8. Si ergo proprie accipiatur malum, secundum quod 9st privatio boni naturalis et affectio involuntaria et malum, quod patimur; sic non coincidit cum malo culpae in idem, licet sit annexum eidem. Si autem accipiatur /arge, ut. dicatur malum, quod patimur sive a nobis, sive aliunde, sive in natura, sive in voluntate; sic coincidunt?n idem, sed non ad idem, vel secundum tidem: quia quod est culpa in se dicitur praecedentis poena; vel cutpa ratione actionis dicitur esse poena ratione passionis. — Et sic patet, quomodo, pro quanto et quare aliquid simul dicatur peccatum et poena peccati.
Car. XI.
De origtne peccatorum finalium, quae sunt peccata 1n. Spiritum. sanctum.
4. De peccatis autem finalibus sive irremissibilibus, cuiusmodi sunt peccata in Spiritum sanctum, liaec tenenda sunt, quod licet omne peccatum generaliter sit contra Deum trinum et unum, appropriate tamen dicitur aliquod peccatum esse tn Patrem, aliquod:n Ftlium, aliquod in Spiritum sanctum. — Hoc autem peccatum in Spiritum sanctum trremisstbile dicitur in hoc saeculo et in futuro (1), non quia in hoc saeculo non possit dimitti, sed quia raro dimittitur aut vix in hoc saeculo quantum ad culpam, modicum autem et quasi nihil flet sibi remissio in futuro quantum ad poe- (!*) Matth. 19, 39: Qui autem dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro (ibid. mentio fll peccati. contra Filium hominis). — De hoc cap. cfr. il. Sent. d. d. 43. per totam.
194 BREVILOQUIUM. PARS lil. CAP. XI.
nam. — Huius autem peccati sex sunt differentiae, scilicel invidia fraternae gratiae, impugnatio. veritatis agnitae, desperatio, praesumtio, obslinatio mentis el qmpoenilentia. finalis.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum peccatum dicat recessum a primo principio trino et uno, omue peccatum imaginem Trinitatis deformat et ipsam animai foedat. quantum. ad triplicem potentiain, scilicet irascibilem, rationalein et concupiscibilem; et a libero arbitrio procedit, quod gerit in se insigne Trinitatis: Patris, ratione facultatis; Filii, quia raton:s,; Spiritus saucti, quia voluntatis.
3. Licet autem haec tria econeurrant simul ad omnem culpam, quaelibet tamen harum per suum defectum potest esse ratio deordinandi alias. Defectus autem. cirea. fucultatem. est impotentia, circa. rationem est iznorantia, cirea voluntatem est malitia. Et hine est, quod eum quaedam sint peecata ex. àmpotentia, quaedam ex:gnorantia, quaedam ex »aíita; et poteutia attribuatur Patri, sapientia Filio et voluntas Spiritui sancto (4); quod quaedam dieuntur esse 75 Patrem, quaedam in. Filium, quaedam £n. Spiritum sanctum. Et. quoniam nihil magis est in voluntate quam: ipsa voluntas (2); et voluntas ipsa est origo peccati: (1) Cír. supra p. |. c.6. — De tripllci peccato, scil. ex in(lriiitate, ignorantia et malitia, eiusque diversa gravitate vide Gregor., NXV. Moral c. 11. n. 28, et Isidor., ll. Sent. sive de Sum. Bono, c. 17, n. 3. seqq, ex quo. Magister Sent. quaediun retulit |l, Sent. d. XXI. c. &. in (ine.
(2) August., |. de Lib. Arb. c. 12. n. 26. Quid enim (tam In voluntate quam ipsa voluntas sita est? Ibid. Il. c. 3. n. 7: Nihil tam in nostra potestate quam ipsa voluntas est. Cfr. H. Sent. lit. Magistri, d. XLI. c. &.
BREVILOQUIUM. PARS Ill. CAP. XI. 195 nullum peccatum est adeo voluntarium et mere, sicut illud quod provenit ex corruptione exsistente in voluntate. — Cum enim dupliciter dicatur involuntarium, Scilicet per violentiam et per tgnorantiam:; primum per defectum potentiae, secundum per defectum scientiae (4); quando voluntas sola corruptione sua, licet possit resistere et sciat, hoc malum esse, aliquid eligit; tunc dicitur peccare ex certa snalttin; et tale peccatum mere procedit ex improbitate voluntatis liberi arbitrii et directe impugnat gratiam Spiritus saneti. — Et quia mere procedit ex libertate arbitrii, ideo non habet colorem exeusationis, et propterea modicum et quasi nihil debet ei qui punitur, de poena rclaxari. Quia vero directe impugnat gratiam Spiritus saneti, per quam fit remissio peccati; ideo dicitur:rremissibile, non quia nullo modo possit remitti, sed quia, quantum est de se, directe est impugnativum medicamenti et remedii, per quod fleri habet remissio peccati.
