Aluit audaciaml Scb. incueeit jiiprttc. i. e. aluit, Hioe ta-* •picetiir qiiii ^ulgetiimy qood temcre noo motemy e prtTa proTO-BiMe gloMa. Certe bominibot incuti uon modo dicootor, qnae iUit moleata et gravia toot, led et iocnnda ac plecita. Vide Born^ann. ad VelleU L. 11. c. laG. Omnihue aut incaisa ▼olonUty Qt^t imposita neceseitae, Ovd. Aluit B. £,.
I^opter iniuriae ciVJ Leid. I. pro iniuriis civ, Ovd.
Resistere iutdacibus] Greir. restare 9 qood placnit Gnlielmio. Sie Tereniitu: confidentsr restas stulta, Giivt. MS. restare au^ dacihus. GxAST.
Suie quisque necessariis cogerentur'] Doitb. suis quisque ne^ seuariie cogeretur, Grabt. Scb. Yokt. 11. Leid. 1. 111. q. n, coge^ retur, Sed adi cap. 9. Ovd.
Nonnunquam etiam"] £d. Omnib. n. pero, Ovd.
Remp, gereret] Leid. L r» regeret, prima copnla et tvpra etlam omifta. Ovd.
Audaces homines"] Deett tos tnbttantiTa Ed, Omnib. In eod«m mox homines mgeniosi, Ocd, Rt tumultiiosa pita] MSS. O. ac t, v. Vott. I. ao contu^ meliosap. Ovo. Ac tum* T. Mt tum» B. Recte ac tum, dedit Orell. L.
Per otium concelehrata] Yott. IL Leid. III. p. o. celehrata» OuD.
Ohsolepisse eo tempore] Ert «1 Dnitb. ohsolepisse tempore, ^BABY. Leid. I. 111. ohsoluisss* Y. c« 36« Non comparet to Lt.J ffo in Sch. Ovd.
413 M. T. CIC. RHETORICOIL sed adangendnm. Nam quo jadiffniiu rem honesUssiniam et recliisimam Tiolabat stultorum et improborum lemeritas et audaciay summo cum reipublicae detrimento; eo studiosius et illis resislendum fuit, et reipublicae consulendnm.
CAP. IV. Qnod nostmm illnm non fugit Catonem, • neque JLaelium, neque homm (nt vere dicam) discipalum Africanumy neque Gracchos Africani nepotes: qaibBS in hominibus erat summa virtus^ et summa virtute aiiH> plificata auctoritas, et, qoae his rebus omamento, et reipubiicae praesidio esset, eloquentia. Quare, meo qnidem animOy nihilo mihus eloquenliae studendum est, etsi ea S09 quidam et privalim et publice perverse* abutuntur: sed eo quidem vehementias, ne mali magno cum detrimento bonorum, et communi omnium pernicie plurimum possint: cum pra^ertim hoc unum sit, quod ad omnes res et Srivatas, et publicas maxime perlineat; hoc tuta, hoc onesta, hoc iilustris, hoc eodem vila iucunda fiat Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si mo- Et rectisaimam v, ^. et improb. t, et €tudj\ Scb. atque rect, Leid. III. atque impr, /. alque aud. Odd.
C A P. IV« Ut vert dicam] Pnl. •€€. non •gnoscat TocnlAm ut, £i Dpsoto qoam itiiid foTliu» videtnr «Itero. Gsut. Pal. «ec ffere dicam, DiMib. ut ila fiicam* Grabt. Scb. ei duo alii, Bth' rum> Sch. ut ita dicam, Ouo.
. Oracchoi\ Erf. Graccoe. Grabt.
Frivatim et publice perverse abutuntur'] Non moveo. Sed!•-meo quom in nno codice tox qnarta penttut detideretur, in altero nove m^nu tuperscriplom tii; «tque eliam libro 3. NaL Deor. «iicat perveree uti benejicio Veorum, decerne qoicuuque legis, an haec pro Teris haheri debeiini. GauKoT. Nec in Erfnrl. nec ia Duisb. nec io C<tuch. nec in alio codice legiiur perveree» Com'* mode *aae potest abessc, ut a nemine desideretur. Graht. Deest prif"ura et a Sch. et Leid. 1. Tum tox perverse non agnoscainr a Sch. Voks. II. Leid. III. a m. I. aeque ac plerisque a GracTio et nonnullis a -1. Gronovio inspeciis. Vere et e Cioeronis aiilo, qui uusquam, qnod scio, tali adTerhio, mnniTil verbom ^huti^ qnod qui»qne novit per ae significare male uti; nti hic legitar ia Glossis. Comparet tamen perveree apud Victorio. p. 96. Ood. Perveree ab, TB. ct Vioiorio.- Heotc retinnit Orell. toc. perveree^ quod Sch. delcTit. Omiserouty qui non pulareni ita dici poese, Siaiim post: Sed eo quidem pehementtuSf ut Tulgo, B. •ed T. omittit quidem, 8ed eo pero veh, Lamb. Putat aliquid cormptio* nis latere OrelL Cooiectrat £ro. et eo quidem veK L* Cum hoc unum *it\ ErL ciim hoe eit unum» Ga.4XT« Hoc tuta] Leid. I, ei hoc /. Ovd.
Jloe iliuetrie'] Erf. hoe inluitriM. GaAXT< Uoc eodem piteL iucunda] EtL ffoc codcm ttiia iocumda» GaABTlUS.
