1> ii^^J^i^ qtiinque oratoris officiis tractaremus.] Haud aecns Fali., Gul.j vetu fdd., nam mtdiae aeiaiis: cum de oratoris offtciis A» HERENNIUM Lib. II. Cap. i. 57 it quinqae oratoris officiis tractare^inuSy quorum iiiv^nlio ' et primay et difficillima est: ea quoqae nobis erit lioc in Jibro propemodum absoluta, et parvam partem eius in tertium Yolumen transferemus. De sex partibus orationis primum scribere incepimus. In primo libro loquuti su-^g mos de exordio, narratione^ divisione, nec pluribus vertractabamus. Gkuter. Erf. de oratoris officiis quinque, inventiOf reliqui» omnibai recitit, Vulgg. egimue^ cum de oratorie officiis tractabamus* Grabt. Dcmi quinque Vo»t. I. Leid. 1» iV. De or, off. r. Vo»ft.lI. IIC. Leid. II. Deoratoriie off, V. Leid. III. -Oud. De oratoris officiie quinque, ut Lamb., habeot tr«t Gryph. MSS. tt Lconic exempUr. B&ut.
Quae prima et difficillima eet."] Liber unui maDHBcrip. babet: quae prima, quaeque difficHlima eet, Laub. Vell. edd. quia pri^ ma dtjficillima quidem est, Gkaey.
Ea quoque nobis erit] Malim legi: eaque nobie erit* etc. Laiuih. £rf. ea quoque nobie erit hoc libro» ORAxr. JBflque Lamrbiao auclore •cripMt ^chuetziat, unice h. I. aptnm. Error ortui ett cz compendii ignoratione. L. Hoc in iibro; praepotiiionem igno-> nnt MSS. tez. In. Leid. II. Ed. Med. in hoc libro. Odd.
JE/ paruam partem eiue in tertium volumen transferemue.] Prioia Lamb. ed. sed parpam ptwtem eiua in tertium t^olumen trane^ /eremue, Erfart. Barvae pairtee eiue duae in polumen tran^erentur, G&AZT. MSS. VI. et £dd. pp. sed p, p, eiue, A Leid. I. abett et, « Vott. III. eius, Ouo. Sed recte rettitoit Sch. L.
De sex partibus, etc,'] Enomeratio itibaec lam prolixa Talde niepiit: nam certe paocula admodum de hit tupra dixit: et nae miterabili erant memorla, quibua tam cito illa cxcideranl. Grut. Qoidquid id ait, anctor non xgnoravit tuum Herennium, cnint auimojn ne defatigatio iniroeat, Tereri te etiam alibi (lib. il. cap. ult.) tctiaiur. Praeter haec in Tetutiit TJrdeo etie incipiemus, quod »b rcceoiiboa maBibut ioterpolatum ett, nt ficret incepimus, \n uno rcperi instituimus, quod tane praeferrem. Mec tic tamen evitatur ■tQiea ennmeratiooit hniot) praeterlim qnid ett illud prjmum? £t car incpiiMime iterat meniionem libri primi? Ego tuipi«QT t6 pri" num naium este pro tum, -ubi primam literam aliqoit atp^ci^ut, pro MU numeri aic motaTit. Sic certe fit decenlior teries, ^t tiiloa moUier. Keliqua Tide an non lic mecum conitituet: De sex parti-^ boi orationis ium ( nempe pott oratorit officia) scribere institui-' miK. In primo loquuti sumus de exordio* Qnod aliquit non inicHigcnt male per Tocem libro lupplendum putaTii. Gromot. Edd« Grai. ^t al.: de sex partibus orcUionis primum scribere incipiemus^ Lamb. e<U et Pnt. God.: de sex partibus orcUionis primum scribere fMttkuimus, Duitb.: de sfx partibus orationis scribere incepimus.
Meot MS.: de sex partibus orationis primum scribere inceptmus^ Tota haec n((fiXonij io Erfurlenti tic tcribitur: Ea quoque nobis tfit hoc libro propemodum absoluta, ' Farvae partes eius duae. (n, poiumen transferentur, ubi de sex partibus orationis primum scri" ^e iitcipiemue» Hanc lectionem Ttlde probo, nisi quod niime--rat Tolomioit sit omittnt Titio librariorum. Scriptum fuerat: par» Me partes eius duae in III, tolumen transferentur, Duae parva^ ptnei aunt qnae pertinent ad iuTentionem in genere deliberatiTo et ^cmooiualiTO. III, Voiumen eit tertium volumen\ illud III. ahbis, qaam neceBse fuit, nec minns dilucide, quam le vellc existimabamus. deinde coniunctim de confirmatione et coofutalione dicendum fuit quare genera constitutionum et earum partes aperuimus; ex quo simul ostendebatur, quomodo constitutionem et partes constitutionis, canaa posita, reperiri oporteret deinde docuimus, iudicationem quemadmodum quaeri conreniret: qaa inyeuta, curanduui, ut omnis ratio totius orationis ad eam conferatur. postea admonnimus esse causas complures, quibus plures constitntiones aut partes constitutionum accommodarentur.
