Bas etiam, quae cx akera parte in eententiam nullam] Sic nnnc edendnm cnravi. Nam vnlgali libri habeol: eas etiam, quae ex^altera parte sententiam rmUam etc.; plane mendote. Hoc eoim tentit horum libroram anctor, dialeciicot illot omnes ampbibo^ liat contectari ntque ad fastidiDm, eiiam eat, qnae viz amphiboliae, et qnae ex altera parte nullam tenientiam probabilem hnbent. Nam interpretari hic pattive accipiendum. Lamb. Lambinnt interternit in conlra omnet librot tcriptot edilotque. GnoTBR. Praepoiiiionem in inlerterendam ette,.lanlopere clamat toiios loct ralio, nt omnibnt librit invilit id fieri debeat. Fecit Sch. De ver» bit y quae forma acliva et deponenliali promitcne nturpaninr, of. Priician. Vlll, 4. lom. I. p. 367. teqq.ei VIII, f». tom. I. p. 5Bo. Interpretari passive dixit aliqnoties Ammhin. XXIII, 13. XXI V, '21, Pariicipium interpretcUus passive apud Ciceronem pertaepe invenitur. L, Et scripti tum odiosi} Erfnrl. et scripti cum odiosi. GnABv. Leid. II. IV. cum odiosi, tum obscuri, Odd. DidGcile est h. 1, statuere, nira leciio irera sil. Cum — tum est et ^ et, nbi significa-. tnr, nlramque ralionem simnl et eodem lempore obiinere, Contra tum — tum eii modo-^modo, nunc /ioc — nunc iliud, nbl ostenditnr, ntraiuqne rationem ditersis teroporibus sive locis iuveniri. Quapropter praetolerim ego h. 1. cum ^ tum; qonm, si qoid odiose explicaiur, non ta;is recie obscure fieri dici posse videatnr* L.
InfarUissimi reperiuntur"] Erf. et Teit« edd. infacetissimi reperiuntur, Gbabv.
Ne quid ambiguum dicantl Erf. ambigfutm ne quid dicant.
loBM.
PuerUes opiniones] Liber nnnt mtnntcript. habet, pueriieis rationes, Alinty puerileis suspiciones, Deincept anlem, ubi legiinr rectissimis rationibus, ego legendnm pnto, certissimis* Lambin. Piih. Horum pueriles suspiciones, Lambln. ed. Pueriles opiniones, AL horum pueriies rationes, Grabv. Vott. I. Leid.IV, Pueriles et garrulas opiniones, Oud.
Rectissimis rationibus, cum Poles} Lamb. ^. certiskimis ra* tionibusp cum voles, Grabv.
AD HERENNIUM Lib. H. Cap. ii. 89 ndonibiM^ cum Yolea^ refeUemus. In praesentianmi Hoc Jn praesenii tmfem'] Sic rettiiai tecntns lib. miiniiier., «Iqtie itt loqvuDiiir Graeoi: tp T^ noDoyu^ nbi tobiniellignnt XQ^^» U praesentia Un^en licet etiam Latine dicere. IjkiftB. In praesen^ tiamm koc interdicere noh alienum teit. edd. Sic fi^e Pal. «1 GolieliDiani 4 interdicere poiilum pro interfari, interloqui, InTO» BJi id eliam in uno suorum Lambinnt. Stepbaniana: Iji praesen" tia haec intereerere non al, quomodo el Ljimb. nisi quod ea, de-Inrta litera, In praesenti » ex MS. tamen, oti indicat ) ted quo 7 ic4 cuio*? G&UT. Mei omnea babent etiam in prdesentiarum, prae-> terqoam it, quem contolnil Piihoeua, in quo acribilor, in prae^ tenii, ut et in Mediolanensi antiquiaaimay et Lamb. edd.; at in Cntandri» Atceoa. lunlae, Stephanorum, Mannt., firuii^ acribiiur in praesentia f et hanc Tcriorem ease toripturiiBi mibi perioaauai est. Scio conicndere viroa doctoa de bac locQiione in praesenfia^ nm, probandane ait nec ne: qoi probant, eam toeri aoctoriiate toi Hbrorum v^cnim, io qnibua Tariia in scriptoribua aic legiiory adfirmant: aed in pletisqoe locis, ut et in boc, deprehendea varicutem «criptorae. Videy ut alioa omittam, Vottiom de viiiia Sermonia I. c. 36. et IV. c 35. Mibi aane ceriior et probabilior Tidetor illorum aententia, qoi in praeeentiarum damnant. Qnia paeeentiae dizit in Bamero maliitudlnia pro praeaentt tempore? RoW praeeentiae deorum pro apparitionibos in Cic. I|k 66. de Nat.
Deommy aed nibil ad Dionysnm. Nil dicam de constmciione in praeeentiarum ralde drafialM, siTC per helleniamum aive per ellipsin explicetnr. Credo aulcm a vnlgaro Latioo sacrarnm lileramm inierprete profecium ease hoc loqoendi geooa, sito id ille hao-•erit ex cormptis libris, siTe ex vitiosa illios seciili loquendi con-SQeiodioej ex illo anlem a monachis, qai libroa descripserunt, demaiom esse in alioa scriplores. Grabt. Cnm Pal. ei Gulielm. facit etiam Cod. Traiecl^ B-URM. Cod. Znicc. impra&sentiarum, Valfi de hac formola multa, qnoa ciiatos inTcnias ia Gnnth. Latinit. restit. p. aSq. seqq. Cellar<< Antib. p. 133.^ Ciusdem our.