DEINVENTIONE Lib. L Cap. 4. 414 deratrix omniam rerum praesto est sapientia. Hinc ad ipsos, qni eam adepti sunt^ laus^ honos, dignitas confluit: hinc amicia quoque eorum certissimum, ac tuUssi^ mum praesidium comparatur. Ac mihi quidem Tidentur liomiuesi cum multis rebus humitiores et inilrmiores siut, liac re maxime bestiis praeslare, quod loqui possunt. Quare praeclarum mihi quiddam yidetur adeplus is, qui, qua re homines bestiis pracslent, ea in re hominibus ipse antecellat Uoc si forte non nalura modo, neque exercitadone conficitur, verum etiam artificio quodam, comparatur; non alienum est vidwe, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt. Sed anteqnam de praeceptis oratoriis dicamus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de paitibus. Xfam his rebus cognitis, facilius etexpedi-310 Plurima commoda peniunt] Ed. Tet. m<ixima commoda peni^. unt, GaAEv.
Mpderatrix omnium rerum praeeto est sapientia'] Erf. Duifb» moderatrix omnium praeeto eet eapientia rerum. Grabv. Sch. Leid. I. o. praeeto est sapientia rerum. £d. OiQn. omn, praeeto tapientia rerum» Abett rerum • Vou. II. Mci li rea arbitrii fo-* m, «ielcrem w [▼▼.] omnium rerum» Praecetferant modo omnium et omnee re#. Oud. Omnium praeeto eet sapientia rerum B. Om'-nium rerum praeeto e. e, \'ictorin. L.
Laue y hono*, dignitae'] Erf. laue, honor, dignitas, Gbabt, Viciorlo. Scb. Leid. L £d. Omnib. laus, Aonor, d. meliiu hoc loco) ne aibila # Dimit repeiatur. Oud.
Ac tutissimum"] Sch. Leid. III. et t^ Voia. I. at^ue t. Odo.
Bestiis praestare} Leid. 1. belluis p. Ovd. Beluts p. B. h.
Quod loqui possunt] Erf. quod eloqui possknt, Grabv* Ed« Ooia. q, sloqui p. Voaa. I. q, i. possint. Oud.
Qua rs h. b, praestent] Vots. J. Leid. III. » m.II. in qua rs: Lcid. l. praestant. Mon male. Oud. Fraestent bestiis B. L, £a in re hominibus ipse anteceUat] S\c £rfart. Vulgg, «t Gmt. ea in re hominibus ipsis anteceliat. Praefcrendua eat £rforieosisy ni facile Tidcbit, qoi aoimom attendat. Mam baec oppoBOnt homines beatiis praestent ^ ipse hominibus antsceliat» GftAKv. Graeviui ex Erfuriensi Cod. edidit ipse. l^vat nonnibil ^ vrtoMiMimaa Cod. in quo ipseis, Reiinere tamen malo ceterorum ^SSiorum lectionem« Non opot est opposiiiooem siatui iu voce ip^e^ qtue ineat praeccdeniibus is qui, Ouo. Hominibus ip^-iis B. L.
Verum otiam art^cio] Dceat to [v.] etiam Voss. II. Oud.
Quae dicani ii, qui quaedam eius rei praecepta] Erf. quao dieani hi, qui quaedam nuius rei praecepta^ Al, Edd« quae di^ ^M ii, qui quaedam eius artis praecepta» Gbabv. Leid. 1« Ed« Oanib. quid d. i. £d. Omn. E, artis fr, coolra MSS. O. Oud.
Sed antequam de praeceptis oratoriis dieamiis] Antequam di^ ^imus, dao mauas«ripti vetasiisaami lubent. BavT« Vicamue B. «t TktoriBsa. Xm 415 M. T. CIC. RHETORICOIL skd tins iiniiisciiinsqae animos ipsam rationem, ac Tiam aitis considerare poterit CAP. V. Ciyilis qnaedam ratio est, qnae mnltis et magnis ex rebns constat; eins qnaedam magna et amplt pars est| artificiosa eloquentia, qnam rhetoricam TocanL Kam neqne cnm iis sentimns, qni ciyilem scientiam eloqnentia non pntant indigere; et ab iis, qui eam pattnt omnem rhetoHs yi et arlificio contineri, magnopere disaentimns. Quare lianc oratoriam facnltalem in eo genere ponemnsy ut eam ciTilis scientiae partem esse dicamiis. Officinm antem eins facultatis Tidetur eMBf dicere adposite ad persnasionem: finis, persuadere dictione. Inter officium autem et finem lioc interest, quod in officioi qnid fieri; in fine, quid officio conTeniat, conaideratnr: Unius euiusqu0 animus] Erf. anitmu uniut cmiusque. Geait.
C A P« y. Ex rebus eonetat] Abett praepositio Votc. I. OffO> Neque cum iie eentimue] Erf. •! Doisb. neque cum his seatimue. Grabv. BISS. 0« £d. Omn. eum hie eeniimus, Ouo.!(■ Non puiani indigere'] Erf. non indigere puiant. Geast- Ei ab iie] ErfL ei ab hie' Grabt. A1. hie* Sch» ew. L«d. I. 8ed ei ab hie. Ovo. Si ab eis B. L.
Jn eo f, ponemus] Sch. in eo g. ponimus. Ov3>« Appoeite ad pereuaeionem] Voit. 1 1. app, ad persmadendam, Ovs. M pereuaaendum B. L.
Finie » pereuadere] Ldd. DL /. auiem, pere, Ovd.
Jnier efficium auiem ei flnem] Erf. inier officium et fimem. GxABv. Vots.!• II. Ed. Omo. ctrent Tocola auiem^ Ovn.
Quod in qfficio quid fieri] 11 ic locnt ilt legitar in librit bmsvtcripiit: Jnter officium autem ei finem hoc interest ^ quod f« officio quidfiniy in fine quid officio conueniai, coneideraiur ^ cvn in Tnlgttit tit: quidfieri pro quid fini. UatiN* Mon rocednDt tb htc tcriptnrt Ptil. notlri. Fnlvint ttmtn notler Urtinnt prodit it toit reperiri: quidfini, qnod non ditplicait Gulielmio. GB.UTBt* Dnitb. quia iri officio quidfieri. In nnllo ttmen meorom «t Groteri legitur >?ni» ted fieri. G&Asr. Sch. Leid. III. quia in of. Ovo.