4. Et quoniam remissio peccati fit a Deo per gratiam poenitentíalem intra ecclesiasticam unitatem; ideo differentiae huius peccati accipiuntur, secundum quod directe impugnant illa tria. Aut enim impugnant ipsam gratiam poenitentialem 2» se; aut in comparattone ad Deum, a quo datur; aut in comparattone ad. unttatem Ecclesiae; sic, quia unitas Ecclesiae consistit in flde et caritate, sive in gratia et veritate (2): sic est duplex peccatum: unum scilicet?nvidia fraterne gratiae et tmpugnatio verttatis agnttae.. — Si in comparatione (1) Vide Aristot., Hl. Ethic. c. 4. et Damasc., Il. de Fide orthod. c. 24. Cfr. 1l. Sent. d. 22. a. 9. q. 3.
(2) loan.!, 17: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per lesum Christum facta est.
196 BHREVILOQUIUM. PARS lil. CAP. XI.
ad Deum dantem; cum universae viae eius quantum ad iustificationem maxime sint fmisericordia et veritas (1), sic est duplex peccatum: unum scilicet, quod impugnat misericordiam, et lioc est desperatto; aliud, quod impugnat iustitiam, et hoc est t»puntlatis prae-Surio. — Si vero impugnat ipsam gratiam poenitentialem;n se vel secundum se, sic est. duplex: quia gratia poenitentialis facit reszire a. commissis et praecavere a committendis. Contra primum est. obstinatio ment, contra secundum est 2mpoenttenlia | finalis, secundum quod /inalis impoenitentia. dicitur. propositum non poenitendi; sie enim est species peccati iu Spiritum sanctum. Secundum autem quod /ina/is tmpoenitentia dicit continuationem peccati usque iu (inem, sic est sequela omnium mortalium, quae in hac vita non remittuntur, et inaxime omnium specierum peccati in Spiritum sanctum.
3. Et sic omne peccatum:2i44m sumit a. superbia (2) et consummatonem sive (inem habet in finali impoeuitentia; in quam qui pervenerit corruit in ge-. henuain, à quà. nullus peecaus mortaliter potest liberari, nisi interveniat gratia immediatoris Christi. Et ideo incarnationem ipsius desiderabat universitas salvandoruin, cui metiatorí Domino nostro omuis Aonor et gtoria in saecula saeculorum. Amen (95).
(1) Psalm. 24, 10: Universae viae Domini misericordia etc.
(3) Epist. V. im.!, 17. Ibid. 2, 5: Unus et mediator Dei et hominum, homo Christus lesus.
PARS QUARTA.
De incarnatione Verbi.
Cav. I.
De vatione, qua. Verbum Dei debuit incarnart vel decutt.
4. Postquam aliqua praedicta sunt de Trinitate Dei, de creatura mundi et de corruptela. peccati; rcstat nunc aliqua breviter dicere de incarnatione Verbi. per quod quidem Verbum incarnatum facta est salus et reparatio generis humani, non quia aliter Deus non potuerit humanum genus salvare vel liberare, sed quia nullus alius modus erat ita congruus et conveniens ipsi reparatori et reparabilt ct reparattont (4).
29. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quía, cum principium effectivum rerum non potuerit nec decuerit esse nisi Deum; et non minus sit res conditas reparare quam in esse producere (2), sicut non minus est bene esse quam simpliciter esse: (2) August, de Verbis Apostoli, serm. 176. (alias 10) c. 5. n. 5: Nemo recreat, nisi qui creat etc. Cfr Bonav., tom. Il. pog. 28, nota 2.
