lUe nulia voce delibane - ineitam eto.] Secotui aam • oBoe* fere libros maootcript. et vulgaioa: tameifi mihi baeo lectio aalii noii probetor. Su«pecium enim mibi eit boc delibane, quod rnlgo inlerpretautor, Tiolaoi. Malim iegi, delimane^ aeu potiui, dede^ corane» Quod aoiem alii hMbeni, ilie nuUum ifocem edefu, ineita pirtute concidit: nihilo magit mihi probaiur. C^o malim aic legi: Ule nuUam vocem edene ineita virtute indignam* Vcrom indicct lector erttditui. Lamo. Repoiui quod erat iu Pal. quacto ac aexto, AD HERENNIUM Lii- IV. Cap. 55. 403 concidit tacitas. Iste Tiri forlissimi miserando tangaine adspersus, qnaai facinns praeclarissimnm fecisset, circum-^ spectabSy et hilaris sceleratam gratulantibus manum porrigens, in templum loris contulit sese.
item Broilerienti) oam ccteri, nuUam pocem edtnSf insita pirtuie, Victorint cdidit poce delibans iHsitqm virtutem, Nostrmn genoi-DDin magit Tidelnr. Nulla delabi poce, e«t facere illud quod fe« cit PofDpeiaf apud Lacanum libr. VIJI. Continuitque animam, ne quae effundere voces Poseet, et aeternam fletu corrumpere /h/nam, Grut. Rrf. ei Piib. Hle nulla poce delabane insitam pirtutem. Duitb. ille nuUa poce delabene ineita pirtute. £d. prioia, Medio}. Caucb. Cratand. et aliae vetusiae aoie Victoriaoam: ille nul~ lam pocem edene ineita pirtute concidit tacitue, Grut. ed. iUenuUa 90ce deldbane iasita pirtute, Delabans, aut delabene, c§t quidem ia Iribua meit, aed in doobut oplimia, £ifarl. et Pith., eat etiam iruitam pirtutem» Itaqae probo Victoriaoae ediiionia •criptnram, ille nuUa poce delibane ineitam pirtutemy h6c ett, ne minima voca iodigoa ae Tirtuiem innatam vel levtftime imroinuit. Ovid.: Quieque euas artee ob idem delibat agendo, Sed delabare nbi le-» gitur r dein quid eat delabare pirtute ineita? Delabi fortastia potiH ferriy quod ett in Dnisburgentt, quamvit et id loqoendi genna lit insolent. GrAbt. In uno Grypb. «zemplart aliler legitur, nul" lam vooem edensy ineita pirtute concidit tacitusy quam lectionem Lambioua te inveoitae io oonoollia e iuis testatnr. Iia cerle habetor io Leooiceni editiooe. Eqoidem, ot Lambioo aiseotiar, puto bic vocem indi^nam male desiderari^ iia eoim. videior legendum: KuUam pocem edene indignam ineita pirtztte, Neqoe Tero aitrom est, qoae erat homioum in describeodo oscitantia, imperitom librarinmy et aliod ageulem, Tcrbom iotegrom fugisae. Brut. Vosi.
I. lil. Lc^d. II. Edd. pp. nuUam pocem edene ineita pirtute, Leid. I. nuUam pocem deiabane ineita pirtute, Jll. nuUa poce de^ libane ineita pirtute, IV. nuUa poce labene ineita pirtute Voai, II. nuUa poce delabene ineitam pirtutem, Vide GracT, Ouo, Nullam pocem ABCD. Edene ACD. delabane E. Jneita ^irtute ilBCOE. Delabane ineita pirtute T. Scripait Scli.: nuUa poce deUbane ineitam pirtutem. Oteil.: nuU^ poce delabene ineita pir^ tuie: Praefero Sch. ralioncmi qnippe cxquisiiiorem et qoam ma.-xime pcbbabile eat depraTatam we^ a librariia. Aocedil, quod non intdligiior, cur delabane acripsiasent, oiii ai atatuaiy eoa aon. imellexisse Tocem delibane. L».
Circumepectaru 9 et hilarie eceleratam gratulantiltue mtmum'] Medicaeui circumepectans, et hilariter» GronOt. £rf« et circum» *pectane ei hiltve ecelera gratulantibus manum. Medic. circum» efctans et hiiariter sceleratam gratuiantibue manum, Larob. ed. cireumspectans et hUare eceler, ^r. mcMum, Graxt. Voss. O. et Ed. Med. et eircum spectans. MHllm pooere aote to [t.] quasi. I)ein hilaris est io solo Leid. IV. hilariter MSS. quatuor et Ed. Med. hilare Lcid. II. lU. Ed. Omo. Beoe, at opioor. Ouo. Citcumepectans omnea Codd. pbst t. feciesent collocaut. Rect« boc ferri posae potat Orell. modo recle disiiogoalor. Sch. Ouden* dorpiom secotus eat. Hilare om. et ADC st hUariter £. et hila^ rilatem B. et hilare »cr. Sob. L.
Baec fxornatio etc. r# huiusmodi snarraticnibus'] Adhaeaimat PaL qoarto ac ••xlo ee Bruil. } poaiinra «Dim ▼•rboram «leganiior 404 HHBTOEICORUM 800 Haec exomatio plurimum prodeit in amplificaiida et comniiieraiida re, htunfmodi enarradonilraa. Siatnit gninn totam rem, et prope ponit ante oculoa.
