(2) De his agitur in hoc c. 2. et 3. 4. 5.
BREVILOQUIUM. PARS 1l. CAP. II. 65 die formata est lux; secunda firmamentum factum est tà medio aquarum; tertia die separatae sunt aquae a terra et congregatae in /ocum unum; quarta vero die caeltm ornatum est luminaribus; quinta, aér et aqua. volatilibus et piscibus; sexta die, terra aniimalibus et hominibus; septima die requievit. Deus, non a labore nec ab opere, cum usque nunc operetur, sed 8 novarum specierum conditione; quia omnia fecerat vel in simili, sicut illa quae propagantur, vel in seginali ratione, sicut illa quae aliis modis introducuntur in esse.
2, latio autem ad intelligentiam praedictorum haec est. Quia enim res manant a. primo principio et perfectissimo; tale autem est onmintpotentissimum, saptentissimum et benevolenttssimum:. ideo oportuit, quot. Sic producerentur in esse, ut in earum productione reluceret triplex nobilitas praedicta et excellentia. Et ideo triformis fuit operatio divina ad mundanam machinam producendam, scilicet creato, quae appropriate respondet omn?potenttae; distinctio, quae respondet sapientiae, et ornatus, qui respondet bonitati largissimae.
. Et quoniam creatio est de nihilo, ideo fuit?$n principio, ante omnem diem (1), tanquam omnium rerum et temporum fundamentum.
5. Rursus, quia dis/fnctio corporum mundi attenditur secundum triplicem modum, ideo facta fuit per triduum. Est enim distinctio naturae /umtnosae a. perspicua el opaca, et haec facta est in prima die in divisione lucis a tenebris; et est distinctio naturae per-Spicuae a perspicua, et haec facta est secunda die in divisione aquarum ab aquis; et est distinctio.naturae 64 BBEVILOQUIUM. PARS II. CAP. il.
perspicuae ab opaca, et haec facta est tertia die in divisione aquarum a terris. In his autem implicite datur intelligi distinctio caelestium et elementarium, secundum quod post (1) declarabitur. Sie igitur distinctio fleri debuit per triduum. 4. Et quia ornatus correspondet distinetioni, ideo similiter tribus diebus debuit consummari. Est. enim ornatus uaturae usntnosae, et hie facetus est quarta die iu formatione stellarum, solis et lunae; et est ornatus naturae perspicuae, et hic factus est quinta die, in qua ex aquis facti sunt. pisces et aves ad ornatum aquae et aéris: est el ornatus naturae opacae, scilicet terrae, et hic faetus et sexta. die, in. qua factae sunt bestiae, factà sunt et reptilia, facta est. etiam ad. eonsummationem omnium natura humana. '. $. Maece autem omuia, licet potuerit Deus facere in iustanti, maluit tamen per successionem temporuin, tum propter distinctam et claram repraesentationem potentiae, sapientiae et bonitatis; tum propter convenientem correspoudentiam dierum sive temporum et operationum; tum etiam, ut sieut in prima mundi conditione (leri debebant seminaria operum fiendoruin, sie flerent et praeflgurationes temporum futurorum. — Unde in illis septem diebus «quasi seminaliter praecessit distinclio omnium temporum, quae explicantur per decursum septein aetatum (2). Et hinc est, quod. sex diebus operum additur septimus quietis; qui dies non seribitur habere vesperam, non «quia non habuerit dies (2) Vide supra Prolog. S 3. — De seq. propositione cír. August., Epist, 65. (ulias 119.) c. 10. n. 19. seqq.; IV. de Gen. ad lit. c. 9. n. 16. seqq.; lbid. c. 18. n. 3l. seqq. exponitur, cur septimus dies mane habuerit, non vesperam.
BREVILOQUIUM. PARS 1f. CAP. Ifl. 65 illa noctem succedentem; sed ad praefigurandam animarum quietem, quae nunquam habebit flnem. — SÍ autem diceretur alio modo, quod omnia essent simul facta (4); tunc omnes hi septem dies referuntur ad angelicam considerationem. Verumtamen primus modus dicendi est magis Scripturae consonans et atictoritatibus Sanctorum, et qui praecesserunt, et etiam qui secuti sunt beatum Augustinum.
Car. IIl.
De natura corporali quantum ad. csse.