Ut meaici officium] Doitb. uii medici officium. Ga.ABT. Sch. uii m. o. Loid. III. t m. 1. medicinae. Oud.
Curare ad eanemdum] Vott. 1. e. puinera ad s. Oud.
Jnielligemus eto. esee dicemus etc appellabimue] Hoc mtlim cnm Ptll. «t MSS. Snffridi Petrei nottri, qntm retra Tnlgtio», intellisemue eic esse dicimue elc appellamus. Neqnc aliter c^ dertt Victorint; ted non inrenit qui teqnerentnr. Gbut. Sch. i»" tetlegimue etc dicimue. Uti temper in illo Cod. inieUegere. Vom. I*, inteUigimus etc. dicamus» Leid. I. a m. I. itom 111. cnm Ed. Omnib. inielligimue etc. dicimus. Oud.
Offioium*esse dieemusi] Eif» ot pleraoqae Edd. tfficium ostt dieimus. GaAaT.
ut xnedici officium ^cimiia ewef cnrtre ad Mnandnm adposite; finem^ sanare coratione. Item oratoria qnid offi« cium, et qui^ finem esse dicamus, intelligemus, cum id, quod facere debet, officium esie dicemus: illud^ cuiua canssa facere debet, finem adpellabimuf.
Hateriam artis eam dicimus, in qua omnis ars, et eaSll bcultasy quae -oonficitur ex arte, Tersalur. Ut si medicinae materiam dicamus morbos, ac Tulnera, quod in hia omnis medicina versetur: ilem, quibus in rebus Tersatur arsy et iacultas oratoria, eas res materiam artis rbetoricae nominamus. Had antem rea, alii plures, alii paucio-* res existimarunt. Nam Gorgias (ieontinusi, antiquissimus fere rlietor, omnibus de rebus oratorem optime posse dicere exisdmavit. Hic infinitam, et immensam liuic a^ificio materiam snbiicere yidetur. Aristoteles autem, qui boic arti plurima adiumenta atque ornamenta subministra-▼it, tribus in generibus rerum Tersari rhetoris officium patayity demonstrativo, deliberatiTo, iudiciali. Demon* ttrativum est^ quod tribuitur in alicnius certae personae laadem^ aut Tituperationem* DeljberatiTum est, quodpo-> Finem appeUabimiM\ firf. et Cdd. finem appellamus» GaABT» ScL Leid. 1. lll. /. appellamu*, Oud.
Omnis ar* et ea faculias] Vom. II. o, a. et omnU fac^ Ovd* ^ Morbos ac puinera] Leia. III. m. aui v, Oud.
OmnU medicina pereeiur} Sch. omnibut* Yom* 11« Leid*!• IIL yereatur» Ood.
Quibue in rdfu* pmaiur are^ eas materi4tm] MSSii dao ple« ■iM, eae re*, nt «t cditiooci Tctt. qood noo pot«t Cicerooi auferri, qnam siognUe pagioae eo te exornciit. Moa optimot co«> dex exiitimarunt, GaoN.
Bas ree materiam ariie] Sie Erf. et al. MSS. Gmt. et Tnlgati^ eae materiam artie* Gbjlbt. Yocem res bene, nt monnerat Gro* soviot, retiiiait Graevina pro CiceronU •lilo. Agaotcnnt MSS. 0« ei Edd. Veit. Vide eliam c. 8.
Paucioree exietimarunt] Sic MSS. Vnlg. paucioree exietima^ perunt. Graet. Sxistimarunt dant Scb. Vom. I.,Leid. 111. ###« txieiimaperunt Lead. I. Oan.
Buic ariificio maieriam subiicero cte.] Grer. kuic arii, et coDcionom Gulielmio rianm, eiinmti pauJIo pott eadem tox leqaerctor; et Tcro sic qaoqoe Pal. tnt,, aed alterum remanait in ceieria: ncc lemero loco moTerim. GauT. MS. Auic arti maie^ riom, Grabt.
Plurima adiurnenia] Vom. I. pl, amminicula cnm GIomc m. H. /. adiumenia: Voce adminiculomm alibi aliqnoliet Gccro ipte ctt utat. Sed Tolgatnm eiiam apnd Victorin. p. loii. Oun.
Tribus in generibus rerum] Sio babent omuM libri: ted Ie« gendum Tideiur, in gen» cauearum, LAiia.
