6. Et quoniam ad ipsum accedere est per fldem, vel per fidei Sacramentum; et fides Christi eadem est in praeteritis, praesentibus et futuris: ideo ratio influendi in Christo ponitur respectu omnium, tam praeteritorum quam praesentium quam ctiam futurorum, in Christum credentium et in Christo renatorum, qui per fidem copulantur Christo et per gratiam influentem fiunt membra Christi et templa Spiritus sancti (4), ac per hoc fili Det Patris, connexi ad invicem per indivisibile vinculum caritatis. Quod sicut distantia locorum non dividitur, sic nec diuturnitate temporum separatur; ac per hoc omnes iusti, ubicumque sint et quandocumque fuerint, unum efficiunt corpus Christi mysticum, sensum et motum suscipiendo ab uno capite influente, secundum fontalem, radicalem et originalem plenitudinem omnis gratiae in Christo habitantis (2) sicut in fonte.
Car. VI. De plenitudine sapientiae in tntellectu.
1. De plenitudine autem sapientiae Christi $n:ntellectu hoc tenendum est, quod in Verbo incarnato, Christo scilicet Domino nostro, fuit omnis sapientiae plenitudo (3) non solum quantum ad cognila, verum (2) Col. 1, 18. seq.: Et ipse est caput corporis Ecclesiae...quia in ipso complacuit, omnem plenitudinem inhabitare.
(3) Col. 2, 3: In quo [Christo] sunt omnes thesauri sapien. tiae et scientiae absconditi. ' ) 444 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VI.
etiam quoad cognoscendi modos et differentias. — |n Christo namque fuit cognitio sempiternalis ex parte Deitatis, cognitio sensibilis ex parte sensualitatis et carnis, cognitio scientialts ex. parte mentis et spiritus; et haec fuit triplex: quaedam scilicet per naturam, quaedam per gratiam et quaedam per g/oriam. Unde sapientiam habuit et ut Deus et ut homo, ut comprehensor et ut viator, ut illuminatus per gratiam et ut reete formatus. per naturam; et. ita in. universo fuerunt in Christo quinque modi cognoscendi. — Primus est secundum divinam maturam; et hoc. modo cognovit omnia actualia et possibilia, linita et infinita, cognitione actuals et comprehensiva. — Secundus. est per gloriam; et hoc modo cognovit omuia actualia et finita, cognitione actual? et. comprehensiva;. iuflnita vero non nisi forte coguitione Aalbttualt, vel excessiva. — Tertius, per gratiam; et hoe modo cognovit omnia spectautia ad humani generis redeinptionem. — Quartus, secundum naturam integram, cuiusmodi fuit in Adam; et hoc modo cognovit omnia, quae spectant ad universi constitutionem. — Quintus, secundum sensibilem experientiam; et hoc modo cognovit ea quae veniunt ad organa sensuuim, secundum quem modum dicitur, quod didicit ex his quae passus est, obedientiam (1).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, sicut reparativi principii est nos reparare per liberalissimam gratiam; sic etiam per providentissimam sapientiam. Quod enim secundum ordinem sapientiae conditum fuit nou potest absque luce et ordine sapientiae reparari; et idco, sieut. Christus (1) Hebr. 5, 8. — De hoc cap. vide Quaest. de scientia Christi, q. 4. et 5. seqq.; Ill. Sent. d. 14, per totam.
BREVILOQUIUM.. PARS 1V. CAP. VI. 145 dehuit esse immunis ab omni culpa, sic. elongatus dcbuit csse ab omni $gnorantia, ac per hoc totaliter repletus. supernae sapientiae luce et circumfulgeutia. Quapropter cognitionem perfectam habuit secundum utramque naturam et potentiam cognoscitivam et secundum omnem rerum existentiam.
9. Quia ergo res habent esse in aeterna arte ct in humana mente et in proprto genere (1); necesse fuit, Christum habere hanc triformem rerum cognitionem. Quia vero rcs dupliciter potest cognosci in arte, scilicet vel ab ipso artifice, vel ab alio contemplante artem; similiter habet dupliciter esse et cognosci in mente, ctiam praeter acquisitionem, «quae Christo non competit propter imperfectionem, scilicet vel secundum Aabitum innatum, vel secundum Aabitum.— infusum; hinc est, quod necessarium fuit ad perfectam sapientiae plenitudinem, quinque modos praedictos reperiri in Christo Deo et homine, ut in arte aeterna cognoscat res et per naturam Deitatis et per gloriam comprehensionis; in mente sua. per labitum naturalem et innatum, sicut. cognoverunt Adam et Angeli; per habitum gratuitum et:nfusum, sicut Sancti. Dei per Spiritum sanctum illuminati; in proprio vero genere cognosceret via sensus, memoriae et experientiae, quae in nobis facit rem incognitam cognosci (2), in Christo vero rem cognitam sccundum unum modum cognosci fecit secundum alium.