CAP. LYL Omnes rationes honettandae elocalioius atudioae coUegimna, in qnibus, Herenni, si te diligenter exercuerisy et grayitatem^ ^ dignitaiemy et snaTitatem habere in dicendo poteris: ut oratorie plane loquaris: ne nuda, atqae inoruala inyentio Tulgari sermone efleratnr. . Nnnc identidem nosmet ipsi nobis instemns. Res enim conununis agitnr» ut firequentery et adsidne consequamnr artis rationem studio et exercitatione, quod alii com molesiia tribus de caussis maxime faciunt: aut si, cnm qnibus libenter exerceantur non babent^ ant si sibi diffi- Mt, «t alioqoin tUsy ei in, Bon erat •imol io aliia MSS, aoatro. GaoTBa. Ab Erfaru Sbcat qaoqve ei in^ m Ouitbarg. laatiim H abatl* Potaat aaoa et abeaaa, aed in retiaeri, com toc aliia oodicibuty quamvia bod igoorem recte diei: piurimum prodcH kmimM^ modi enarrationibus in ampiificanda etc. Grast.
Huiusmodi enarrationihue] Edd. et in huiuemodi enarratiami^ hue. Doisb. et ed. Lamb. et in huiuemodi enarrationibus* Edd, Teti. et in huiusmodi narrationibue. Geaxy. Voaa. 1. III. Leid,il. Edd. pp. et in hui, Leid. 1. IV. in hui, Ytf. narr, IISS* qoaloor Bdd. pp. Odd.
Bt prope ponit ante oculoe] ErC Caocb. Piib. et Lamb. ed. et proponit ante oculoe. Grasv.
CAP. LVL Uoneetandae elocutionie] Al. omandae ehattionie, Er£ honeetandae etudioee coUegimue locutionie, GRASf» Xtoeutionie alii legoot. Brut.
Diligenter exercuerie] £r£. ei te diligentine exercuerie. Grasy* MSS« qoalQor Edd. pp. diligentiue ex, Ouo.
Mabere in dicendo] Erf. habere in eecundo» Grajbt. Leid» IIL IV. in loquendo. Oud.
Flane loquarie] Voaa. L plene, Leid. L eloquarie. Ouo.
Vulgari sermone efferatur] Erf. vulgari eermone eeee eatmm. Doitb. pulgari eermone proferatur. Grart. Voie. I. Letd. L lli. IV* «• proferatur com Edd. pp. Cor moiatom? Ouo.
Communie agitur] ErL communie agetur, Grabt.
^rtie rationem etudio} Looge Terioa Erfurieotiay orfw oratio' nem^ boc etl facultatem oratiooe loqoeodi, ot modo locotoi at: ei te diligenter exercuerie et gravitaiem eic* habere in diceado poterie, ut oratorie plane loquarie, Grabt. Leid« II L aeeeqmoi' mur, Ed. Ooin, artir orationem. Non male. Ono.
jiut ei cum quibue libeniet] Erf. aut ei qui cum libemterg qQod mioime damoandum. Si non babeoi com quo Ubentet exer-«eanior. Grabt. Leid. IV. quibuecum l. exerceant. Leid. I. IIL Juicum L ex, Opiime. Ouo. Quicum dcdii Scb. Cum quibee iCD, cum ei quibue B. Quicum e Tnr. dedit eiiam OrelL JL. jiut ei eibi diffidunt] £rf. aui ei id d\gieue eii, Picli. mi eibi diffidunt, Grast. Vota. II. ei id d. Lead. 1. Ul. ei id difi-Mue eit. IV. ei eibi dijffu^tue eit. Deeai eibi a Vota. IIL Ouo. jiui si nesciuni, quam riam eequi debefit} Btt aui neeciatf dant-, ant ri nescinnt, qnam Tiam seqni dcbeant, qnae a nobis absuiit omnes difficultatea. Nam et simul libenter exercemnr propter amicitiam, cuius initium cognatio fe-SOl cit, cetera philosophiae ratio confirmavit: et nobis non diffidimns, propterea quod et aliquantnlum processimus; et alia meliora sunt^ quaie multo intentius petimus in vita, ut, etiamsi non peryenerimus in dicendo, quo volumusy parva pars yitae perfeclissimae desideretur: et riam, quam sequamur, habemus, propterea quod in liis libris uihil praeteritum est rheloricae praeceptionis. Demonstratum est enim, quomodo res in omnil)U8 generibus caussarum inyeniri oporteat. Dictum est, quo pacto eaa disponere conyeniat. Traditum est^ qua ratione esset pronuntian'-* quam piam sequi debeat» GitAZT. Lcid. 11. nesciant, I. III. Tost.
L exercemuM, 111. IV. exercebimua L Oud.
Cuius initium cognatio fecit] Erf. cuius initium cognitio fa-» cif. Gbaet. Leid. I. 111. Vost. 111. cognitio, Vots. O. Leid. IL Edd. pp. facit, Ovd. Cognatio Dosiri^ omues. ^, Unum h. v. cognatio funditus epertit tpeciosam Scb. opinionem de M, Antonio Cniphone hotum librorum ecriptore, JStenim qua tandem ii, in GaUia tenui loco ncUus expoeitus et a nutritore suo po4tea manumiuuSf cognatione attigerit C* Herennium, nobilem hominem Romanum? Orbll.