1. De natura corporea quantum ad esse haec tenenda sunt, quod corporalis mundi machina tota consistit in natura caelestt et elementari, ita quod caelestis distincta est in tres caelos principales, scilicet empyreum, crystallinum et flrmamentum. — Intra firmamentum autem, quod est caelum. stellatum, continen-Ur septem orbes septem planetarum, «quae sunt; sitirnus, iupiter, mars, sol, venus, mercurius, luna. — Natura vero elementaris in quatuor sphaeras distinguitur, scilicet ignis, aris, aquae et terrae; et sic procedendo a summo caeli cardine usque ad centrum terrae decem occurrunt orbes calestes (2) et. quatuor (1!) Eccl. 18, 1: Qui vivit in. aeternum crenvit omnia simul. De hac secunda opinione Augustinl. cfr. Il. Sent. d. 19. a. 1. q. 2, ubi etiam auctoritates aliorum Sanctorum allegatae sunt, et in solut. ad 9. alia datur istius loci interpretatio. Vide etiam infra c. 5. (pag. 92. n. 4. seqq).
66 DHREVILOQUIUM. PAHS 1l. CAP. Ill.
sphaerae elemeutares; ex quibus integratur et. eonstituitur tota machina mundi sensibilis distincte, perfecte et ordinate.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia, cum natura corporaíis ad perfectionem sui et expressionem sapientiae multiformis primi principii requirat multiformitatem formarum, sieut. apparet in mineralibus, plantis et animalibus; necesse fuit ponere aliqua corpora sempéücia, quae. inultiformiter. possint misceri ad. introductionem forinarum multiformium; . et talis est natura subiecta eontrarietati, et haec est elementaris. Necesse etium fuil, fleri naturam, per quim haberent haee contraria. 1n. »ürto conciliari; et talis est natura /ucis. et corporis supercaelestis (A).
5. Et quoniam ("ro lieri non pelest nisi per contraria agentia et. patientia, ideo necesse fuit, dupliceim. contrarietatem fieri in. elementis, scilicet quantim ad qualitates activas, quae sunt. calidum et frigidum; et quantum ad passivas, quae sunt humidum et siccum. Et quia quodlibet elementum agit et patitur, ideo habet duas qualitates, unam. activam et alteram pussivaun, ita. tamen, quod unum principalem et proprium: ac per hoe neeesse est, tantum quatuor esse elementa secuudum quatuor qualitates praedietas, «quadrupliciter combinatas.
4. Natura vero caelestis aut est. uniformis et t£mqmobilis, et haec est. empyreum, quia (ux pura, aut mobilis et multiformis, el sic. firmamentum; aut. mo- (1) Cfr. il. Sent. d. 14. p. l. a.!. q. 2. fundam. 6. et in corp.; d. 17. a. 2. q. 2. — De mixtione et requisitis ad ipsain agit Aristot, 1. de Generat. et corrupt. text. 43-90. (c. 6-10.) et ibid. ll. text. |. seqq. de elementis. eorumque qualitatibus activis et passivis.
DREVILOQUIUM. PARS I. CAP. IV. 07 bilis et uniformis, et sic caelum medium inter empyreum et stellatum, quod est caelum crystallinum. Quartum autem membrum, scilicet quod sit multiforme et immobile, non potest stare, quia multiformitas disponit ad motus varietatem, non ad uniformem «quietem.
5. Sunt igitur tres cacli, quorum primum per totum est luminosum, scilicet empyreum; secundum per totum perspicuum, scilicet crystallinum; tertium ex utroque coniunctum, scilicet fpmamentum. Cum igitur tres sint caeli incorruptibiles et quatuor elementa variabilia; ut flat debita connexio, concordia et correspondentia, disposuit Deus septem orbes planetarum, qui sua varietate motuum et. incorruptibilitate formarum quasi quoddam vinculum essent ct iunctura inferiorum elementarium orbium et superiorum caelestium ad perficiendum et decorandum universum; quod secundum numerales proportiones (1) ordinatum dicitur et connexum. denario. caclestimm. orbium. et. quaternario elementorum, reddentibus ipsum proportionaliter tàm pulchrum quam perfectum cet ordinatum, ut suo modo suum repraesentet. principium.
Car. IV.
De natura corporali quantum ad. operari et influcre.
1. Quantum vero ad operari hoc tenendum est dc natura corporea, scilicet quod calestia influunt in terrestria et elementaria quantum ad distinctivam significationem temporum, scilicet dierum, mensium et an- (!) Cfr. Quaest. de scientia Christl, q. 3. ad 8. Vide ctiam Boeth.,. de Arithmetica, c. 4. seq. et Il. c. 40. seqq.