5ost. p. 178 8eq, StaTcren. ad Mep. XXIII. 6, 3. Cf. praetcrea rcm.,ad Nep. I. c. Eqnidam non possum «dduei, ut veram credam et Latinam hanc loquendi formulam. Saliem mirum Tideri debeat Veterum Grammalicorom altom de ea silenlium. Nam qui locBs e Pri^cisB. lib. Xlll» 3. pag. 666. Kr. citalury nihil probaty quia Panii locnm, ubi impraesentiarum legitur, non hac de caussa adhlbet Grammaticus, ot hanc formulani probet. Quaiiquam ^!iS, ad anum omnea in ista leclione apnd Priscisnum consentiunt. Rccte mihi statuere Tidenlory qui formulam corroptam poiant o ▼T. in praesentia rerumi ita quidem, ut ipsi mediae aetalis aiqoe iaimae acriptores non t«ntnm corrupte scriberent, yernm eiiam enanctarent. Accidisse enim Tidetnr, qood aliquoties acciderc Tidcas, ot ex' acriptorae compendio eiiam vocis ipsins nasceretnr cdmpcadiom tcI cormptio. Propterea accedo Schuelsii sententiae, qui h. 1. ex Aldina recepit in praesenti autem, X.
Haec interserere] Secuins sam libros vulgatoSy nam tres maaoscr. babeoty intercedere, uuusy interdicere, quod poslerius Ti« dciar Bon esse reiiciendnm: ut interdicere poaiium iutelligamns proinlerea, sea ioter iUa, quae snni nostri iustiiuti operis » dicerc alqae interpouere. Qnid si legamos interiicere? Lamb. Haec interdicere non alienum fuit, Pith. Doisb. et al. MSS. et edd. Er- 90 RHEJORICORUM interdicere non aliennm fiiity nt hnius infautiae garrnlaiA disciplinara contemneremus. 76 CAP. XII. Cum definitione utemur, primum adferemus brevem yocabuli definilionem^ hoc modo: Maiestatem is minuity qui ea tollity ex quibus civitatis amplitudo constat: quae sunt ea? quae capiunt tfuffragia populi, et magistratus consilia. Nempe igitur tu et populum suflrafnrt. hoc iniercedere non alienum fuit» Edd. plarimae anU Gm* ternm: Haec intereerere non alienum fuit, Cratand. ed. Haec interim dicere non alienum fuitt et sic Yidetnr inTeniMe in sno codice Caurliiag, qnl in Cratandri edttionit margine nulUm hic notavit sni codicit dirertitatem, qnam nbiqne diligenier annotavjt. Si ex bonae fidei libro profeeta eat haec leclio, non eqnidem eam contemaerim. Grabv. yoas./I. II. Leidd. 1. 11. IV. intercedere, Oun* Jnterdicere etiam Cod. Znicc qnod ipsnm dedit Sch. £• Garrulam dieciplinam} Haec in Stoicoa. "Lamb/ CAP. XII. Qui ea tollit ex quibue rebus] Yoz rebus aon conipicitar in Palat. primo ant aexlo. Neqne ea opua erat. Grdtbr, Sic dno PaU. Vulgg. gui ea toUit, ex quibus rebue cipi^atie atnpli'^ tudo conetat. A Duiab. abett amplitudo\ rebue Palatinornm aact07> rilate delendom eaaey aequentia et praecedentia oatendnni. Grabt* IISS. O. et Edd. pp. ex quibus rebus, quam vocem an recte dele* Yertt Graevina, dabito, licet praecedat et tequaiur ueutrum genoa. Pro civitatis Voaa. 1. cipilie. Otro. Bebue delerit etiam Sch.
Origo corrnplioiiia cernitnr in Cod. Znicc nbi ad t. sa anpra acri-> pta leguntur ▼▼. eM res, et ad t. quibue, hketl sc*rebue, qaanqnam in conteitu orationia legitar quibus rebus» £• Quae sunt ea? quae capiunt} Inierrogationia nott eata Lambinoy baeretqae in Pal. quarto. Primae edd.: Aaec sunt ea quae ea^ piunt, aicqoe Pal. pr. nec improbem. Gbutbb. Quae sunt ea?
quae capiunt suffiraria populi^ et magistratus consilium Cratand.
Lamb. Grnt. edd. Aliae rero, quae sunt ea, quae capiunt sujfra-^ gia populif et magistratus consilia, Erfurt. Quae sunt ea, quae capio suffragia magistratus. Hnnc locnm nbi accnratiua perpeodi, itt eam descendi opin^onem, verba ista, ea quae capiunt etfe' oz margine ant nescio qno caso immiasa in honc, qnem nunc tenent, locum. Qoid cnim eat capcre suffragia populi et magistratus con^ silia? Cisiae capinnt autrragia populi, cum in illaa coniiciuntnr^ consilia magisfratns capinnt templa, et curiae^ in qoibns Senatos habeiur. Sed quid isia ad hunc locum, quamtiadicautur pbntea diatnrbati fiiisse, per quos ad saflragia fereoda erat eundum? Itaqno legendum censeo: qui ea tollit^ ex quibus civitatis amplitudo con^ sttU, quae sunt suffragia populi et magistratus consilia. Grabt» Quae sunt ea? Ilecte Lamb. post haec verba notam ioterrogandi ap« ponit. lu autem acriplum reperitnr in Grjph. A. Haec sunt oa habet Leon. liber, quae non mala lectto est j tolerabilior certe tst» qUam Tulgala, nisi bac interpimctione nlare. Brut. Ed. Omnib.