DeUbwaiipum eet] In Cauc|u non babetnr m^ Gxait. De- 417 M. T. CIC. RHETORICOIL seu sitnm in diseeptntione, et convfillatione ciyiHy habet m «e sententifte dictioneni. Indiciale est^ quod positum in indicioy habet in se accnsationem et defensionem, aat petitionem et recoflalionem. £t, qnemadmodnm noslra qai^em fert opinio, oratoris ars, et facolUs in iiac mtteria tripertita Tersari exislimanda eft S12 CAP. VI. Nam Hermagoras qnidem, iiec qm'd di« cat, adtendere, nec quid polticeatnr, inteUigere videtar; qni oratoris materiam in canssam et in qnaestionem di-Tidat Canssam esse dicat rem, qnae habeat in se controreraiam in dicendo poilittfm com personamm certsmia inlerpoMlione; quam nds quoque oratori dicimns esse tdtributam. Nam tres eas partes, quas ante diximus, fnpliberfiiivum, quod p* S\q Scb. Leid. I. Vou, II. cuni allit et Ed. Omuib. fulgo ndditor est, Ouo. Hic et potC ▼• iudiciaU ddefil Scb. £ro. •oclore t* est^ qnae babetur io B. L» Quod poMttum in diecepitktUne et contultatione civili] A1. cdd. quod posiium in diecepfatione i^ol consuJtationc cipili. lo ErAnt I)ui*b. ei C»och» quou -posiium in disceptatione ci$fili. GiiBf. lo duobui exempl. Gr^pb. qoae celeris vetuitate' •otecelloDt, ii coneultatione, modo legitor: tox disceptatione 9ihei\\ io alicro, discep/alionef aioo coneuliatione: aliie curo Tulgatia librit coofanit, <}iii titramqoc Tocem habeot. BRtiT. Vosa. I. II. /n ditctpt» civili vel consultatione» Ed. Oino. in disc, alicuius et consult, ci' pili, £ Glotait Tel eiplicatiooiboa baee soot oaia. L«ge aimpUoler com triboa Graevii MSS. et Scb. in disceptationc eit^fli, Od£. In deceptionc et consultione B. L.
Judicialc quod p. ] Sic roraoa Scb. Leid. L Vou«!L Ed. Omo. Tolgo i. est, quod p. Ouo.
£t recusationem'] Voia. L Leid. 1. lH.r aut pec Ouoi Jiostra quidsm /. o.] Leid. 1. noo babet Tocem quidenu Ovs.
CAP. VI. Nam Hermagoras] Vid. Qoioctiliao. L Init.0rat5. pag. 67. et Lib. IL cap. 21. pag. 308.
Jn causam et in quaestionem dividaf] Scripti dividit, Gaoi. Erf. et Doisb. in causam et quaesiionem dividat, AL MS. din» dit. Grabt. Scb. Leid. I. Ed. Omo. et quaest, Vo8s« 1. Leid. I. IIL £d. Omn. dividit, Ouo. Ceierom Hermagora acriheuiiiim eise, recle monait Orellios, citaos Qoiootil. 1, b, 61. ibiqoe Spaldiogiom. De qoa oomioatif i oominom eioimodi terminatiooe cf. etiam Pritcian. lib. VII, 2. pag. 291 seq. £>• Caussam esse dicat rem] Sic repoaoi «x Erftirt. Doitk et Caocb. caussam esse dicat rem, Volg. causam esse dicit rem* GaAET. Sob. Voii. 1. Ed. Omo. GracT. esse dicat rwm.?i]|e dicit. Ouo. Esse dicit rem, B. atqoe iia icripsit Scb. L, Quae habeat in se] £d. Omn. quae habet in se. Ovo* Q» habst in se B. L, Nam ires eas partes] Sic iidem codrces^ Gml. et Al. nom trss ei partes, Ed. Vet. Nam ei tres eas partes, Giast. Vom. I. tres si causae p, Leid. Itl. ei tres eas partes. £d. Omo. eitrt» partss* Vosi, L repetic ei aBte Terbum supponimusm Von. H* ponimus, iadicialem, deliberatiTam y ctemonstrativaiiu Quaestionem antem eam adpellat, qnoe habeat in se con<^ troversiam in dicendo positam; sine certaram personarum inlerpositione, ad Iiunc modam: Ecquid sit bonumprae* ter bonestatemi Verine sint sensns, Quae sit mundi ior* mRy Quae solis magnitudo? Qaas quaestiones procul ob oraloris officio romotas, facile omnes inteliigere existima» mus. Nam, quibus in rebus summa ingenia pbilosopho-Tum plurimo cum labore consnnita inteliigimus, eas, sic^ ut aliguas parvas res, oratori adlribuere, magna amen* tia videtur. Quod si magnam in bis Uermagoras babnisset f^coltatemy studio et disciplina comparatam, videretur frelus sua scientia, falstm quiddam constiluisse de oratoris olBciOy et non quid arsi sed^ quid ipse posset, expo-* luisse. Nunc vero ea vis est in bomine, ut ei multo Leid. 1. Tre€ eiparieSf n% Tnlgo, ted, qnod cum Graerio •z-^ bibuiy exsui ia Sch. Ouo.
Supponimus, mdicialem] Erf. supponimue, iudicialem, Grabt.
Quae habeat in ee] Vott. 1. JLeid. 111. £d. Oihd. q, habei I. #. Oao. Q, habet in se B. JL.
Eequid sit bonum praeter honestatem] Sic babenl doo libri maouscripti. Bcquid autem^ id ett uirom aliqoid: num aliqaid: •■ aliquid. Lam«. Po»t teriiam Tocem inlerponunt tdripii in pita^ quod Tidetor •uciotis esse. Tum roox Quae sit soL mag, ut Terbom •ubsianiiTum eiiam ultimo eiemplo adftil. GaoMor. Erfurt« cl noDoolUe edd. quid sit bonum praeter honestatem, NoaaulU MSS, ecquid sit bonum in pita praeter honestaiem. Hertreg. ut quid sit bonum in pita praeter honestatem, Graxv. Noa» Bcquid *it bonum, edidiinua, iribua ezemplaiibufl, Grjpbii duobut, aliero i&eo, eandem lecliouem lueotibna: quemadmodom eliam Lambio. «didii. Bkv*. Vosf. h II. Leid. III. ITt q. s. b. Leid. 1. Ed.Omo. Quid s, b, Adduot in pita Vom. I. Leid. L III. Ed. Omo. cum Vicior. p. loa. Oud. Vt quid sit bonum B. Tum in ptta addit« B. iu margiue habet T. L.
Sunt sensus] PraTe hominis adueciit Ed. Omu. Ouu.
