ITEM hoc poteft probari per dedu&ioncm ad impoffibile.Si funt ge Dij,aut vnus eft vbialius, aut non eft. Sivnus vbialter: ergo vnus in altero, cum [int eodé modo eífendi: ergo vnuseftalteri materialis: ergo alter non eft Deus. Si vnus eft nó vbialter:ergo vterque limitatus, ergo neuter infinitus.
1T £M fi pluresfuntDij boni, aut vnusintelligitaltcrum,aut non.Si non,ergo vterque cft: ignorans. Si1intelligit,aut ergo per prazíentiam, aut pet fpecie, aut per feipium. Si perprzíentiam, ergo vnus inaltero:ergo Deus illabitur Deo,& perficit Deü. Si per fpeciem, ergo compofitus.Si per feipfum;ergo vnus cxemplar alterius,ergo & principium.
Ir£M f1duofuntDij diuerfi,quorum vterque eft fummum bonum,aut vnus diligit alterum,vt diligendus eft aut non, Sificcum vterque fit fünmum bonum, vterq; eft diligendus amorc fruitionis: ergo vterque fruitur altero:íed qui fruitur alio bono fe,illo indiget: ergo vnus indiget alio: ergo vterque eft indigens, ergo neuter Deus.
1. SEp contra: Plus poteft Deus facere quam intelle- Gus nofter poffit cogitare. Sed intelle&us humanus, vtpote gentium,intelligit plures Deos omnipotentes: ergo Adoppof.
nx. 2. Ir£M plura bona funt meliora paucioribus:fed plis resDii funt plura bona: ergo meliusaliquid erunt duo, quam vnus. Sedíecundum Aníelmum: Omne quod| -melius eft circa Deum eft ponendum; ergo eft ponere Metlog.c. plures Deos.
pp o, ITEM: Quorum eft diuerfa operatio, diuerfa eft virtus, & diucría eft natura: fed operatio trium períonarum eft diuerfa, quia apparitio in columba fuit folius Spiritus fancti, & folus Filiusaffumpfit humanam naturam: ergo funt diuerfiin fubítantia. ergo funt pluresDij.
4. ITEM magna potentia cít;quz poteft magnum, & maior,qua: maius, & maxima quz maximum:fed Deus fuper omnia eft fumme potens, ergo poteft producere| | p fummum bonum. Sed hoc eft Deus: ergo cum in aterp» f. nis fit idem effe & poffe,ergo &c.
CowNcrvsro.
Plures Deoseffe, non folum non eft poffibile, fed neque intelligi- |: bile, fi proprie intelligatur bocmomen, Dew.
RzsP. adarg. Dicendum quod impoffibile eft plures[: Deos effe,& fi re&te accipiatur fignificatum huius nomfnis,Deus,non folum eft impoffibile,fed etiam non int£lligibile. Deus enim dicit fimpliciter fummum,& in rei inopinione cogitantis. Quia in rejideo omnia ab ipfo, 86 in solide ad ipfum,& in ipfo omnino eft ftatus,ideo imbile eft incelligere, faluo hocintelle&u, quodáli: quid fibi parificeturaliud ab ipfo. Item nihil maiusDeo| * ogitari poteft, necetiam zquale;quia fummum in opi-|; nione: ideo impoffibile, & non intelligibile eftponere| | plures Deos. ] t. Apillud ergo quod obijcitur de Gentibus;dicehdum, quod non fuit intellectus: fed fi&io,przterea ndn intelligebant Deum fecundá nobilitatem diuinam:idto | « non valet.!
Lon eR di " ' I Quatft. IL. II. 21 1 ad illud:Plus poteft Deus yoteft Deus facere, &c.dicendü quod in eftintellectus, fcilicet rationalis, & phantafticus. rimo verum eft, fed deíecundo non: quia multa Pep umus cogitare (c candum phantafiam, quz Deus nó a potet facere: quia nó conuenit illi;in quo inconueniens minimum eft impoflibile.
2. Ap illud quod obijcitur, quod plura bona funt meliora paucioribus; dicendum quod iftud habet veritatem in bono creato, & finito, quod ratione fuz finitatis recipit bonitatis augmentü per additionem alterius boni:nonautem habet veritatem in bono infinito,quia quantumcumque addas bonáü infinitum infinito, fem-Iperego intelligo de bonitate tantum in vno, quantum in pluribus.
3. Ap illud quodobijcitur de diuerfitate operatiopum;dicendum quod Pater & Filius & Spiritus fan&tus in omni operatione cóueniunt,fed in relatione differüt. Vndeinincarnationce eft operatio produd&ionisillius nacurz,& eft vnio.In primo conueniunt tres perfonaxi in fecundo non.Similiter in columba eft columba formatio & eius fignatio. In primo conueniunt: in fecundo non. Exemplum Auguftinide Trinitate eft, quod ad formationem huius nominis,memoria,concutrit memoria,intelligentia,& voluntas: hoc tamé nomen memoria, fignificatalteram potentiarü: fimili modo eftin propofito.
4. Apillud quod obijcitur, quod magna potentia ,&c.dicendum quod producere aliquid eft tripliciter. Vel |defe ipfo, vel dealiquo creato, vel denihilo. Defeipfo poteft Deus producere íummum fimpliciter.fed ille non erit alius in natura propter naturz fimplicitatem. Dealio C ivel denihilo non potelt producere fummum [impliciter fed ingenere,non propter defe&tum potétiz agentis, fed propter defectum creature, quam neceffe eft efle limitatam,& ita non poteft producere alium Deum.