198 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. I.
decentissimum fuit, rerum principium reparativuu esse Deum summurnn, ut, sieut omnia. ereaverat. Deus. per Verbum inereatum, sie omnia curaret per Verbum incarnatum (1). Quoniam ergo. Deus omnia fecit potenter, sapienter et optime seu benevolenter; decuit, ut sic repararet, quod suam potentiam, sapientiam et. benevolentium ostenderet. Quid autem — potentius, quam coniungere extrema summe distantia in. unam. personam (2)? Quid sapzen(us et congruentius, quam quod ad. perfectionem (totius 4niversi fieret. coniunctio primi et ultimi, Verbi scilicet. Dei, quod est omuium | principium, et humanae. naturae, quae fuit. ultima omnium creaturarum? Quid beuevolentius, quam quod. Dominus propter servi Salutem accipiat /0rmam servi (5)? Immo hoe tantae beuiguitatis est, ut nihil elementius, nihil beniguius, nihil imicabilius cogitari possit. — Convenientissimus ergo erat hic modus. Deo reparatort propter eominendaudam divinam — potentiam, sapieutiam et benevolentiim.
9. Rursus, quia homo, cadens iu culpam, averterat se et recesserat a principiQ potentissimo, sapientissimo et benevolentissimo; ideo ecorruerat in Znfirmitatem, ignorantiam eà malignitlatlem, ac per hoc de spirituali elfectus. est. carnalis, animalis et. sensualis; et ideo ineptus erat ad divinam virtutem imitandam, ad (ucem cognoscendam, ad bonitatem. diligendum. Ad hoc igitur quod homo ab isto statu repararetur, congrueutissi- (4) Cfr. loan. 1, 3. et 14. Vide Douav., tom. Ill. pag. 30, notam 5.
(2) Vide Bernard., Serm. 3. in Vigilia Nativit. Domini, n. 8, et Serm. 2. in Nativit. Domini, n. &. — Seq. ralio est secundum lrenaeum; cfr. Bonav., tom. Ill. pag. 19, nota 9.
DREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. I. 199 mum fuit, ut ei condescenderet primum principium, reddendo se illi nosctibile, amabile et $mitabile. Et. quia homo carnalis, animalis et sensualis non noverat nec -amabat nec sequebatur nisi sibi proportionalia et consimilia; ideo ad eripiendum hominem de hoc statu Verbum caro factum est (4), ut ab homine, qui caro erat, et cognosci posset et amari et?mitari, ac per hoc et homo Deum cognoscens et amans et imitans remediaretur a morbo peccati.
4. Postremo, quia homo perfecte reparari non poterat, nisi recuperaret mentis innocenttam, Dei amicitiam et suam excellentiam, qua soli Deo suberat; et hoc non poterat fleri nisi per Deum in forma servi; ideo congruum fuit, Verbum incarnari. — — Exrcellen- (iam namque recuperare non poterat, nisi reparator esset Deus; quia, si mera creatura, tunc homo esset illi merae creaturae subiectus, et sic non recuperaret statum excellentiae (2). Amtcittam quoque Dei recuperare non poterat nisi per mediatorem convenientem, qui manum posset ponere in utrumque ct. utrique parti conformis esset et utrique amicus, et ideo, sicut similis Deo per Divinitatem, sic similis homini per hu- -manitatem. — nnocentiam vero mentis recuperare non poterat, nisi dimissa culpa; quam dimittere non decebat divinam iustitiam nisi per satisfactionem condignam; et quia satisfacere non poterat nisi Deus pro toto humano generc, nec debebat nisi homo, qui peccaverat: ideo congruentissimum fuit, humanum genus reparari per Deum-hominem natum de genere Adae.
(4) loan. 4, 14. Cfr. August., de Vera Relig. c. 16. n. 30. (9) Cfr. Anselm. 1.. Cur Deus homo, c. 5.
130 BHREVILOQUIUM. PABS IV. CAP. Il.
— Quoniam ergo exceílentta. recuperari non. poterat nisi per reparatorem excellentissiimum, nec amicitta reformari poterat nisi per mediatorem | amicabilissimum, nec $snnocentia reacquiri poterat nisi per satisfaetorem suflicientissimum; exce(lentissimus autem reparator non est, nisi sit Deus; a»nicabilissimus mediator non est, nisi sit homo; su/Jicientissimus satisfactor non est, nisi sit Deus pariter et homo: congruentissima fuit nostrae reparationi incarnatio Verbi, ut, sicut genus humanum in esse exierat per Verbum sncreatum et in culpam ceciderat deserendo Verbum:nspiratum; sic à eulpa resurgeret per Verbum t»carnatum.