CAP. II. Reliquam yidebatur esse, ut ostenderemasy quae ratio posset inrentiones ad unamquamque constitutio- 50 nem aut partem constitutionis accommodare. £t item quasorpiit praecedens i/i, Ineipiemus eit tliam in meo codice. Aliot MS. cetic GroDOvio, ecribere inelituimue, ted Duiib. abcit pri'-mum, Graey. Scripsit Sch. De sex partibue orutionie ^uum ecri^ bere inetituimus, in primo libro locuti cei. qaa leciiooe mihi icrip* torit manam TiH^iar Tettitoiste. L. Yocec prin^um et libro (le»uot Leid. IV. Incipiemue Vosc. 111« qai cxbibet in quo pr, libro, Oon.
Nec minue dilucide] Vots. III. iucide* la tcqq. pro coniun^ etim Vost. I. Leidd. O. coniuncte. Ovo.
De confirmatione dicendum fuit ei confutationeJ\ AU edd. de confirmatione et confutatione dicendum fuit» GaASf. JBt de coiif^ OUD, £t partes constitutionie ] Erf, ct Duicb. et partem constitutio^ *nis, Grabt. MSS. qoinque: pariem conet, Ouo.
Reperiri Oporteret] Erf. repperiri oporteret, Grabt*, Curandum, ut omnie ratio] Doitb. curandum eetf ut ommis ratio. loEM. Vott. III. Leid. IV. Ed. Mcd. curandum est, ut, OoD.
Quibus pluree constitutionee ] Erf. in qua pluree conetitutio^ nes, Doitb.. ct edd. pleraeqac: in quibue plures constiiutiones. Idbm. VoM. O. Leid. 111. IV. Ed. Omnib. caussas quam piures* Ed. Mcdv jflures pro cbmpiures. Tum in quibus MSS. O. ei Gdd. pp. OuD. Verha: Poetea adnionuimus — accommodarentur, utapa-. ria^^eiccit Sch. putaiquc ctcc iaepiiiiimum scioli aliciiius cmblema, quod T«l libri primi argomentum CTiooat. L, CAF. II. Reliquum videbatur esse^ Ert reliquum pidebitar esse, Non roale. Grabv.
Quae ratio] Hoc etr, qni locus statnt. Loci statuum cunt Tor pia(M,X6/oi, xai nlatng: I^erroogenet M^aJlaia appellat, bic ao* cior rationes. Toxita. Gcrh. To»tioa lib. I. Insiiiut. Orator* tocr-Tit capita, cum Sopatro, ea uimirum, quac coatincal propriam •rgumcnlationem ct oonfirmalioncm ciutdcm' proposiiiouia ob aliit diTertara. Grabt.
Bt item quaies argumentationes ] Erfurt. et item quas argU" mentationes. Idbm* Quas argumentationes Vott, III. Leid. II. 111, Edd. pp. Deinde et quas p. Vott. III. Edd. pp. Copula «/ ca* Tcnt Leid. II. III. cum Edd. pp. Vitar^ dant cliam Voss. III. ct Leid. III. cum £d« Omoiboni. Oud. Activam conscquuiio po^ stulal. S, AD HERENNIUM Lib. IL Cap. 2. 59 les argomentationes y qaas Graeci imxngiif^cija appellant, sequi et qualea vitari oporteret: quorum utrun!ique pertinet ad coniirmationem et confutationem. Deinde ad extremum docebimus, cuiusmodi conclusionibus orationum uti oporteat: qui locus erat extremus de sex partibus orationis. Primum ergo quaeremus, qitemadmodum quamque caussam tractari conveniat. £t nimirum coniecturalem, quae prima Quat Graeci imx^Qriftnxa appeilanij]' De epicbirenate rt t«-riii eioa geoeribos Tide Quiociiliani lib. V. lostitat. cap, x. In verbif praecedeoiibot Erfnrtt: et iiem quas argumeniaiio/ies pro TQlgaio: et item qualee argumeniaiiones, Mox lo tequeoiibiiOy se" qui ei qaaies viiari, irlrm codex copolam omillit. Sed Piib. se^ ^ui, quasque vitare oporieret, Gkabv. Quae Graeci cel. tcribenuom cooiecii Ern. Non ett necettaiium. L» Ad conjirmaiionem et ad confuiaiionem.] Sio Erfurt., Vulgg.: ad confirmationem et confuiationem, ■QB.Axr. Sic eiinm Vett. I. Lcid, I. II. ad confui» O09.
Oraiionum uii oporieai] Doisb. oraiionum uti oporteret, Grakt.
Qui iocus erat exiremus de sex partibus'] id Y«rum, ted etitm erat proximus, boo ett, pott praecedeniet quinque absoluiat tolos rt^iant ez illit tex. Sic anim dfpreheodo iegi in omoibut no» ttris, nnde non dobiio etiam in aliit ticezstare; idquc praefereudam Tcl ideo aood viz modo aulecetsif t. exiremum. VideoiuTne» glcxistef aai id explicare uequierunt. GROnoTiut. Erfurtenkit et al. MS. qui tocus erat proximus, Bxtremus propter eiotdem Tocit, qotc modo praecetserat, iogratam rcpetitiooem reiicit GroooTiut. Ycram neacio an proximus recte ponatnr, cum enumerantDr quinq. partet in fiue periodi, nulla alia parte tequeute. Malni igitnr ex Pithoeano r mciper e postremus. Grabt. Leid. I. Ili. /. e. proximus» OcD. Postremus comprobavit oraiionis Tariandaa cautta recepitqoe Sch. f,.