QYSTIO IL 4n cum Dei Vnitate pluralitas Perfonarum ponenda fit.
A bxaudes dlenfit V.p.q. Ve. Membro S.
Y J Trumfit ponere in Deo perfonarum pluralitatem, |Funda.
Et quod tic, oftendicur fupponendo de Deo quajme Primum eft,quod in ipfo fit fümma beatitudo. Secundum eft,fümma perfectio. Tertium eft, fumma fimv pplicitas ] Quartum elt, fumma primitas. Ex prima (appofitione,arguirur fic:lbi eft fümma bea ;|titido,fed vbicumque eft fumma beaditudo, eft íumma bonitas, fumma charitas, dr (orare dt cu dicas? Sed fieft 1fimma bonitas,cum bonitatis fummz fitfe communi-;|éare,& hoceft maxime in producendo ex fe zqualem,& "dando effe füum:ergo,& c.Si fumma charitas,cü charitas |non fit amor priuatus, fed ad alterum: ergo Equit E | pluraliratem.
IrzM fifümma iucunditas, cum nullius boni fine fo. 1ciofit iucunda poícilio,ergo ad fummam iucunditatem : requiritur focietas,& ita pluralitas, Ex fecunda fuppofitione arguitur fic: Ibi eftfumma perfeátio,fed perfectionis eft producere talem, qualis i-|pfe eftin natura: ergo neceffe eít ibi effe multiplicationé |fed hocnon poteft elfe fecundum aliam effentiam, ergo '* oportet quod fitfecundum aliam períoná fiue fuppofitü, Ex teitia fuppofitione arguitur fic: Ibi eft fumma fimplicitas:fed (implicitatis eft quod aliqua natura: ficin pluribus,vt patet in vniuer(ali,fed ex defectu fimplicita-|tiseft quod numereturin illis: ergo fiin Deo eft (implici- V tasin —— PNG MNT PRNEIS ic d NREU iii Tris liba.
menta.
s Lib. IL. Sentent.
'rasin nihilo deficiens, eftin pluribus ná numeratacílen-|A ta: ergo, &c.
Ex quartafüppofitione arguitur ficIbi eft (umma pri-^ mitas: fed quanto aliquid eft prius, tanto fecundius eft / & aliorum principinm: ergo ficurcffentiadiuina, quia prima, eft principium aliarum effentiarum: fic períona Patris cum fit prima;quiaa nullo eft principio, habet fecunditatem refpectu perfonarum:: fed fecunditasin Deo |7 refpe&tu Dei non poteft effe nifi a&tui coniuncta: ergo neceffe eft plures efe perfonas. | | I. Sep contra: Videtur quod excifdem fuppofitióni bus poffit argui contrarium, & ita deftruuntur rationes & conclufiones iam pofita. Si enim ibi eft fumma beatitudo; cü beatus per effentiá fibi foli fuficiatad beatitudinem: ergonon eft neceffe ponere aliam perfonam ad beatitudinem, fiue iucunditatem. | 1. [rz Mcontra fecundi fuppofitionem fic obicitur: Sieftibi perfectio fümma: ergo eque plena & perfecta . lefteffentiain vnaperfona, vrin pluribus. Siautem vltra perfeQtioné additio eft fuperflua, pu eft (uperflua: & fihoc, cum indiuinisnihil fit fuperfluum, pluralitas non erit in diuinis.
;. ITEM contratertiamrationem fic: Si eft ibi füma fimplicitas cum pluralitas opponatur fimplicitati,& oppofita non poffunt cíle circa idem: ergo íi Deus eft vnus & in eo eft implicitas:non ergo pluralitas, cum per omnia fit fimplex.
4. IrEMcontta quartam füppofitionem fic: Si ibi eft fumma primitas: ergo cum ftatus fitin primo principio & ftatus eftin Vnitate: ergo primitas non ponit pluralitatem, fed vnitatem,ergo videtur quod vnaíit tantum perfona.
Ad oppof.
CowNcrvsrIo.
Perfonarum pluralitas in diuinis ef ponenda, vtdotet fides.
R.x s P.adarg. Dicendum quodin diuinis eft ponere petfonarum pluralitatem, ficut fides dicic, & rationes|: przdictz oftenduntfi quis fine contradictione confide ret. Nam ratione fimplicitatis effentia eft communicabi-] lis,& potens effe in pluribus.Ratione primitatis,perfona|-cítex fe nataaliam producere, & voco hic primitatem|.
Djf.18. p. innafcibilitatem, ratione cuius, vt dicit antiqua opinio eft fontalis plenitudo in Patre ad omnem emanatione eit, Jeffentia diuina eft voluntaria.Quibus conditionibus po-(itis neceffe eft ponere perfonarum pluralitatem.
r. Apillud ergo quod obijciturin contrarium, quod beatus per effentiá fibi foli fufficit;ergo non indiget, &c. Dicendum quod verum eft quod non indiget, nec poné dus eft alius propter indigétià tamquam beatificans,fed in beatitudine communicans.
1. Similiter ad illud quod obijcitur quod deitas eque plena & perfecta eft in vno,vt in pluribus;dicendü quod & fit eque plene, non tamenita plene declaratur: & praterea eo in quo plene eft inPatre, redundat in alias rfonas redundantia perfetionis.