Haec sunt ea. Mihi haec omnia: quae sunt ea? quae capiuni •pnria -ridentor. Tum magistratus consilium MSS. O. ei Edd. pp.
non consiUa. Oin>. Haec. qoae a Graevio et Oudendorpio pro spu<> riis habiu auu, a Sch. Unquam ineptnm fmblema, ab Erucalio iam anciainclnsnm^ eiectum est. Recte. L.
AD HEEENNIUM )Lib. II. Cap. 12. 91 gio el Di^giBtratam coiisilio privastiy cum pontes distur* btfti. Item ex contrario: Maiestatem is minuit, qai amplitadinem ciyitatia dclrimento adficit, £go non adfeci, aed proliibai detrimento; aerarium enim conservaTi, libidini malorum restiti^ maieetatem omnem interire uon passna sum. Primum igitur vocabuli sententia breviter, et ad ntilitatem caussae accommodate describctur. Deinde » factum nostrum cum verbi descriptione coniungetur. Deinde contrariae descriptionis ratio refelietar; si aut falsa 77 erity aut inutilis, aut turpis, aut iniuriosa. Id qaoque ex ioris partibus sumetur de iuridiciali absoluta, de qua iam loquemnr. Quaeritur in translationibus, primum, num aliquis eiuS' rei actionemy per petitionem aut persecutio- Aerariumenimconsen^iwi] Duuh, aeroriumenimseruaui. Gkart. Saim de«*l Leid. 11. Cd. OmD, Servatfi £d. Med. Tum libidini morum pro malorum Leid. II. Oud.
Ei ad utUiitUem cauede accommodate describeiur} Erf« el.ad uiUiiaiem accommodatae caueae describitur. Pitb. ei ad uiiliiaiem ac caueae commodiiaiem deecribetur, Al. eiad uiilitaiem et commodiiatem definieiur, Volgg. et ad uiiliiatem caueae accommodatam detcribeiur. Graet. Copula abesl Leidd. 11. £d. Mcd. In Vois. I. 11. Leidd. O. ci Edd. pp. accommodaia, Vom. 111. ad utiliiatem accommoditaiem noetrae causae. Addit eliam noslrae Voit. 1 1. tupr»cr. io Leid. If. Deiode pro v. describeiur hHSti, aliqoot et Ed. Mcd. describitur, Leid. IV. describeretur, Oujd., Aecommodaia de--tcribeiur Cod. Zuicc. I4.
Cum verbi descripiione coniungeiur, JJeinde contrariae ddscrip^ tionis raiio refelletur] Uuisb. cum verbi descriptionis ratione aptabitur, Eftr eiiam in Erforl. cum verbi descriptionis ratione, Quod BOD improbem. Grabv. Leid. III. cum p. definiiione vcl descrip^ tione coni. Leid. tV. cum v, et descripi ionis raiione apiabitur. Kd. Oaoib. c, V, descr. coni, et descriptionis ratione apiabitur. Ouo.
Aut tutpisy aut iniuriosal Pilh. aut iurjjis, si iniuriosa^ GftAXf.
Id quoque ex iurie partibus sumetur de iuridiciali] Erf. id ex iuris partibus suwtetur de iudiciali, Idem. In seqq. pro -volgaiis^ Quaeriiur in translationibue Scbnelzius ordine muialo scripsil: Xn transiationibus guaeretur, propterea qood amei scripior» quum ad KOTQni gcnus transeaty huius generis Tocabulom praeponere. Praelcres fniarnm lempus reliquis io locis. Recie. Z.
Fossessionem » aut persecutionem'] Sic rcstiinendum arhilrabatar Aemarnc Ranconelns » coi asseniior. Nam vulgaii libri men-^ snnl 9 qoi habent, exsecutionem, Lamb, Sic Palat. quart. ol •ciins. Volgatn^ actionem aut executionem, Siephaoiana, ctct, aui persecutionem, qood arripnit Lambinus, ei praeraisit, aut posses-* fienem, c co^nieclnra Banconeti. Qoae licentia? in nullo certe Pall. cfMnparel Tocnm illnd par. Gbuter. Vnlgg. eius rei actionem per peiitionem, aut persecuiionem habeat. Erfurt.. num eius rei actio^ ittm^ petitionem, aut persecuiionem habeat. Duisb. num eius rei oiAionem, peiiiionem, aut executionem possessionem habeat. Fifh. ^m eiiu rei aciionem, aut possessionem ^ aut persecuiionem ha-^ nem habett^ quem nonoporteat; num alio modo^ terapore, loco, nnm aUa lege, num alio q^naerentey aut agente. 78 Haec legibns, moribns^ aequo et bono reperientury de quibus dicetnr in iuridiciali abaoluta. In causaa rationali primnm quaeretur, ecquid in rebus maioribus, ant mino^ bgat» Voc. per iii millo notironiiii ezitai. Recle Erfovtensit. G&abt. jiut persecutionem, Sic DQtla litum ofEciente, <|nae legenti imlpe* dimento tit^ lcgitnr In Grjph. oplimo exemplari B., qnam lcdtonem Lemb. probat. Bau>r.