Primum €rgo quaeremus»'] Erfnrt. Primum igiiur quaeremus» ClAJT.
Tractari conifeniat,] Erf. iractare conpeniai» Idbm* Vott. O. et Leid. 1. 111. tractare conv. Oun.
Ei nimirum coniecturatem^ quae prima et di/ficiliima est] Liber onos MS. iiabet: quae prima quaeque difficiliinta esi. Lambin. Pall. pr. coHiecturaiem earum quae esi d/fficillima, oroissis ceieris; oam *fc.: conieci, ea quae dijficiii, esi. Binilereutit:. nimirum qua^que drfficHL est. Quod et in qaartOy praeterquam qood it quae, non quaequet omiato prortut illo coniecturaiem. Vett. edd. coniect, quae prima quaeque diff^. eki, Grutbr. Ad Palatinum tecuudum iere accednnt nostri, exhibentes coniecturaiem eam quae dijfficiii, Hinc facile Tidi Teuisae ab anciore: Ei nimirum coniecturaiem (ea^ que difficiiiima est) potiss, consid. Gromovi. Erfurt. ei nimirum qaam quae dijficiiiima esi, Duisb. Bi nimirum conieciuraiem eatn, quae prima et quae dijfficiiiima est « potissimum consideremus, ^aAEv. In MS. Tr«iecl. Conieci. quae prima quaeque dijfic, est, <it io Tett. Edd. Borm. Quae prima et difficiliima esl. Eam quue est io Leid. il. IV, Voss. III. Kd. Omu. quae lectio est iiala rt coiupendto cam tiTe causam, ut est in Voss. II. Prima e/ deett Vou.il. Leid. II. £i exsulat a Leid. I. Lei;eodufn tcilicet cum Voss. i. Lcid. lil. Edd. pp,: q, prima quaeque d. Oud^ Vnlgaiam ' ei diflicilliina est, potissimum consideremas. In caussa coniecturali, narratio accusatons suspiciones interiectas et hi dispersas habere debet, ut nibil actum, nibil dictnm, nusqnam ventum, autabitum, nibil denique factum sine causa putetnr. Defensoris narratio simplicem et dilucidam expositionem debet habere, cum adtenuatione suspicionis. Huius constitntionis ratio iu sex partes est distributa: probabile, collationem, signum, argumentum, consecutionem, approbationem. Horum unumquidque quid valeat-y aperiemus. Probabile est, per quod probatur, expedisse reo peccare, et a simili turpitudine bominem numquam ab-' fuisse. Id dividitur ' in caussam et in vitam. Caussa est ea^ quae induxit ad maleficium, commodorum spe^ aut incommodorum vitatione: ut cum quaeritnr, num quocT commodum maleficio appetierit, num honprem, num pecu* niam, num dominationem, num aliquam cupiditatem amoris.
guae prima et difficillima eet recle relinoit Sch* lo seqq. di^* debet habere Co<l. Aog. apod Scb. L* Nusquam ventumf aut abitujn^ Erf. Nuequam ventum, aut habitum, Grabv.
Nihil denique factum eine causa"] Erf. Nihil denique eine cauea, Idem. In seqq. Bxpos. debet facere Lcid. II. Ouo.
Prohabile, collationem] Erf. probabihm collationem. Grabt.
Horum unumquidque] Doitb. et quaedem edd. fforum unum quodque. Idbm. MSS. pleriqae el Edd. pp. unum ouodque, Oin>.
£xpedieee reo peccare] Erf. expedieee peccare» (v&abt.
£t a eimili] Erf. et ab eimili. Idbn.
Hotninem numquam abfuieee,} Sic legendiim esse infre plaribiie ▼erbis docebimus; qnamqaam in commeniariii Uoratiaois receuiiori» editioDis iam ottendimn*. Lambin. Erfurtentis corropie: hominem nunquam affuisee. Grabt. jifuieee y ot alibi docuimoa» quod etiani aniea Lamb. annotaTit» io dooboa Grjphii B. ei C. acriptum •cmper invenitor. Brot. Jn ioperioriboa reo deett Leid. ilf. lo Leid. li. peccaeee, Yosi. J. Leid. II. ab eimili, Oud.
Jnduxit ad maUficium] Piib. induxit reum ad maleficiunu Mon male. GRABr.. Ed. Omo. inducit. Vost. III. induxiteum, Ood.
Commodorum epe aut incommodorum vitatione,] Erf. Commo" dorum aut incommodorum i/itatione, Edd. commodorum epe, aul incommodorum evitatione, Grabv. Jnc, evitatione Ed. Omu. Oud.
Ut cum quaeritur] Ab Erf. abeti ut. Grabt. Leid. l. carct t* 11/. Vot». III. Ed. Omn. ita. Ed. Med. i/a u/. Oud.