;. Adillud quod obijcitur quod pluralitas repugnat E fimplicitati; dicendum quod eft quedam pluralitas per he cadditioné, & hzc repugnat:quedam peroriginé, & nonaddit,nec componit, necrepugnat fimplicitati: fed 4. Adillud quod obijcitur quod in primo eft ftatus; | dicendum mod ficut in effentijs vna eft effentia prima, ài qua funtaliz, & ad quam: ficin períonis eft vna perfonal áquafuntaliz, & ad quam: & inilla eft ftatus originis, quiaillaà nullo, & hzc eft perfona Patris. Vnde Auguftinus illi perfonz appropriat Vnitatem, dicens: InDatre Vni- iu | tas, & cet. | Ain am m ee ennp os anite. mer bap line AD & hocinfra patebit.Rationc perfe&tionis,ad hoc eft apta[ & 3 iem ta. Ratione beatitudinis & charitatis, eadem] effe NOPRERPCPRRERRERRERPRINIE: Lis eesabu cce ESPECIE ICE E LL ME Dif. 1I.
QVA4ESTIO III An in per(onis diuinis fit ponere infinitatem.
] E $. Thomae t.p. quaf). 2p. art.1. Trumin diuinis perfonis fit ponere infinitatem.Et V auod fic oftenditur hoc modo: Quia creatura cá fitfinita, quidquid eftin ipfa, eft actu finitum: ergoab oppofitis, quia diuina effentia cít infinita, quidquid eft in ipfa,eft infinite: ergo cum in Dco fit numerus perfonarum,erit infinitus,& ita erunt infinitz perfona.
2. IrEM c duplex fit infinitas, virtualis,& numeralis infinitas virtualiseftin Deo: ergo pariratione infinitas numeralis:ergo in Deo funt infinite perfonz.
3. IrEM infinita virtus cum emanet fecundum fuam! B |totam infinitatem,non tantum producit infinitum inté: (iue,fed etiam extenfiue. Sed virtus Patris in productione perfonarü emanatfecüdum omnimodam (ui poteftatem: ergo non tant producit perfonas infinitas in virtute, immoinfinitasin numero. ] 4. Ir£M hocipfüm oftenditur fic: Mulriplicatio petfonarum aut eft virtütis,aut non Si non,ergo non dcbet in diuinis poni. Si eft virtutis per fe: ergo maior multiplicatio erit maioris virtutis, & fumme virtutis infinita multiplicatio:ergo,&c.
Conr A:Hocoftenditur quadruplici conditione, quz fumitur ab hoc quod (emper Deo cít attribuendum qued nobilius eft,quod necefle cft ponere finitatem perfonarum. Prima eft diftin&io: fecunda ordo: tertiacoanexio: quarta fumma completio. Ex conditione prima oftenditur fic:Si eftibi diftinctio,non erco confufio: fcd vbi eft infinitas, ibieftconfufto: ergo,&c. ' IrEM exfecunda fic: Vbi eft ordo, ibieft terminatio uia vbideficitterminatio, deficit mediatio, & per con. us ordo:fed vbi eft terminatio, nó eft infinitas.ergo fiindiuiniseftordo, non eft infinitas.: . Ir£M extertiaficVbi eft connexio,neceffe eft quod omnes perfoni procedant ab vna: nam fi vna ab alia, & ita confequentcr:tunc eft infinita diftantia inter primam & vltimam,& hoce(t inconueniens:ergo omnesab vna. ; |Autergoeiídem modis.aut diuerfis. Sicifdem: ergo nul j|ladiftin&io. Sidiucrfis, & diuer(i modi emanandi funt. |finitiergo,&c. | ITEM ex quatta fic:Sieftibifummacompletio:ergo| — — |nata eftdiuinitas Perfonas com plere: & cum completio at di: perfonarum fit in beatitudine, nata eft illas complere. |^ Sedfi effent perfona infinitz, impotlibile effetaliquem |, fu C i un] ftantia beatitudinis. cü totabonitas eft quz fubftantiale fran praemium fit in qualibet perfonarum: ergoaut anima o- pent. mnes cognofcere, aut non effet beata: fed impoffiBiile effetomnes cognofcere, cum virtus eius fit finita: etgo, cet.
CoNwNcrtvsrio.; Perfonarum diuinarum numeri finitus efl: quia numeralu Anfritas repugnat perfectioni, c érdini.
Res». adarg. Dicendum quod in diuinis períonis pum ad numerum, non eít ponere infinitatem, fed nitatem.Ratio autem huius eft,quia infinitas numeralis repugnat perfectioni, & ordini:quia eft per receffum ab vnitate,fiucá fua origine. Similiter infinitas molis: & ideo neutra eft in Deo. Infinitas autem virtutis eft pet aciceffum ad vhnitatem,& ideo ifta cum fit perfectionis, ponenda eftin Dco.
1.2. Àp illud ergo quod obiicitur,quod quicquidelt in Deo cftinfinite; dicendum quod verum eft infinite, fed nó qualibet infinitate,íed illa qua Deus eft infinitus: & hzc cít infinitas immeníitatis,&tali modo eft Trinitas infinita,non infinitate numerali,quz non congruit Deo.
las hoc patet refponíio ad fecundum, fcilicet quare infinitas numeralis non eft ponenda in Deo; ficut vir- Ld tualis. . Ap illud beatificarià Deo:coguitio.n.cuiuflibet pfonz eft delub- fesses Adoppef; "P [r Ad oppof.
fed multiplicatio perfonarum eftad dec Art. I.