Philosophiae ratio confirmapit'] Erf. philosophiae ratio conjir'* mabat, Duisb. philoeophiae ratio confirmabit, Pitb. philoeophiae ratio conmmmahit* Graet. Ph. ratio confirmapit, Sic Leid. III. 1d rcliqois et Edd. pp. confirmabit, Oud. Cetera Schiiizio geouioam non Tidetur. Sensu requiri pntat cursum tkut progressum, Dedit cursum in peculiari Rhetoricorum editionc. At eRoibent Codd. omnes cetera, Sino canssa suspectum h. v. fuisse Sch. iam Orell. noUTic. X(.
Bt nobis non diffidimus] Pitb. et dein nobis non diffidimus. Grabt. Vo^. I. 111. Leid. 11. Ed. Med. et de nobis n, d. Odd.
Quod et aliquantulum] Pith. quod aliquantulum, Grasv. CopuU deest Leid. 11.111. Edd. pp. et ad aiiquantulum. Voss.
III. aliquantum Voss. 1. Leid. I. Odd.
Quae multo intentitts petimus] Erf. quae multo certiuspetimus» Orabt. Voss. 1. Leid. I. 111. m. attentius, Oud.
Ut etiamsi non perpenerimus] Erf. ut etsi non perpenerimus» Grast. Leid.I.IV. et si tic, Voss.ll. utetsi Leid.Ill. utsi. Odd.
^arpa pars pitae] Erf. parpa pars tamen pitae. Graet* Demonstratum est] Mon agnosco aliquot seqoentibns periodit Cornificinro, et mirum est, nisi tota hsec recspiiulatio sit roagistelU alicnius trifialis, annnmeraniis mioima maxima discipulis suiti. Grdt.
Inpeniri oporteat] MSS. ires, Ed. Med. inpenire op. Oud.
Disponere conpeniat] Erf. disponere convenit. Grabt. Leid. I. 111. d. conpenit, Ovd, Qua ratione esset pronunciandum] Dnisb. qua ratione proj^in-' ciandum, Grabt. Veroum deest bene Leid. IV. Odd.
M^minisse posssmus^ Doisb. msminisse possimus. Graxt. Leid.
406 RHETORICORUM AD HEREN. Lib.IV. Cap.Sfi.
dam. Praeceptmil est^ qua via meniuiine poftsemnj. Demonstratum est, quibas modis perfecta elocatio corapararetur. Quae si aequimory acute et cilo reperiemus: distincte et ordinate disponemus: graviler et venoate^pro* 302 nunliabimufl: firme et perpetuo meminerimus: ornale et suaviter eloquemur. £rgo amplius in arte rhetorica ni« hil est. Haec omnia adipiscemur,. si rationes praeceptionis diligentia consequemur exercitationis.
IV. guo modo, Vott.!!• Leid. 111. IV. £d. Med. poMsimu*. Id praefcro. Odd.
JJtmonMtraium egt] £d. Med. Offeruum #. pro osiensmru Oos. Quae iode^ ab h, 1. ad fioem otqoe aequuntor, tpuria ease, iam. Gratei^Us vitlii, Sch. ei Orell. nocia incluaerunt. JL- Elocutio compararetur] Ouiab. elocutio comparetur, Graxt. JSlocutio compararetur. Sic Leid. I. 111. In ceteria et £dd. pp. eU compareiur, Reciiua, nt opioor. Oud.
Quae ei exeequimur] Est a PaL qnarto».Gembl. et BroiL, Tnlge seguamur, Grvt. A1. quae ei eequamur. Grut. edd. quae ei ereequimur, Duiab. quae eieequemur, Reiineo volgaiam, luinacatibas meis librisy nisi qnod ex £ruirteasi reacripserim, quae ei eequimor, Grasy. Quae ei eequamur, Sic lego com Voss. I. II. Leid. I. III. eequemur Leid. IV. £dd. pp. eeguimur Vosa. lU IIL et Yalgo. AU exeeq, Oud.
JJietincte et ordine'] AI. et dietincte et ordinate, Edd. dittin' cte et ordinate. Malim cum Erf. distincte et ordine, Sane melioris aeutia apud acriptorea ordinate noo legas. Grabt. Leid. IV. d#-bite et ornate. In L 111. Ed.Med, d,etornate cnmmaoapr. Voss.1. soprascripto di, Sequpr Graeviom ordine legeotera. Oud. Ornete BC. Cf. Ruhukeo. ad Moreii opp. tom. I. p. 38. L, Firme et perpetuo meminerimue] EvK firme et perpetue memi^ nerimue, Graxt. MSS. qoaiaor /• et perpetue, Oud.
Omate et euapiter] Leid. II. ordinateete, Scilicet tramiponcnda aant qoaedam boc modo: Dietincte et ordine dieponemue^ ornmte et euaviter eloquemur, firmeetperp. meminerimue, ^aviter et pen.pre* nuntiabimue, Male tulgo pronuntiationi priordatarlocoa. Ai coa* aule ipsom anciorrm L. I. c. 3. Cicer. L.l. de Iot. e. 7.
Brgo ampliue in arte rhetorica nihil eet] Al. ergo in arte rhe^ torica nihil eet ampliue. Grast.
Si rationee praeceptionie] £rf. eirationee conceptionie, Grait.
