£i ejf eeistim} Vost. IL misericordem, Oud. Vt« et excelsum dtaant io b. /*• £t patientem ineommodorum esse"} Geoitivom non afBotcit Seli. nisi in margine a m. rcceottore. Glostam etso reor. Passiia Cicero aliique patientem animum abiolaie etiam dicaot. Ovid Bxemplum est animi nimium patientie Ulixee» OVDBKDORP.
Bsse et futurum] MSSti iterant esse et futurum eees, qood ■ou magit respoi debet, qoam quod paulo anie dixit: *nraet0 epem in miseriis demonstratur esse, et cum aliquid exspectaret non modo id non adnptum esse, Tauto auiem mious id facerc oanc debiierunt, quod ferre poiuerunt c»p, X\X.: fonsapertus esi uec minus dilucide, quam rei natuta ferebat, demonstratus est, Gaos. ^15S. O. adduut e«4e. Vide Gruuov. Oud, £t futurum eese si quid B. L.
Virtus et magnifieentia, IH QUA gravitas et auctoritas est, plus projicit eic.] ^emo quidquam de leciionis varieijite moeait, cum lamen in WSS,, qnos \'uU, omnibua esaratom sit, ijt qtte. Verisftime, ut arbitror, iotellecio snUiantivo animi ^ qai praecnsit. et qoo de agitur', vel etiafn pronofoine demonstrativoy ui iit s«z* centies. profuit Leid, 111. et mox dicit, Oud, In quo BT. ot acoiea Oioniensess quod secaii sant Scb. et OrelL accie. X.
omiubas partibiu orationis diximiu, et haixu Toluminis magnilado longias proceasit} ^aae se^uantnr deinceps, in ■ecundo libro dicemus.
M. TULLII CICERONIS s89 RHETORICORUM, INVENTIONE RHETORICA, LIBERSECUNDUS.
Orctoniatae qnondam, cnm florerent omnibos copiis, et in Italia cam in primis beati nmnerarentur, templum^ lanonis, quod religiosiisime colebant / egregiis picluris locupletare volnerunt Itaque Heracleotem Zeuxin, qui tum longe ceteris ex^ellere pictoribus existimabatur, magno pretio conductum adhibuerunt. Is et ceteras complures tabulas pinxit| quarum nonnulla pars nsque ad no^tram memoriam propter fani religionem remansit: et, ut excellentem muliebris formae pulchritudinem muta in Bt»e imago Quoniam' et tatU, ut pidemur^ eic. diximu*'} Voit. 41, jguo» niam vidtmur, quod sati^ ttt eic. dixitse, MSS. qaainor Ed. Omn* quoniam ^atis ridemur etc dixisse, Leid. I, quoniam €t satis ri-» drnnur etc. dtxisse» Hoc Tecum pnto. Ovo.
C A P. V Retigioeiesime'] Leid. 1. religioee, OuD, Jieracleotem Zeuxin] O. MSS. et Ed. Oao. carent adipiratione* Srocleontem HSS. qnatuor. Sed io yeterraniit roembraoia est Era^^ cleontem» Tnm MSS» tret et Ed. Omn. dt roore Zeuein, et moz Zeueie» Oud. Eracleonthem Zeueim IL Scribeodom Tideinr Zew xim. Cf. quae dixit Cour. Leop. Schoeider in Formenlehre d. lat« S]}r. I. pag. 397. seq. io oota. L» 'Exc, pictoribue existimabaturl Sch* Leid, II. aestimabatu^* OuDEllDOXPIUa.
Complures tabulas] Ed. Omnib. quam plures t, et mox usqus nostram ad m, Ouo. Quam plures b, Foriasae U^eudvani quam piurimas. L, Prcpter fani religionem remansit] Legendiim fortasae: per^ mansit, Verum lamen nihil moio. Lamb.
Muta in sess im,] Scb* Leid. Jl. m. in se im* Ouo. Paollo poa Tariant Codd» in ordine Tcrhorum: Helenae pingsrs ss si" 525 Bt T. CIC RHETORICOIL m continerety Helenae se pingere «iihnlacmm Telle dixit Quod Crotoniatae, qni enm mnliebri in corpore pingeiido plurimum aliis praestare saepe accepissent, libenter andiemnt Pulaverunt enim, u, quo in genere plurimnm pos-890 tet, in eo magnopere elaborasaet, egregium 'aibi opoi illo in fano relicturnm.