— Quatt. IV.
^3. Apillud quod obijcitur quod infinita virtus in in-|A |& quod eftcitra,deficit:neceffe eft effe cantum duas perfinitateemanans producit infinita;dicendü quod diuinz virtuti non conuenit productio nifi perfedti: & ideo non conuenitei produ&io alicuius infinitatis, nifi illius quz ftat cum fumma perfectione: hecautem non eft infinitas numeralis:& ideo non eft in Deo.
4. À» vltimum quod obijcitur, quod potentiz eft fe multiplicare;dicendum quod nonomni modo multiplicare fe eft potentiz: (ed perfe&ce multiplicare fe, pee tiz eft,& conuenit Dco:non fequitur ergo, magis fe multiplicare cft maior perfedtio,nih intelligatur perfecte:fed infinite fe multiplicare fecundü numerü, eft imperfeóte ideo non conuenit Deo.
QVAESTIO IV. An tres tentum Fint dimite perfona.
Franeifcem de Mayr, 1. Sent.d.3.4. 9. V Trim in diuinis perfonis it penere Trinitatem. Et quod nonjimmo magis dualitatem, oftenditur fic:Pater torum quod poteft, dat Filio:fed qui dat totum p poteft,nó poteft amplius dare:ergo nec aliam peronam producere, cum illud fic dare.
2. ITE M Patergenerat Filium,táàmquá verbum per omniazquale, € per omnia dicens,& ex Mapas ipfünt: arationé virtutis:ergo videtur quod fuperfluat alium producere.
3. Ir x M oftenditur quod ibidebeat effe quaternitas per rationem ermanarionis. Quía enim Filius emanat per gencrationem,non per proccffionem:ideo quamuis non generet, tamen fpirando producit: cadem ratione vide- Jturquod Spiritus fan&us quamuis non producat fpiran- .
Fuada. InChtàa.
4rff 4. phy[.com.
do,poffit generare, fiuc generet,cum non generetur.
4. Irz M cumindiuinis fit duplex modus producendi, (cilicer vnus per modum naturz, alius per modum voluntatis, & ibidebeat effe completa ratio produ&ionisvideturetiarn quod ibi debeat efTé modus producenli,tertius per modumartis.Si fic, erit ibi itt quartam perfonam fecundum huncmodum producendi. — Szp contra: Quod fitibi Trinitas tantum, oftenditür exfuppofitionibus fuperius fa&tis: quia neceffe eft in illa Trinitate effe beatitudinem, perfectionem, (implicitaté, primitatem. Ex príma fuppofitione oftenditur fic: Si et ibi fumma bearitudo:ergo fumma concordia,ergo eft (üma germanitas,fumma charitas. Sed fieffent plures quá ues, non effet ibifumma germanitas. Si pauciores, non effetibi fumma charitas: ergo funt trestantum.Probatio minoris.Si eft ibi quarta perfona,aut procedit ab vna,aut à duabus,autá tribus. Siab vna vel duabus tantum,tunc non perfecte & zqualiter conuenit cum omnibus.Siautem tribus, tuncduz perfonz intermediz magis conueniunt ad inuicem quam cum extremis: quia producuntur, & producunt, & ita non eftibi perfectus nexus.
ITEM fieffent pauciores quam tres,non effet ibi perfecta charitas: quia perfe&tus amor & eft liberalis& eft fonas emanantes, & non plures, nec paucieres: & vnam àquaemanantergo tántum tres, ITEM ex tertia fic:Sieft ibifumma fimplicitas: Patet totum dat cuiliber:ergo procedentes, fiuc emanantes nó diftinguuntur penes ea,quzaccipiunt, fed penes modü accipiendi, & emanandi: fed duo tantü funt modi ema-| nandi:ergo non poffunteffe nifi duz períonz emanantes & tertia producens:ergo,&c. | ITr&M exquartafic: Si ratione primitatis eft ibi fua fecunditas, nulla perfona poteft producere aliquo genere producendi quo producitur: quia refpectu illius non eft prior, ergo cum duz perfonz emanent fecundü duos modos emanandi, impoffibile eft,quod his modis producant,& non funtalij modi:ergo non poffunt producerealiam perfonam: ergo funt tantum tres.
CowNcrvsro.
Tresitantum funt perfone diuina,vt fides Catholica docet.
R Es.adarg.Dicendum quod,ficutfides Catholica dicit, ponere eftrantü tres peronas,non plures,nec pauciores,&ad hoc fumitur ratio neceffitatis & congruitaris.
f Ratio neceffitatis, quare non poffunt effe pauciores quà communis, ideo vult alium diligi ab altero,ficutà fe, & vült diligere altenim ficut fe: ergo eft ibi dile&tio,& condile&io: hocautem non poteft effe minus quiin tribus. Ex fecunda fuppofitione fic: Si eftibi famma perfe&tio: ergo perfona producens perfecte producit, & quantum ad modum producendi, & quantum ad eum qui producitur, Sed non reperitur nifi duplex modus producendi nobilis. Omne enimagens, autagitper modum riàturz,aut per modü voluntatis:ficut vult Philofophus: .&d, $cee. ergo his duobus modis, & tantum his producit:fed perf. e.