65 BHEVILOQUIUM. PAlS 1I. CAP. 1V.
norum. Sic enim dicit Scriptura (1), quod sint t5 signa el tempora el dies et annos. — lufluunt. etiam quantun: ad. e/fectibcum. producüionein. rerum generabilium et. corruptibilium, scilicet mineralium, | vegetabiliuin, sensibilium et corporum humanorum. — Sic tamen sunt in signa temporum et regimen operationum, ut non sint certa signa futurorum contingentium, nec influant super liberum arbitrium per vim constellationum, quam dixerunt aliqui philosophi esse futu.
2. Hatio autem ad intelligentiam praedietorum haec est: quia, cum in corporibus caelestibus propter proximitatem ad primum priucipium sit /uz, motus, calor et virtus — (lux ratione suae formae et speciei, $10(us respectu superioris influentis, calor respectu inferioris naturae. suscipientis, oirius vero. omnibus inodis praedictis — cum, inquam, ita sit, caelestia corpora per (umen et motum sunt. in. distinctiones. temporum, scilicet diei, secundum lucem solis et imotum firmamenti; ensis, secundum motum lunae in circulo obliquo (2); anni, secundum motum solis in. eodem circulo; temporum vero seeundum varium planetarum motum, distantiain. et. concursum, ascensum et deseensum, retrogradationem et. statum, ex. quibus. oritur diversitas in. temporibus.
3. Per viriutem autem. et calorem influunt ad productionem eorum quae ex elementis generantur, excitando, promovendo, conciliando; ita quod secundum conciliationem contrariorum ab aequalitate remotam influunt. in mineralia; secundum conciliationem ab BREVILOQUIUM. PARS 1f. CAP. IV. 60 aequalitate minus longinquam, in vegetabilta; secundum conciliationem aequalitati proximantem, iu sensibilia; secundum vero conciliationem aequalem, in corpora humana. quae disposita sunt ad nobilissimam formam, «quae est anima rationalis (1); ad quam ordinatur et terminatur appetitus omnis naturae sensibilis et corporalis, ut per eam quae est forma, ens, vivens, sentiens et 1ntelltgens, quasi ad modum circuli intelligibilis reducatur ad suum principium, in quo perficiatur et beatificetur (2). | 4. Et quoniam in illud tendit per liberum arbitrium, ideo «quantum ad. arbitrii. libertntem. praecellit omnem virtutem corporalem; ac per hoc cuneta. nata sunt sibi servire, nihil autem sibi dominari habet nisi solus Deus, non fatum seu vis positionis siderum.
3. Et propterea indubitanter verum est, quod sumus finis omnium eorum quae sunt (5); et omnia corporalia facta suut ad humanum obsequium, ut cx illis omnibus accendatur homo ad amandum et laudandum Factorem universorum, cuius providentia cuncta diísponuntur. Haec igitur sensibilis corporalium machina est tanquam quaedam domus a summo opifice homini fa-. bricata, donec ad domum veniat non manufactam in caelis (4); ut, sicut. antma modo ratione corporis et status meriti nunc est in terris, sic aliquando corpus ratione animae et status praemii sit in caelis.
(2) Cfr. Rom. 8, 19. seqq., et tom. Il. pag. 421. noto 4.
(4) Epist. 1f. Cor. 5,!: Domum non manufactam, acternam in coelis.
10 BREVILOQUIUM. PARS Il. CAP. V.
Cav. V. De modo describendi praedicta in. sacra. Scriptura.
1. Ex iam dietis eolligitur, quod. sieut. Deus res ordinate condidit quantum ad tempus et. ordinate. disposuit quantum ad situm; sie. etiam ordinate guber-^at quantum. ad. influentiam; et. Scriptura ordinate narrat quantum ad. doctrinae sufficientiam; licet non ita explicite describat distinctionem orbium nec caelestium nee elementarium, parum aut nihil dicat de motibus et virtutibus corporum superiorum et de mixtionibus elementorum et elementatorum, et quod plus est, nihil explicite narret de conditione supernorum spirituum, maxime cum describit istud universum in esse produetuim.
3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium reddat se nobis cognoscibile et per Scripturam et per creaturam, per librum creaturae se. manifestat. ut. principium | e/fectivum, per librum Scripturae. ut. principium reparattvum; et quia principium reparativum non potest cognosci, uisi cognoscatur et e/fectivum: ideo sacra Seriptura, licet. principaliter agat de operibus reparationis, agere nihilominus debet de opere conditionis, in quantum tamen ducit in cognitionem primi principii efficientis; et ideo ipsa est cognitio subZimus et salutaris: sublimis, quia de principio e/fectivo, «quod est Deus ereator; sa/ularis, quia de principio reparativo, «quod est Christus salvator et mediator.