4. Quoniam autem divina substantia, virtus et operatio est immensa, hinc est, quod secundum primtm modum, qui est per naturam Deitatis, infinita actua- 146 UREVILOQUIUM. PAS IV. CAP. VI.
ler comprehendsl; quodam enim inelTabili modo summe infinito omnis intinitas est. finita...à. Quia vero creaturae quantumcumque. subliimatae finita est substantia, virtus et. operatio, ità tamen, quod mens humana nou quiescit nisi in. bono inflnito, nec tamen illud proprie comprehendit, quia infinituan non comprehenditur a finito, accepta comprehensione proprie: hinc est, quod quantum. ad secundum | moduim cognoscendi anima Christi per gloriam compreheusionis capit quantumcumque potest eapere patura. (inita per bonum infinitum beatificata, eui est sumine unita; ac per hoc ad /inita se extendit actualiter comprehendendo, ad infinita vero non nisi forte Aabitualiter, vel etiam excedendo. Non euim potest anita aequari Verbo, nec in scientia nec in aliquo alio.
6. liursus, quia. gratia maxime. respicit opus reparationis; bine est, quod secundum 4ertiuom modum cognoscendi per. gratiam perfectissiusun eognovit Christus omnia, quae spectant ad. reparationem nostram, longe excellentius et inelius. quam aliquis Prophietarum, vel etiam. Angelorum.
7. Amplius, quia natura hominis bene iustituta nata erat. oinnibus creaturis praeesse et ipsas nosse tamquam eas quae debeant sibi servire, sicut patuit iu primi hominis conditione (1): hie est, quod quantum ad quartum modum cognoscendi cognovit Christus omnia, quae spectant ad mundanam machinam construendam, longe excellentius quam Adain.
8. Postremo, quia sensus non est. pereeptivus rerum nisi ad obiecti praesentiam (2); hine est, quod BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII.—— 441 secundum eognitionem sensitivam non sitmul cognoscebat omnia, sed modo haec, modo illa, iuxta quod opportunum erat ad reparationem humani generis faciendam.
Car. VII. De per[ectione meriti in. effectu.
4. De plenitudine autem nerit Christi hoc tencndum est, quod in. Christo Domino ftit. omnis meriti perfectio et plenitudo: primo, quantum ad eum qui merebatur, qui noun. tantum erat homo, verum etiam Deus. — Secundo, quantum ad /empus in quo merebatur, quia ab instanti conceptionis usque ad horam mortis. — Tertio, quantum ad:id per quod merebatur, quia per perfectissimum habitum earitatis et perfectissimum exercitium virtutis in orando, in agendo et in patiendo. — Quarto, quantum ad eum cut merebatur, quia non tantum s1b1, verum etiam nobis, immo omnibus iustis. — Quinto, quantum ad id quod merebaiur nobis, quia non tantum gloriam, verum etiam gratiam et veniam, non tantum gloriam spiritus, sed etiam stolam caruis et apertionem ianuae caelestis. — Sexto quantum ad:d quod merebatur sibi, quia, licet non mereretur glorificationem mentis, quam lam habebat; merebatur tamen glorificationem corporis et accelerationem resurrectionis et clarificationem sul nominis et dignitatem iudiciariae potestatis. — Septimo, quantum ad modum quo merebatur. Cum enim tripliciter dicatur aliquis mereri: vel de indebito faciendo debitum, vel de debito faciendo magis dehitum, vel de debito 148 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII.
uno modo faciendo debitum alio modo (1); omnibus his modis meruit nobzis, tertio tantum modo. meruit sibi, faciente hoe. plenitudine gratiae. Spiritus sancti, per quam Christus simul erat beatus et in. statu. merendi, ita quod super eius meritum omnia merita nostra habent. fundari (2).