Neqne tum eos illa opiuio fefellit; Nam Zeoxis iUi* co qnaesivit ab eis, quasnam Yirgiqea formosaa haberent. Uii autem statim hominem duxerunt in palaestram, atqut ei pueros ostendernnt multos, magna praeditos djgnitate. Etenim quodam tempore Crotoniatae multum omuibus corporum yiribus et dignit^tibns antesleterunt, atque bonestissimas ex gymnico certamine Yictorii^ domum auii znaxima I^de retuierant Cum puerorum igitur formaS| mulacrum pelle T. JJ. pinpere simhlacrum pelle se Cod. Al(or€ Ji, se ^imulacrum pirtf^ere pelle^ B. cui accctio. OrcU, paiabai #« deleoUura esk«, quod fieri poftte D«>go, Zr.
Putaverunt enirr^ eum, $i quo elc.] Libri Teteres noii. k»k<&t eum^ quae vox tatnen in omnibus yulgatis repetiiur. Lamb. Dderi pronomen e^m, quod erat in hactenus vnlgalis, ila taincn, ut noa xoroparerel in edilione principe, neqite agnotcerenl Pal. noUri, GacT. Putaveruni enirn, Sic MSS. O. et £d. Omoib. «ine pronoi^ne eum, Oujs.
Ja eo matrnopere ela^.] Scli. ei in eo magnopere e/. LciiLT. Voss. n. magno opere, Ouo. Magno opere X6. quod lioc loco fepte rescripstl Orell. L, llla opinio /*.] Leid. II. ea, Sed pronomine caret tert. HMd male. OuD. Illa omisit Scb. reiinuit Oreii. reliquorum omnian codd. aticioriuie. L.
Zeuxis] Scb. Zeuxes, Ouo, Duxerunt in palaestram] Sch. adduxerunt rn p, In ceterie et Ed. Omnib. deduxerunt in p, Quod miror ab editoribus ne^lectiOB, cufi^ sit leciio verissiraa. V. Broukb. ad Tib. L. I. IV. 8o.
Deducat iuvenum sedula turba senem^ et passim: quamvis ^aliqnoties librarii praeposilioneil| omieerista ^^c rautandum in Cic. L. 1. Acad. c. 3. Nos in nostra urhe per^ grinantes, tanquam hospites tui libri quasi donmm deduxenuti^ Conira c. 6. malim e V.oss, 1, in urbem ab iflis ducitur ac rcsis fii,. yulgo deduc. Oud.
Cum puerorum igitur formas et corpora magno] Eet Tersns longus; quem destruendnm putabat Gulielrainfl fide libri Grerenbk corpora et formas. Pall. adhaerent yulgatae. Grut. Formas et c«r* pora magno hic opere m« Sch. hic f. et c. magnopere, Vos». I. «f c, hic magnopere, Ood. Quum io vnlgata versna heroicos ineseci: Quum puerorum igitur formas et corpora magno, Scb. corpora «# formas scrtpsit; ego malim cum nno ▼etaatisaimo Oodeodorpu GodL iegere; Quum puerorum igitur hic fctc^ magnaperc* L» DE INVENTIONE Lib.H. Cap. i. 526 et corpor^ magno liic opere miraretur: Horum, inqninnt^ aorores sant; <>pud nos yirgines; quare, qna sint illae dignitate, poteq ex ^iis snspicari. Praebete igitur mihiy quaeso, inquily ex istis virginibas formosissin^as, dum pingo id, quod pollicitus sum Tobis, ut mutum iu timulacrum ex animali exeraplo Teritas transferatur.
Tunc Crotonialae publico de consilio Tirgines unum in locum conduxeruiit, ^et pictori, quas TeUet, eligendi polestatem dedernnt. llle autem qiiinque delegit, quarum nomina multi poetae memdriae tradiderunt^ quod eius easent iudicio probatae, qui Tcrissimum pulchritudinis habere iudicium debuisaet. Neque enim putavity omnia, quae quaereret ad Tenustatem, uno in corpore se reperire posse; ideo quod nibil simplici in genere omni ex parte per- S91 Inquiunt illt] Sic praebtat MSS. t. et £d. Oinn. Pronoiiiei& deett Leid. II. el vnlgo. Oun. Inquiunt iUi Tfi. atque iu recl» rcciituit OvfXU et Scli. Ji.
Praepete igiiur mihi] Eisulat pronomen a Sch. OcTD.
Tunc Croton.'] MSS. qnatuor Tum Crot. Ovo.
Pubtico de consilio] Sic Pall. omnes Grev. tamen corrimuni d^ com, qbod praeferebat Gulielmiuf; nondura ego. Grut.