Car. I. De tncarnatione quantum. ad. unionem nalurarum.
1. Circa. ipsum autein Verbum incarnatum tria nobis consideranda occurrunt, scilicet unto naturarum, plenitudo charismatum et perpessio passionum propter redimendum ganus humanum (1). — Circa naturarum unionem haec tria consideranda sunt ad intelligendum incarnationis mysterium, scilicet, opus, modus et tempus.
9. De opere autem incarnationis haee teneuda sunt secundum fldei ehristianam, «quod incarnatio est operatio Trinitatis, per quam (it assumtio caruis a Deitate et unio Deitatis cum carne; ita quod assumtio non tantum est carnis sensibilis, sed etiam spiritus rationalis secundum potentiam vegetandi, sentiendi et intelligendi; ita etiam, quod unio non fit. in unitate (4) De primo agitur c. 2-6; de secundo c. 5-7; de tertio BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. Il. 134 naturae, sed personae, non humanae, sed divtnae, non assumíae, sed assumentts; non personae cutusitbet, sed personae solius Verbi; in qua tanta fit unio, ut quidquid dicitur de Filio Dci dicatur de fllio hominis, et e converso, his tamen exceptis, in quibus exprimitur unio, vel clauditur negatio (1).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnationis opus non solum est a primo principio, in quantum est effectivum in producendo, verum etiam, in quantum est reparativum remediando, satis(actendo et reconciltando. Quoniam ergo incarnatio, in. quantum dicit aliquem effectum, est a primo principio, quod omnia facit ratione summae virtutis; et substantia, virtus (2) et operatio unita est et indivisa omnimode in tribus personis: hinc est, quod necesse est, incarnationis operationem a tota Trinitate manare.
4. Quia vero est a primo principio, in quantum est reparativum remediando: et totum genus humanum lapsum fuerat et vitiatum, non solum ratione animae, verum etiam carnis: hinc est, quod necesse fuit, quod totum assumeretur, ut totum curaretur (3). — Et quoniam nobis magis nota est pars cari is et magis a Deo (1!) Cfr. Ill. Sent. d. 4. a.!. q. 2, ubi de operatione Trinitatis in incarnatione; d. 2. a. 2, ubi de natura assumta, scil. carne et spiritu; d. 5-7. de ipsa unione; d. 14. a. 2. q. 3. ad 3, ubi de exceptis a communicatione idiomatum.
(2) Vide illam trimembrem divisionem superius pag. 91, nota |. ex Dionysio allatam; de qua, |. Sent. d. 8. p. Il. q. 9, docetur, quod in omni creato, sed non in Deo, llla membra realiter differant.
(3) Secundum loquendi modum Damasc.; cfr. Bonav., tom. lll, pag. 268, nota 2.
139 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. Il.
distat; ut expressior fiat nominatio, et maior exprimatur humiliatio, et profundior explicetur dignatio: hiuc est, quod opus illud non:nan:imatio, sed tincarnatio nominatur.
$. Rursus, quia est a primo principio, in quantum est reparativum satsfaciendo, et satisfactio non fit, uisi ab eo qui debet et potest; et non debet nisi homo, nec potest nisi Deus: oportuit, quod in satisfactione simul esset concursus utriusque naturae, divinae scilicet et humanae. Et quia impossibile est, quod divina natura concurrat cum alia sicut pars ad constitutionem tertii; nec quod ipsa transeat in ipsam propter simplicitatem et immutabilitatem ipsius perfectissimam: hinc est, quod Deitas et humanitas non uniuntur in unitate naturae nec accidentis, uniuntur ergo in uui- (ate personae et hypostasis. Et quoniam divina natura in nullo supposito potest subsistere praeterquam in propria hypostasi; ideo unio illa non potest esse in hypostasi seu persona Aomints sed De; ac per hoc per illam unionem primum principium in una suarum hypostasum fecit se ipsum suppositum humanae naturae: et ita una tantum est ibi personalitas et uuitas personalis, ex parte scilicet assumens.
6. Postremo, quia est a primo principio, ut est reparativum reconciliando; et reconcilians est mediator, mediatio autem proprie convenit Dei Filio: ideo et incarnatio. Mediatoris namque est esse medium (1) inter hominem et Deum ad reducendum hominem ad divinam cognitionem, ad divinam conformilatem et ad (*) De Christo ut medio septiformi cfr. Colladones in Ilexaém. coll. 4. n. 10. seqq.; de sex ipsius proprietatibus ibid, coll. 3. n. 12. seqq.