9. Ratio autem ad iutelligentiam praedictorum haec est: quia, eum in principio reparativo, Christo scilicet Domino nostro, necessario fuerit plenitudo gratiae et sapientiae, quae sunt nobis origo recte et saucte. vi-. vendi; necesse est, quod in Cristo fuerit plenitudo et perfeetio omnis meriti secundum omnem modum plenitudinis. Quia enim in Christo fuit plenitudo gru&ae unionis (3) per quam erat Deus ab instanti conceptionis, habens gloriam eomprehensionis et motum liberi arbitrii; hiuc est, quod necessario fuit iu Christo perfectio meriti et quantum ad excellentissimam dignitalem merenlis el quantum ad. celeberrimam opportunttatem temporis.
3. Rursus, quia fuit in eo plenitudo gratiae singularis personae, per quam habuit firimissimam caritatem et omnes virtutes perfectas quantum ad habitus et exercitia; necesse fuit, quod in eo esset plenitudo (1!) Pro explicando hoc triplici modo servit exemplum de homine, cui vita aeterna debetur vel propter gratiam de novo susceptam (quae, licet ad ipsam sese disposuerit, tamen ipsi non debebatur) vel gratiae cooperando, vel non solum operando, sed etiam patiendo.
(2) De hoc cap. vide Ill. Sent. d. 18. per totam et d. 17. 8.. 9. q. 4, ubi de oratione Christi.
(3) Cfr. supra c. 5, ubi etiam de gratia singularis personae et capilis.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VII. 149 meriti quantum ad id per quod contingit mereri, cuiusmodi cst radix caritatis et. actus. multiplicis nobilitatis (1), 4. Amplius, quia fuit in eo plenitudo gratiae capiis, per quam plenissimam habuit influentiam in. membra sua; hinc est, quod plenitudinem habuit meriti non tantum respectu sui, sed etiam respectu nostrí, quibus, sicut omnia spiritualia, quae habemus, influit ratione Deitatis, sic meruit ratione assumtac humanitatis, sive sint hona status praesentis, sive aeternac | felicitatis.
8. Postremo, quia tantorum eharismatum plenitudo necessario poncbat in. Christo summam et perfeciam felicitatem. seeundum sui partem. superiorem, licet dispeusative propter nos esset in statu viae; liinc est, quod perfectionem habuit meriti, quantum ad id quod muruit si/?, quia non gloriam et beatitudinem animae concreatam, quae naturaliter in ipso omne meritum antceibat, sed solum illa, cum quibus status viac stare non. poterat, sicut stolam carnis cum gloriticatione suae excellentissimae dignitatis, | 6. Hinc est etiam, quod perfectionem habuit meriti quantum ad »iodum merendi. Quia enim in ipso ab instanti.conceptionis fuit perfectissima plenitudo, Statim omnia meruit, quae potuit mereri respectu sui; ac per hoe de debito uno modo facere potuit debitum alio modo; dc indebito autem debitum, vel de debito magis debitum facere non potuit $257; quia nullo modo potuit in sanctitate proficere, cum a principio esset sanctissimus. Fecit tamen hoc nobis, qui merito ipsius (1) Hieron., Epist. 148. (alias 14) n. 291: Summa apud Deum nobilitus, clarum esse virtutibus [Cfr. I. Cor. 4. 26 seqq.].
150 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. VIII.
tustificamur per gratiam (4), proficimus iu iustitia et per aeternam gloriam coronamur.
7. Àe per hoc in merito Christi radieata sunt omnia merita nostra, sive satisfactoria poenae, sive meritoria vitae aeternae, quia uec ab offensa summi boni digni sumus absolvi, nec inunensitatet. aeterni praemii, quae Deus cst, digni sumus luerari nisi per meritum homiuis-Dei, cui dieere possumus et debemus; Ümania opera nostra operatus es 1n. nobis, Domine (2). Ipse, inquam, est Dominus, eui Propheta dicit: Düzi Donuno: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges.
Cav. VIIH.
De passione. Christi quantum ad. statum patientis.
1. Postquam. circa. Verbum | incarnatum considerata est unio naturaruin, eousiderata nihilominus plenitudo eharismatum, deinde consideranda est tolerantia passionum; circa quam considerandus est s/atus pa-(entis, modus patiendi et exitus passionis (3).
3. De statu. patientis haec. tenenda. sunt, scilicet quod Christus assumsit non. tantum humanam | naturam, sed etiam defecius circa naturam. Assumsit enim poenalitates corporales, ut famem, sitim et lassitudinem; assumsit etiam spirWuales, ut wistitiam, gemitum et timorem; nec tamen omnes corporales assumsit, (!) Rom. 3, 24: lustificali gratis per. gratiam. Ipsius.