Diligentia coneequemuret exervitatione'^ Won absorde Pal. qnsrl, sext.Gerabl.Tos. I3r. coneequamurexercitattonie. Grut. AI. MSS. tt edd. diiigentia coneequemur et exercitatione. Sed oihil certioa est scrt* ptora, quaraex vueribos libris produxitGroteros, eam qooqne asseril oraniumopiimuaErrurlensia, acPiihoei codex. Graet. Dilig.coneeq* exercitationie, Sic Vosa.ll. Leid. I. III. com Ed. Om. In cctefis et exercitatione, In Leid. I.IV. Vos*. III. £d. Mtd, coneequamur, la fioe Voss. II. adscripium M. Tullii CicsaoNis libbr sbxtus sxpucit. Lciil. IV. M Gaium Herennium Marci TuUii Qiceronie Rhetorico' rum libri expliciunt feliciter, Ouo. In fine addiderat maoos Pi-Iboei: t. 0. CL. Pot. (hoc esi, Tetns eodexClaodii Poleaoi) M.Tui^ UI ClCXROHia AO URRBMHIirK LlBER TI« RXYLICIT* GrABT.
M. TULLII CICERONIS SEU D£ INVENTIONE RHETORICA LIBRI DDO.
FRANCISCUS OUDENDORPIUS LECTORI S.
JNanc seqatintar variae lectiones in ipshis Ciceronis de Invcnlione libris,,a me inventae excerptaecpie ex sex Leidensis Acad. Bibliothecae Codicibus, qui omnes in membranis, et quarta, ut aiunt, forma sunt dcscripti; qaorumque unus e Yossianis multo antiquiorem fert aetatem, quam MSSti librorum ad Herennium; et cui in margine yetustissima quoque Scholia sunt adiecta *)• Consului insuper Omniboni Editionem. Quia vero hic et praesertim post Caput X^IIL Lib. I. Graevianae *) Hanc eodicem quam ego ▼olTerim» tpecimeD schorionim iito* nrni, quod in tchedis meis reperio, adieci.,yRhetor est^ qni docet artem eJoquentiae) orator, qui io priTatis et pnblicis causia plena et perfecta ntitur eloqoentia. Nota, qoid sit in principiia adhibeudum miiuacuintqpe orationis ) fcilicet ut anditorea faciat adtentoa (sic) benivoloa docilea. Docilea not reddit Cicero, cum qnid tit eloqucniia oatendit) altentos, cum dicit, se dicturum de eloqnenlia, re tcilicet magna; beoivoloa, cum ottendit, eiua futnmm oommodum, qui hia artibus ait edoctiu. Nota muiatum ordinrm» vel ut a proxiino repeteret, vel ot mala praecedentia aeqaentinm bonomm mnhitudo fraatretnr vel ut meliut de bonia in sententiam intret. Recle ergo ntramque coniunzit, saepe et mulium, quia qnod io palam (eic) proferre volumua, hoc aaepo et mnltnm cogitando priua circurovertere debemns.*' Hactenns^ qnae excerpsi, quibua ^ mc additnm inveuiOf acholia non multum valere ad lectionem constituendam. Ampliua nihil exacripsi. Nnnc ea, quae ad hanc rem valere possint, enotata video ab Oudcndoipio. £• 614 FR. OUDENDORPII NoUc notiilae deficiunt, londores nonnufnqnam inserai oli^-valioneSf mcumque de huius illiusve lectionis Teritate vel falsitate iudicium pluribus vcrbis indicavi. lis ntcre, fruere, ut lubet, et vale.
MSStorum, qnorum tres sunt Yossiam, notae ^ sunthaes.
Scli. Sive Yossianni. Scboliaste ditatus medio Cap. XVI. Lib, pr. Leid. tert in 4to p. 53i. N. 44.
O. L a. Ompes. Omniboni Editio in FoL A. MCDLXXVI. tine loco.
S EU DE INVENTIONE RHETORICA LIBER PRIMUS.
uaepe <et multuin boc mecoin cogiUvi, bonine, an mali pLu8 adtulerit hominibua et civitalibus copia dicendi, ac HHKTORicORirii] MaU hot libtot iitscribi de Invtntiooe, et F«-bio ei Pritciano ilooAl G«rbard. \ otMUf lU natura ti consiiialiooo Rhfiorictt cap. i3. aUiUicitie Tolgaiam ioacripiionem non e»«e « Tallio, clere argurre, quod non <le »ola InTemione in iit e§erit«!■ MS. Colunieiiai Batilicae Maxiroae anliqaiMimo ante ProUga* ■leea M. Fabii Victorini haec iusciiptio I^aebaior: Q. FABIf LAURENTl EXPLATTONtfJVI IN RIIKTOC. LIBER PRIMUS. E«nclrm intcripiionem in Coilice Palaiino se reprrisse lesiatur P. Pithaeoa, coiu» hxec est annolalio: I Quae in hot libros Vi« ctoiiDi noraine Commrnlari:« ciicunireiuuiur, Q. Fabio Lanreini iiibuuniur >n vel. coil. Bihlioib. Paliitinae his vi^ibis: Q. FA*» Bll LAURENTI EXPLTIONUM IN RHErORICA LIBER I. EX-PLICIT. I^CIPIT LIBKR SECUNDUS. Orest eniro uimIiis libri piiini, folio lamen quo<l praecedit Corameule, ita soripimu e»t cuiu artis Bhctoricae epiiomen quiiod;im sibi collrgi»set is, q'«i ea dc«crip»il: lloc licet Ciceio cnpiose elTuiUtil ei iu arle llheiorice daobos libiis videaiur coinplexu», quorum coiomenta a Miitio Vi« ciorioo composila in biblioiheca mea vobis reliquisse vidror. etc.
