod enim deledat ipfum,hoc cft, quod videt ipfam & habet. Siergo motus fruitionis eft cum delectatione, vel eft ipfa deleGtatio: ergo hoc deledare eft,quia videtillud in quo eft ipfa dele&atio: fed vifio te- | fpicit cognitiuam,ergo,&c.
j. Ir&M Auguftinus: Hzc eft fumma merces,vtipfo 4sp lii Ad opp.
te,&c.Dicit Gloffa,quod vifio eft tota merces:ergo fifruitio eft merces, fruitio eft vifio per effentiam:fed vifio eft in cognitiua, fiue in ratione, ergo, &c.
4. Ir 3M fide&fpetendimusin Deum.Aut ergofruendo;aut vendidi non vtendo,cum Dco non fit vtendum:ergo fruendo: ergo fide, & [pe fruimur: fed fideseft habitus rationis cognitiua: fed cuius eft habitus, eiuseft actus: ergo actus fruitionis efta&tus rationis, fimiliter videtur de iraícibili:ergo, &c.
Cowcrvsi1o Fri per e[fentiam ef! voluntati.Bicet au aliorum virium ad bunc difbonant.
Opinio | Rzs P. adarg.Secundum aliquos Frui pertinet ad om-; alicrom hes vires, & hoc dicunt, quia omnes vires remunerabuntur:qui dicuntetiam g in gloria erit magis proprie rationis,quiaimmeditate fe habetad delectatione. Sed aliter videtur dicendum fecundum Auguftinum,fcilicer quod fit actus ipfius voluntatis.Curn enim tres dentur diffiniuones de Frui, omresdantur penes adum voluntas, quemtriplicitereft confiderare.Primo modo communiter,proutdicir modum cum delectatione, & fic diffinit Auguftinus: * Frui eft vti cum gaudio.Secundo prout dicit modum cum quietatione, & hoc modo diffiniturab Auguftino: ^ Frui eft amore inharere alicui rei propteti/,,,, feipfam,& hoc modo accipitur proprie.Tertio modo ac-|,, py. cipirur prout comple&itur vrrumque, fcilicet quietatio" cie | |. nem, & delectationem: & hocmodo diffinitur ab Au- ios ja |" guftino:* Frui eft quiefcerc in cognitis voluntate propter jean Ri (e delectata,& fic accipitur propriiffime. Quia ergo Frut,, fécádum omnemacceptionem dicit dele&ationem, v quierem,vel vtrumque, &oinne tale habet rationem boni,& hoceftobiedum voluntatis: ideo loquendo eflentialiter,Frui eftactus voluntatis. Sed quia voluntasnec deléctatur,nec quietatur nifi in eo quod cogniofcit E per fidem, vel perfpem,& in eo quod habetperípem;ve!| inre,ideo a&tusaliarum virium ad hunc difponunt, not camen funt Ftui efferitialicer loquendo.: LM . Exhoe patet refolutio ad illud quod comnmühiter fücuit quzri, quare Frui non diffinitur peráctum pon tionis,(icut dele&ationis, cü hzc quaftio fundata fit uperfalfum. Auguftinus enim ponit in riotificationc vna quod C tt, Finds. menm.
Quat. I. I$ quodell cognicionis,cum dicit: Frui eft quicfcere in co |À non foluit, quia intellectus dum eft in carnefatigatur,& Ienicis:cadit tamen ibi ficut difpotitio. Ex hoc eciam paret;quare non dillinitur per fidem,& fpem, ficut per charitatem,quia charitas informat concupiícibilem, cuius eft Frui.Tamé ifta quaftio fimiliter fundata cit fuper fal-(um, quia amor duo diffinitur Frui, eft communis ad amorem caftü &libidinofum,vel quo auarus fruitur auro, non proprius ipfius charitatis.
i. Án illud ergo quod obiicitur. quod omnis virtus ide rois. | habet delectari, & quictari cum vnitur fuo obiecto, die24»3.. |ccndumquodi ipfa voluntas,vt dicitAugullinus,amat tt. 4nftim.de |bi, 8: aliis. Ec ficut etiam dicit Anfelmus: Voluntas incli- — BERGE BUSH ISUn. qtUar DRE Deis T aie qiio caprae coepi eie 4 nf. hb.
- Majo dinbo at alias vites, & aliis meretur:idco cius quieratio & derta I^ — e&atioredundatinalias vires. Vndc ficut voluntas non fibi cogno(cit:fed rario fibi cognofcit, & voluntati: ita voluntas (ibi & rationi delectatur, & ipíam quieícere facit.!
2. Ap illud quod obiicitur quod amans non fruitur nifi videat, vel habeat, dicendum quod videre & habere requiruntur ad Frui,(imiliter & amare.Nam fi quis videt aliquid & habet,numquam delectatur nifi amet: aliter tamen requiritur vifio,quam amor. Nam vifio difponit, Íimiliter & tentio,fed amor delicias fuggerit./ Vndc cft quaíi acumen penetrans, & ideo ei maxime conuenit vnire,& per confequens delectare, & quietare,idco effentialiter non difpofitiue eftfruitio. Propter quod eft intelligendum quod a&us voluntatis poteft dupliciter cófiderari,ícilicet per modum appetitus, & complacentiz. Primo modo antecedere poteit ipfam vifionem. Secundo vero cófequitur, & in hoceft perfe&ta ratio ipfius fruitionis, fcilicet in complacentia rci vifz,& habite.