(2) Isai. 26, 19: Domine, dabls pacem nobis; omuia eniin opera nostra operatus es nobis. — Seq. locus est Ps. 15, 3.. —- Cfr. lll. Sent. d. 20. q. 3. seq. et IV. Sent. d. 45, p. 1I. q. 4: (4) De his tibus ugitur in lioc et 2 seqq. capp.
BREVILOQUIUM. PAT(S IV. CAP. VII. 154 sicut sunt. defectus. aegritudinum multiformium, nec omnes spirituales, sicut sunt ignorantia et rebelliones carnis ad spiritum; nec qualitercumque, «ui sic necessitatem patiendi suscepit, ut. nihil pati posset invite, nec secundum voluntatem Deitatis nec secundum vo-Iuntatem rattonts, licet passio fuerit contra voluntatem sensualitatis et. carnis, sicut. exprimit. oratio Salvatoris, quac dicit: Non sicut ego volo, sed sicut (u vis(4).
'5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haee est: quia, cum principium reparativum in reconciliando necessario habeat mediatoris officium; ideo necesse: est, quod habeat convenientiam. eum utroque extremorum non solum quantum ad naturam, vcrum etiam quantum ad ea quae sunt circa naturam. Quoniam ergo Deus est iustus et hceatus, impassibilis et immortalis; homo vero lapsus est peccator ct miser, passibilis et mortalis: necesse fuit, mediatorem Dei et.homtnum-(2), ut hominem posset reducere ad Deum, cum Deo communicare in iustitia et beatitudine, cum homine vero in passibilitate et mortalitate; ut sic, habendo « mortalitatem transeuntem et beatitudinem permanentem », hominem reduceret de praesenti mi-. seria ad vitam beatam; sicut econtra angelus malus, habendo immortalitatem cum nilseria ct iniustitia, fuit mediator facicus cadere in culpam et miseriam per (!) Matth. 26, 39. Vulgata. omittit. vis. — De hoc cap. cfr. tll. Sent. d. 15-18.
(2) Epist. 1. Tim. 9, 5. — Vide Ill. Sent. d. 19. a. 2. q. 2. in cuius flne allegatur pro hac expositione August., IX. de Civ. Dei, c. 15, ex quo etiam hic quaedam verbotenus (v. g. mortalilalem. transeuntem. et. beatitudinem permanentem) proferuntur.
159 BREVILOQUIUM. PAHS IV. CAP. Vill.
suggestionem suam. Quoniani ergo Christum imnediator debuit habere innocentiam. et. beatitudinem | fruitionis cum inortalitate et. passibilitate; hinc est, «quod simul debuit esse viator et comprehensor. — De omni enim stati aliquid habuit in se, secundum quod. dicitur (1) assumsisse de statu 2n»0centae peccati. immunitatem, de statu »a(urae lapsae mortalitatem, de statu. vero gloriae beatitudinem fruitionis períectae.
4. Rursus, quoniam poenalitites — vitiosae, sicut sunt illa quatuor propter peccatum. originale. inflicta, scilieet ignorantia, infirmitis, malitia et. coneupiscentia (2), stare non possunt cum perfectissima innoeentia; hinc est, quod has nec assumere debuit nec. assumsit. — Quia vero poenae, quae sunt ezercitativae virtutis. perfeetae. et. £estificativae humanitatis. verae, non simulatae, potissime illae suit quae respiciunt. naturam in. communi, sicut fames et sitis in abseutia ulimenti, tristitia et timor in praesentia nocumenti; hinc est, quod illas debuit assumere et assuinsit.
à. Postremo, quia nullus innocens debet invitus aliquam. poenam sustinere (5), quia hoe esset. eontra ordinem divinae iustitiae; nullus etium mortalis: vult mori et pati secundum appetitum naturae, «quae. naturaliter refugit mortem: hiuc est, quod Christus habere debuit huiusmodi poenalitates, sie tamen, ut nihil posset pati z2vile secundum vationem, non solum propter beatitudinem et Deitateim omnipotentem sibi unitam, per quam poterat repellere omnia; sed etiam (2) Vide supra pag. 106, nota 2. in (Ine.
(3) Cfr. supra pag. 89, nota 1.