— Q Üata€—— aM 4f pa. lona producta quolibet iftorum modorum eft | gia ant ü (ima:ergo fi vltra perfectioné eftemne quod fupertluit, eft fumma fimplicitas,qua nó patitur perfonas diftin tres, e(tfümma beatitudo, & fumma perfectio.Nam tüma beatitudo exigit dilectionem, & condilectionem: fumma perfectio di plicé emanationé, fcilicet nature, & liberalitatis,& ad hoc,ad minus, exiguntur tres perfona, Ir£M ratio neceffitatis quare non poffunt efTe plures gui, nifi fecundum modos emanandi. Eft iterum principalis fecunditas que non permittit perfonam producere aliquo genere emanationis,nifi fecundum rationem intelligendi fit prior illo. V nde primà perfona qua eft innaícíbilis & infbirabili generat,& fpirat.Secunda vero períona,quia — fed genita, non generat, fed fpirat.| O Tertia perfona quia fpiratur,& procedit igenerante,nec generat, nec fpirat: & idco impoffibile eft effe plures E fonas, quam tres. Ratio congruitatis furnitur ex fufhicientia combinationum, & ex perfectione numeri ternarij. Ex fufficientia combinationum: quia cum amor fit in omnibus perfonis, vt dicit Richardus, & non fit nifi tri- | R/c.À.3. de plexamotr, videlicet gratuitus, debitus, & ex vtroque| P*^r««p.
permixus, tantum erunttres petfong. Vna quetántum dat, in qua eft amor gratuitus. Alia quz tantum accipit, in qua eft amor debitus. Et media qua dat & accipit, in qua eft amor permíxtusex vtroque. — Irt alio modo poffunt combiüari fecundum rationem originis, & huiufmodi combinationis fufficientia in tribus confiftit. Nam contingit intelligeze perfonam quz eft principium perfonz,& non eft principiarum; & rurfum períonam quz eft principiatum, & non principium períonz: &tertio modo perfonam quz eft priiicipiatum, & principium. — Quartusautem modus quod nec fit principium, nec principiatum, eft omnino impoffibilis, nec intelligibilis. Ratio cogruitatis ex parte numeri eft, quia numerus ifte,(cilicetternari? habet in fe primam di gpepesn & fummam, fiuc con(iderezurin fe, fiue in quantitate cótinua, (iuc in natura, in fe habet primam perfectionem quoniam primus numerus cít,qui conftat ex omnibuspartibus fuis:ícilicet vnitate & dualitate, quz fimul iun&tz faciunttria. Senarius auté dicitur Sénatius, n perfectorum, quia conftat ex omfibus partibus uis aliquoties:fcilicet tribus, duobus,& vno.
primus Ir £ Mfumma perfectio e(t ineo, quia vnitas qüz eft|rum.
p compleétio omnis numeri,reflexa fupra de reduplicatione quadrata, qualis in folido quadtato, uiiplicatur fecundum rationem,remanens vna Íccundü veritatemsvtfi dicaturfemel vnum, femel: X iftud eft valde fimile Trinitati increatz, in qua in vnitate fubftàntiz eft trinitas rationum. Nontamen eftomnino fimile, quia ibicum Vnitate fübftantiz,eft Trinitas rationum,& re- ' rum,feilicet Perfonarum:híc tantummodo rationum Similiter fi]: s REN » mU] 24. Lib. I. Sentent.
militer (1 con(ideretur numerus ifte in quantitate continua, haber in fe primam perfectienem,& fummam:primam,quia omnis quantitas habet principium, medium [& vltimum: fammam, quia perfediio ipn continuz Supremaconltiftit in Trina dimenfione, fcilicet longitudine, latitudine, &algtudine: & hoceft quod dicit PRA "Philofophus in principio de celo & mundo: Omneccomes...|nim perfectum intribus dicimus, & hoc numero adhibuimus nofmetipfos magnificare Deum vnum Creatoré lomnium, eminentem proprietatibus eorum quz funt creata. Similiter (i confideretur ifte numerus in creatura habetin fe primam perfectionem, & fummam: primam quia trinitate veftigij contingit reperire in qualibet creatura, quantumcumque parua,quantumcunque minima: perfectam, quia fecüdum Trinitatem imaginis reformatam, & Deiformemattenditur fumma, & nobiliffima perfectio creaturz, fcilicet beatitudo.
i. Àp il udergoquod obijcitur quod Pater datFilio totum quod poteft;dicendum quod verum eft, fed non .. [datomni modo quo poteft. Etideo inillatione eft acci-]dens:Nonpoteftamplius dare,ergo necaliam perfonam producere:quia hoc nó eft dare amplius, fed alio modo.
2. Similiterfequés obiectio per hoc patet: quia Filius nonomni modo deus d etfi íecundum rationem Inaturz, non tamen fecundum liberalitatem veluntatis nift inquantum exipfo Verbo procedit Spiritus.
;. Ap illud quod obijcitur quodSpiritus fanctus debet generare; dicendum quod non eft (imile, quia perfona Filij przcedit fpirationem, ideo habet rationem primitatis: perfona autemSpiritus fandi fequitur genc- 4. Ap illudquodobijcitur detertio modo emanandi,ícilicet dearte;dicendum quodars non habet fecun ditatem ad emanandum, ftue ad producendum, nifi per voluntatem, &ideo modus ille non debet diftinguià modo procedendi per modum liberalitatis, fiue voluntatis. Velaliter, &melius. Modus producendi per artem conuenit cum modo os ai naturá in hoc quod vtrobique producitur fimile.Differt autem,quia in pro- [ductione naturali producitur fimilis in fubftantia, & na türa,alius in perfona. In productione autem artis producitur fimile fecundum rationem forma exemplaris:diffimile veroin fubftantia, & natura: talis auté modus producendi eftimpoffibilis diuinzeffentiz,quz non compatitur diuer(itatem effentiarum.