Quae solis marnHudo] BISS. anidam, et edd. Veii. quae sit ^lis magnitudo. SwLkBr, Quae sit solis magn. Iia MSS. O. et OmD. cum Victor. p. loa. Vulgo abest Terbnm. Ouo. Quae ' fii solis m» fi. Paullo pott dedii Scb. remotas esse de •oo« Moia •pw ux. h.
AUquas parpos f.] Bzaolat aliquas a Leid. III. Ouo.
Dtf oraioris officio] Erf. Caucb. de oratoris artificio. Quod probo. oratoris artijicmm siTe dicendi artificium est Rbeiorica, noa ^otoris officium. Grabt. Leid. III. de or. artificio. Vom. If. ds *r* officio pel artificio. Ego afficio prpbo, cui altribuebat Her-Aagorat quaeaiioaefy qnat procul ah oratoris officio remolaa couwit Cicero. OuD. JOe oratoris artificio BT. Offisio acripfernnt ^ et Orell. L. J Ji t Vis est in hom.] Leid. III. pis non est in h. Oud.
'Beque eo dico] Verbqm in nullo codice inTenio* qoi nter* 419 IL T. CIC RHETORICOR. seu SlSrlietorietiii citiiis qms ademerity quam pldloM^liiMi coiw cetserit. Neque eo dicoy qnod eiiu ars, qoam edidit^ milii mendoaitaime acripta Tideatnr, (nam aatia in ea ti* detor ex antiqiua artibns ingenioae et diligenter ekctu res coUocaaae, et nonnibil ipae qnoqne noyi protnliiie) Ternm oratori minimnni est de arte loqoi, qnod hic fecit^ mnlto maximum ex arte dicere, qnod enm miiiime potnisse omnes Tidemns. Qnare materia qnidem nobii rbetoricae Tidetnr ea, qnam Ariatoteli Tiaam ease <^iTii?iPf, CAP. Yll. Partea autem liae snnt^ qnas pleriqne dixemnty inTentio, dispositio^ elocntio, ifiemoriai pronnntiatio. InTjentio est excogitatio remm Teramm, int Terisimilinmy qnae canssam probabilem reddant. Kspoaitio est remm inTentamm in ordinem distribntio* £loque mox qaoqae quart materia quidem ndbi* rhetoricae riietn artie quam Ar, v. e, diximue. (el tam procedii melior) P^af autem hae, quae, tine rerbo tobttanliVo. Sabialellig<i pideMtur, Gkomot. Erf. et MVd MSS. noa •gnotcant dico. Eet taaei,» Daisb. et Caacbiano. Gmjlet. Negue eo dico, Sic cliam Victorii. p. loa. Nolabilit Umen ett ellipais verbi, qaod et GroDomeiii •t eliqnot GraeTianis, meiaque omnibna MSSiit et Ed. Omnib. d» ett. In Scb, eat Glotaa Scil, hoc dico, Ila paitim quorsum igi' tur haee? et timilia. Oud.
Mihi mendoeieeime ec, p,] Abett mihi a Lcad. I. Oud. Jfodacieeime B. L, Ex antiquie artibue'^ Codex Fabr. antiquieeimie artilmt. Fortatte, ioquit Gulielmiaty antiquieeimie artijicibue» GavT. MS. €M antiquieeimie artibue. Gbabt.
JBlectae ree coliocaeee'] Sie habeot dao libri mantucr, ct 00« nes fere Ynlgaii. Qnidam tamen lcai Tolnnty eollegieee. Lamm» Scb. et Ed, Omnib. el, r, coUegieee €t coUocaeee* la yictoriat solom coUegieee p. io3. Oud.
Ex arte dicere"} Exsnlant dnae primae Tocet a Vom. II. On, Quare materia quidem nobie rhetoricae pidetur ea, qiiam j^ etoteli pieam eeee aiximue'] Erfart. Daitb. et nonoalli alii MSS. •t edd. Teit.: Quare materia quidem nobis Rhetoricae pidetur ertie, quam j&ietoteli pieam eeee diximue, In Erf. eet quare »«-teria equidem, Grast. Vott. II. Jthetoricae artie, £d. Onia. Rhtt. artie pidetur, Scb. Leid. III. Rhet, pidetur artie, nec malt, V. Victorin. p. io3, io4. Ood. Rhetoricae artie pidetur autun B. U CAP; VII. Partee autem hae eunt, quae] Erf. Doitb. P«rtee autem eae, quae, GaABT. Partee autem hae, Sic MSS. 0. Tnlgo p, a. h, eunt. Sabintelligeodam ez aniece<lenlibnt pidentxr, •t capni no?nm erat iocipieadam pott prooaniiatio. Ovo» P, a. he quae B. J^.
C, prob. reddant"] Leid. I. e. pr, reddunt, Oud.
In ordinem diitributio] Duitb. per ordinem dietributio, Sie et loquitar Viciorinnt: ut inpenta locie neceeeariie per ordinem dijtponamue, Grabt. Scb. Ed. 'Omoib. per ord, tL Bency aiTe «rtUhe, nt in fine aactorit ad Herenn. Vide ot n GrteTio ciuinm DE INVENTIONE Lm. L Cap. j. 420 catio ^est idon^omm vetboniitfy et sententianim «d in« yentionem adcommodatio. Memoria est firma animi re« mm ac yerbornm ad inventionem perceptio* Pronontia* tio est ex rerom et yerbornm dignitate., vocis et corporis moderatio. Nunc bis rebas breviter constitutis, eaa 314 rationes, q^uibus ostendere possimns genus, et officiumy et finem hnius artis^^ aliud in tempus difieremus. Nam et multorum verborum indigent, et non tantopere ad artis descriptioncm et praecepta tradenda pertinent £um ^ autem, ^ui artem rhetoricam scribat, de duabus. reliq^uia rebus^ de materia artis, ac parlibus scribere oportere existimamus. Ac mihi ^uidem videtur con^uncte agendum de materia ac partibus. Quare inventio, ^uae princeps est omninm partium, potissimnm in omni caussanun genere, qtialis debeat es%e^ consideretnr.