BREVILOQUIUM, PARS. IV. CAP. IX. 153 propter perfectissimam innocentiam, quae secundum ordinem naturalis iustitiae nihil permittitur pati invite; sic etiam pateretur, ut tamen hoc esset coníra naturalem tnclinationem et appetitum naturae, qui est in sensualitate et carne. — Et hinc est, quod Christus, orans sccundum rationem, voluntatem carnis expriinebat, qua passionem refugiebat, eum dicebat: 7'ranseat a me caltz tste (1); voluntatem tamen rattonis voluntati Patris conformabat et appetitui carnis praeponebat, cum dicebat: Non mea voluntas, sed tua. fiat. — Et sic una. voluntas non erat alteri contraria: quia « sccundum voluntatem divtnam quod iustum erat voluit, secundum voluntatem rattonits iustitiae consensit, sed secundum vo/lun/atrem carnis. poenam recusavit, sed tamen iustitiam non accusavit. Et sic unaquaeque voluntas quod suum erat operabatur et quod ad se pertinebat sequebatur: voluntas divina iustitiam, voluntas rationalis obedientiam, voluntas carnis naturam (2) », ac per hoc non erat in. Christo colluctatio et pugna, sed pacata ordinatio et tranquillitas ordinata.
Car. IX. De passione Christi quantum ad modum patiendi.
4. De. modo autem. patiendi hoec. tencudum — est, quod Christus passus est passione genera/isstma, passione acerbissima, passione tgnomtniosisstma, passione (1!) Matth. 26, 39. — Seq. locus habetur ibid. non iisdem verbis, quae sumta sunt ex Luc. 22, 42.
(2) Hugo a S. Vict. in. Libello de Quatuor Voluntat. in Christo. In textu originali plura Interseruntur. Cfr. |. Sent. d. 48. a. 9. q. 2. in corp. et Ill. Sent. d. 47. a. 4. q. 3. In corp.
4154 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. 1X.
tnleremploria, sed. viuificatva. — Passione, iuquam generalissima quantum ad. naturam. humanam, non Solum secundum omnia. membra eorporis principalia, verum etiau secundum omuen animae potentiam, licet nihil pati posset secundum divinam naturam. — Passus est etiam passione acerbissima, quia non solum doleudo, ut patiens per vulnera, sed etiain. conidolendo, ut compatiens propter nostra delicta. — Passus est etiam passione 19nominiostssima et propter patibulum erucis, quae erat supplicium pessimorum, et propter eonsortiun iniquorum, videlicet latronum, cum quibus fuit. deputatus (4A). — Passus est etiam passione snteremploria per separationem animae a eorpore, salva tamen unione utriusque cuin Deitate. Anathema enim est qui dicit, Dei Filium naturam, quam semel assumserat, aliquando reliquisse. | 3. Ratio autein ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparativuin principium, sicul ordinate produxit, sie et ordinate reparare debuit genus humanum. Sie igitur reparare debet, ut salva sit Libertas arbitrii, salvus sit nihilominus honor Dei, salvus sit etiam ordo regimiinis universi (2). — Quia ergo reparare debuit, salva libertate arbitrii, reparavit dando. exemplum eflicacissimui: exemplum autem illud cflicacissimum est, quod tnvilat. ek informat ad. eulmen. virtutum. Nihil autein (1) Isai. 53, 12: Cum sceleratis reputatus est. Marc. 165, 28. et Luc. 22, 37: Cum iniquis reputatus. [Luc. deputatus] est. — De poena Christi. generalissima et. acerbissima efr. Hil. Seut. d. 16. per totam; de passione interemptoria vide ibid. d. 21 per totam, in qua a. |. q. f. fundam. 4. legitur: Augustinus et Damascenus: Anathiema sit qui dicit, Verbum «deposuisse quod seinel assurmsit.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IX. 455 magis informal hominem ad virtutem quam exemplum tolerandi mortem propter iustitiam et obedientium divinam, mortem, inquam, non quamcumqte, sed. poenalissimam. Nihil vero magis tncilat quam tanta benignitas, qua pro nobis altissimus Dci Fillus absque nostris meritis, immo cum multis nostris demeritis posutt animam suam, (1); quae benignitas tanto maior ostenditur, quanto pro nobis graviora et abiectiora sustinuit vel pati voluit. Deus enim proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit 1llum; quomodo non eliam cum tllo omnia nobis donavit? Ex quo invitamur ad ipsum amandum et amatum imitandum. 5. Rursus quia reparare debuit, salvo honore Dei, ideo reparavit offerendo obsequium satisfactorium. « Est autem satisfacere honorem Deo debitum rependere (2) ». Honor autem Deo subtractus per superbiam et inobedientiam respectu rei, ad quam homo astringitur, nullo modo melius restituitur quam per humitliationem et obedientiam wd eam rem, ad quam ntllatenus tenebatur. Quoniam ergo Christus lesus in quantum Deus acqualis erat Patri in. forma Dei; in quantum homo innocens nullatenus erat debitor mortis; dum semetipsum exinanitvit et factus est. obediens ttsque ad. mortem (3), exsolvit Deo quae non rapuit per obsequium satisfactionis perfectae, et obtulit sacrificium suavitatis summae pro perfecta Dei placatione.