IINCIPIT OSTENDE TVRAM POTVERIT COgnofci Creator, DISTINCT.IIL PARSI.
) VER POSTOLVS namqueait,quod inuifibilia , Z Deiacreaturamundig ue fach L per ea qua facfa funt vy imtellecta con/biciuntur, fempiterna quoá que virtus etus, e diuinttas. Per creaturam mundiintellioitur bomo, propter excellentiayo qua exteliit intey alias creaturas, vvelpropter coguenienttam quam babet cum omui creatura. Homo ergoinuifibilia DeisntelleiIu mentis p "p atn vel etiam con[Dexit,perea que facta funt 1d ef, per creaturas vifrbiles,velimuifibiles..A duobus enim iauabatur: fciljctt à natura qua rationalis erat ce)" ab operibus 8 Deo faéhisyvt mantfeflaretur bomini veritas. — 1deog, Apoffo-[us dixit: Cua Deus reuelanit illis, (ilicet dum fecitoa in quibus Artificis aliquatenus relutet indicium.
Rom.tc Rom.1.« Prima ratio,vel modus quo modo potuit cognofciDeus.
Nam [icut ait Ambrofius: Vt Deus qui natura inuifibilis eft, etiam à vifibilibus poffet firi.apus fecit, quod 0- RE OVO MODO PER CREA- A |pificem vifibilitate fui marifefVauit: vt per certum incer.
by Dift. 11I.
Py, ui" rid nium ejje crederetur, qui|QuMd tum poffet firi fle Deus omnium effe qui. yr: Jfeenderut querentes Deumn.Viderunt etiam quidquid murationem, & ideo non qnie pn non eft innafcibilis.| C E quia Deuseff.. Sed quia nulia creatura tala facere valet, lof.Intellexerunt ergo eum,eh omnia ifla feciffe, M:piritus (Decierm intellioibilermn, et inteloibilem fpeciem » Menfibilipretulerunt. Senfibilta dicimus,qua vi tac]u, boc fecit quod ab bomine, ait Ambrofius,impo(fibil ef eri. Potuerunt eroo cognofcere, fiue coguouerunt vltrao.]. mem creaturam ef[e ilum, qui ea fecitque nulla creaturarum facere, vel deflruere valet. Accedat quecunque vis creature, C faciat tale celum, er terram: (e duam, et 1 eu) pn.
conflat faperomnem creuturar c/Je illum qui ea fecit: ac ^ev bot tium e(fe Deum, bumana mens cognofcere po. Iuti. Secunda ratio qua potuit cognofci, vcl modus quo noucrunt. Alio etiem modo Dei-veritater ducfu rationis coema- Cerepotuerunt,'veletiam cogrouerunt: vt enin Angufhinus ait in Lib.de Ciuitate Dei:Viderunt fummi Philo. pbi nullum corpus effe Deumn,ch ideo cuncTa corpera tra- Let, tabile eflynon effe [ummii Deum, omniumque princpiü: (rideo omnem animam. mutabilesque (iritns tranfcen. derunt. Deinde viderunt omne quod mutabileefl, van vo[fe effe nifi ab illo qui incommutabiliter c^ fimpliciter i 4 nul.
lo fieripotuifje. ol Tertia ratio, vel modus.
Confiderauerunt etiam quidquid efl in fabflantys, v corpus e[fe, vel[piritum, meliusque aliquid [b ritume[f, quam corpus, [ed longe meliorem, qui fpiritum fec, e COT pus " Quartus modus, vel ratio. Intellexernnt etiam corporis fpeciem effe femfibilem,ch t In ). dt Cas.
corporis fentiri queunt. tntellicibilia,que con[petlumentis po Omnipotens: ex [hnnticiins iati v pti v NI natione, Bonus. Hecautem omniaad Vnitatemdeitatu beréitent amonffrandam. ——.— | | Quo modo in creaturis appareat vefti- ' gium Trinitatis.
Nunc reflat offendere,vtrum per ta que fada funt,ab- [ quod Trinitatis vefligiumyvel imáicium exiguum haberi) a eem | | poser De boc Augu[Hinus in libro de Trinitate ait: O- y | | portet vt Creatorem perzaqua facta fant inteleilaconfpictentes, Trimitaterm intelligarnms.Hiuitos enim 1 rinita- - : e EU T 4st.) tis ve[loium itcreaturis appavet. T Hecenim wm Gera Rd.