Maieficio appetierii] tiaud aliler manutcripti et nottri et Go-. lielmii, iiem e<ld. anliquae. Potierioret, acquieierit, Looge deterio». Grutbr. Firmant appetierit Erfurl. et Ouitb., qoamTit io boc legatnr: €Ui quod commodum maleficio appetiverit. Edd.: num quod commodum maieficio (icquieiverit. Grabv. Appetierit eliam in MS« Traicct. Durm. Vott. 111. Lcid. lli. IV. Ed. Omn. an q. comm. Lcid. IV* appetivcrit. Oud. yicquieierit Aid. ap. Sch. L, Appe^ tierit ^ nou acquieierit legendum, praet«r Lamb. tret Grjfph. evin* cootf quibui ed. Leoo. tuirragaturi Brut.
AD HERENNIUM Ln. U. Cap. 3. 61 tot buiusmodi libidinis volQerit explere« Ant naiti qiio€l52 iocommoduin Yitarit, iuinricitiat, infamiamy dolorem, anppiidam.
CAP. IIL Hic accQsator in ape commodi cnpiditatem ostendet adyersarii, in yitatione incommodi formidinem tngebit Defensor autem negabit fuisse causMmi ai poterit^ aot eam vehementer extenuabiL Deinde iniqaum esst, dioet, omnes, ad quos aliquid emolumenti ex aliqna re peirenerit, in suspicionem maleficii devocari. Deinde vita boniinis ex ante ^ctis spectabitur. In quo primo considerabit accusatori num quando aimite quid fecerit. Si id non reperiet, quaeret, num quando venerit in aimilem soapicionem: et in eo debebit eaae occupatusy ut ad eam canssam peccati, qnam paullo ante expoauerit» vita hojni" nis poasit accOramodari, hoc niodo. Si dicet pecuniao canssa feciaaei oatendet enm aemper avarum fuiaae: ai ho* ^ Amorit aut huuumodi lihidinis\ Sic Doisb. GaABT. Cupidi^ tatem aut amoris aut eiusmodi lib. Sie lege « MSS. •tx. el Ed. Oma. In Lcid. IV. aut amorie -alicuius lib* Ouo. lure ceiitet Sch. •eribendam esse libidinem, Vix enim dici posse cupiditatem Ubidinis. It,, Aut num quod inoommodum'] Erf. aut non guod incommo^ dma, Gkaxt. Leid. IV. £d. Omn. vitaveritm Cod. Aug. apnd Scb« vitare voluerit» L* CAP. III. Cupiditatem ottendei adpertarii^ in vitatione in-' commodi formidinem augebit.] Robustiora omnia forentj ezpuncto illo oetendetp ut ad Ourebit et prios membrum referretur* G&rr. Cum spe commodi, Votf. III. In seqq. eipotuerit Vots. IIL £<1. Ifed. OuD. Ostendet delefit Scb. ea de cautsa, qood hic noii lam agalor de demonttraiida re, quam de augeuda et amplificanda^ ■I ▼erbnm augehit concinnins ad utromqne membrum referatnr. L.
Ex ante faciie spectabiiur.] Erfurt. ex antefactis exspeciabi^ titr, Duisb. ex ante actis spectabitur. Grakv. Leid. IV. ex ante aetis, £d. Med. e;r ante malefactis. Oud. In supp. Tcrba inter omnes - devocari media Titio librarii oroitit Cod. Aug. apnd Sob. L.
In quo primo considerahit] MSS. omnes constaoter primum, <\nod et faii qooDdam in editionibut, nec scio cur mataturo. Sed et itla in quo nullibi [nutquam] reperio, et plane credo intiliciam <Mc vclut connectendt formulam, quae tolies quoque nuper obside-» bat Livium. GaONOr. £d. Grut.: in quo primo considerabit. Al.: in quo primum considerabit, Qoae Gronoriua asteruil, fundantur sotirorum quoqoe librorum opliroomm £rfurteutit, et Caucbiani ^«cioriute, quibua subtoribo. Graet. Primum etiam in MS. Traiect. BoaM. Vt. in quo detuut Le^d. I. 111. primum MSS. O. ci Edd. pp. bene. Ovo. Scriptit primum, ut ad sonum gratinSf ttrvtvii in quo Scb. L» Si id non reperiet] Vots.L Leid. L reperierit. Voss. IIL refniretur, Lcid. II. reperirei. Leid. 111. repererit. Vcre. Oud.
Viia kominis accommodari] £dd. Tett. yiia omnis accommo» dari, Gkabt.
Osiendei eum semper] ^xL Ostendam eum semper» Idxm* 62 RftETORlCORUM noris, ambitiosain: ita poterit aniini Yitiam cnm ca^asa < peccati conglutinare. Si non poterit par anioii vitium cum canssa reperire, reperiat dispar, Si non poterit aTamm 63 demonstrare, demonstret corruptorem vel perfidiosam, si quo modo poterit: denique aliqno aot qnam plurimis vitiit contaminabit personam^ deinde qui illnd fecerit tam ne-, qniter^ eumdem hnnc tam perperam fecisse non esse mi- * randum. Si vehementer castos et integer existimabitur ad- ' Vo89, IJI. fecUse moleficium, otiendet. Voss.^1. Leid, L <fiteniaf* AliMt eum a Vost. 11. Oud.