(!) Epist. 1. loan. 3, 16. — Seq. locus est Rom. 8, 32; Qui etiam proprio etc.
(3) Phil. 2, 6-8. — Immediate post respicitur Ps. 68, 5: Quae non rapui tunc exsolvebam. Cfr. August. in hunc loc., ex quo quaedam referuntur 1l. Sent, lit. Magistri, d. XXII. c. 4.
456 BREVILOQUIUM. PAS IV. CAU. IX.
4. Postremo, quia reparare debuit, salvo ordine regiminis universi, ideo per remedium convenientissimum reparavit. Convenientissimum autem est, ut contraria contrariis eurentur (1). Quia ergo homo, volens.esse sapiens ut Deus, peccavit, in ligno vetito volens delectari, ità quod inclinatus est ad 4&bidinem, erectus in praesumtonem; ae. per hoc totum genus humanum infectum est et perdidit immortalitatem et incurrit debitam mortem: hinc est, quod ad lioc, quod homo repararetur convenienti remedio, Deus factus liomo voluit humieiari et in ligno pat; et contra universalem infectionem pati passione genera/isssina, contra libidinem passione acerbisstiia, eontra. praesumtionenm pxissione ignomintosissima, contra mortem debitam et invitam pati voluit mortem non meritam, Sed. voluntariam.
5. Quia ergo generalitas eorruptionis in nobis infecerat non solum corpus et animam, sed etiam omnem animae potentiam (2); hine est, quod Christus passus est in omni corporis parte et in omni potentia auiimnae et in superiori portione rationis, quae sumine in Deo deleclabatur ut ratio et propter unionem sui ad superius, et sumine patiebatur ut natura et propter eonlunctionein ad. inferius, quia Christus erat viator et comprehensor. simul. | 6. Rursus, quia libido veliementer infecerat in nobis animai. et carnem et quantum ad carnalia. et quantüm ad spiritualia peccata (5); hine est, quod Christus (1) Vide supra pag. 72, notam 2. — De seqq. vide supra BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. IX. 157 et acerbissima passione passus est in. carne ct amarissima compassus est in anima. Et quia. in carne erai maxima aequalitas complexionis et perfecta vivacitas sensuum, in anna vero summa caritas ad Deum ct summa pietas ad proximum; hinc est, quod uterque dolor fuit intensissimus.
7. Amplius, quia tumor superbiae aliquando consurgit interius ex praesumtione, aliquando exterius ex ostentatione et aliena. laude; ideo ad remediandum omnem superbiam Christus passus est utrumque genus ignominiae et in se patiente et in comitatu, quem habuit in passione.
8. Postremo, quia haec omnia non attingebant divinam naturam impassibilem, sed solum humanam; hine cst, quod in morte Christi sic facta est divisio animae a carne, ut tamen salva esset unitas personae et unio tam carnis quam animae cum Deitate. — Et quia unio animae cum corpore facit Aomtnem et facit vivum; hinc est, quod Christus non fuit homo in illo triduo, licet anima et enro esscnt unitae cum Verbo (1). Unde quia mors in humana natura non potuit mortem inducere in personam, quae semper fuit viva; ideo mortua est mors in vita, et per Christi mortem absorpta est mors 1n vtcloria (2), et princeps mortis devictus, ac per hoe homo a morte et causa mortis per meritm mortis Christi tanquam per medium efficacissimum liberatus.
458 BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. X.
Car. X.
De passione Christi quantum ad. exitum passionis.