Unum in locum conduxerunt^ conduxerunt ^ avrf}ya/op. Sic Lncreltus: parteie conducere in un^m. et alibi: conductis partibu^. Iterum M, Tnllius iufra: unum in locum conduxit Arietoteiee. Lamb, Quas pellet, eligendi pot. 'dederunt] Scb. am.L item Voss. lU lieid. III. quam, Gontra Vo*s. L quod pro quot, ut opinor. Ouo, Quinque delegii] Voss. I. q. pirgines elegit, £d, Omo. q, pir^ ginee deL Old.
Memoriae iradiderunt] Liber unns mannsoript. habet: prodide^ nnu Lamb.
Omni ex parte perfecturn) Si sic correzerun» ex libris Telnslla Looae uotae, et non ex. libri de Ainicilia Terbis, qaae suot cap. XXI, ubi fere ipsa haec occnrruiit, suslinere possum. Sed quid ergo et nnde est, qtiid et in antiquis editis, et tribos sctiptis lego omnibut expcwtibus? An non infra cap. XL. totam omnibue ex partibu* pertentare. Etiam 2 de Nat. I). perfectum expleiumque omnibif^ numerie et partibue. x de Legg. mundum omnibus partibus inter. s€ congruentibue cohaerere? Sed eiiam supra I, 54. omnibue partibue commodiue regitur. et infra cap. XII. si totius administratio nego^ tii ex ipsius omnibus partibus pertentabitur. ubi licet et in ipso Ciceronis contextu aliier legatur, ct nt hodie legnnlur, citeninr Snoqne ab Mario Viciorino; lamen is eam paraphrasin sic concluit: Suspiciones duceniur, id est, coniectura capietur ex ipsis omnibus partibus, ex omnibus partibus perteniabitur elc. ceriissimo indicio enm illic?el ipsis vel ipsius legisse. Gron. Simplici in gen, gmni ex parte. MSS, omnes omnibus ex partibus, Verisfcime, «t hene adseriiit Gronovins. Sic saepe multis partibus, Ct L. 11. c« 46. omnibus partibus. Ouo. Omnibus ex pariibus Tti* atqae ita recte dederunt Sch. et Orcll. L.
fectum natura cxpoliyit lUque,' tnmqnam ceteris non nt habitura quad Urgiatur, si uni cuncta concesserit, alind alii commodi aliquo adiuncto incommodo muneratur.
CAP. IL Quod quoi^iam nobia quoque volunUtis accidit, ut artem dicendi perscriberemus, non unom aliquod proposuimuB exemplum, cuius omnes partes, qoo* cumque essent in generei exprimendae nobis necessario viderentur: sed, omnibus unum in locum coactis scnptoribus» quod quisque cpmmodissime praecipere videbttnr, excerpsimus, et ex rariis ingeniis excellentissima qoaeque libavimus. £x his enim^ qui nomine et memom digni sunt, nec nibil optime» nec omnia pt^eclarissime quisquam dicere nobis yidebatur. Quapropter. stollitit visa est, aut a bene inventis alicbins recedere, si qoo in vitio eius ofienderemur, aut ad vitia quoque eius accederc^ cuius aliquo bene' praecepto duceremur. 892 Quod si in ceteris quoque studiis a multis eligere homines commodissimum quodque^ quam teae uni altcoi certo yellent addicerey minuA in arrogiuitia offenderent; Jtaque, tamquain] Sch. ita tamquam, Oud.
Aliud alii commodt] Sch. o/. enim aL c. 'N^ts. II. wnmodam OiroBNo.
Adiujhcto incommodo] Vost. 11. iuncto inc, Oud.
CAP. II. Quod quoniam nohis foluntatis accidit] Gre?. W* luntatii ▼olique Galtelmiat, Toluisse exprimere poluptati^ GiirT.
Sxprim, nobie necessario piderentur] £d. OmD. preve «iW is demonetratiuo eipe deliberativo expr. etc. ^ch. Voss. 1« Leki« Ii.IIi. neeeesarie, £d. Omo. neceeeariae, Oud.
Libcufimus] Voss. U. praelibavimus. O0o.
*Si quo in pitio eius offenderemur] Liber iiniis maniiserip. b* bet, si quo invento, La.mb. Gulielmios Lambioum secatiu^ ddkr*-ret in, et aberat ea sjllaba PaL teri., aed erat io pr. et sec. librii melioribus, sic et moz qffenders in arrogantia, Ita enim Pall. aottri » non anogantiam, nt Yolgo editom esL GauT. Sch. a a. f. 'inrento #i. Leid. 11. offenderemus. Sed «di ad Lib. L c 17. b cratore offenditur, Ovd* Cuius aliquo bene praecepto 1 Secntos snm libros fere omaci ^olgatos. Nam doo maonscripti habenly bono precepto, qaibaKaA cooteoiiaoi imprcssl oonnuUi. LjLmb.