Cum eausa peceati conf^lutinare* 8i non poterit par pitium cum oauea reperire,'] Erf. Cum cauea reperire^ cetent oraoibnft omittit. Cauob. cum vita peccati conglutinare, Lamb. «d. Si nom poterit par animi vitium, GRAkv. Vott. 111. potuerit, Dcid par abett Leid, II. IIL animi a Leid, IV. m. pr. Ed« Med. In opUmit MSS. animi p, c« c. reperire par, Sed in Vott. III. animi ^ pitium cum causa compar, r. Oiro. Animi temtro ex antcoe. repetiinm, omitit Scb. omittantqne Cod. Ang. et Ed. Ald. apod eundem. Excitnt Scb. Cic. de Inv. II, lo. atque ex diepari quoqu€ genere cu^arum si ex pari sumendi facuitae non erit, L* Demonetrare quem pecuniae cauea, etc.] Haec rerba rettitoimut ex codice manntor., quac in ▼nlgatia librit detiderabantnr. Sententia autem lioint loci nune a^erta eti. Si non poierit, inqnit^ demonttrarc, eom, quem pccuniae caota argnat maleficiom admi-•ittCy' aTarnm cste: demonsiret ette corropiorem, etc. Lamb. A Tcrbo demonstrare qu^t aequnncor, quae Ltmbrtiut edidit: quem pecuniae cauesa dicat maieficium fecisse ^ innottrit et excotit ct mtt.« dettderantur. BauT. Mihil eornm, quae Lamb. protolit, ia-Tcnil Gulielmut in tnity nec ego in Pall. aot Tetnttiitimit edd.: et Tcro f ti qoQ reperiuninr in librn, Aiere adiecta a glottatore. Gritt. Neque haec invcnionrur in Cod. Trti. Boiiii. Ut glottema eiccit «tiam Scb. L.
Conuptorem pel perfidiosum'] Corruptores « Cicerooc ncti. Perfidiosip qui per fidem decipiunt eot, quicum contraxeruoi; nt in re privata, qiii tociot fallunt, in poblica, qui depecnlantor aerarinra. Planiut Citiell. [I, i, 74.] Perfidiosus est amor? ergo in me pe^ eulatum facit, [Cic. Div. in Q. Caecil. c. 18.] Si illo apudte post^ ea coenaifit, utrum te perfidiosum an praeuaricatorem existimarima^ pis? Videt necetteette allerulrom, eadfmiignificationCy qna bic. Ea rc non audit mcmbranat fnat Guliclmiut, in qnibnt luTcnit^ p«r/fdum: quod eiiam iu Pall. teperi; ted pr. tameu exprettit alternm. GB.UT. ferf., Piib. ct alii corruptorem vel perfidum, Graet. Ferfi^ dum elitim in MS. Trai. JtaRK. Vel perfidiosum, Extolat pei a Vott. 1. IL Leid. L III. IV. Dein perfidum Vost. I. III. Leidd. I. II. III. cnm edd. p^. Tum pro tt. si quo modo poterit, Vost. II. Leid. II. 111. IV. Cild; pp. si quoquo moao poterit, Ouo.
Vitiis contaminabit pereonam: denique qui illud fecerit] Lamb. ed. pitiis contaminet personam: deinde aicat, qui illud fs" cerit, Erf. pitiis contaminare persondm, eic. GRABTi (}ui aliud /Vcerit Vost. III. Oud. Q. fecerit illud Ald. tette Sch. lu acqq. ■hoe tam perperam pro hune t. p, c MSS. tubtiituit Ern. L. Qastus et integer] Erf. castus integeK Grast.
AD HERENKIUM Lib. U. Cap. 3. 63 Tmariasi dicet facta, non famom spectari oportere^ illum ante oceultasse sna flagitia; se pUnum facturumy ab eo oialeficiDm non abesse. Defensor primnm demonstrabit vitam integram^ si poterit: id ai non poterit, confugiet ad uopradentiam y stultitiam, fidoleacentiam^ yim, persnasio-Bem: quibns de rebut vituperatio eorumi quae extra id crimen emnt, non debeat adsignari. Sin vebementer bominis tnrpitadine impedietnri et infamia, prius dabit ope*54 nm, ut &lsos rumores dissipatos esse dicat de innocenie; et otetur loco communi, rumoribns credi non oportere. Sin nibil horum Ileri poterit^ utatur extrema defensione.
Existimahitur adtfmariiis] Duiib. txtimabitur adi^ersarius. Idol Io tapp. Vo«l. l II, famam exspectari non /acia, Oud.
llhtm ante occultasse] Erf. ilium occuliasse ante, Graet. Illum autem* Cod. Aag.