1. De exitu autem passionis Christi et /ructu haec indubitanter tenenda sunt, quod anima Christi post passionem descendit ad infernum sive ad. limbuwum, ad liberationem uon. omnium, sed eorum qui inter membra Christi decesserunt per fidem vivam, vel per: fidei Sacramenta. — Post haec (er(a dee resurrexit a mortuis resumendo corpus, quod prius vivificaverat, sed non tale, quale prius fuerat; quia prius fuit passibile et mortale, postquam autem resurrexit, impassibile et immortale, vivens perpetuo. — Deinde post quadraginta dies ascendit ad caelos, ubi, super omnein creaturam exaltatus, sedet ad dexteram Patris (1). Quod dictum intelligitur non quantum ad situm, qui non cormpetit Deo Patri, sed quantum ad excellentiam bonorum, quia residet in potioribus bonis Patris. — Postreino, interiectis decem diebus, misit in Apostolos promissum Spiritum sanctum, per quem congregata est. Ecclesia gentium et ordinata secundum diversas distributiones ofliciorum et gratiarum. — ' 9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, sicut Christus in quantum Verbum increatum perfectissime omnia formavit, sic in quantum iu- (4) Cir. Marc. 16, 19. et Act. 14, f. seqq.; ibid. 2, 1. seqq. de missione Spiritus sancti. — Explicatio annexa dictionis sedere ad dexteram Patris est secundum Glossam in Ps. 409, 1; de qua vide Donav., tom. lil. pag. 395, notam 7. Cír. etiam ll. Sent. d. 2. p. 1I. dub. 2. — De hoc cap. vide IIl. Sent.
BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. X. 4150 carnatum omnia perfectissime reformare debuit. Decet enim perfectissimum primeipium opus non dimittere citra perfectum, debuit ergo reparatorium principium redemptionis humanae remedium perducere ad perícetum. Ad hoc autem, quod esset perfectissimum, oportnit, quod esset. su/fictentissimum et efficacissimum.
5. Quia ergo su/ficientisstmum, ideo se extendit ad caelestia, terrestria eX $nfernalia. Quia. ergo per Christum sunt. »/ernalia recuperata, terrestria. remedíata, caelestia redintegrata; ita quod primum horum fecit per venium, sccundum per gratiam et. tertium per gloriam: ideo post passionem anima descend: ad inferos ad liberandum in inferno detentos; dcindc vesurrerit a mortuis ad vivificandum in peccatis mortuos; ascendit ad caelos reducendo captivitatem (1) ad redintegrandum lerusalem caelestem; nist. Spiritum sanctum ad. aedificandum lerusalem terrestrem. Quae omnia necessario consequuntur et exiguntur ad sufficicntiam reparationis humanac.
4. Rursus, «quia remedium illud fuit e/ficactssimum tam in eos qui Christi adventum praecesserunt, «quim in eos qui seqtamiur, qui tamen ad ipsum Christum accesserunt et accedunt et eius membra fuerunt. et sunt; tales autem sunt qui adhaerent ei per fidem, spem et caritatem: ideo remedium illud efficaciam habere debuit primo in eos qui in Christum crediderunt, credendo speraverunt et sperando amaverunt; ac per hoc statim debuit ad inferos descendere ad ipsorum liberationem. Unde aperta ianua caeli per Christi pas- (4) Respicitur Ps. 67, 19: Ascendisti In altum, cepisti captivitatem. Cfr. Eph. 4, 8. — De rcdintegranda lerusalem caelesü vide Il. Sent. d. 9. «. 7.
4160 BREVILOQUIUM. PARS IV. CAP. X.
sionem, «qui satisfaciendo amoverat. rhomphaeam (1) mutando sententiam. divinam eripuit de inferno omnia imenmhra sua.
9. Debuit etiam habere eflicaciam | praecipuam in eos qui Christi adventum sequuntur, ut attrahendo ad fidem, spem et caritatem tandem ad. gloriam perduceret. caelestein. Ut. igitur aedificaret ad fidem, qua credinus Christum verum lominem et. verum Deum, qua etiain eredimus, eum voluisse nos redimere per iuortem et ad. vitam nos reducere posse per resurrectionem; ideo voluit resurgere ad vitam iminortalem, interiecto tamen spatio temporis debito, scilicet triginta sex horarum; in quo ostenditur, quod vere mortuus fuit; nec magis accelerare debuit, ne, si citius resurgeret, erederetur, quod non vere mortuus fuisset, sed se mortuum (inxisset; nec amplius differre, ne, si semper iaceret in morte, erederetur impotens, et quod nullos posset ad vitam revocare; ideoque resurrezit tertia die (9).
6. Amplius, ut erigeret ad spem, ad caelestem ascendi gloriam, quam speramus. Sed «quia spes non oritur nisi ex flde immortalitatis futurae; ideo non statim ascendit, sed spatio quadraginta dierum interlecto, in. quo per multa signa et argumenta. veram (!) Respicitur Gen. 3, 24, ubi dicitur, quod Deus eiecit Adam ex paradiso « et collocavit ante paradisum voluptatis Cherubim et flammeum gladium » etc. luxta August., Enarrat. in Ps. 149, 6. n. 123, et Isidor., XVIII. Etymolog. c. 6, rhomplaea (graece $ougata) et framea et spata siguificant gladium bis acutum; cfr. Eccli. 21, 4 et Apoc. 2, 12. — Vide Ill. Sent.