Victoriii. p. 2o3. Ou3>. in hordiMm B* in onUnemT, qaodscri* pMKt Sch. et Orell. X. ' M inventionem pcrc^tiol vel delendnm ad inpentionemp vel addendimi idoneorum. Ac forlaise panllo «ikte alieno loco po-•iinin eat, hic aoo reponendmn. Qoidam legi toloni, perhorum in^ 9tntionie, Lamb. Vt. tid ir^ventionem ^ Lambinoi^ aecuioa delcTi| Scb. Lallemaodof e Verbnrgii eoniectnrt dederat ad elicationemi Male repettta Tidentor • •operionboi. L, Pronurtciatio eet ex terum^l Erfori. pronuntiatio ex rerum; GaABT.
JSt i^erhorum dignitatey Sch. Leid. 1. ac p: d, Otm. , Corporis moderatio] Toianoay moditlatio: sed <|tii8 probst? GKrT. MS. corporie modulatio, inepte. Ad haec notat Yic.toriotM: Vocie et corporie moderatio, id eet: ut rem masnam dicturuepom» pem corporie pocieque perpendae, ut' rem humuem dicturue^ Aaee eadem mcderatius ostentee,. Sed tu perpendae hic noHos ett locus» «t ei opposflo moderatiue ost entes* hqvieU AiS. Coloo. scribi t prat-> pcndae, qood, si iia Viclorintu scripsit, posilom est pro expandai| (lilates. Tale qaid lentelitia postolal. GaABT.
^ Genus et officium et finem^ Erf. genue et finem et qfficiunu GiAiT. Voti. 1. genus, off, et f, Scb. Liid. L et alli com Ed* Omn. genus et fin. et offic, dein differinius Vosi. L PraTe in Vi^ ctorioo [in libro Viciorini] editor deferemus p. lo-i. Oud. ' v Tantopere adf artie\ MS. tanto opere ad artis, G&abt. De duabus reli^uis rebue, de ^materia drtis ac partibusj ln, ntotro MS« praepositionem repeiitam percepi, et melias abesi. Eu' iam melior codex paolo acte habebat tantp opere, ot cap. i5« oterqot tcriptiu et nonmagno oper^attendendumpidetur, CaOK. Doisb. <t dao alit MSS. de duabas reliquis^ de materia. GRAsr. ScH. catti rebus de. Abeit* etiam repeiitom de a Leid.lll. Btne. Leid. UL e/ part, Vois, f. ac de p, Ovn. ^ Oportere existimamus'] Vots. I. £d. Omo. op. existimopimus.
OtDtlTD.
Coniuncte agendum] Al. coniunctim agendum. GitABT. Ed* Omn. coniunctim. Voat, IL ae de p, Ovo, Coniancte ft. X». Quae pfincepei e4t\ Moa comptrtt Tcrlmm ia Leid. t, Otni.
Hh «21 ML T. CIC RHETORICOIL seu CAF. YIIL Onmis rea, qoae habet in se poQbrm in dictione aut discepUtione aliqaam controyersiam, aot iacdy ant Hominisi ant generisy aat actionis contiaet qoaestionem. £am igitor quaestionem, ex qna cansu nascitnr, constitntionem adpeilamos. Constitntio est prima eonflictio canssamm ex depolsione intentionis profecti, lioc modo: Fecisti, non feciy ant inre feci Com &cti controretsia est, qaoniam coniectaris canssa firmatnr) constitntio coniectaralis adpellatur. Cam aatem nomiois, 815 quia Tis Tocabali definienda verbis est, constitatio definitiva nominatar. Cam yero, qualis sit res, qaaeritor, quia et de vi, et de genere negotii controversia est, coostitutio generalis vodatar. At cuin caussa^ ex eo pendet, quod non aut is agere TidetuTf quem oportet, aut non cum eOf quicum oportet, aut non apnd quos^ quo tempore» qua lege, quo crimiae, qua poena oportet, tnnslatiTa dicitor constitutio; qaia actio, translationis et oommutationis indigere Tidetur. Atque bamm aliqaam in.omne caussae genus incidere necesse est. Nam in qm C A P. VXIJ. Jn S0 positam in dictione aut discept^Uicne] ErC tt Canch. in se poeitam in dictione % ac dieceptatione^ Oaab. ib ee pqeiiam fn,dictione et disceptatione, GaAEv. In dictiam ee diiceptatione, Sic Sch. Vota. 1. H. Leid. 111. cnm Victor. p^ i^ Volgo aut diec. Leid. 1. aut in disc. Ouo. jic diecepticne fi. ec dieceptat^dne fcriptero Sch. et Orell, £,.
Continet quaeetionem'] Addit Sch. Facti, ut coniectura, Nojninisf ut finis, Generis, ut qualitas. Actionisg ut praesen' ptio: OuD.
Quia vis vocahuli\ Erf. quoniam vis pocabuii, GaABT* Qualis Sit res] Crf. eC Lixnb. ed. qualis res sit. Gkast.
CwFn.caussa ex eo pendet'] Erfort. cum ex eo causa peadet» Idbm. Leid. l^ aut c* Ed. Omo. jio tlc pendens^ OtjD. At cem caussa ^, fj, Quo(jt aut non is agere'] Ita lego ex MSS. cnm in edtlif al| quod non aut is agere, GaABV* Vid. Gronon ad Aacc Rlitt. t<i fierenn. Lib. IV. c. 5o.