Defeneor primum demonetrahit pitam integram'] Palatinos fnmii§,famam iniegram, GRUTBa. 1n «eqq. Vom. III. Leid. II.: 8i poiuerit, id ei non poiuerit, Leicl. IV. primo loco potuerit, Vqm. I. Si poterit, Sih autem, Oud. Vom. 1. seciitat scripsit Scb.: ei poterit; ain auiem, confugiet cet. recte. lu teqq. Sch. icriptit: quihus rebus viiuperaiio eorum, quae — erunt, debeat attignari, dempta praeposiiione de et sablaia negaiioney nt orationii tenoT et aenlentia conttet. Inbet confcrri Gic. de InY.ir, II.: 8in autem in acta viia aliquae turpitudines erunty — tmprudeniiaey necessiiudrni, aut persuasioni adolescentiae, aut ali^ cui non maliiiasae animi affectioni atiribuentur, L* 8in veAementer pitae hominis turpitudine impedieiurl Com ia QBO codice mauoBcr. reperitsem ita scriptom: sin veh, vita ho^ minis turp, ego, Titae, reposai^ qnae •criptora perspicue recia est« Lamb. At coim teator, lalem vocem non fxstare in Gulielmianis, io Pail., in esoletia ediiionibas. Grdtbr. Impedieiur scilicet defcaior,necpotest ad aliad rcferri, non magis qnam vy. dabii operam, et omnia iu roloro qoa« praecedunt. Cap. VIII. ut ne parvula quidem titubatione aut offensione impediremur, Gronot. MS. Sin vthementer vita hominis iurpitudine impedietur, Grabt. MSS. III. E4. Omn. Si pehementer^ nt supra, male. Hominis piia £d. Uediol. Odd. Gulielmua pita hominis tenendum putabat, ut piia hominis impedietur exqoisitini dictom ait pro eo quod est poJluetur, Ssd nibil hic loci Plauiinae elegantiae rel poiius cominae erationi* Lambini autem lectionem piiae confirmari putat Sch. linuli loco Cic. de Iuy. 11, ii. Acsi nullo modo piiae iurpitudo aut infamia leniri poierit oraiione, X* Prius dabit operam"] Edd. TCtt. primum dabit operam, Grabt. Voss. III. clamabit operam, OtrD.
8in nihil horum fieri poterii] Larob.: Si nihil eorum fieri po^ terii, Ert Sin nihil eorum fieri poterit, Dnisb. ^//i nihil horum Jieri piftest, GrA£T. MSS. plerique et Ed. Med. Si, MSS. O. et £d<l. pp. eorum, Leidd. O. Voss. III. poiesi, Uiaiur ^irema defensione ^ dicat'] Vulgg, uiaiur extrema defensionSf et dicat, Delefi copnlam, fidem scculus Erfuitcusis, dicat, non te de jnoribils eius apnd censores, sed de crT^ miiHbus adversariomm apud iudices dicere.
CAP. IV. G)llatio est, quum accusator id, quod adversarium fecisse criminatnr, alii nemini, nisi reo, bono 55 fuisse demonstrat: aut alium neminem potuisse perficere, nidi adversarium: ant enm ipsum aliis riationibus ant non potuisse, aut non aeqne commode potuisse, aut enm fugiase alias rationes commodiores propter cupiditatem. Hoc loco defensor demonstret, oportet, ant aliis quoque bono cl PiiliocaDi. Grabt. Sioe copula Leid. I. II. In c«terU et Edd. Vulgg. et dictU. OviK < CAP. IV. Bono fuisse] Sic legendom, et ita liabeDt dao Jibri maDUterip., non, ut habet editio Rob. Siepb. et Coliv. et aliae nonDiillae, bonum fui*49. Tam CaMioi ille iadex aereriatimue idenlidem in camif quaerere aolebat, cui boDO fuistet, ut tesutor pluribut locis M. TuUint. Deoique aic loquitur infra haud mul,tia poit versihua. Lamb. Duisb. et alii MSS. ac multae reit. edd.: Nisi reo bonum fuisse, Sed meriio reiecit Lambiooi, cui adstipnlantur Crfnrteutb, C.iachiaona et alii MSS. Grabv. Voat. O. Leidd. tres et Edd. pp. bonum* Leid. 11 L bono nisi reo fuisee demon'' etret. Oud, Aliie rationibue uut non potuiesel Pith. jiliis rationibus nut non aeque potuisse, Graev.
yiut non aeque commode pctuisse] Erfort. aut neque comm€>de potuisse f Pith. aut non commofie potuisse. (dbm.
£um effugisse alias rationtfs} Quidquid veterum libroram praetto eat, in eit exhiberi vidco^ eu^i Jugisse, quod ceite eat finiui auolorii: iic enim cap. iG. Qui se propter vinum fugisse rationem dieet, \\, 2S. sed me tum haec ratio fugit. Et noium. ett Horaiii. Sed etiam iofra observabia ut plurimum dici fugere laborem (quod et initio totius operii) concursiones vocalium, istam rem, impetus fortunae^ continuationem verborum, non effugere, Gron. MSS. et edd. Aut eum effugisse aiias rationes. Lamb. ed. aut eum fugisse alias rationes. Reccpi fugisse, quod et aple fecerat LamDiuui^ auctoritate noslrorum codicum Erfurteoais et Cauchiani, quod el ex suia Gronovioi probavit: ted et ex praeataotisftimo Errurtenti recepi illas rationes, oemine, qui homauior ail, repugnantc. Grabv. Voai. 1. II. Leid. 1. IV. Ed. Med. eum effugisse. Tum altas abett a Leid. I. Beoe. lo aeqq. pro vv. propter cupiditateiru Hoc loco Leid. II. exhibet: propter cotnmoditatem. Hoc modo. Oud.
Defensor demonstret, oportet'] Vulgg. Defensor ut demonstret Cportet, Grabv. Ut omiftimut, quod ratio elegautior Latiui aerraonii poitulat, et, praeler Lamb. ^ etiam noitri MSS. confirmaut. Brut.