Haec Piiha<u<». Ipsn vero Piolrftoinena nun in illo legpbjiiitur libro. Iste Marius Victorinos crediiur vuli>o praerepior B. Hifionjrmi riiis»e, ted eam opiuiouein iu viia buius 5. Palris SNli» ri*^e1l»int Besiilerini Erasmus et Uirroii)inus ReiMniif, ut ooiavii G. Vo^^-ius dt Rheioiicea uatura. RHEIORICORUM. Sic, vel RHETORI-CON y ipse Cicrro hos noiniiia»»e libros videiur, solgmqne verum cs»e litulum opinor, confiriiiaium a vciuslis«iini« memhranis Vos-> sisnis M. TULLII CICEROMS RIIETORICORUM LIBKR PRIOR, sc deiii LIB. II. INCIPIT. ei iu fiue M. TULLII CICERONIS RUErORICORUM LIB. I. EXPLICIF. Ad.le Leid. I\. clau.u-IsiQ p. 6i3. lu aliis PRIMA RHKTOillCA. VH PHOLOGUS IN ARFE RHETORICA. Vel RHETOBICAE LIB. PH. SKG. / Consure M. A iciorinum in Expositioue Rhctoricdn Oiceronis p*Bo« £d. Pilh. Ol7D.
C A P. I. Mulium hoe mecum cogitavt] Erf. multum hoc co^ gitopi m&tum» Cench. - multum hoo cogitapi. GaABV.
Gg2 summam eloqaendae stnditim. Nam cnm et nottrae reipublicae detrimenta considero, et maximamm ciTitttam 504 yeteres am'mo calamitates coUigo, non minimam Tideo per disertissimos homines invectam partem incQmmodoniiiL Cnm autem res ab nostra memoria, propter TetQstaUm, remotas, ex literamm monumentis repetere institao; multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmu* simas societates, sanctissimas amicitias intelligo cum animi rationci tum-facilius eloquentia comparatas. Ac me qoidem diu cogitantem^ ratio ipsa in hanc potissimum sentenliam ducit, ut existimem^ sapientiam sine eloqaentia parum, prodesse ciyilatibus, eloqacnliam yero sine sapientia nimium obesse plerumque j prodesse numquam. Ouare si quis, omissis rectissimis atque honestissimis stndiis rationis et officii, consumit omnem operam in exercita* tione dicendiy is inutiUs sibi, pemiciosus patriae dTis Copia diceTuU, ce summam eloq^ 4tudium} Pcsfrimc ia (^-tione V erbtirf li legna ad summ, Ouo.
Jfam eum ei nestrae] Al. nam et cum nostrae» Om.kMr. Tiam #/ cum noetrae Cod. Vret. B. L, Animo calamitatee coUigo] Ah animo colliga calamiiaia* Gbabtius.
Jnvectam partem incommodorum] Edd. j>leraec[ii« inyectam eeee partem iucommodorum, GRAiiT.
Multae urbee conetitutae] DuUb. nam multas urbes coiutitar tCLa» GK.ABT* Sch. nam m. u, c, Oujd.
Firmieeimae societatee] £(id. Tett. Jortiesimas societatis, Graet. Firmiseimae soc. Sic MSS, O. et £d.'Omaib. oom Ticioriao p. 83» Ouo« Cum animi ratione"] Dnitb. tum animi ratiome, G&abt. HSS, O. Ed. Omnib. tum a, r. Oub. Iiii ciiam 6T. Nom recle boc loco i aam in teqq. cloqneiiliam f eparataro • sapienlia aiUI Talorc^ ted obcMe poiiot, otteodit. peternm t. animi •BfpoctiuiiL Erat-•tio coofirmat Mar. ViciorioQf, £^ Tum facUius eloquentia] £dd. T«lt. #jijii stimm facilms, G&ABTlUa.
Ducit^ ut existimsm] Voas» duo» Lcid. liU duxit* LciiLI* induxit, Ouo.
Prodesse nunquani] Erf» prodesse pero nunquam. G&ixf* Omissis rectissimis] Sch, amissis r» Oud.
Perniciosus patriae cipis alitur] Sic enim nt ederem» coe|it me oniTcrM raiio, qnom et MSSli ita l^ant et priorea edilii ^ •enteoliae neceasiiaa id poatnlet. Mitur dicit, b. e. poicat ierii ^ cam apem Tidfltir pracbere. Grutcriana dedit dicitur Bcado Til uudc Tel qoarcy et tamen eam aequutac auut trea poit apparalH cdiiiooet, qnuiii cerle non ia ataiim poaait dici lalic Gboh. £<1^* Teti. Vicior. Manni. omnca Strphanicae, ct •liaCy ct MSS. Arniciosus cwis aiitur» Grntcn et qui ena •cquuntur, psrnkioms eivis dicitur, GaABT* Voas* 11« st psm. p» cu Ovo. PauUo pcrt tlitar: qai yero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro liis pngnare possit^ is milii yir et sms, et publicis rationibus ul^stimus^ atque amiciMimus civis fore videtur.
Ac si yolumu^ huius rei, quae vocatur el^ quentia, 306 siTe studiiy siv^ artis, sive exercitationis cuiusdam, sire facultatis a natura profectae considerare principium| reperiemus id ex honestissimis caussis natum, atque opti^ mis rationibus profectum.