Quicum oporiet] Sch. cum quo op, Vom, IL q, o, qmo msie, Ouo* £o cum Quo op. B, Lt, Quid actio] Dni&h, quod actio, Erf. quisL transltUiomin^ commutationis actio indigere, Grabv. Quod actio transL Sic Seh. Leid. lU.' Quoniam Vott. I. quia Leid. 1. Vost. 11. et Talgo. 0«9* Quod accio tr. B. Scripierunt Scb. et Orell. e:v: Cod. Crf. quia tr, €t GQmm, aciio indigere p, Ceieri Codd. non addicant* Iilon opos ett, licet lectio Erf. eleganliorem ordinem praebet. L, In quiim non inciderit] Sic iam bene mnltae editionef. St^ aliae' in quam rem non^ id quod in^enio in tcriptit omnibna. Qn*^ licst abette es vps pottit, nudfice itmeo tibL pUcait ia ilk Gciro.
rem non inciderity in ea niliil esse poterit controTersiae. quore eam ne canssam qmdem convei^t putari.
Ac facti qnidem controversiay in omnia tempora pot* est distribni. Nam qnid iactum sit, potest quaeri, hoc modo: Occideritne Ajacem Ulysses. £t quid fiat^ lioc, modo: Bonone animo sint erga populum RomanumFregellaui. £t quid futurum sit, hoc modo: Si Karthaginem reliqnerimus incolumemi num quid sit incommodi ad rem«> publicam pervenluruhi. P^ominis controversia est, cum de facto convenit, et quaeritur, id qu,od factum est, quo nomine adpelletur. Qno in genere necesse est ideo nomi- 316 nis esse controversiam, (non quod de re ipsa non con- Gron. Ex Erf. Duifb. Canch. et nonnuUU cditionibui restitdi: irt quam nm non inciderit, cuiu Grnteri et nliae rem omiserint. OaAET. In guam rem non inciderit, Ua eiiam cam Gron. et Graer. i^ostri MSS. O. in qua re Ed. Omn. Aliia aberat rem, Oud. In quam rem non inc. B. aed no;i tupraicripium est^ ab eadem tamen manu. Xr. i He canseam quidem ] Sic Sch, Male in €eteris et Edd. V ett» Namecquidfactumeit] Sic1egendnm,nony uthabent libri vnlga* ti: Nam quid factum eit, ct iufra: Ecquid fia(, etc. Ecquidfu'^. tumm sit y etc. nam quaestio, quid sit, efficit constitniionem deflnitivam, hic autem de facti eoutroversia agitnr, in qua quaeritnry vel ao aliquid faclnm iit, -vel an fiat, vel an futurum sit. Lamb. £i Grjph. et uostri manuicr. ecquid iknhcnX, et mox ecquid fiat, BauT. NaOT ei factum sit — Et quid — Et quid futarum, B. Nam eequid — ecquid — ecquid recte icripserunt Lambinum secuti OrelL Sch. L.
Aiacem Ulvsses] Erf. Aiacem Ulyxes. Graev. MSS. O. W/-xes, OuD. Ufixes B. Atque ita scribendum, ^cripsitqne Orell. Schuetzinm quid impulerit, ut Ulysses retinnerit, aperte pravam scriptnram, non dixerim. Xr.
Sint erga populum Romanum'] "Ext, sini erga rempuhlicam» Graev. ' L^fitl. 1. Voss. II. Ed. Omn. erga rempublicam. Tnm Fra--gelliani Sch. Leid. 111. Flagelliani Voss. If. Fregelliani Voss. 1, Leid. I, FrageUani Ed. Omo. Oun, Fregeiliai^i B. L, * Kartha^inem reliquerimus] Voss. I. li. Leid. 1. Ed. Omn« semper Cart/i. Leid. UI. delinquimus. OuD. Kartaginem, B, L» Quid sit incommodt] Sch. q. s. incommodum. Oud. Non quid Non quod de re ipsa non conveniat] Post haec verba sequitnr deincepi in omnibus libris vulgaiis et nonnullis mannscripi. non quod lie facto non constet; quod ego totum snslu1i| ut ab allquo iodocio locnlcalum, com adscripmm esiet ad oram libri, tanquam iBterfrelalio eorom, quae aoteceduol. Alque ita saoe vid«tor eliam Aarato. Lamb. Jttaec uncis circomscripsiy tanquam spnriaj certe Pal. lec. habcbat: quod de re quod ipsa non conveniat, line priore non; qood n^que in tertioy imo hornm nihil erat in Fabriciano, nisi ad margioem. GauT. Alii delent priora, ut Dnisburg. in quo Hh2 423 M. T. CIC; RHETORICOR. sev Teniat) non qnod de £icto non ccftistet, sed qnod id, qnod factum sity aliod alii rideatui' esse, et idcirco alins tlio tiominQ id adpellet Qoare in l^niusmodi generibns definienda res erit Terbia, et breviter describenda: ut, u quift sacrDm ex privato surripuerit) utrum fur, an saqpi. leguf sit iudicandus. Nam id cum quaeritur, necease erit definire utrumquey quid sit fury quid sacrilegus^ et na descriptione ostendere alio nomine illam rem, de mu agitnr, adpellari oportere, atque adversarii dicnnt.