Fer petUianem aut persecuiionem\ Preepotitio eKftoUfr a MSS. O, ei Cdd. pp. recle. jiut pet. Vott. II. exsecutionem Vom. I. Leidd. O. Ed. Omn. Sed in Leid. I. poesewonem a pr. m. et in Leid. IV. per ex4ecutionem fel po9*es4ionem* Oud. Exeecutionem-Ald. Cod* Aug. apnd^ Scb. Petitionem taU exsecutionem Cod. Zaicc. L, Quem non oporteat] Dno codicet non habent baee, guom non oporteat. LaMb. Nec anDt in Erfurt. el Dvisb. el aliii, qnoa inspexit Gmieros. Polernnl abesse. Grabv. Voft. I. 111. quam com Kd. Omniboni. Quae Leid. [. Detnnt haec celerit MSS. Oiro, quam n, o, Cod. Zuicc Eiecit Sch. £.
Num aliomodo, tempore, loc6\ Pall. aliqnot: num alio modo, num aiio temporey num alio loco^ n(>qne aliter Fahrician.; at cnim quartnt ct iextni solum agnoscil num alio tempare, exelnso mifdo ct loco. Grut. Pall.^duoy num atio temporct num alia hgc^ Piih. et A1. num alio modo, num atio tempore, num aiio loco, Com quario ei sexio Pall. conseoiil Erfarlensis et Cnuchianns. Gb.abt. MS. Traiect. num alio modo, alio tempore^ alio loco, BuRx. Tempore, loco, num aiia iege, Vois. I. num alio tempore, num alio loco 9lc, Leid. III. temp. num alio loco, lege*, Oud.
j4ut iudicante'] Sic resiitnit Aemarni Ranconelui. Nam libri ' ynlg. habent, aut agente, Lamb. Nimii liceuter; iane conlra omuei Gulielmii Palaiinoiqoe miunicriploi ediloiqne. Imo in PaL •ec. non babetur quidem illud aut agente, niii a mann aliena ac recenii; in qnario ac iexio> iiem Fabridano ne a lali qnidcm. Sed el mpray nbi eaty quem non oporteat^, Irigam eam -verbonim ipernunl a ie Pall. quart. aext. firuil. fereque eit, nl recte. Grvt. Al. num alio quaerente, Haec legibue, Pilb. Hum alio quaerente, pel agente, vet indicante. Uaec Ugihus* Lamb. ed. num afio quae^ r^fnte aut iudicante. Haec legibue. Uia Terba aut agente neqne iii Erfuri. nec Cauchiano, ueqne in aliqnot Palatiuia legti. Grabt. Verba aut agente deauni Leid. 1« Ul. Ouo. Pro tt« aut agento Sch. reicripiit sit agendum proTocaui ad Cic. de InT. 11» 19. L.
Haec legihus, moribus] Pitb. Na^c legibus et moribus, Grabt, Aequo et bono reperientur] Ert aequa et bona reperientur. Ioem. Vosi. 111. haec de leg. MSS. VI. Edd. pp. lertbus et moribus. -Voii. II. leg. aut m. Leid. IV. et aequo et b. Ed; Omn. de oequo et b, Leitl. H. aequo bono reperiuntur. Ouo. ^ Jn causa rationali] Lrgendnm ex Erfnriensi, in causa ratio' cinali, ui lcgendum Tidit ex coniecinra Alclui Manutiniy quem.couiule. GiABT. Vosi. I. Leid. 1. III. Ed. Med. L.c. ratiocinali. Optiiqe. OuD.
Bcquid in rebus maioribus] Pith. Si quid in rebus mcuoribus, Ert. et quid in rehus maioribus, Grabt. Vois. I. 111. Leid.Ill.lVk AD H£R£NNIUM Lib; II. Cap. i3. »3 nbns^ aut siniilibiUy nmiliter scriptom ant iudicatiun sit DeiDde, utrnm ea rea similis sit^ ei rei, qua de agitur, an dissimilis. Deinde utrum consulto de ea re BCiiptum non sit^ quod noluerit cavere, aii quod satis cautum pntarity propter ceteronuu scriptorum similitudinem. De partibus legilimae constitutionis satis dictum est, nuuc ad juridicialem revertamur.
CAP. XIII. Absoluta iuridiciali constitutione utemur, cum ipsam rem, quam nos fecisse confitemur, iure factam dicemusy sine ulla adsumtione. extratiae defensionis. lu ea quaeri conrenity iurene faclum si^ De eo caussa Ed. Mcd. quaeritur. Leid. II. et quid, VoM. O. Leid. UL IV. Cdd. pp. quid. Ouo.
Aui similibus sitniliter scriptufri} Oplime Dui«I>. aut similibus, aut dissimdibus similiier scriptum. Ei f. cuii dissimilibus, oiuisiis aui similibus^ at in aliitperperam omitliiaratt/ dissimilibus. Gra.bv. VoM. I. €utt dissimilibus* Lcid. IV. aui simiL aut dissimilibus. Vere. Oud. Non asfeniiiur Sch. Desuol aut diss. in Cod. Zuicc. £.
Vtrum ea res"] Pith, utrum illa res^ Graev.
Similis sit eirei, de gua agitur] Crfurt. Similis sii ei rei, de Sa agitaiur, 1i>em. Abett rei a Leid. IV. de qua MSS. 111. et Id. pp. OuD. Rei de qua etiam Cod. Znicc. L, De ea re seriptum non sii\ Duiib. de ea re scriptum nihil sii. Grabt. Abest non a Vom. II f. nihil scr. sit Leid. II. IV. Cd. Med» OuD.