CAP. IL Nam fuit quoddam tempus, cum in agris bomines passim bestiarum more yagabantur, et sibi yictu ferino yitam propagabant; nec ratione animi quidquam, pro ut non, qvodj omoet Codd. taootar, Scb. dedit do tno non. ui, qna iraofpofilione doo eal opof. L* ied pro kis pugnare] Edd. qoaedam Tett. perum propugnare, Manat. ed. et n^anulUe eliae, ut et Erfnrt. MS. ct Dniab. eed pro hU propugnnre, Gkaxt. Ed. Omnib. verum propugnare, WISS. Sch. VoM. 1. Leid. IIL pro hie propugnare. Optime ct c CiceredU gtnio) qnod ciiemLexice docent. Ste Lib.V. Taac. diep, 0.37. i^on pro euo partu ita propngnant; preTC Angli edideront ^t illic pugnant, Olim quoqae Livio r^titoit 6 ndpv GroooTJnf L. XXYl. 0. 6. nro palto acriter propugnant, 0dj9. Pro hie propugnare recte edidernnt Sch. et Orell. Ju* SiVe etudii sipe artis'} Scli. Leid. 1. lU. Sipo artie initium iive etudii* Ous. Sive artie iaitium #iV# studii fi. 8ipe artie eipe ttudii eipe ex» Cod, T. et Victoiin. Atqno ita dederont Scb. oc Ordl. L.
A natura profectae'} Ert et Ceocb. ah natujra profectae. GaiiT. Scb. Leid.lil. Voea.ll. ab n. pr. Ovin jib natura B. L, ReperienuU] Erf. repperiemue, Grajit.
CAP. II. Beetiarum modo'] Sic Pal. •ec ao tert. ilem Gre. 'mlfati, more, qaod qnit non Tidet interi»retiiinentain elterius? Geut. Beetiarum more retinuernnt tamen libri probeiiuimi Erfurt. BMtb. Cencb. MSS. et optimtc edd. Rob. et Cerol. Sicpb. Victor...Hervag. Manuu Sed Lamb. et aliae nonnunae, beetiarum modo, tyuuiv. Beetiarum more cnm Gracfianit librit e| £d. Omnib. atqnt Alcoiuo de Arie Rbet. p. 5!^, ei.bibent mei Codjcet oq^Dca; ttii paaaim apnd poetae. Al. modo, Utmmque Horalio, jipie Matinae more modoque. Freqnens barum Tocum coufnsio eii in pro-Micis tcriptoriboa. Adi commeoiarios ad Livinm L. XXV U. c. 4. Lfucipientium piecium modo exeultasee, Oun. More B. modo T, Viciorio. More dedcruot Scb. Orell. Xr.
Fictuferino] Cancb. pfctufero, GrAbt. Fictu pero in dooboi Grypbia mannacriplia legiinr. B&ux. Ut in Caucb. iic in Scb. t^ictu fero, Qaod tix Titlelur a librario profecium., Jmmo aguos-«i( eiiam Victorinns p. 84. 06. Oim. Ferino B. fero T. Vicioriu. fero cttm Ernestio scripicrnnt cdiiorci secnti. L, • Ntfc ratione animi quidquam, eed pleraque piribue corporie ^^inietrabant] Pulcbeirimo in banc tententtam Gratius iu Cjfn«g«(tcop Bed pleraqne Tiribiu corpoHs adminutrabant. Ifondiuii divinae religionis, non bamani officii ralio colebatar: nemo nnplias Yideral legiLimas: non certos qnispiam adspezerat Jiberos: non ius aequabile quid iitiiitatis ha2>eret, acceperat. Ita propler eiTorem, atque inscientiam, coeci ac temeraria domiiiaLrix animi cupidilas, ad ae explendam yiribus corporis abulebatur, pernlciosissimis satellilibus. Quo terapore quidam magnus videlicet vir, et sa-806piens, cognovit, quae maleria essel, et quanta ad maximas res opportunilas in animis esset hominom, si qois etm — prius omnis in ormis 8pe4 fuit ^ et nuda siiuas virtute motfebant Jnconsulti homines ^ piiaque erat error in pmnL Post alia propiore via, meliusque profecti 7V sociam, Ratio, rebus sumpsere gerendis* Jlinc omne aiixUium vitae,• rectusque reluxit Ordo, \i«lc ibi plara, et Maoil. lib. i. Graet.
Nemo nuptias viderat le^itimas\ Erf. nemo nuptiat legiti' mas viderat, Al. nemo legitimas viderat nuptias, Gra sr.
Quis^iam adspexerat liberos'} EHtI. mtilu»; quispiam iMupe-Kerat libros. Duitib. quisquam aspererat liberos, Twe» opiimi libri Erfurl. Caachiantit et lunianu»: non certos quisquam aspexe^ rat tibros, qobd huic loro m»gis accoiDmodaiam e«t, quara qiiod ID vulgaiii habeior inspexerat. to Caucb. ett eliam quisque pro quisquam, In Grot. e«t quispiam. Grabv. MSS. O. ec Ed. Qmt. quisquant* Male inspexerat yott. I. Leid. 1. adspexit Vom. IL fifos itaqu0 Leid. 111. Oao. Aspexerat B. iiMperera/ T. Ticioria. Aspexerat icr. Sch. Orell. Recle. P«u*lo aote: legitimws ^nuptia» Ticiorin. et lunt. Cralaridr. Lamh. aode iu •cripseront Scb. et Orell. nullo addiceoie Codice. Oefeodi potett vol^ala. Komo alptiat videfral, legitiinaa qnidem. JL.