;3. À p illud:Viftio efttota merces,Dicendum quodillud non dicitur proprie, fed per concomitationem: quia vitio & complacentia, in qua eft perfe&ta ratio fruitionis,infeparabiliter fe habent.
4. A Dillud quodobijcitur quod fide & fpe fruimur dicendum qued illud non eft verü perfe, quia quxlibet harum accipit rationé cendétizà charitate: vnde fruitio non cít ex iftis,nifi per charitatem.Sola enim charitas cófideretfinem inrationce finis & obiccti. Vnde nó dicitur aliquis fperare Deum, ficut amare.
ARTICVLVS IIL Oi quid fit Frui pereffentiam, quaftio cft de Fruibili. Et primo vcrum Deo contingat Frui. Secundo vtrum fruendum fit ipfo folo.
QV;.ESTIO I 2 An Deo fit fruendum.
s Gab. Biel.x. Sent. diff. 1.4.4.
. Funda VodDeofit fruendum, oftenditur fic: Eo fruen PRA dum eft quod beatos nosfacit,quia in beatitudine (depo, Clirecta fruitio: fed Deo beati efficimur, quia ipfe cft Circ ss, |noftrabeatitudo: ergo Deo eft fruendum. fom. j. Ir £ M bonum eítamabile:"ergo magis bonum magis -Te«c. amabile: & fumme bonum fumme amabile: fed co fruid mur quod fümme amamus:ergo,&c.
IrEM pulchrum deledat:magis pulchrum magis delectat: ergo fumme pulchrum füme dclectat:fed co frui- * dad — muria quo fumme dele&amur:ergo &c.
* Jens o, TF SED contraVbicítfruitio ibi eft delectatio:*fed de- , | lectatio eft coniüctio conuenientis cü conuenienti, Dei | autem ad facturam nulla eft conuenientia, immo füma Dau: diltantia:ergo nec delectatio: ergo necfruitio. | das, 5 |. 2» 1r EM bexcellens fenfibile corrumpit fenfum, vel "x1, laltemcontriftat,quia vera dele&atio non eftnifiin me-Jas. jdijs: ergo pariratione excellensintelligibile corrumpit vel contriftat intellectum. Sed Deus eft excellenti(Tima lux,ergo contriftat,non delectat,ergo &c. Si dicas quod í fenfibilis potentia eft corruptibilis, non intellectus; hoc S.Bonau.Tom.4.
impeditur in actu, corpore corrupto..
3. ITE M vbiftuitio ibiquietatio: fed ininfinito non |,;. phyfr. eft quietatio,' quia fempereft aliquid extra accipere:ergo | cewtexr.65. cum Deus fit infinitus, in Deo non eft quietatio:ergo nó fruitio.
CoNcrLvsio.
Deo ef? fruendum cum ipfe folus perfedle finiat.
Rt sr. adarg. Dicendum quod Deo fruendum eft co quod ipfe folus perfecte finit, &delectat ipfam animá propter fe, & fuperomnia.
t. Apilludergo quod obijcitur quod delectatio eft| r5, 4. ru coniüctio cóuenientis, &c.Dicendum quod eft conue- | 6$ 1:2. nientià per vnius natura Pu Med per comparadionem.Drima conuenientia facit communitatem vni- | uocationis Secunda communitatem analogiz fiuc proportion's, Et hec eftfecundum triplicem differentiam aut fecüdum fimilé comparationem duorü ad duovt ficut fe habet hó ad ind: x2 albedo fe habetad colorc. Aut fecundum di(Timilem comparationem duorum ad vnum vt animalis, & cibiad fauitatem. Velfecundum comparationem duorum ad inuicem,vtputa cum vnum eft imitatio,vel fimilitudo alterius.Similitudo enim not conuenit cum coníimili in tertio, fed feipfaanima, Sic cftinpropofito, quia anima eft expreffa fimilitudo Dei. Hac conuenientia in vno extremo ponit inclinationem vnum factum eft propter alterum, vnde ordinatur ad alterum. Et quoniam ad inclinationis quietationem &indigentiz p inn cft fenfus,eft dele&atio, fiue fequitur, idco anima cum tali modo quietatur à Deo, ftuitur eo, 2. Apillud quodobijcitur qued excellentia fenübi- | 7, 75,. lis corrumpit fenfum:ergo,&c.Dicendum quod non eft, 14.1. «4 fimile dc intelligere, & fentire.Etad hoc eft criplex ratio | primum. Vnacítex parte. virtutis apprehenfiuc. Alia ex parte apprehenfi,iue obiecti. T'erua eft ex parte modi apprehendendi.Ex parte virtutis apprelienfiuz, quia fcnfus poteft corrumpi;intcllectus autem nó.Cuius ratio eft. quia ícnfus dependetab organo,in quo eft quedam inedietas & armonia,quz non tantum corrumpitur percontraritum fed per excellens:fed? intelle&us non dependctab org.-no,quia vis eft immarterialis, ideo non triftatu: in excellenti. Ex parte obiecti non eft mile, quia obieuin intelligentia: excellens iuuat, & confortat, quia influcntia talis cognofcibilis procedit ab inüimis, & intrat ipfam potentiam, & ideo ipfam corroborat, & cor fortat.Sicut t magnus mons darct virtutem portandife, facilius fcrretur quam paruus:ficelt in intelligibili, quod Deus cft. Senfibile autem obiectum tantum extra excitat: & ideo hoc corrumpit, illud auté non. Ex parte modiapprehendendi fimiliter eft ditlimilitudo, quia fenfus in apprchenfionc fui obiedti cendit ad exterius, vnde perillud difpergitur exterius, necfortificatur interius, ideo debilitatur.Sed obie&tum intelle&us cíim fitintimun ipfiiatellectui, in eius perceptione virtus non difperzitur fed colligitur, & quanto virtus eft magis vnita, tauto fortIOf.