.9. Rursus, quia sublimis est, utpote quiu agit de primo principio et ente summo; ideo non descendit BREVILOQUIUM. PARS Il. CAP. V. 14 ad describendas speciales entium naturas, motus, virtutes et. differentias; sed stat in generalitate quadam, in qua implicantur specialia, describendo scilicet conditionem mundi quantum ad dispositionem et influentiam quond naturam luminosam, opacam et perviam in generalitate quadam.
4. Et quoniam primum principium, de quo agit, habet in se ordinem naturae in existendo, ordinem sapientiae in disponendo, ordinem bonttotis iu influendo; ita quod ordo naturae habet simultatem et aequalitatem (4); ordo sapientiae considerat prioritatem et posterioritatem; ordo influentiae superioritatem et inferioritatem; ideo ad insinuandum ordinem naturae determinat Scriptura, iuxta quod Deum operari decebat: quod i» princtpto, ante temporis decursum, fuerit illa triplex natura de »onesse in esse producta, cum dicit (2): /n. principio creavil Deus caelum et lerram; ei: Spiritus Dei ferebatur super aquas. Ubi nomine cael: insinuatur natura luminosa; nomine /errae, opaca; nomine aquae, pervia sive perspicua, sive. contrarictati subiecta, sive supra contrarietatem elevata. — Ubi etiam insinuantur Trinitas aeterna, scilicet Pater in nomine Je? creantis, Filius in nomine principii, Spiritus sanctus in nomine Spiritus Det. — Et sic intelligendum est illud «quod dicitur (3): Qui vivit in aeternum creavit omnta simul; non quia ea ereaverit in. chaos omnimodac. eonfusionis, secundum quod. finxerunt. poéctae, eum. produxerit lane. triplicem naturam. sumaiiam in summo, mediam in medio et 1?n/imam in infimo; nec ctiam in esse omnimotae distinctionis, cum caelum esset perfectum, et 19 BREVJLOQUIUM. PARS IH. CAP. V.
lerra éncomposila (1), uatura media, quasi medium tenens, nondum esset ad perfectam distinctionem deducta.
3. Ad insinuandum autem ordinem sapientiae in disponendo determinat, quod haec triplex natura nou simul fuit dislincla et ornata, sed. iuxta. triplieis naturae creatae exigentiam per triduum distincta et per triduum aliud ornato; ut. sicut. Deus in principio triplicem. naturam simul creavit in. primordio temporis, sic successioue temporis in triplici mensura teinporis, Scilicet triplicis diei, tiplieem faceret. distinctionein naturae. triplicis creatae; et rursus in alio. triduo, triplicem ornatum triplicis naturae distinctae.
6. Ad insinuandum vero ordinem onitats in. influendo determinat, quod haec triplex natura collocata est in mundo secundum sub et supra. iuxta suaab diguiateni e dufluentiain. — VA. quia. Goninosum plurimum habet. de. specie, ideo sibi debetur. circionferen-La; quia opacum minimum habet de specie, ideo sibi debetur centrum; quia vero (2) pervia tenet medium, ideo medium sorlita est situm. Et quoniam natura pervi et perspicui commuuis est naturae caelesti et. elementari, et rursus /uminosa utrique. convenit: ideo recte dicitur firmamentum factum zn 24edio aquarum(5), (1) Secundum translationem septuaginta: iuterpretuin, Gen. 4, 2. Vulgata: Terra...vacua.
(2) Supple natura. De seq. propositione, in. quu. eaedem edd. voci pervà praeflgunt. corporis, cfr. Avistot., ll. de Anima text. 68. (c. 7.) et de Sensu et sens. c. 3. — llaec et quaedum alia dicta sunt iuxta. opiniones tunc. cominunes.
(3) Gen. 1, 6. — De notura et inluentia aquarum supra flrmiimentuin positarum sive caeli ceystallini cfr. Hl. Sent. d. 14. p. V. u. 5. q. 4, ubi etiam dictum Basilii occurrit (pag. 338, nota 3.), secundum «quod. aquae supra flrinamentum « constitutae suut ad reprimendum calorem » etc, ut aliquanto inferius dicitur.