Atque inscientiam] 1i« qooqne PalL*ii<lemy ilem Grerfr ct Fabr., Irjfimr paMim inscitiam. Grut. MSS. intcientiam, coeea, £Uld. raoliae inscitiam coeea, Inscientiam est et io Daitb. EiliiiU et aliia. Gkabv. * lo quatlnor mMOOfcripiia librit» eodeoi coafeoto, propter errorem atque inseientiam^ •criptum ioTeniiory qa<»«e<I« jLambii^nt edidii. l.eooicen, Ald. Viclor. Manat. Lugdvni ei Loietiae i«iprea9i, inscittam habeni. Ufcticuoqiie Vero io imprestia f»* scitia, io manoacript. inscientia legiiur. Brdt. Voaa. I. et in' scientiam, II. Ed. Omn. inscitiam. Ouo. Inscientiam BT. L» Ferniciosissimis sateilitibus] MS. lon. perniciosis ^ateliitibMi, GRABiriUt.
^ Magnus videlicet vir et sapiens"] Enclitioi noo eat in P<1* •ec. qnod noio, oi iuoiorea, qui deioile Tollio aoiiliarea •oiil ad« motori aliquando manut, altendaot libria •oi^ Teieribu^, ooaqoid ei hic tarieot. Mam coilex ille io Germaoia •cripio* fuit ^* •xemplaii aoliqviitaimo, qoique fere teaponde^i membrania Erfnf dieoaiboa ac Gemblaceo^ibot. Grut. Sic Erf^ Caoch. lon. At PaI* ttc. magnus videlicet vir sapiens. Grabt.
In animis esset kominum] Edd. quaed. anihiis imessei ^ minunu At is HLSS. Dwb, in animis inossH hominmm,, Gbast* DE INVJENTIONE Lib. I. Cap. a- 4tO posset elicere, et praecipiendo meliorem reddere: qui dispersos lioniineft in agris, et in tectis silvestribus abdi^ tos, ratioue quadam compnlit unum in locum, et congregayity et eus in unamquamque rem inducens utilem atque, bonestam^ primo propler insolenliam reclamantes, deinde propter rationem, atque orationem' studiosius audientes, ez feris et immanibus, mites reddidit et mansuetos* Ac mihi quidem hoc nec tacita yidetur, nec inops dicendi sapienlia perficere potuisse, ut hominet a conluetudine subito converteret^ et ad diversaa vitae ra-* tiones traduceret. Age vero, urbibus constitutisy nt fidem colere, et iustitiam retinere discerent, et aliis parere sua Toluntate consuescerent, ac non modo labores excipiendos communis comniodi caussa, sed etiam vitam amitten- MSS. ires et Ed. Onin. animh inesaet h, aed in antiqniiiimo le-, gai, ut in Duitb. ac Viciorino p. tt6. in animiainesset h, Vere, et pro Tullii, Terentii, opiimorumque more. Sic c. 17. Inett in ipsa caus^a. C. 19. IIoc in genere inetie debet. V. et C. ai. Libr. II. C. II, 33. fic et confer 1. Gronov. «c W. LL. ad Auct.. iil Uerenn. L. 111. Cap. i5, IV. Cap. 38. Cum aliquid inesie in nobU. Durm. ad Quinciil. Libr. II. Inttit. C. 16. In Rhetorice lacMe. Ad V^llei. L. li. C. 1^8. In cuiusque animo' virtua ioesi«i. Freqiienlitiinium hoc eet Vitruvio, ul L. 1. C. r. bit. L. 11. ^' ^> 7» 9* i<>»4o ei inuufDcris locit. Nihilominu* L, 11. C. x. viilgo editur, quae tunt in his rebus* Sed in dunbui membrAnit ibtegerrimae fiuei Votsianit, Franek. ei aliit ezaralur, quae Insunt, in his r. Adi dociitsimi G. Bomiami V. Lect. L. 1. C. 0. Oub. Qaaemateria esset et — opp. animis inessetB. Quae materies et-^ opp. in animis^inesset T. Atque iia eliam Vi« lorin. qnos sccuius lecie esi Orell. Quae materia et — inesset in animis Sch. male. ' Recte osteuflit Orell. Tulgaiam materia esset ortam cste ez v. ma-» teries. Ordo apud Sch. inesset in a. arbiirarint. Ceirrum mate" rtW b. 1. scribendum esse ^ palel ei Frontonis differenitis ▼trborom: Materies animi est, materia arboris- £t maieries qualitas ingenii,- materia fabris apta. L.
Dispersos h. in agris] Sic Sch. in MSS. ceterit i/i agros. Ouo« Et eos unam in quamque rem inducens] Iia scripium cssUt in tribos exemplaribns mauu^cripiis, duobus Grjpliii» altero meo. BtvT. Voss. I. unam in quamque r. Ouo.
Mihi quidem hoc nec iaciia pideiur] Sic Erfnrt. et Cauch. et iQBian. Vnig. mihi qutdem videtur hoc nec tacita. Graev. Hoc i^ tacita videtur. Sic Sch. Leid. I. iu aUis i^id. hoc nsc, Ed. Omn. videtur hoc non tac. neque. Oud.