Vellent addicere] vid. Schou. Lib. V. Observ. eap. 34. Koi| mailent, qaod iam aotea Lamb. cerla cooiectora addacius' emeadf raty eeotetimo abhioc anno Leonic. ediderat. Facilis aotem fnit Ijpsot a yerb^, vellent: qood perperam Tulgali, alqoe adeo melioiis notae retineot. fi&UT. — Uni alicui c. vellent add, Dfc»t uni Leid, II. mallent £d. Omoib. Male, cum potius de more sabintelligatur, Adi Drakenb. ad Lir. L. XXXIV. c. 4a. aliosqoe plarimos. Resiiioeoda eat illa ellipsia Colnm. L. III. c o. j. s?* Spioma dapsilis musto, et amplitudins alioquin uparum, quam jumero fertilis» Sio MSS. yitliUifiuip Tolgo mo^ftf. Appiueio Fi«'* DE INVENTIONE Lib. H. Cap. a. 528 non tantopere in Titiis |>erfeTerarent: aliqnanto leTins ex inscicntia laborarent. Ac si par in nobis liaias artiS| 'atque in illo piclurae, scienda fuLAset^ fortasse magis lioc Buo in genere opus noitrum^ quam ille in sna pictura nobilis eniteret £x maiore enim copia nobis, qnam iUi, fuit exemplorum eligendi potestas. lUe una ex urbe, et ex eo numero virginumj quae tum erant^ eligere potuit, nobis^ omnium, quicumque fuerunt^ ab ultimo principio buiui praeceptionis y usque ad boc tempus^ expoiitis co'-piis, quodcumque placeret, eligendi potesta^ fuit.
Ac veteres quidem scriptores artis nsqae a principe illd atque inventore Tisia repelilos, nnum in locum conduxit Aristoleles, et nominatim cuiusque praecepla magna conquisita cura perspicue conscripsit, atque enodata diii-. genter exposuit: ac tantnm inventoribus ipsis suavilate et brevitate dicendi praesdtit, ut nemo illomm praecepta ex ipsornm libris cognoscat, sed omnes, qui> quod illi N. i6. JSmere pelU, quam ro^are. Sic enim MSS. cam Edd. Colr. Vulc Pesfime «lii poiius inrruseruDt. Eidem in Apol. p. ^3. £d. Pric eusceptum officii.gratia i quam lucri causa docebo, Adde N. Heioiii adverf. ad Tibutl. I. t, 61. O quantum est auri pereat, pereatqtte zmtwagdi, quam fleat eic cum nott P. Bormaooi mei ad Loiicb. p. 209. Oud. yellent Tfi. quod recte viodicavit Oudendorpiui, rctiouernut Scli. OreU. L, In arrogantia offenderent'] ^ MSS. Omn. arrogantiam. Sed Tide Gmt. supra. Manut. ad L. V. Fam. i4. Graev. ad L. L in Verr.
Tantopere} Leid. 1. tanto opere, Odd.^ Tanto opere BT. qnod Bon recte h. L retcriptum ab OreU. X*. * Levius ex inscientia lahorarent] Ila PaU. etiam ofhnety non inscitia, ut «liae fere ^dd. Gaut. jiliquanto lepius ex inscientia l, Vota. I. Leid. I. aliquando. Leid. 111. £d. Omu. inscitia. Ouo. Inscitia dedit Sch. maie. Nam inseitia est iudicii, et agentit et volmiiaria roagit } inscientia autem errantit, non Toluntaria. Gf. Gernbard. in excurtu ad ed. Cic. Lael. et Cat. p. 395. L»» Et ex eo numero p,] Copula dcett Vott. l. Ovo.
Quicumque fuerunt'] Leid. II. q. Juerint. £d. Omn. quas» camque. Oud.
ji principe illo atque inventore Tr>ra] Sch. ad principem iUum a, inpentorem Tysiam, £d. Orao. ab pr, i. a, i. Tysia. Vota.l.ll. ei Vicior. p. 189. eiiam Tysia. Leid. UI. Thysia. Male cum bic, tam atibi. Siculut ille Tiala^ Graecit. t. L. I, de Or. c. 20. in Broto c. 12. Quiaciil. L. IX, 3. Paolin. ad M. Apotiolji Ceot. X. $. 64. nbi male vulgo JStjiaq* Fabric. ad SexL £m|kir. Lib. II. tdvertut Hhctorea p. 3o6. OuD.
jitque enodata diiig.] Ed. Orau. a. enodate et d, Ouo.