BhREVILOQUIUM. PARS II. CAP. V. TO non quia aquae supra caelos sint aquae fluxibiles, frigilae, graves et corruptibiles; sed quia subtiles et in-.eorruptibiles, perviae et super omnem contrarietatem sublimatae, ac per lioc caelestis naturae et in caelestibus eollocandae ratione nobilitatis formae.
: 1. Collocantur etiam ratione virtutis et influentiae. Quia enim omnis ratio corporalis in rebus inferioribus regulam, originem et vigorem sumit a natura caelesti; cum duae sint qualitates activae, scilicet calidum et frig/dum (1), et aliquod sit eaelum principaliter influens et calidum, utpote. caclum sidereum ratione luminositatis: congruum fuit, quod aliquod influeret super frigidum, et sic crystallinum. — Et sicut caclum stdereum, licet influat ad calorem, non tamen est formaliter calidum; sic etiam caelum, quod dicitur aqueum sive ervstallinum, nou est essentialiter frigidum. — Unde quod Sancti dicunt, quod aquae sunt ibi constitutae ad reprimendum calorem superiorum corporum et eetera. similia, non sccundum formalem praedicationem, sed seeundum. cflicientiam et. influentiam sunt intelligenda. — Competit ergo conditio ereaturae sccundum ordinem praedictum ordini creatricis sapientiae et divinae Scripturae, quia est scientia su^/smis.
8. Rursus, quia ipsa est scientia sa/utaris; ideo non determinat de opere conditionis nisi propter opus reparationis. Et quoniam Angeli sic. conditi sunt, ut labentes nullatenus reparentur, sicut apparchit in. scquentibus (3); ideo taeetur secundum litteram exteriorem Angelorum lapsus ct conditio, quia non debea subsequi reparatio. | 74 BREVILOQUIUM, PANS Il. CAP. VI.
9. Quia vero sublimitatem. Scripturae non decebat prorsus retieere de eouditione sublimissimae ereaturae; ideo sic saera Seriptura describit rerum eonditionem, iuxta quod exigit scientia sublimis et salutaris; ut tamen secundum spiritualem intelligentiam tota conditio htteraliter descripta spiritualiter referatur ad. deseribendam hierarehiam angelicam et ecclesiasticam: ideo seeundum | spiritualem: intellectum. describitur in illis tribus naturis primo productis hierarchia angelica. nomine caeli (4), et ecclesiast/ica. nomine terrae, et gratia, per quam irrigatur utraque, nomine aquae.
10. Rursus, per septenarium dierum intelligitur septiforimis Ecclesiae. status. seeundum decursum septem aetatum (2). Per eundem etiam. septenarium intelligitur septiformis Angelorum. conversio à creatura ad Deum. — Et sic ex praedictis. apparet sullicientia et veritas Seripturae in diversis opinionibus Sanetorum, scilicet Augustini et aliorum, quae sibi non con-Iradicunt, cum verae sint, si recte. intelligantur.
Car. VI. De productione superuorum. spirituum.
1. Consequenter. vero. agendum est. de natura spirituali et. incorporea, cuiusmodi est angelica, de «ua (2) De quo supra in Prologo $ 2. — lu seq. propositione tangitur. opinio Augustini docentis, per septem dies intelligi septemplicem | considerationem sive illuminationem | intellectus ungelici respectu eorum quae in Scriptura diversis diebus narrantur creata. Cfr. Hl. Sent. d. 12. a. 1. q. 2. et d. 13. a. I. q.!, ubi etiam baec opinio eodem modo, sicut hic. fit, cum sententia aliorum Sanctorum reconciliatur.
WBRUEVILOQUIUM. PAQUS If. CAP. VI. T) considerari oportet quantum ad conditionem supernorum spiriluum, quantum ad. ruinam. daemonum et quantum ad confirmationem bonorum Angelorum (1).
9. Sciendum est igitur, quod Angelis a primordio suae conditionis quatuor sunt attributa, scilicct simplicilas essentiae, personalis discretio, propter rationem insitam memoria, intelligentta el voluntas, et libertas arbitrii ad eligenda bona et respuenda mala (2). — Haec autem quatuor attributa principalia alia quatuor comitantur, scilicet vir(uositas in. operando, o/ficiositas in ministrando, perspicacitus in. cognoscendo et. tmmulabilitas post eiectionem sive iu bono, sive in malo.