Aut aiiis quoque bono fuisse ] Demonsirabit defensor irtna^ Otl, mniuii bono iuik»e aul aliis, «nt ipftia adversariis, quaiu rco^ ut pro Boscio fecit Cicero: Apud quos Sexii Koscii praedia suul» •d eos etiam caedea periiuet; npud Cbryiogonuiu et T. Capitonem Roscium praedia sunt, ergo iUi Roscium occiderunl. Vide Cic. exordiura ct confirmationem, obi haec pulcherrinte tractat. ToxiTA. Pro vv. bono Juisse Leid. 11. Edd. pp. bonum fuisse, Ood* AD HERENNIUM Lib. II. Cap. ^. 65 fmsse, aut idios quoque id, quod ipse in^imuletnry facere polaisse.
Signum est, per quod ostenditnr idonea perficiendi 56 facoltas esse qoaesita. Id diyiditur in partes sex; locum, tempus, spatium, occasionem, apem perficiendi, spem ce-. kndi. Locus quaeritur, celebris, an desertus*, semper desertusy an tum, cum id factum sit, fuerit in eo loco aoli-. tudo; sacer^ an profanus; publicns, an privatus fuerit; caiusmodi loci adtingant^ nu^, qui est passus, perspeotus /rf, quod ips9 tnsimuleturl Hoc argameuto utitnr «liam Cicero ia Orai. pro S. Rotcio, quem ottendit Cicero fuistc rutticpro, raro fniwe Romae, nt occitlendi pjitrit nou modo cansat^ ted ei facullaiem uon habuerit» quae omnia babnerinl adveraarii. Toxita. Mihil maio, quamvis liber nnus mannscr. habeat: quo de insinwUiur, qaod et in qaibnsdam Tn1(;alis reperi. £go enim subintelligOy feciue. Lamb. Sic rettituere oon dabiiaTi cx consensn nottrorum triam cofiicum et necesiitaie sententaae, remisso ad anctorem, qni* camque ille est, (neque enim decernere queo) simplici ^imuletur, Uiique enim non hic agiinr de simulAiione. («ROii. Resiiiui insi" muleiur ex Doiab. et atiis nostris codicibns, ut cx, snis Gronovius rttiiinrndum censnit. GxAEr. Al.: id quo de insimuletur, Al.: idf ^od ipie simu/etur, Jnsimuletur eliam in Cod« Traiect. fiuRM. Voii. 1. II. Lvid. 11. quo ins» Ovo.
Signum est^y Intelligimui boc in loco non to oi^cioi', aZXa T^m^ozaaiv, hoc est, ea qoae cam negoiio coniuncta sunl. M. ToxiTA. Ynlgo Tocant Scholastici circumstantias. Grabv.
Semper desertus, an tum eic.] Inserui verbnm desertus, iua-> dentihus cnnctis ad nnum mannscripiis et edd. yett. Primum re-Bovit pnio Victoriua: qui cum non diffiieaiur desiitutom sc exem-* plaribas mannacripiis circa omnes libros, qui Oratorem instiiuunt; pUs eredi aequnm non est ipsius auctoritati quaili omninm libromm-, enim et mihi liberet reHngere scriptorem islum habitu recentiore, centura aliqnot Toces ei detrahere possem, prorsus supervacvas. Exempli causa, illa Tcrba qnae proxime sequuotur: fuerit in eo loco solitudo, omnia ad nnum deleverim, niillins senieniiae mslo. Grotsr. P. Vict. et Al. ed. semper, an tum. Grabv. de^ iertus eiiam in MS. Traiect. BuRM.
Sit, fuerit in eo loco solitudo ] Erf. &it, in eo loco solitudo» GftAEv. Deett rtxhuok fuerit Voss. L Leid. 1» lU. Loco exsulat • Vois. H. OlTD.
Sacer an profanus'] Pith. Fuerit sacer an profanus, Grarv. Cuiusmodi loci attingant'} liMd. vett. cuiusmodi loci^adtingtmt, Idxm. ' Num, qui est passus, perspectus'] Qui est passus, pro, qui ett iDfesutua, ant occitus, mihi semper suspectnm fuit, quia nlie-Bun est a prisci Latii aermone, et pelitum ex Christianornm libris. UaDC tnspicionem meam confirmarunt veleres libri ^ qni a vulgaiis ditteoiinni. Erfort. et Canch.: Num quid est pactus, oisi qnod hic eif non agnoscaC Meus oodex: num quid est passus, [Reliqnam Graevii annoiationem, ubi per errorem Uerennium anctorem honn librorvm voeaverai, sustulimus. Cf. Burm. iu praef. p. XXXIU. Bostr. edit.]. Grabt. Vos8.^U1. Num quid qui esi passus. Lcid.lll.
ee RHETORICORUM t ant exanditas esse possit. Uornin qnid reo, qnid accasatori conveniaty perscribere non gravaremnr, nisi facile qnivis, cansa posita, posset iudicare. Initia enim inventionls ab arte debent proHcisci; cetera fjaciie comparabit exercitatio. Tempns ita quaeritur, qua parte anni, quabora: 57 noctUy an interdiu: qua diei, qua noctis liora factum cmc Num quid passits, Ed. Med. num gui p, Omnib. num quid esi p, Fortan: num quid patratse, Odd. Frlicitrr rmendMTit 5cli.: Tium^ qui quid est ptusu* f inniilem iQdicaot Oudeiidorpii cooiecluram. Vere. L* Perspecfus aut ex^uditus] Erf. Perspectus ^ exauditus- GxABr. Jjtid, l^, jjrospectus, Tum MSS. O,^ excepio Voic. III., et £<id. pp. et exaud, Oud.