Quod naluerii eapere] Erf. quod poluerit cavere. Grabv. Ilaec Terba extulant a Leid. I. voluetit Leid. III. Oud.
jirt quod satis cautum putarit] Erf. quod satis cautum pnta* rint, Craland. ed. an saiis cautum putarit. Graet. Lamb. aliquot verbts fnblalidy qnae pertnrbare Beuteminm ridebanlur» locum ila Kiliiiiit: deinde utrum consulto de ea re scriptum non sit, quod sa-^ iiscautum puiarii, Noa a vnlgata lcctione non discedentet, Hua modo parlicula an snblatay satis commode consulnisae scriptoris sentcn-» liae Tidemur. Brut. Scrij^kil Sch. quod noluerii cavere scripior, OH quod; potana, anpplemcntutti iilud requiri a perspicnitate et aexB aententiae. L. In nnllo Codice ncQ Ed.r Omn. legas istud an* • Uena. Leid. IV. ideoque satis c, p, OiTD. Deest oii «tiam iu Cod. Zmkcc, Mon tamea abiiciendum centet Scb, L» Similiiudinem] Lamb» anbtexnil» an in consulto, neque ta~ men memiuit io notia snit. Impostara insiguis. fiiga euim isthatc Terbornm, in nnllo Tisitnr manuscripto^ in nnllo edilo. Grutbr. laseqq. Voss. O. Leidd. tres: Ad iur, repertemur. Oud.
CAP. XIII. lurefaciam dicemus] Eif. iure factum dicemus, GlABT.
Bxtrariae defensionis'] Dnisb. et Lamb. ed. exlraneae defenlionis, Idem. Leid. I. IV. Voss. I. extraneae, Voss. III. profes'-^ tionis, OoD, In eii quaeri] Al. in qua quaeri, Ghabv.
lurenefactum sil] Lambiuus amplint» iure an iniuria faclum *ii piaetez MSS. omues. Gbuxsr. Erfmi. iurene sii factum. Graev.
94 RHETORICORUM.
posita dicere poterimusi si, ex quibas partibus ims con-79 stet, cognoverimus. Constat igitut ex liis partibus: natura, lcge, consuetudine^ iudicato, aequo et bono, pacto. Natura ius est^ quod cognadonis aut pietatis caussa observatur; quo iure parentes a liberis, et a parentibus libefi coluntur. Lege ius est id, quod populi iussu sancitom est *, quod genus: ut iu ius eas, quum voceris. ' Consuetudine ius est id| quod sine lege aeque ac si legitimum sity usitatum est; quod genus: id quod argentario toleris expensum, a socio eius recte repetere possis. ludicatum est idy de quo sententia lata est, aut decretum interpositum. £a saepe diversa sunt, ut aliud alii iudici, ant praetori, aut consuli^ aut tribuno plebis placitum.sit; et %tf ut do eadem re saepe alius aliud decreverit| aut ia- J)g €o caueaposita] Erf. de ea cauea poeita* Gkart.
Constta igitur ex hie partibue] AL conetat igitur iue ex hie partihue, Graet.
Aequo et bono^ pacto"] Vi\\u aequo et hono^ et pacto. GaAsr. Voss. IIJ. caret copula. Gontr» et pacto Leid. IV. Ouo.
Ut-iniueeas] Lmnb» ed. in iue ut eae, Grabt. In sopp. lege iue eet idy deett id Voit. IIL Leid. 111. Legie /. «• i. £d. Med. Std vide de Inv. II, 53. Ouo.
Coneuetudine iue eet id\ Ert coneuetudine iue id eet. Grasv. T^d, filed, coneuetudinie, D eest id Voss. III. Oud.'
Quod arg^entario ohtultrie expeneum] Pal. soc ac Bruilercnftisy tulerie expeneum, nihilo peias » si non melin*. Gr.dtbil. M« ia ullo quidcia trinm noitromm aliter legiiur, qnam simplex tuleris» Qood quum sit -verissimum, ausas fui compositnm obtulerie amo^ Ttre. Gron. Qoidam MSS. et edd. argentario obtulerie expeneum, Vere Gronovins ex sois legit: argentario tulerie expeneum^ qnod adstroit qnoqne Erftirtensis et Gaocliianus. Volgati obtulerie ex^ peneum, Grabv. Tulerie expeneum, lu ex eerU ratiooe et pervolgati edidimos. Sic aotem scriptom legiior in triboc Gryph. ezemplaribos MSS. Brut. Sic MSS.^ O. et £dd. pp. Oud. AId« teste Sch. ojbtulerie; ita etiam God. Zoicc lu A eoeio eiue recte repetere poeeie] £rl»->a6 socio eiue recte pe» tere poeeie. Grabv. Leid. IV* iab eocio eiue. Oud, Sic etiem Zuicc. L, Aliud alii iudici] £rt \et Caoch. oliud alio iudici. Graxv. Lcid. 1. 11, Ur. Vosc. III. alio i. Ouo.
Aut tribuno plebie placituin eit] Ert aut tribus placitum eif^ Doisb. aut tribuno populi placitum eit. Graby. Vosc. 111« /• plebi sit plac, Leid. IV* t, populi placitum eit, Oud.