5. Ratio. autem. ad. intelligentiam | praedietorum haec est: quia. primum principium, hoc ipso quod primum, omnia de nihilo produxit; ideo non tantum prope nihil, sed etiam prope se (5); non tantum substantiam * se longinquam, scilicet naturam corpoream, producere debuit, verum etiam propinquam; ct haec est substantia intellectualis et incorporea, quae hoc ipso, quod. Deo simillima est, szmplicitatem habet naturae et discretionem personalem, ut Deo assimiletur ex parte substantiae sive communis, sive individuae (X). — Habet etiam in mente imaginem Trinitatis secundum memoriam, intelligentiam et voluntatem; habet ctiam libertatem. voluntatis, ut assimiletur Deo ex parte potentíae sive naturalis, sive electivae, ut sic potentia na- (2) Secundum Hug. a S. Vict, quem sequitur Magister Sent, Il. Sent. d. Ill. c. ].
(3) August, XII. Confess. c. 7. n. 7: Tu eras, et aliud nihil; unde fecisti caelum et terram duo quaedam: unum prope te, alterum prope nihil.
16 BREVILOQUIUM. PARS II. CAP. VII.
turalis iusignita sit Dei imagine, electiva vero arbitrii libertate. Nequaquam enim perveniret ineritorie ad praemium gloriosum, quod facit quemque beatum, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium; hoc autem esse non potest nisi in substantia rationali, quam comitatur memoria, intelligentia et voluntas. Ubi autem est ratio, oportet, quod sit « rationalis naturae substantia individua (1) », necesse. est. etiam, quod sit substantia. spiritualis et incorporea, ae per hoc sonpéez, omui cureus dimensione quantitativa.
4. Talis autem substantia hoc ipso, quod simplex, est vir(uosa $n operando (2); et personaliter distincta, competit ei distinctio officii in. ministrando; hoc ipso quod simplex et virtuosa, competit ei perspicacitas tn discernendo; hoe ipso, quod simplex et. perspicax, habeus intellectum deiformem (5); ideo stabilitatem habet post electionem in electo sive in bono, sive in. malo. — Et hae conditiones ipsam generalem eonditionem supernorum spirituum generaliter comitantur.
Cav. VII. De apostasia daemonum.
1, De apostasia daemonum hoc tenendum est, quod Deus Angelos fecit bonos, medios timen inter se, summum bonum, et commutabile bonum, quod est crea- (I) Id est persona, secundum — Boetbi.; cfr. 1. Sent. d. 25. a. 4. q. 2. — Quod liberum arbitrium compelat. soli substantiae rationali, fusius ostenditur 1l. Sent. d. 25. p. 4M, q. 4.
(91 Vide supru pag. 62, notam 2. (Lib. de Cuusis).
(3, Secundum Dionys.; cfr. tom. Il. pag. 50, nota l. el pag. 177, nota 5$. (allegatus in solvenda quaest. de obstinatione voluntatis daemouuin).
BREVILOQUIUM. PARS TI. CAP. VII.. Tl tura; ita quod, si converterentur ad amandum quod est supra, ascenderent ad statum gratiae et gloriae; si vero ad bonum commutabile, quod est?nfra, hoc ipso ruerent in malum culpac et poenae; quia non cest « dedecus peccati sine decore iustitiae (1) ». — Primus inter Angelos lucifer, pracsumens de privato bono, privatam appetiit excellentiam, volens aliis superferri; et ideo cecidit cum ceteris consentientibus sibi. Cadens autem factus est fmpoenilens, obstinatus et obcaecatus et exclusus a. Dei contemplatione et deordinatus $n operatione, toto nitens conamine ad subvertendum hominem per tentationem. multiplicem.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium sit summe bonum, nihil facit, quod non sit bonum; quia a bono non procedit nisi bonum (2); quod tamen fit ab ipso loc ipso minus est eo, et ideo non potest esse summum bonum. Fuit igitur Angelus a Deo conditus bonus quidem, sed non suimmus, perficiendus. tamen, si affectu. tenderct in summum.
(1) August., fl. de Lib. Arb. c. 15. n. 4f, docet, nullo temporis intervallo peccatum a poena esse divisum, « ne vel puncto temporis universalis pulcritudo turpetur, ut sit in ea peceali dedecus sine decore vindictae ». Ibid. I. c. 19. n. 53. insinuatur definitio peccati: Aversio ab incommutoabili bono et conversio ad mutabilia bona. — Quod Deus Angelos non crenverit malos, ostenditur Il. Sent. d. 3. p. Il. a. 4. — De percato luciferi et minorum angelorum vido ibid. d. 5. o. 1. et 2. — De loco, in quem ceciderunt, cfr. ibid. d. 6. a. 9. — De potestate tentàndi homines vide ibid. d. 8. p. Il. per totam.