F<icile comparabit exercitatio,] Ed. Groieri: facile eam pa^ rahit exercitatio, Grabt.
Tempus ita ^quaeritur, qua parte anni] Erf. tempus ita quaeritur, quid anni, qua hora, Duitb. Tcmpus quaeritur^ quod anni, qua hora. Idbm. Qua parte anni, qua /tora, noctu aa interdiu, Votf. III. qr, anna quae hora sit noctis aut interdiu, Leid. IV. quot anni cet. aut, Leid. II. Ouo. Meicyis, qui libri habeanl bat leciionet; oam qnae primo loco ponilnr, cnm vulj;ata couteDiit, quod aliter oot^re tolei Oud. Ceterum Scb. tcripftit: qua parte anni; qua die; noctu an interdiu, Vnlgattm leciionem qua hora tiX teqq. buc Iractam pulal, iuLcique cooferri Cic. de Inv. I, 26. el Orat. pnrtii. c. 11. Z*.
Qua hora: noctu,, an interdiu: qua diei, qua noctis hora Jaetum] Lambinut concinniut qnidrm haec onmta cdidit ^ ted an veriut, dubitet. Gulielmii certe manu^cripti conveniuut cum nottris^ quorum quidaro mirabililer exorbitanl. Pal. lert. og^rrit nobis: qua hora nocte an die, an inter noctem et diem, et qua die, #/ quota parte noctis, et quota horcu Verum Tariautet lcciiones cario»« enoiare, non est meae aetatis',. sed adolescentiae laboriosae; qnam lamen hodie potius ad omuia alia Irahas. Adep pott aerum«-nabiles labores nnllum sibi sciunt sperandum praemium, nisi forie -verbornm; principibtis viris hic supra Eucliooem sordidis. Grht. Sane el videutur et non videntar haec ab MSS. noslris firmari; adco io qnibusdam matant. Caeierum si id leiineatur, noo viileo, quifi abturde iterentur: qua hora et qua noctis hora, lo quibus nulla differeutia. Primo i|(iiHr MSS. nottri omoet qua die, Tum quota hora noctis ip duobut, qood utrumque ampiecior; nam tic 10 tiogolit ett certum ac propriuiti ditcrimen, ac dignum ^ quod in tali re adyertatur. Gromov. Volgg. et qua diei, et qua noctis horon. Erf. et Caucb. qua die\ qudntis horis. Pilh. JBt qua die, qua noctis hora. Dnith. qua diei, quota hora, Meus codex: Qua aie,^ quota noctis hara, Ed. Crsiaod. qua die quota hora, In margiue est, qua die, qua hora noctis, Lanib. Cd. quota diei, quota noctis hora. Gbabv. MS. Traiect. iioc£tf ac interdiu: qua diei, quota noctis hora, Bdrm. Vott. J. 11. Leid. I. III. yv. qua, diei praemiuout et, Tum MSS. et Edd. pp. die, Item quota Vott. III. Leid. II..I1I. IV. Edd. pp. Vox noctis abesi a Leid. IV. Ed. Med. Ouo. Qua die, quota hora Cod. Aog. leste Sch. /,.
AD HERENNIUM Lib. II. Gap. ^. 67 dicatiir^ et cdr eiusiQOcli teroporibus. Spatinm ita coniidenUar, satisoe longUm fuerit ad eam rem Iransigendam, et potueritne scire, satis ad id perficiendum spatii futurum. Nam parvi refert satis spatii fuisse ad id perficiendum^ siid ante sdri et ratione provideri non potuit. Occasio qaaeritnr, idoneane fuerit ad rem adoriendam>y an alia 58 melior, quae aut praeterita sit/ aut non exspectata. Spes perfidendi quae fuerit^ spectabitur hoc modo: si, quae £t cur eiusmodi temporibus, "^ Elegant enieDdaiiOy qnam ernit qnidcm' e Fabriciano Gulielmint. Sed ego nunc etiam firmo anctoliuie Pal. pr. ei Jeri., ueque abludit fec. quarU sext. niai quod ii, et cum eiusmodi. Vul^o esl: Et cuiusmodi temporibus, nulla bona «eaiealia; oon lantnm indicandum leropua facinoria» sed et addcada ralio, qaare eo poliftaimum tempore icclut admitaom •il. Grvt. MSS. quidam: et cum eiusmodi temporibus. £dd. ante GrQlerom: et cuiusmodi temporibus, Erfurt. etiaro: et cur eiu^-modi temporibus, Grast. Firraalur eiiam a ItfS. Trai* et cur eius^ modi temporibus, Burm. £t cur eiustnodi temporibus* Sic opiime dat VoM. I. Omnia baec deaont Vols. II. ' £t cur eltuhnt a Ud. IV. Ciim Lcid. 1. III. Cur abett a Voaa. III. Leid. II. JBi Spatium ita consideratur'] Erfurt. spatium ita considerabitur, Grait. MSS. VL et Edd. pp. considerabitur, Ouii.