arte diuina facfa fant e vnitatem quandam in fe ofren- c7. | | dunt,ch [petiem, dr ordinem.Nam quodque borum craa- | torum ci vnum aliquid efl, ficut funt mature corporum C ingenia animarum: ey aliqua fpecie forzuatur, ficut | unt fignre,velqualitates corporumyac docfrine,velarit — — | animarum:e? ordinem aliquem petit,aut tenet (icut funt! pondera Ld Diftinct. I1 L élationes animarum: ey sta tmereattri* prelucet vefliatum Trinitatis. Intlla enim "Trente fupra ortoo eff omnium verum, ce perfect fmapulebritudo,ct beatifstmadeleclatio.Summa autem oriqo, vt Augu[nus,oflendit in ib devera Religione intelliitur Deus Pater, à auo untomnia: áquo Filtus, ci Spiritus [anéfus. Perfectifg ma pulchritudo intellisitur Filius, fcilicet veritas Patris, mulhiex parte ei diffimilis:quem cum ipfoe 2 zpfo Patr. veneramtr:quiforma efl omnium que ab vno fac fiti: C Ad vnum referuntur, quetames ongctaymeceore n o Patreper Filium, neque [gis fitbzas falus e[]vzat, vmije Dens Jumme bonus effet, qui e$ nulli naturse, qua ab iio boza e[fet., inuidit: e vt in bono ipfo maneret, alia quantium vellet,alta quantum pofiet, dedit:qua bouttas 14131 rttrm Spiritus [ancfus, quiefl donum Patris, e Fily.. Ger: ipfum donum. Det cum Patre, Filo egae tmeoouis ei li colere c? tenere nos comuenit.Per covftderationes: i aque creaturarum «mtus fubflantie Trinitatem intei -- f$ etréa f gt.
- f$ etréa f gt.
- mus.lcilicet vuum Dcaum Patrem à quo fas ver iiis perquem fumus:ei- Spiritum fancium aquo (tnue.*rr licet principium adquod recurrimeas, c feymap qon fequimur, C? gratiam qua reconcilesmnr z uin icta quo aucforecond'ti fui us, (Prallituatzesm etus oer et " 4d vnitatem reformamur: e pacer qa Vi*tati sdbee remus fcilicet Deum quidixit: Fia: lux: e Ye bosse per quod facfum ejt omne quod [nb ]astia'ster e nai ursdcer| eit: i» donum benignitatis eins, qua placuit ouod sdcu| er Verbumfaéfum ef C reconmcilatum e[l auziari vi »2 | tnteriret. Ecce offenfum ej) qualiter in creaturis a!toiistenusimago Trinttatis indicaturinonentm per creszavará contessplationem fufficiens notitia Trinitatis potefl 2aberivelpotutt fime docfrine, velintertois tr fptrattanis reuelatione, Vndeilli antiqui Philofophi quaft »eroiibram (* delonginquo viderunt veritatem, dv fctenies incontita Trinitatis, vt Magi Pharaonis in tertia ftano. ád. Exi. 1.d iygamur tamen in fíde inuifibilium per ea que fact« DISTIN. III. PARS I De Trinitate, & Vnirate fecandum quod credita . perrationem iniclligicur.
Apeffolus nayque ait quod inwifililia Dei, &c.
Expofitio textus. Mal R1 vs egit Magifter de fanda Trinitate inquantum creditur. In bacfecunda parte azicde ipfa inquantum intelligitur.Et hiec pars diuiditur in tres p i -tes. In quarum prima ad intelligendam Trinita:ct». adducit congruas fimilitudines, & razioncs.In fecundi i5luitemergentes dubitationes, infra 4. diltiact in priacip Hi eritur qu^ [110 fatu necefJAria, &c.1ntertiaillis dubicationibus folutis determinat Trinitatis, & Vnitatis proprietates, & conditiones,infra diftin& 8.Nunede veritate, * fie de proprietate.
Ditifio, It 8 Mprima pars habet duas. In prima,adducit fimilitudines longinquas. In fecunda [imilitadines propinquas,fiue exprellas que attendunturin imagincibi: Nunc vero 14M ad eam perueniamus aibutationen.
ITEM prima pars habecduas. In prima oftendit Vniatem.In fecunda Trinitate, ibiz Nun reflat offendere, &c. Prima pars habet quatuor particulas. In prima probat auctoritate Apoftoli quod. Deus eft cognofcibilis per creaturam. In fecunda vero adducit varios modos cognoícendi,& radiones,ibi: N.un [c ait Ambrofiwe:In tertia MW S.Donau. Ton. 4. Lens ERREUR - Lh wu Pars L ondera, velcullocationes corporum, (7 Amores,vel dele- | A| dicitillos modos in auctoritate Apoltolt implican, 101; Eccetot moda, Inquartatangit,quid per przdictas rationes poflit probari, fcilicet eifentix Vnitas, non Trinitas, Ibi: Hecautem omniaad vnitatem. Similiterfecunda pars, in qua oftendit Trinitatem per fimilitudinem longinquam, quzattenditurin veftigio habet quatuor jparticulas. In prima oftendit Magifter rationem veftigiiin creatura. In fecunda oftendit quid:efpondeat ve-Itigioin Creatore quoniam Trinitas appropriatorum, Ícilicet originis, pulchritudinis, & delectationis,vt redlantur ingula hingulis, &c. ibi: Im ile enim Trinitate (tiia, &c. In tertia docetcontemplari in Deo Trint-«atem perconfiderationem veftigii in creatura, ibi: Per nhat: at:onem itaque creatuysrum, &cvbi oftendit Tri-3| nitarem appropriatorum in Deo, & quantum ad actum zc iai onis, & quantum ad a&um reformationis. In ja«itaautem particula oftendit quod confideratio Tririoris pervefligium non eft füfhciens, fed longinqua, ibl: Zee offenfuin e! qual terin cvestutis.. Ordo rationum Lformara:um ex littera, & earundé impugnationes quan-«um ac.ar;onem probandi, & vim inferendi, quia vi-» ^ — maratio: Qui potell quod nullaalia creatura poteft, eft |;::peromnera creaturam, Sed qui fecit mundum iftum, reciz quod nullaalia creatura peteft: ergo non eft creaitura fed faperomnem creaturam.