BREVILOQUIUM. PARS iV. CAP. IIl. 1355 divinam fi/iationem. Nullum autem magis decet esse med:um quam personam, quae producit et producitur, quae est media trium personarum; nullumque magis decet reducere hominem ad divinam cognttionem quam Verbum, quo se Pater declarat, quod est unibile carni, sicut et verbum voci (4); nullum etiam magis decet reducere ad divinam conformitatem, quam eum qui est imago Patris; nullum magis decet ad /i/iattonem adopiivam reducere quam Filium naturalem: ac per hoc nullum magis decet fleri filium hominis quam ipsum Filium Dei (2).
7. Quoniam ergo omnino idem est Filius hominis et Dei ratione incarnationis; et « quaecumque uni et eidem sunt eadem, inter se sunt eadem (2) »: hinc est, quod necessasio fit communicatio idiomatum, nisi sit vocabulum, in quo aliqua repugnantia includatur, sicut sunt illa, in quibus includitur respectus unionis unius naturae ad alteram, sicut unire, 1ncarnari, assumere ct assumi; vel negatio alicuius, cuius oppositum alteri competit, sicut $?ncipere esse, creari ct consimilia, in quibus instantia fertur contra regulam praehabitam propter causam praedictam.
Car. lil. De incarnatione quantum ad modum.
1. De modo incarnationis hoc tenendum est, quod Angelo nuntiante beatissimae Virgini Mariae mysterium (!) Vide fl. Sent. d. 27. p. Il. q. 4. Cfr. etiam supra p. Il.
4134 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IIl.
incarnationis perficiendum in ipsa, Virgo credidit, appetiit et consensit; Spiritus sanetus in eam supervenit (1) ad sanctificandum et fecundandum, cuius virtute « Virgo concepit Dei Filium, quem Virgo peperit et post partum Virgo permansit ». — Concepit autem non solum carnem, verum etiam carnem animatam et Verbo unitam, nulli peccato obnoxiam, sed omnino sanctam et immaculatam, ratione cuius Mater Dei dicitur et est dulcissima Virgo Maria.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnatio est opus manans a primo principio, in quantum est reparativum modo congruenlissimo, communissimo ei compleüissimo. Decet. enim eius sapientiam operari congrue, decet eius largitatem operari communiter, ei virtutem, operari perfecte.
3. Quoniam ergo incarnatio est a primo principio reparante modo congruentissimo; et congruus modus est, quod medicina ex opposito respondeat morbo, et reparatio lapsui, et remedium nocuimento; cum genus liumanum lapsum fuerit per diabottcam | suggestionem et per consensum mulieris deceptae et per generationem concupiscentialem, iransfundentem originale in prolem (2): oportuit, quod e contrario hie esset Amgelus bonus suadens bonum, et. Virgo credens et consentiens in bonum suasum, et caritas Spiritus sancti sanctificans et fecundans ad conceptum immaculatum; uL sic « contraria contrariis curarentur (3) ». Ae. per (1) Vide Luc. 1, 26. seqq. — Seq. sententia est ex August, Serm. 1906. (alias 59. de Diversis) c. t. n. |. Cfr. Serm. 51. (alias 63. de Diversis), c.!!. n. 18. — le hoe cap. Vide Il.
(3) Secundum Gregor. Vide Bonav., tom. IV. pag. 37,nota 4.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. III. 155 hoc. sicut mulier, per diabolum decepta et per virum concupiscibiliter cognita et corrupta, transfudit in omnes eulpam, morbum et mortem; sic mulier, per Angelum erudita et per Spiritum sanctum sanctificata et fecundata, absque omni corruptione tam mentis quam corporis prolem generaret, quae omnibus ad ipsam venientibus daret gratiam, sanitatem et vitam.