Bt fit, ut de eadem re] Erf. ut fit ^ ut de eadem re, Gbarv. Primae doae voces et fit abiont Leid. IV* In Voss. III. Et fit de eadem re ut eaepe, Leid. III. de ea re^ Leid. II. eaepiue. Leid. IV. eaepiue al, eaepe, OuD.
Dttcreverit, aut iudicaverit] In duoboc optimic est iudicarit, Gronot. AI. Saepiue alius alitid decreverit <mt iudioaverit, Dnitb. saepius alius aliud^ saepe aliue aliud decreperit et iudicQperit4 AD HERENNIUM Lib. U. Cap. i3. 95 dicaYerit; ^nod genns: H. DruBHSy praetor nrbanuSy quod com herede mandati ageretur, iudicinm reddidit; S. luliiu 80 non reddidit. Item, C. Caeiius iudex absolvit ininriarum ewokf qni Lucilium poelam in scena nominatim laeserat; P. Muciua eum» qui L. Acciumpoetam nominayerat, condemnayit. Ergo quia posaunt rea aimili de caussa diminiliter iudicatae proferri, cum id usu yenerit^ iudicem GaAXT. Auf iudicarii..Sic Itgendnin • MSS* ezoepio Ltid, IV., MB mdicat^erit» Ooo.
Quod gemUf ilf. Drususl Pilh. quod genus eet^ M, Drueue. Doiab. Quad genus. VuIko eei nou legitur. Ek PiihoeanU excerplif addidi eet^ ut et panllo pott ex iisdem, quod genue e4t, ut maior annis. Est «utem hic gen^s quod elibi exemplum, Gkabt. Addii VoM. 111. eet, nt •upre edilideret. Leid. IV* Ouo. Snpra abique addiderat Cod. Zuicc, hio detrahit. X.
Cttai herede mandcLti agereiur] Sacrotenctnm erat mandati ofiCaam, ideoque ia iDfamia era^, qni mandatnm aoaceptBm noa iomma fide atqne diligenlia perteqa^atnr atqne conficiebat. Quam* obrem mandati indiciom contlitntnm eit» in quo dubinm erat, li is qui mandatum •n«ceplum non feciatet, morinus ea^et: po^setne oam herede roandati agi. ' Ilaque M. Drncna indicinm reddidit, id cst, coulra illnm iudicaTilf S. Tcro lulius non reddidit. M. Tozita. Mandati iudicium ease iudicium depotiii censet Aldna Manutius. Sed mandatum •impliciter pro deposilnm accipl non pnto. Man^ dare aliquid fidei alicuiue pro deponere aliqnid apud aliquem reete dicitur: ted non •impliciier mandare alicui aliquid, Commen^ dare in hac nolione legiinr. Qnid ait mandaii iudicium ipic docet Cicero optime pro Roicio Amerino c. 38. Quod cum herede mandati ageretur ^ eat qaod daret indiciuin mandati in bercdem, qnod pateretnr heredem mandati nomine in ina Tocari, fieri iudiciam de mandalo io enm, qui herea illins erat, cui aliquid mandjitma fnerat. Reddere iudicium 9$t, qnod Cicero alibi non •einel diiit, dare iudieium in aliqoem. GnAST* C* Caeliue] Ert et Canch. Caeliue aine praenomine. Iobm. Voca.1. Leid. 1. Auliue Caeliue* Vo«a. IL Gaiue lulius. Leid. III* Mus Caelius com Ed« Med. Ouo. Cayus Coelius Cod« Zoicc L* Luciiium poetaml Dniab. Lucillium poetam, Filh. Lucium poetam. G&Abt. Voac.IMII. Leid. III. Lucium. Leid.IV. Lucil^ fum. Ouo. Lucilium diaerU Znicc. L, In scena nominatim] Erf. et Candi. in scenam nominatink, Gkabt. yoct.1. II. incena. Leid. I. inscenanh Ouo. Cod.Zoioc A pr. m. £n senatu, aed correctom. L* P. Mucius] Sic et alii ez MSS. Verom praeatana ille Medi-. CM«e qum oratius, h. e. Q. Horaiius* Gbojtot. Cod. Zuico. Miius Mucius eic eBpreaae. L. Leid. I. praeicr Mucius. MSS.. aGqoot Mutius. Ouo.
L. Accium poeiam] Pith, L, Actium poetam. Gbabt. MSS. aKquet Actium. Deeat Leid. II. Lucelium Actium Leid. IV. L» ddelom in Leid. I. Ouo. Lucium Actium, sic, Zuicc. L.
Poeiam nominatferat] Erf. poetam nominapit* Gbabt.
Vossuni rss similij £r£ possunt trcs simiii* Iobm.
cfini indice, lempns ciun tempore, nameram cum namero iudiciorum proferemus. £x aeqoo et bono ius coustat, quod ad veritatem et utilitatem conununem videtur pertinere; quod genut: ut maior annis LX, et cui morbus 3]cau88a etty cognitorem det £x eo yel novum ius constitui conTcnit ex tempore et bominis dignitate. £x pacto ius esty si qui iuter ae pepigerunt, si quid inter quos conyeniL Pacta sunt» quae legibus observanda sant, hoc modo: rem ubi pagunt, orato; ni pagunt^ in oomitio aut Numerum cum numwro ludiciorum profer§mu9\ Sic omnes inauufcrtpti et Tttl. edd. LafmbiDat edidtt conf^remus s force [fortaMe] meliat^ tt niieretur fiAe raembraiiarom altquarum: nuoc cnm ««e laceant, prMttuuplio e*t ab Migenio eiut proTentsse. Grut. Id iu«rgine Cratand* «d. numerum cum numero eff^remus, Sed omncs MSS* proferemus, Grabv. Abeu iudiciorum Vom. III. #. m. pr. OuD. Conferemu^ e neceftaria LambiDi conieciora, iam ab Erne-. ttio probata, te recepiMe ait Scb. Etiam Cod. Zuicc. proftremus cum gloata: 9C* in medium^ Sed non est dubium, quiu depravalio tit» orla ex male repeiilo •uperiori t* proferri, Exeinplo Iric locut etfe poteat, omnes inlerdum Codd. in depravala leciione pOMe conteniire. Is,.