(2) Dionys., de Div. Nom. c. 4. $ 19: Neque enim ignis est infrigidore, neque boni non bona producere. Cfr. tom. Il. pag. 1!3, nota 7.
18 DREVILOQUIUM. PARS H. CAP. VII.
3. Et quoniam per liberum arbitrium voluntatis poterat tendere in. bonum summum, vel. converti. ad bouum privatum; Jucifer, suae puleritudinis et altitudinis consideratione excitatus ad se diligendum et suum privatum bonum, praesurusit de altitudine habita et amlivil. excellentiam. propriam, non tunen obtentam; ae per hoc praesumendo constituit se sibi principium, in se ipso gloriando; et a2biendo constituit se sibi summum bonum, in. se ipso quiescendo. Cuin autem ipse nec suminum esset. principium nec summum bonum, necesse fuit, quod inordinato ascensu rueret; pari ratione et omnes iu hoc consentientes.
Á. El quia. « non est dedecus peecati sine. decore iustitiae »; ideo statim, eum cecidit in peccatuin, cum ceteris. adhlaerentibus sibi perdidit. jocum | summum, scilicet empyreum, descendens ad. imum, scilicet. caliginosum aérem, vel infernum, ità «quod. lapsus in eulpain. fuit per liberum arbitrium, lapsus vero in poenum per divinum iudicium. — Et quoniam iminutabilitatem habebat post electionem, ideo statim obstinatus. est in malo, et per lioc excoecatus a. vero et deordinatus est in operatione et?nfirmatus in. virtute: ideo voluntas eius impia et acto aversa a Deo conversa est ad. hominis odtum et invidiam; et perspicacttas. rationis i vero lumine excaecata conversa est ed decepttones per divinationes et cautelas (1); et o//iciositas in ministrando a vero imninisterio amota conversa est ad tentamenta; et virluositlas imminuta et coarctata, quantum permittitur, convertitur ad mirabilia facienda per trausmutationes repentinas, quas facit eirea corpoream creatu- (1) Du Cange, Glossarium etc.: Caulela, cautelia, cautella saepius in. malam pacrtem. accipiuntur pro fraude, astutia, dolo.
BREVILOQUIUM. PARS 1]. CAP. VIII. 19 ram. — Et quia haec omnia deordinata sunt per voluntatem depravatam per superbiam; ideo haec omnia convertit ad. fomentum suae stperbiae, quaerens ab hominibus coli et adorari ad modum Dei. lMinc est, quod. « omnia male agit (1)»; quod tamen iuste Deus modo. permittit ad. vindictam. malefactorum,. laudem vero bonorum, sicut apparebit per finale iudicium.
Cap. VIII.
De confirmatione bonorum. Angelorum.
1. De confirmatione. vero. Angelorum hoc tenendum est, quod sicut. angeli a. eo. aversi statim sunt obstinati per impoenitentiam; sic ad Jjeum converst statim fuerunt confirmati per gratiam et gloriam in voluntate, perfecte. i//uÓ:nati in. ratione secundum cognitionem »iatutinam et vespertinam, períeete. fortificali in virtute sive $mperaliva, sive. exsecultva, et perfecte ordinati in. operatione. sive. contemplativa, sive nminisirativa; et hoc secundum tr?pitcem hierarchiam, scilicet supremam, mediam et infimam. — Ad supremam autem spectant Throni, Cherubim et Seraphim; ad mediam Dominationes, Virtutes et Potestates; ad infimam Principatus, Archangeli, Angeli. Ex «quibus plurimi sunt in euinisterium missi (9) et ad custodiam (1) Ut dicit Glossa apud Petr. Lombard. In Il. Cor. 6, 45. Cfr. tom. Il. pag. 493, nota!.
(2) Hebr. 4, 44. — De triplici actu hierarchico, scil. purgandi, illuminandi et perficiendi, ex Dionysio sumto, cfr. tom. ll. pag. 127, note 9. et pag. 267, nota &. — Quae hic summatim tanguntur plenius exponuntur in ll. Sent, scil. d. V. lit. Magistri, c. 4. seqq., ct. ibid. Comment. a. 3. q. 4. seq.; 80 BREVILOQUIUM.. PARS JI. CAP. VIII.
hominum deputati, quibus ministrant purgando, illuminando et perficiendo, secundum imperium voluntatis Dei.