4. Rursus, quia incarnatio est an primo principio reparante modo communissimo — nam per Verbum incarnatum reparatur lapsus hominum et angelorum, utpote caelestium et terrestrium (1), et homiuum lapsus reparatur secundum utrumque sexum — ut. medienamentum sit. commune omnibus, decentissimum fuit, quod ad incarnationis mysterium fleret concursus A ngeli, mulieris et viri; Angeli ut denuntiautis, mu/ierts Virginis wt concipientis, vir? vero ut. conceptae prolis; ut sic Angelus Gabriel esset nuntius Patris aeterni, Virgo?mmaculata esset templum Spiritus sancti, proles concepla esset ipsa persona Verbi; ac per lioc in communi reparatione omnium communis fleret concursus trium de triplici hierarchia, scilicet divina, angelica et humana, ad insinuandam non solum Trinitatem Dei, verum etiam generalitatem beneficii et liberalitatem reparatoris summi. Et quoniam /ibera/ittas Spiritui sancto appropriatur et sanctificatio. Virginis, in qua peracta fuit Verbi conceptio; hinc est, «quod licet opus illud sit a tota Trinitate, per apprópriationem tamen dicitur Virgo concepisse de Spiritu sancto (2).
5. Postremo, quoniam est a primo principio reparante modo co?mpletissimo; hinc est, quod in con- 136 DREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. III.
ceptione completio debita fuit in prole, fuit in conceptu, fuit et in virtute concipiente. Quia. completio debita debuit esse in prole, hinc est, quod in instauti conceptionis non tantum fuit seminis decisio, verum etiam consolidatio, configuratio, vivificatio per animam et deificatio per Deitatem unitam; ut sic Virgo Dei Filium vere conciperet propter unionem carnis ad Deitatem, mediante spiritu rationali, per quem tanquam per medium congrueutiae (4) caro erat idouea ad unionem. — Quia vero coinpletio. debita debuit esse in conceptu; cum ex quatuor modis tres modi producendi hominem praecessissent: primus nec de viro nec muliere, sieut in Adam; secundus de viro sine muliere, sicut in Eva; tertius de muliere et viro, sicut in omnibus concupiscibiliter natis: decuit, ad complementum universi quartum modum introduci, qui scilicet esset de muliere sine semine virili per virtutem summi operatoris (2). — Quia vero completio debita debuit esse in viriute; hinc est, quod in conceptione Filii Dei simul eoncurrit virtus $nnata, virtus tnfusa et virtus tcreata; virtus innata materiam praeparavit, virtus infusa puri(icando segregavit, virtus increata | subito perfecit, quod non poterat a virtute. creata nisi. successive lieri. Et sic beatissima Virgo Maria mater fuit completissimo modo, ipsum Dei Filium concipiendo absque viro, fecundante Spiritu sancto. Quia enim iu mente Virginis amor Spiritus sancti singulariter ardebat; ideo in carne eius virtus Spiritus saucti mirabilia (!) De medio congruentiae vide Ill. Sent. d. 9. a. 3. q.!
(2) Secundum Anselm., 1l. Cur Deus liomo, c. 8; idem, verbis inutatis, invenitur in opusculo, cui titulus; Sermones ad fratres in. eremo (inter opera August.), serm. 98.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IV. 131 faciebat, gratia scilicet partim exct/ante, partim adiueante, partim. elevante naturam, iuxta quod conceptus ille mirabilis exigebat.
Car. IV. De incarnattone quantum ad. plenitudinem temporum.
1. De tempore vero incarnationis hoc tenendum est, quod, licet Deus a principio potuerit incarnari, noluit tamen nisi in flne saeculorum, praccedente lege naturae et lege figurae, post Patrinrchas et Prophetas, quibus et per quos fuit incarnatio repromissa. — Post quos incarnari dignatus est tanquam in fine temporum et plenitudine, iuxta quod dicit Apostolus (4): At ubi venit plenitudo lemporis, misit. Deus. Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege, ul eos. qui. sub Lege erant, redimeret.
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia incarnatio est opus primi principii reparantis, iuxta quod decet et convenit secundum Jibertatem arbitrii, secundum sublimitatem remedii et secundum tnlegritaltem. untvers?; nam sapientissimus Artifex in agendo omnia haec attendit. — Quoniam ergo /ibertas arbitrii hoc requirit, ut ad nihil trahatur invita; sic debuit Deus genus humanum reparare, ut salutem inveniret qui vellet quaerere Salvatorem, qui vero nollet Salvatorem quaerere nec salutem per consequens inveniret. Nullus autem quaerit medicum, nisi, recognoscat morbum; nullus quaerit doctorem, visi recogno- (!) Gal. 4, 4. seq. — Vide de hoc cap. Ill. Sent. d.!/.