Ad poritatem et utilitatem communeml Erf. €id periiat^m communem, Grabv.
£t cui morbus causa e»/] Legendam foriaMe etl: et ctii morhi causa est, Sic euim loquebanlur vetere», et ita M. Tulliut in Pbilippica i. Nec erit iustior P. C in senatitm non peniendi, morbi causa, quam mortis, Lakbin. Reiinuit XI t labularum formulam: Cui morbus aepitaspe causa escit, quare frufira inclioat Lambiuut in morbi causa est^, conlra omnes edd. et maximam pariera calamo exaraiorum codicum. Ghut. Erfuri. ut maior an^ nis LX et cum mpribus causa est, Pilb.' ui maior unnis LX, et e/-iam ille, cui morbus causa est, In Lamb. ed. uon legitur ut, Grabc. Vosa. Jll. moribus, Ycrbum est exfulat ab EcL Omniboni. OUD.
Bx eo psl nopum ius constitui] Pariicola pei nouc primora e tenebria Yenit in lucem. Eam deprebendt iu Pall. tribus ct Fabriciauo, molinmqne iu ipaa energiae. Grutbr. EUld. multae ex eo nopum ius, Grabv. Deeit pel a Leid. ilL IV. et Edd. pp'. Ouo. Abett pel eiiam ab Ald.' et a Cod. Zuioc £• Bx tempore et ex hominis dif;nitais] Sic Erforl. et Caveb. MSS. Craiaud. et Lamb. edd. Dui»b. abeat et, Graev. Bt ex ko^ minis dignitaie,' Sic MSS. O. et E<1. MedioL, nitt quod et oouasum sit in L«id. IV. Vulgo exfuUt et, Ouo.
Si qui inter se pepigerunt] Diiitb. si qui inter se pepigerint, Erfurt, Pitb. Caocb. Craland. et nultae aliae edd. si quid inter se pepigerunt, Grabv. MSS. aex et £dd« pp. si quid, Scilicet ex Voaa. lU. legendom: si qui quid. Leid. iy,'pepigerini, Oun. Scriptit iu Scb. L.
8i quid inter quos conpenit'} Duitb. si Quid inter aliquas conpenit. Grabv. Vom. IIL IV. £dd. pp. atiquos Leid. IV. quid^ dam. Ouii.
&em ttbi pagunt, orato; nipaguni, in comitio] Sic Lam- AD HERENNIUM tiB. II. Cap. i3. 97 in foro «nte meridiein caussam conicito. Sunt item pacta, qnae sine legibua ^obaervantar ex conventoy quae iuri Kbb» cz certiMinui C0Di«etara Botii; iuqne liic locnm 000111 dedi: tulo qnidem jnagif^ qood nihil idonei ettet teafot in priot edilis: Rem ubi paguni oratione paguni, In comitio etc, Sik po-«terios cnst, nam prinutot: Rem ubi pangunt orationem panguni in comitio etc [iu God. Zoico.] qoomodo etiam eft in Pall. ifibot prioriboft. Mam qoart. rem ubi paci*cuhtur in comitio eto. qooModo ei aextna. Fabricianoa yelifioator verilail, in qioo ora^ tioni, GauT. Al. Rem ubi pagunt ^ oraiione pagunt, in comi" iio, ErfiiTt. Rem ubi paciscuntur, ia cumiiio. Pith. remubipangunt orationem coram iudice in comitio, Doitb. rem ubi panguni oratione, in comitio, Al. MS. rem ubi paciecuniur in loco iUo co^ ^ miiio aut itt foro aut ante maridiem caueam conicto, [concito Cod. Zoicc a. m. pr. correctniti coniciio, quod Terom est.] Gauir. Vid. Priscian. lib. X. p. 894. £d. Potsch. [Ed. Kr. tom. I, p. 4^. 496. ibi omoet codd. orationi, qoae tcriptora a vera proijjoe abeat.] Qoinciiliao. lib. 1. cap. 6. p. 73. Torneb.XlX« Adr. i5. et notaa Doaor. ad Gell. XV11. 3. Buiuc. Pro priore pagunt ia Leid. 1. Voaa. II. e«t paciecuniur, In Voat. III. IV. £dd. pp. paaguttt, Dein orationem ett in Edd^ pp. et MSS. O.» praeterqoam Lcid. III. orationi; ut corr. 10 Leid. II. Oud. In topp/ Sint pacta recte tcr. Sch., qoia noo ett definitio, ted dittribotio. Jj, In foro ottte meridiem ] Im Dni^b. non ett ante. meridiem, Gkaiv. j4nte meridiem male extolaot a Leid. IV. Oud.