3. Ap illud quod obijcitur deinfinito, Dicendum quod infinitum Lem dupliciter, fcilicet per priuationem perfectionis: & fic materia dicitur infinita, & talis infiniti non eft finire,fed potius finiri indiget,fecundum quod eft poffibile. Alio modoinfinitum dicitur per priuationem limitationis: & quod ic infinitum efl, proprie habet finire,quoniam vltraipfum cum non fit maius cogitare, non conuenit aliquid T Vnde talis infinitas conuenit vltimo fini,que maxime habet finiendi rationem. - An folo Deoyvel bono increato fruendum fit.
Funda- Trum folo Deo, fiuc bono increato fit fruenduin menta. & quod fic videtur.Illo folo eft fruendum quod eft 1.Erh.e4. |ptopterfe diligendum: fed illud eft propter fe diligendü quod eft propter fe bonum: illud auté propter fe eft bonum,quod bonitatem quá habetnechabetab alio, nec bonitas illa eft ad aliud:hocauté eft folus Deus:ergo,& c. ITE Xillofolo eft fruendum quod quietat animz appetitum, Sed animzappetitus non quietatur fuficienter nifi inco quod eftilla perfe&ius, & maiusbonum, hoc autem eft folus Deus: ergo &c. | ^ ITEM appetitusanimanó füfficienter quietatur,nifi peraliquid quod animam implet,quia ex ea parte anima deficitin quiete,qua deficit in plenitudine, fed eft capax |Deifecundum appetitum: ergo fi omne creatum eftin infinitum minusillo,nullum creatum fuppletanimz ap- 4d ug.de ibi) petitum. Et hoceft quod dicit Auguftinus: Animam toriw C$ «- rius Trinitatis capacem,nihil minus, quam Trinitas po- "ice iret implere.
pon Irt M bonum quod poteft cogitari, poteft appeti,ergofialiquo maiusbonum poteft cogitari; maius illo poteftappeti: fedomniffinito maius poteft cogitari, ergo maius poteft VS: ergonullum finitum terminat animzappctitü (ufficienter: ergo folo bono infinito, quod eftDeus,eftfruendum: quohabito nonpoteftamplius cogitari,nec defiderari. | | Adoppof| j, Cow zn A: Videtur quod bono creato contingat Frui, quia quamuis appetitus materia fit infinitus,tamé performam creatam corporalem, & incorruptibile fufficienter finitur: ergo fimiliter videtur quod fit aliquod bonum creatum,quod füfficienter finiet animzappetitü fed omni tali eft fruendum, ergo aliquo bono creato cft fruendum. 2. Ir e Mappetitus humanus eft finita capacitatis:ergo non capit nififinitum, vel fi capiat infinitum, capit fi-]nite:ergo fi finiatur perillud quod capit, finitur per bo-[num finitum: ergo videtur quodaliquo bono finito fit fruendum. 3. IT E M fpecialiter videtur quod homine fit fruendum, quia omnieo eft fruendum quo Deus fruitur: [ed Deushomine fruitur, quiahominem amat: fedamorc illo quo amat fejamat hominem: quia non eftin eo duplexamor: fed primus eft fruitiohis, ergo & fecundus. 4. Ir £M vidctur fpecialiter de virtute. ' omni illo eft fruendum quod eft propter íe appetendum:hac. eft manifefta perfe:fed omne bonum honeftum eft pro- ». |pterfeappetendum. Quia honeftum eft quod fua vi nos Tullim t^i rahic& dignitate fua nos allicit, ficut dicic Tullius, & pep; | Auguftinus, diuiditur honeftum contra vtile: fed virtus 4.046. 4, ] adit in generc honefti;ergo virtute eft fruendum. $ Ir£M videturfpecialiter de beatitudine. Omni eo eftfruendum,quo habito animus quiefcit,& delectatur,& nihil vltra poteft quatere: fed beatitudo creata eft huiufmodi:ergo,&c.