Dub. [L In ifta ratione videtur fupponi dubium dupliciter Ícilicet quod mundusille fitfactus,& quod creatura ipfum non potlicfacere: quorum vtrumque eft valde dubium. iSecunda ratio: Quifecit corporalia & fpiritus mutabiies, eft re omnia corporalia & E Deus cft |huiufinodi: ergo Deus cfl fpirituale immurabile.
Dub. 1I.
Hicftmiliter videturfupponi dubium quod Deus fecerit fpiritus,& iterum non fequiturex hoc, quod quia fecit mutabilia,idcofitimmuctabilis immo potius videtur fequi opporitum,fcilicet quod tit mutabilis. Tertia ratic. Qui fecit bona & me'iora eft optimus: fed Dcus lect cc iporaliaqua funt bona, & fpiritualia quz funt| melioia:eigo Deus eft optimus.
Dub.
Hzcratio fimiliter videtur nullam habere apparenriam.Q:uia tuncfimiliter quilibetartifex qui facit bona & meiiora, c(t optimus,quod eft falfum, Quarta ratio: Qu tacit palcara & pulchriora;eftipía pulchzitudo,fiuc pecies,& hoceít fpeciofiffimum.Sed Deus fecit pulcha, fiue fpeciofa;quia corporalia, & fpecioliora, quia frizi:ualia:ergo quifecit hzc,fpeciofiffimus eft.Similiter videtur ratio ifta non valere propter przdictam inftantiam. | | III.
Dub. YV.
III.
Dub. YV.
IrxM queriturdedifferentia iftarü rationum,& quo modo diftinguantur.Si dicas,ficut dicunt aliqui, quod funt quatuor penes quatuor genera caufarum: hoc nihil e(t, qui« genus cau(x materialis non cadit in Deo. Si dicas,quod penes modos cognofcendi; CoNTRA: Non funt nili tres, fcilicet in ratione cau- (x, obiationis,&excellentig. Ad obiectiones contra quatuor rationesiam dictas refpondctur. | R rmsPoNp. Dicendum quod omncs iftz rationes vt probent & inferant, fupponunt aliquid certum.Prima enim ratio fupponit quod productio rei de nihilo non oteíteífe ni à poteuria infinita: hoc fuppofito, cum certum fit nullam creaturam. habere potentiam infinitam, fequitur quod actus productionis rerum de nihilo lit eius qux eit fuper omnem creaturá: & ita ex hocactu tamquam "ur oimnies non valere vel dubium fupponere, Pri-|- Diem...de Disi mom.
poc c C C CCS n cnn c DN UURTR tamquam cx proprio cognoícitur Deus omnipotens, immenfüs. Inaliis tribus rationibus fupponitur ftatus, ficut in tota philofophia füpponitür ftacus in caufis: & avit. 7. lidco omne mutabile reduciturad immurabile. Quiain Pby/.es»- |mutabili non eft ftatus in genere efficientis nifi in moué-44. — |tenonmoto. Omneenim quod mouetur abalio mouetur.Similiter bonum & melius reducuntur ad optimíü, quia non eft ftatus in genere finis nifi in optimo. Similiter pulchrum & pulchrius ad pulcherrimum: quia non eft ftatus in genere fpeciei & forma nifiin eo quod eftipía fpecies per eílenciam. A n illud quod quazritur de diftin&ione rationum, gui penes genus caufarum tantuminec penes modos cognofcendi tantum, fed penes vtraque. Prima autem ratio fümitur fecundum rationem caufz. Aliz fumuntur penesrationem caue & excellentiz: quia confiderant ordinem, & diftinguuntur fecundum ordinem 1n triplici genere caufz vt cflicientis, fiue mouentis, finienis, & exemplaris.
^ Ex perpetuitate creaturarum intelligitur Conditereternu. — Dub. V.
CoNTRA: Effe&usnon eft perpetuus: ergo neque cfhciens eft eternus. | an IrzM queritur de hocquod dicit:Ex magnitudinà creaturarum Omnipotens:nihil enim valet: Fecit magna: ergo cft Omnipotens,vel oteft facere omnia.
Rzsp. Adhoc dicunt aliqui quod tantum eft quzdam perfuafio per fignum, non neceffaria argumentatio. Dicunt enim quod omnipotentia & eternitas cum fint infinite, non poffunt fufficienter probari per creaturas quz funt finite. Aliter tamen poteft dici quod quamuisnon fequatur iri quolibet efficiente, tamen neceffario fequiturin efficiente, fiue pétpetuante primo. Impoffibile enim eft quod nani ita magnum effe & itadifpofitum, & hoc totum ab aliquo qui non offitintotum:& qua ratione in hoctotum, & in quodber Similiterf eft primum perpetuans, eft omnino in a&u & nihil in potentia: & fi hoc cum poffit facere durare aliud in initum olus eftactu infinitum duratione:ergo aeternum.
Hac enim omnia que arte diuina facta (unt, vnitatem quandam in feoftendunt, & [peiem,C* ordinem. — Dub. V I.
ficut diabolus & reprobi. 4up. bb.
Cites, Des c.
uu p.. riant; dicunt con dendum.
Ap illud quod quaritur trium, quod non videtur conueniens, res creata habet tripliciter confiderari.
tumad fübftantiam principiorum, maretía, forma, compófitio ain numero, — Lib. I. Sentent.