uinte meridiem caussam ctmicito,'] Sic habent omnet fere libri nuooacripti ) Tolgaii coniicito; apud Gellium antem lib. XV U* cap. 3. legitor conscito, Rerardnt Bivgenait legendom centel gaoeciiOy teo enoecito: pro cognoscito, ot referatur ad iodicem; mendote aotem tjrpographnt imprettit» condicunto, in priore edi'-tione. Qood aotem attinet ad toperiora Terba» qoae ego tic excu* dtnda coravi: Rem. ubi paguni, orato; ni pagunt, in comitwo eic. com libri omoet Tulgaii habeant, Rem ubi pagunt, oratione JHtgunt, Jn com, etc haec ett Sim. Botii conieclnra. Et Tcro-liaec cmendatio ita certa etty ut probaltone, aut confirmatione non egeat. Scotentia autem baec ett: Qoo in loeo, el apod qoem iudicem coDreoit inier litigatoret, nt caiita agator. io eo loco« orato, id cit agitOy ni pagunt, id ett, fi noUom paoiom intercettit^ in loco otitato cautam coniicito. Orare autem dixitte Teteret pro agere tctiator* Featna. Lahb. MSS. caueam conicito, Qoid ttt caueam couiicere non intellexit Aldpt, cnm ei.pbnit qfferre caueam, com lit brcTiter tive tommalim io primo iodicii iuitio cautam iodici «^onere, m Duarenot et alii Icti docii otienderunt. A~pud Gellinm Tero in opiima editione I. Fr. Gronorii legitur coniciunio, ■on ot in cormptit ioTenit editionibut Lambinot^ cognoeciio. G&abt. Condicito, nt Tidetot Lamb. edi Toloitte, legendom ett. Ferrt enim non poteti Tulgata lectio, qua non molto melior in MSS.
habeiar. In nno tamen Grjph. o, coniiciio legitor^ ez qoo uui-Bt lilterae mutatione condiciio, ^d quod ett a Lamb. faciom, perbtUe effici potteat. BaiiT. £x Oudeudorpii tilentio- recte concludtt, enm in t>moibat tuit conicito, reperitte; coniicito recepit ^. i^on dobiuffl cat » quio Tettu tcriptura sonicito recte te habcM. L.
DigitizedbyGoOgle 82 praestca^e dicuntar. His igitui' partibuft iBiuriam demonsjbrariy ius confirniari convenit, idque in absoluta iuridiciali facicndum Tidetur.
CAP. XIV. Cnra ex comparatione quaeretur, utrnm satius fuerit agere id, quod reus dicat se fecisse, an id, quod acousator dicat oportuisse iieri: primum quacri con-▼enit, utrum fuerit utilius ex conteutione, hoc est, ntrum Ex conventUf quae iuri praestare dicunfurl Divinat Calielmiat ex conpento, iDdicatqae Fabriciannm hauere quae ex iure. Al Pall. pr. ac aec de iure, tert. iure, qaomotlo et edd. primae, qnarL qui iura, quint. et aexl. quae iure, GavT. Dnitb, ex con^-i^entu, quae de iure praestare, Pith. ex conventu, quae iure prae^ 0tare, tjt 'Gnlielmiot coniecit, aic reperi acriptam in Erfuriensi ex conpento, quae iure praestare qnod yulgato merito praetnli. Grabt. Quae iure etiam in MS. TraiecL fivRM. Ex coni^nio in Uaobiia Gryph. legltar; non ex conventu, Brut. Ex conventu, quae iure praestare, Sic exhibni e MSS. O. et Edd. pp. niu quod in Leid. 11. IV. Ed, Med. ait de iure. Al. conuento et iuri, quod ia tolo Leid. ill. Yide ad lib. de Inr. H^ 32. Ood. Conventu et iure acripait etiam Sch. prioa boq recie, iit miki Tidelur. Idem tamcn exhibet Cod. Zuicc, L, In fine aegmenti deeat t. absoiuta Leid. 11. Faciundam Voaa. I. seruandum Ed. Omnib. O0O.
CAP. XIV. Cum ex eomparatione quaeretur] Sic rcde Canch. et recepit Graleraa. Vnlgg. cum de comparatione quaeretur, Grabv. Voaa. III. de comp, Ouo. Initio aegmeoii Sch. de conieciara acripait: in assumptiva quum ex c% additamento illo opna eate exiaiimaoay qoia generia mentio neceaaario fieri debeaiy antrqnam etut pariea enaroereninr; conferrique iabet lib. 1. c i4. Recte, modo sntelligaiur qnomodoilla Terba excidere polnerint. Cud. Zuicc. habet in gloaaa margiui auperiori aacripta haec: Hic Cicero nunc €xequitur alieram partem consiitutionis iuridicialis, quae esi assumtit^a, qumm in plures partes dipiserat; et exemptum sumetHttur in primo libro de Pompilio, duce Romanorum, qui ut exerci^ tUm eduoerei ab hostibus, arma bellica reliquit, C(. lib. I4 c. i5.
jfgere id] Lambin. ed. facere id, Graxt. In aeqq. an id quod accusator. MSS. O. £dd. pp. €UAi» A Leid. 1. abeat v. id* Quaeri cont^enii] Lamb. ed. quaeri eonpeni^m GrAbt. Voaa. IIL Leid. lU. q, conpeniet, Ooo.
Utrum fuertt uiilius] Erf. ei utrum fuerit utilius, Grabt.