Ad diversas vitae rationes traduceret'] Cancb. ad diuersas ru" iionss tradaceret. Kdd. veli. adversas rationes traduceret. Grabt. HSS.0. cum £d. Omn. rationes pitae^ nis; quod Leid. I. a m. l. csieat vitas TOce. Reciius forsan; sed legas cam quoquo apud Vietorin. p. 8i. Ouo. Rationts vitae B, X.
lustitiam retinere] lun. iustiiiam tenere, GaAST. Vota I. *0B «laoicil copulam Leid^ X. ut iust. r. d. Ouo, 411 WL T. CIC RHETORICOIL sot dam cxiitimaTent: qni tandem fieri pobdty nifi homnies ea, qnae ratione inTeniMenty eloqoentia persnadere potaissent? Profecto nemo, nin grari ac snaTi commotns oratione, cnm Yiribns plorimom posset, ad ins TolnisKt sine Ti descendere: nt inter qnos posset excellerey ciu& iis se pateretnr aeqnari, et sna Tolnntate a incandisfiiiu 807 consnetndine recederet, qnae praesertim iam natnrae Tim o1>tineret propter Tetnstatem. Ac primo qmdem sic et nata, et progressa longins eloqnentia Tid^or; et ilon postea maximis in rebns pacis et belli cnm anmmis liominnm nlilitalibns esse Tersata. Postqnam Tero cominoditas qnaedam, praTa Tirtntis imitatrix, sine ratione officii, dicendi copiam consecnta est; tnm ingenio fireta malitia, penrertere nrbes, et Titaa hominum labefiictire adsncTit.
CAP. IIL Atqne hnius qnoqne exordinm mali, qaoniam principiam boni diximos, explicemos. Yensimilli-Innm mihi Tidetar» qaodam tempore neque in publicii rebas infantes et insipientes -homines solitos esse Tersari, nec Tero ad priTatas canssas magnos ac disertos homines accedere: sed cam a sommis Tiris maximae res adminiftrarentar, arbitror alios fbisse non incallidos hominei^ qui ad parTas controTersias priTatorum accederent. Qnibni in controTersiis cnm saepe a mendacio contra Tenua Uomines ete, poiuusent] Snpratc» In Sch. 1. hominibue dc potuisset. OvD. Paallo poat cum hie se pateretur BT. et Victorio« Tom ab iucundieeima Victoriii, a iocundiseima B. Z« Jnter quoe poseet excellere] Erf. inter quos potuisset excd' lere, Grabt.
Cum iis se pateretur'] Al. cum his se pateretur» GaAXT.
ji iucundissima consueiudine recederet] EtL a consuetudau iocundissima recedere, Giiabt.
Fim naturae iam obtineret'] Iiegeadom foruue ott, pieem baturae iam obtineret, Veruttitamen nibil moto. Lakb. Pal. kc* Praesertim cum iam naturae etc. Lambioiu divinat naturae r*-cem, iofeliciter. Grut.
jic primo quidem] Deeri copnla Leid. I. Ovo.
£t item postea maximis"] Duiib. et iterum postea maximii* GlJUiT. Sch. et iterum p, et pacis ac b. Oud. Paullo poat commoditas quaedam Codd. toentar omnea» eiiam Victorin. £rn. coniecit caltiditas, qnod recepit Stb. Volgatom oommoditas def«i« dit Wetielino. Videior mibi eeae eommoditas u q. utiiitai, td commodi atudiom. L, Et pitas hominum labefactare] Cauch. et cipitas hominKm* GrAbt, Vom. I. /• consuepit, Ous. Assuepit B. L, G A P. III. Principium boni] lon. boni principium. Gbast.
jHios fuisss non inc,] Prima Tozoxinlat a Voii. 1. Ooi»* M parpos contropersias] Scb. ad pravas #. Ouo.
lioinmes stare consnescerent, dicendi adsidaiUi alnit andaciam, nt necessario superiores illi propter ininrias ci-Tium resistere andacibns, et opitulari snis qnisqne necessariis cogerentnr. Itaque cum in dioendo saepe par^ nonnumquam etiam superior yisns esset, ia, qui, omisso sludio aapientiaei nihil sibi praeter eloqnentiam comparasset^ fiebat, ut et mnltitndinis et sno iudicio, dignus, qui S08 rempublicam gereret, videretnr. Hinc nimimm non iniuria, cum ad gubemacula reipublicae temerarii atque au« daces homines accesserant, maxima ac miserrinia nanfragia fiebant Quibus rebns tantum odii atque invidiae ' suscepit eloqnentia^ nt homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua 'turbida tempestate in portum,^ sic ex teditiosa et tumultuoaa yita se in studium aUquod traderent quietnm* Quare mihi yidentur postea cetera studia recta atque bonesta, per otium concelebrata ab optimis, enituisse: boc ^ Tero a plerisque eorum desertnm obsolevisse eo tempore, quo multo vehementiuB erat retineBdnm^y et studiosina V Contra perum homine* stare] Brf. contra perum etare homi^ nes, Gkabt. ji mendacio contra uerum, Sio et [eiUm] Victorio. . 89. Abeit praepoiitio ab £d. Omuib. et MSS. O. ti excipias ou, II. ia qoo eat prd mendacioj Ooo. Preepotitio a ebett « Cod. fi. Agaofctt eem Victorio. L.