CAP. IX. Generis est controversia, cum et qnid &-ctum sity conveniti et quo id factujk nomine adpellsii Imec oiDDia yerba Don habentor, nt nec ia Fabriciano. In Er^ «•t: guod dt re quoqug ipsa non conueniat. Cancfa. nen q9od dt re qd ipsa^- h. e. noD qnod ^e re qoidem ipta« a Tulgatia non eil difcedendani. Quod lit ditcrimen inter rcm et factam,* docet 11clorinaa ad hauc loeamt ^nem yide. Graby. Prios non abeit t Leid. I. Vola. I. II. Ed. Omn. quo Vosa. II. quod et de r. Ed. Oab. ipea abeat Leid. I. Ovd, Non quod de facto non constet"] Haec Terba Lamb. recte laperTacanea ette arbitratus tollit) qaortom enim haec repcitilo, qaae neque rei magis significaDdaey neqae oruaudae, ampIificaDdtcTe catitia^ necestaria sit? retinDimnt tamen, Talgatjie leciioni parccnlct. Bri7T. Snpratc. in Scb. nec quod eic. Ouo. Vt. non quod de n ipsa non cnnveniat desant in B. uucis inclatit' Eroestios, deltfit Sch. revocavit Oreliios; sed omisto non, quod iguorant Codd. Ert Tnric. Oionn. duo. Recte OreUiua osteudit, etiam Vicionnom, qii discrimen inter rem eX factum stalait, iia iegisse. Cetcrum hacc habet Victorinus: Ergo definitiuus status huiusmodi cst. Cmm ds Jacto constat, et de re pel nomine controvefsia est, Inier fa/cmM enim et rem hoc interest* Res est certam sui formam et epeeiem circa cognitionem retinens» Brgo si species rei nota est^ nowuM quoque rei notnm sit necesse est, Factum est confusum quiddam et incertumt hoc solo cerium; quod scitur, quidfaotum eet» Jn fine igiiur factum constat, sed res non constat* PauUo anU Tn ideo nominis uncis iucluseral Ern. suttulefat Sch. sed n^esaaria aunt, quod ^x senlentiarum nexu apparet. Sallem dilacidiora OMnsa auui, si haec reiinentur. igitur omnem locnm recte aic cxhihait t>rellias: Quo in genere necesse est ideo nominit' esee eontroMT' eiam, quod de re ipsa non conveniat /, non quod de faeto men eonstet, sed quod idy quod^factum eit, aliud alii waeatmr 09U It^ huiuemodi generibus} Erf. in eiusmodi generibiu. G&axt« MSS. O. in eiusmodi g. Ouo.
Sacrum ex priuato'] Leid.!• Saeret Voas.!• de pnpmtOm Om Tam suhripuerit Cod. B. L* Quid eit fur^ quid ^acriL} Leid. I. quod hia. Voaa. II. H quid eac. Ovd, jippeUarf oportere] Erf. appellare cportere, GmAXT.
Atque md¥^eatii dicuntJ] Voat* II. atque fdii d, Ovb.
DE INVENTIONE LiB,I. Cap. 9- 424 oporteat^ constat: et tam^n, guatitunii et cniasmodiy et omnino quale sit^ quaeritur; hoc modos lustum, an in* instum: utile, an inutile; et omnia^ in gaibus, qnale sit id quod factum est, quaeritur, sine ulla nominis contro-» yersia. Utiic generi Uermagoras partes qualuor supposuiti deliberativam, demonstrativam^ iuridicialemi negotialem* quod cius, ut nos pntamuS| non mediocre peccatum reprehendendum yidetur: verum brevi^ nCi si aut taciti S17 praetericrimus, sine caussa eum non secuti putemur; aut si diutins in hoc constiterimus, moram atquo impedimentom reliqais praeceptis intulisse videamnr. Si deliberatio et demonstratio genera snnt caussamm, nonpossunt reote. partes alicnius generis caussae putari.^ Eadem enim ret ilii genus eaaey alii pars potest: eidem 'genus esse ^t pars non pote^. Deliberatio autemi et demonstratioi genera ^ sont caussorum. Num aut nullam caussae genus est| aut iudiciale sokuni aut et iudicialci et demonstratiyumi et deUberativom, Nullum dicere caussae esse genuS| cum GAP. IX. Ettcunen guantum} Erf. et tanc qutmtum» GaAiT* De«t eopala Sch. poit qu<qitum, Ouo. Quantum sit et cuiu^ ^ modi B. L.
QuaU cit id\ Leid. 11 1. q. ^it illud, Ovd. £t omnino quaU quaeritur B, paollo poit fcupfit Sch. et omnino in quibu4, qaod nnde sit noa indicafit. L* luridicialem'] Leid. l, iudicialem. Idem non agaotoit mox ti [?.] »o#. OwD. luridicialem B. L, Verum brepi] Sic habcnt omnei libri et Tulgatii et mannfcripli, ^ Bcqiie quicquam mntandnm p quamTis noitra prima cdiiio habeat hrm^iter, non lam colpa nOvtra, quam lypographi^ et operariorumj qvii eam adscripiiMem es Carisio: breui, id ect breviter, illi alte* ''^ pro altero •umaeront meo ininstn. Quod antem Cariiiue no«-Ut: brepi pro brepiter, malim dicere brevi poaitom. Graeeorom e&« <nplo, pro brevi sermone, qni P(faxtl ponnnt» pro Pquxh Xoytf, Mbiitdligentct Xoyff in fiQUX*'^» ^^^ «^ '^^ brevi •nbinielligi pnio» Mrmooe. Lajcb. Haud aliter quoqne PalU nostri: iuqoe non esl noundum in breviter. GavT. Lambini prior editio, et aliae aom-»»IUe perum brepiter, Graet., '.
Taciti praeterierimue] Erf. tacite praeterierimue. GftAiT* 2io M* ei t. praeterierimue, Uii exhibuiy praebent MSS. O. Vere; nl •latim. Male ediderunt ne ei aut, Ed. Omn. ne et ei aut, Tum' Voti, J, Ed, Omn. pYaeteriemue. Oitd» Ne aut ei taciti praeterire^ M(u B, N0 aut *i exhibet eiiam T. •crip^ernntqne Scb, et OrelL Piollo pott putaremur B. X.