4138 BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. IV.
seat se ignorantem; nullus quaerit ad:utorem, nisi recognoscat se impotentem. Quia igitur liomo in principio sui lapsus adhue superbiebat de scientia. et. vir-(ule; ideo praemisit Deus teinpus legis naturae, in quo convinceretur de:gnorantia; et post, cognita ignorantia, sed permauente superbia de virtute, qua dicebant: non deest qui faciat, sed deest qui iubeat, addidit legem praeceptis moralibus erudientem et. eaeremonialibus aggravantem; ut /Aabita. scientia, el cognita. tipotentia, confugeret homo ad divinam misericordiam: et gratiam postulandam, quae data est nobis in adventu Christi. Ideo post legem naturae et Scripturae subsequi debuit incarnatio Verbi (1).
3. Rursus, quoniam sublmttas remedii requirit, ut credatur flde firmissima et a»s»etur. caritate. ardentissimia tanquam inysterium secretissimum et. saluberriinum; ideo congruentissimum fuit, ut ante Christi adventum praeireut multa (est/monta Prophetarum, tam explicita in verbis quam implicita iu figuris, ut multis et firmis testimoniis quod erat secretum fieret certum et indubitabile ad credendum; praeirent etiam multiplicia promissa et ardentissima desideria, ut promissum bencílcium exspectaretur, exspectatuim differretur, dilatum amplius desideraretur, et diu desideratum ferventius amaretur et gratiosius susciperetur et sollicitius servaretur.
4. Postremo, quoniam $n4egriuas et. per[ectio uutversi requirit, ut universa sint ordinata quantum ad loca et tempora; et hoc opus incarnationis erat perfectissimum inter omuia opera diviua; et. processus BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IV. 139 debet esse ab imperfecto ad perfectum, et non e converso (1): hinc est,'quod opus illud debuit fleri in fine lemporum, ut sicut primus homo, qui erat totius mundi sensibilis ornamentum, ultimo fuerat conditus, scilicet sexto die, ad totius mundi completionem: sic secundus homo, totius mundi reparati complementum, in quo primum principium coniungitur cum ultimo, scilicet « Deus eum limo (2) », fleret in fine temporum, hoc est in sexta aetate, quae est aetas apta ad exercitium sapientiae et ad. enervationem concupiscentiae et ad transitum a statu. turbinis ad quietem; quae omnia competunt sextae aetati decursus. mundi propter incarnationem Filii Dei.
9. Quoniam ergo adventus Christi fuit in tempore legis gratiae et in exhibttione misericordiae repromissae et in princtpio aetatis sextae; et haec. omnía dicunt plenitudinem; quia lex gratiae implet legem Sceripturae, et solutio promissi implet promissionem, ct sexta aetas ratione perfectionis senarii (3) sonat in plenitudinem: hinc cst, quod in adventu Filii Del dicitur esse plenttudo temporum, non propter hoc, quod in eius adventu tempus finiatur, sed quia temporalia mysteria impleantur. Sicut autem Christus non debuit venire in principio temports, quia adventus eius nimis fuisset festinus; sie nec debuit differre usque in finem ultimum, quia tune nimium esset tardus. Deccbat enim salvatorem inter tempus morbi et tempus:udicii in (4) Cfr. Bonav., tom. |l. pog. 330, nota 5. in flne.
(9) Secundum Bernard., Serm. 3. in Vigilia Nativit. Domini, n. 8. — Superius respicitur |. Cor. 15, 47: Primus homo de terra terrenus, secundus homo- de caelo caelestis. — De sezia aelale, ctr. supra Prolog. S 9.
«140 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V. medio introducere tempus remedii. Decebat smediatorem quaedam suorum membrorum praecedere, quaedam sequi. Decebat ductorem perfectum tunc se ostendere, eum esset opportunitas currendi ad bravium; et hoc est in flne teinporum et citra terminum et in approximatione ad [inale iudicium; ut, per timorem iudicii stmulati et per spem praemii attracti et per perfeetionem exempli animati, vigorose et perfecte sequamur ducem de virtule 1n virtulem, usque quo perveniumus ad. bravium [felicitatis aeternae (1).
Cà p. V.
le plenitudine gratiae. Christi quantum ad. charismata in. affectu.
1. Postquam innotuit nobis Verbum incarnatum quantum ad unionem naturarum, considerandum est quantum ad. plenitudinem charismatum spiritualium. Circa quae primo consideranda est plenitudo gratiae £n affectu, deinde plenitudo sapientiae tn. fntellectu, et postremo plenitudo feri tn opere vel effectu (2).