BREVILOQUIUM. PARS 1V. CAP. X. 164 astrucret. résurrectionem, per quam animus solidaretur in fide et sublevaretur ad sperandam gloriam caelestem (1). | | 1. Postremo, ut $n/lammaret ad. caritatem, misit ignem Spiritus sancti in. die Pentecostes. Et. quia. nullus hoe igne impletur, nisi «ui petit, quaerit et pulsat cum instanti et importuno spei desiderio; ideo non statim post ascensionem misit, sed decem dierum spa-. tio interiecto, in quo discipuli ieiunantes, orantes et gementes disposuerunt se ad Spiritus saneti susceptionem. — Ac per hoc, sicut debitam servavit horam iu paliendo (23), sic in resurgendo, sic, in ascendendo in 'nelum, sic in mittendo. Spiritum. sanctum, et propter fundationem trium virtutum praedictarum et. propter multa mysteria; quae in. his temporibus implicantur.
8. Et quoniam Spiritus sanctus, qui caritas est et. per caritatem habetur, est omnium origo charismatim; ideo, cum descendit Spiritus sanctus, effusa est plenitudo. eharismatum. ad. corpus. Christi mysticum consumimandium.. Et quia. diversa membra. debent esse in corpore perfecto et diversorum membrorum diversa oflicia et exercitia et diversorum officiorum diversa charismata; hinc est, quod un: datur per Spiritum sermo sapienliue, alii sermo scientiae, alii fides, alii gratta sanitatum, alii operatio virtutum, alii prophetia, ali discrelio spirituum, alii genera. (inguarum, alu tnter- (1) Vide I. Cor. 15, 5. seqq. et J. Thess. 4, 12. seqq. (2) Secundum Glossam Bedae in Marc. 15, 33. Christus eadem hora mortem moriendo destruxit, qua Adam peccando mortem huic mundo invexerat. Cfr. Bonav., tom. lll. pag. 463, nota 9. Ibid. pag. 458, nota 2. ex Augustino affertur ratio mystica horarum 36, quibus Christus requievit in sepulcro.
4602 BREVILOQUIUM. PAltS 1V. CAD. X.
prelatio sermonum; quae omnia operalur unus alque idem Spiritus, dividens singulis, prout vult (1), secundum suam liberalissimam: providentiam et providentissimam: largitatem.
(1) Epist. |. Cor. 12, 8-11. Vulgata hinc inde plura addit.
PARS QUINTA.
De gratia Spiritus sancti.
De gralia, in quantum est donum divinitus datum.
1. Post tractatum de incarnatione Verbi, quod est origo et fons omnis doni gratuiti, dicenda sunt aliqua de gratta Spiritus sancti, quae noliis quadrupliciter consideranda oceurrit. Primo, iu quantum est donum divinitus datum. — Secundo in comparatione ad liberum arbitrium. — Tertio in comparatione ad habitus virtutum. — Quarto, in comparatione ad exercitia meritorum.
2. De gratia igitur, in quantum est donum divinitus datum, haec tenenda. sunt, quod ipsa est donum, quod a Deo immediate donatur et infunditur. Etenim cum ipsa et in ipsa datur Spiritus sanctus, qui est donum increatum, optimum et perfectum, quod. descendit a Patre luminum (1) per Verbum incarnatum, secun- - (1!) lac. 4, 17. — Seq. locus est Apoc. 22, 4: Et ostendit mihi fluvium nquae vitae splendidum tanquam crystallum, procedentem de sede etc.
164 UBEVILOQUIUM. PARS. V. CAD. [.
duin quod Joannes in. Apocalypsi /l'uoium spleudidum ad modum vidit crystalli procedere de sede Det et Agni. — Ipsa nihilominus est donum, per quod. anima. perlicitur et eflicitur sponsa Christi, lilia Patris aeterni et templum Spiritus sancti; quod nullo mmodo (it nisi ex dignativar condescensione et condescensiva dignatione Maiestatis aeternae per donum gratiae. suae. — psa denique est donum, «quod. animam purgat, illuminat et perficit (4); vivificat, reformat et stabilit; elevat, assimiliat et Deo iungit, ac per hoc aeceptabilem facit; propter quod donum huiusinodi gratia. gratum faciens recte dicitur et debuit appellari (2).