2. Ratio autem ad intelligentiam. praedictorum haec est: quia, cum Augeli propter expressam similitudinem et propinquitatem ad primum et summum principium habeant. £ntellectum. deiformem (41) et. immutabilitatem post consensum ex libertate arbitrii; divina superveniente gratia, ad summum bonum. couversi, eun totaliter in. Deum tenderent, per gloriam fuerunt. confirmati pariter et. perfecti: ideo. quantuin ad voluntutem fuerunt. stabiles et felices; quantum ad rationem, persptcaces, ita ut nou tautum eognoscerent res in proprio genere, sed etiam iu arte, ac per hoc non tantum haberent. cognitionem vespertinam, sed etiam matulinam, vel. etiun. diurnam, propter illius lucis plenitudinem et omtimodam puritatein, respectu euius omnis ereatura merito potest dici tenebra (2). — Quantum autem ad. virtuositatem. perfecte. forüficati sive iu tmperando, sive in exsequendo, vel assumto corpore, vel etiam non assumto. — Quantum vero ad operationem perfectissime ordinati, ut iam non possint deordinari nec ascendendo ad contemplationem Dei nec descendendo ad miuistrandum homini; quia cum Deum d. VII. lit. Magistri, c. 1-4, ac ibid. Comment. p. I. a. 2. q. 3. de confirmatione Angelorum; d. 3. p. ll. a. 2. q. 1. seq. et d. 4. a. 3. q. 4. seq. de eorum cognitione; d. 9-11. de eoruin ordinibus, snissioue. eà ministerio sive custodia respectu. hoininum.
(1) Cfr. supra pag. 76, nota 3.
(2) Secundum August.; cír. tom. Il. pag. 444, nota 5. — De corpore ab Angelis assumto cfr. ll, Sent. d. 8. p. I. per totam.
BREVILOQUIUM. PARS Il. CAP. VIII. 81 facie ad. faciem (4) contempletur, quocumque mittantur, intra Deum currunt.
9. Aguntur enim et agunt secundum ordinem hierarchicum in eis:n:i&atum per naturam et consummatum per gloriam, quae, stabiliendo liberi arbitrii ver-(ibilitatem, Wustravit. perspicacitatem, ordinavit o/fictositatrem et roboravit. virtu/em, secundum «quatuor attributa superius (2) nominata. — Perspicacitas. autem rationis in contemplando aut principaliter respicit ad matestatem divinam venerandam, aut ad veri&a/em 1ntelltgendam, aut ad bonitatem desiderandam; et secundum hoc sunt tres ordines in prima hierarchia, scilicet Throni, ad quos reverentia, Cherubim, ad quos sapientia, et Seruphim, ad quos spectat benevolentia. — Ad perfectam autem viritositatem spectat virtus fmperativa, virtus exseculiva et virtus erpeditiva (5). Prima ad fominattones, secunda ad Vir(utes, tertia vero ad Potestates spectat, quarum est arcere potestates contrarias. — Ad perfectam o/ficiositatem spectat regere, revelare, ct relevare. Primum est Princtpatuum, secundum Archangelorum et tertium Angelorum, quia custodiunt, ne stantes cadant, et cadentes adiuvant, ut (*) Epist. I1. Cor. 13, 19. — Gregor., ll. Homil. in Evang. homil. 34. n. 43: Et mittuntur igitur et assistunt; quia, etsi circumscriptus est angelicus spiritus, summus tamen spiritus ipse, qui Deus est, circumscriptus non est. Angeli itaque et missi et ante ipsum sunt, quia quolibet missi veniant, intra Ipsum currunt. Cfr. 11. Moral. c. 3. n. 3.
(2) Cap. 6. — De numero ordinum Angelorum eorumque officiis cfr. Il. Sent. d. 9. Praenotata; ibid. q. 9. exponitur, quomodo ordinum distinctio sit a natura et a gretia (gloria).
(3) Libr. fl. Sent. d. 9, Praenotoata, triplex haec virtus consistere dicitur in praesidendo, operando ct resistendo.
89 BREVILOQUIUM. PARS H. CAP. IX.
resurgant. — Et sie patet, quod haec omnia. sunt. in Augelis seeundum plus et. minus, gradatim a. superioribus descendendo usque ad ima. Ordo. autein. denominari delet ab. eo quod. « excellentius. accepit. in munere (1) ».
Car. IX. De productione hominis quantum. ad. spiritum.