2. De plenitudine igitur gratiae tn. affectu in Christo liaec tenenda sunt, quod in Christo a sui conceptione fuit plenitudo omnis gratiae quantum ad gratiam singularis personae et quantum ad gratiam capitis et quantum ad gratiam unionis; ita quod per gratiam s/ngularis personae habuit omnis culpae immunitlatem et quantum ad actum et quantum ad posse, (4) Psalm. 83, 8. — ^Phil. 3, 14: Ad destinatum persequor 8d bravium supernae vocationis Dei in Christo lesu. (2) De his agitur hic et 2 seqq. copp.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V. 144 quía nec peccavit nec peccatum potuit habere. — Per gratiam autem untonts dignus est non tantum felicitate gloriae, verum etiam adoratione latriae, quae est cultus reverentiae soli Deo debitae. — Per gratiam vero capitis influit motum et sensum in universos, qui ad eum accedunt vel per fidem rectam, vel per fidei Sacramenta, sive adventum eius praecesserint, sive fuerint subsecuti. Nam et qui praeibant et qui. seguebantur clamabant: osanna fitio David (4).
59. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparatio est operatio primi principii, ita quod ab ipso manat secundum liberalitatem et ad | ipsum reducit secundum conformitatem; ideo oportet, quod (iat per gratiam et deiformitatem. Gratia enim et manat a Deo liberaliter et reddit hominem deiformem. . Quoniam ergo reparativum principium per gratiam reparat, et omnis res plenius et perfectius est in suo -fonte et origine quam alibi; necesse est, quod in principio nostro reparativo, scilicet Christo Domino, fuerit omnis gratiae plenitudo. Et quoniam reparativum principium in reparando non tantum tenet rationem principti, verum etiam medit et extremi, extremi quidem in satisfaciendo, medii in reconciliando, et principit in superinfluendo: ideo necesse est, quod in Christo fuerit plenitudo gratiae ratione extremi satisfacientis, medii reconciliantis et princtpit superinfluentis. Quoniam igitur extremum ad satisfactendum idoneum necesse est esse Deo placens, ac per hoc ab omni peccato perfecte (1) Marc. 14, 9. et Matth. 21, 9. — De immunitate a culpa cfr. Ill. Sent. d. 12. a. 9. q. 4; de gretia singularis personae, unionis et capitis vide ibid. d. 13. per totam; de latria ibid.
449 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. V.
immune; et hoc non potest esse nisi per donum (divinae gratiae in aliquo homine: necesse fuit ponere in Christo gratiam ipsum sanctificantem et confirmantem, quam vocamus gratiam singularis personae.
4. Rursus, quoniam. medium ad reconctliandum conveniens non est, nisi habeat in se utramque naturam, superiorem scilicet et inferiorem, adorabilem et adorantem; et hoc nullo modo fleri potest nisi per sunine dignativam et gratuitam unionem; ideo necesse est in Christo ponere gratiam super omuein gratiam et omnimoda revereutia veuerandam, quam vocamus gratiam unionis, ratione cuius Christus homo est super omnia. benedictus Deus (2), et ideo cultu latriae venerandus.
9. Postremo, quia principium ad influendum efficax non est, nisi habeat in se plenitudinem fontaiem et origiualem, quae non tantum est plenitudo suflicientiae, sed etia superabundantiae; ideo necesse est, Verbum incarnatum esse plenum gratiae el veritatis (3), ita quod de plenitudine eius accipere valeant universi iu-Sti, sicut universa membra a capite recipiuut iufluentiam inotus et sensus. Et propter hoc vocatur haec gratia gratta capitis, pro eo quod, sieut. caput. habet in se sensuum plenitudinem et ceteris membris est conforme ceterisque praesidet ac ceteris beneficium praestat influentiae, quae ipsi capiti connectuntur: sic Christus, habens in se gratiae superabundantiam et nobis consimilis in natura, prae ceteris sanctus et iustus, eeteris, qui ad ipsum accedunt, praestat. beneli- (3) loan. 4, 14. Ibid. v. 16: Et de plenitudine eius nos omnes accepimus etc.
DREVILOQUIUM. PARS IV. CAD. VI. 4143 cium gratiae et spiritus, per quae flt sensus et motus in spiritualibus.