Ac tq^tum] Sch. Leid. 1. at tantum. Bene. Ot7D. Seootut ett £rnctiiu«y raale; recie euim vidit OreU.y nuUam in hia oppotitio* nca ioeate, unde Tulgata rctinenda. L.
JSx ipsorum libris cogn.] Sch. ex iUorum /. c. OtrD« praccipianty Telint inteUigere^ ad hnnc, - qnas» ad qnemdam mullo commodiorem explicatorem, revertantar.
Alqne hic qaidem ipse, et sese ipsum nobia, et eoi, qni ante se faerant y in medio posuit, ut ceteros, et se ipsam per se cognosceremas. Ab boc aatem qoi profecd sunt, quamqaam in maximis philosophiae partibus operae plurimum consumserunt, sicut et ipse, cuius instilnU sequcbantar, fecerat; tamen permuUa nobis praecepU dicendi reliquerunt. Atque alii quoqae alio ex fonle 898 praeceptores dicendi cmanayerunt, qui item permnltum ad dicendumy si quid ars proEcit^ opitulati sunt ^am fuit tcmpore eodem, quo ArifltoteleSj magnus et nobiiis rhetor Isocratei: cuius ipsius quam constet esse artem, non invenimus.
Discipulorum autem, atqne eorum^ qai protinus ab hac sunt disciplina profecti^ multa de arte praecepla reperimus.
Bt 9ese fpsuml Vosi. I. II. et se rpsum, Ocd. Saepe libi^rii se duplkaiiim obsr.araTerunt. Ceitam e^t, ee fttmplrx ponmdani ettr, iilii DuIU mAgnopere vit inett, iit in his ei •iniilibot formvlis: Sic Tes ae habet, Conlra ubicunque pondut aliqiiod aentcnli^e ioesiy Cicero dnplicare amai, ut in iiuiutuiodi diciionibns: eese ipsM^ diligere, aliiique. Conf. Cic. Fin. V, ii.: iia diligi a sese que»' que* Id ibidciu: non ad eum ipsum, qui sese diligat, ^L, jinte se fuerant^ Dee«i se Leid. II. fuerunt Scb. cum iXm tnbu*. Oi/D.
QUamquam elc. consumsernnt] Scli. q, consumserint, Sobinictivua modus saepe coniunciioni iiti tunciui^ in MSS. abiit ia iodicativuiai V. ad Hirl. B. Gall. L. Vlll. proL Ovid. L. UI. ex P. V, g: ut legi debel. SiL Iial. L. VH, l63. Liv. L. 11. c 4. ia C Hioc cm^ndaniltia Apulei. in Flor. N. 1. quamquam oppido fe^ stine, praefanda penia: immo festinem, ut N. 21. quamqaam oppido fest inent. Sic eoiin h\SS, duo et Edd. ante Colr. vulgo Jestinant. Ouo. Res est inierdom difficilis ad iudicandum, ubi cooiunclivui, ubi indicalivua ponendui. Quanquam cum coniaacUTO Mt concedeolis et laviter iubduhiiantii: wie sehr sie aucA — t^ gen. Contra quanquam com indicaiivo ett poneuiii et DJhil diibi'> lantis: Ufie sehr sie dUch — aufgewendet haben.. Poslerior r«ui h. L pfaeferedda videiur, quapropter acquiesceddum in indicaiivo. Paullo J>Oil pro vir. sicut et ipse T. eihibet sicuti ipse^ quod praefefendum videturi ^naoquam iu hac formnla et ipse Cicero Graecoa vid^itir ieculua ei»e, t(ui xa» uvioi; tantopere freqncntant, vi homini Latino^ qai Grtece icirety forBula et ipse vix eviubilii Ciict. L* Constet esse artem] Leid« II L instituisset art. Scb. Lad.L £d« Omn. constat e. a. Oud.
J)e arte praecepta] Scb. a in^ l. de arti praefata. Oob.
DE INVENTIONE Lib. n, Cap.?. 530 C A P. III., £x liis dnabns diyersu /riculi famillis» qnariiin alLera com rersaretur in phiiosopbia, uonnuUam rlietoricae quoque arlis sibi curam adsumebat, alL^ra vero oinnis in dic^ndi erat &tudio e^ praeceptione occupata; unum quoddam est conflatum genus a posleripribus, qui ab utrisque ea, quae commode dici videbanlur, iii suas arles conlulerunt: quos ipsos simul, atque iilos superiores^ no8 nobis omnes, quoad iacultas tt^lit, proposuimus, et ex nostro quoqiue nonnibii in commune conlulimus.
Qaod si ea, quae iii bis libris exponuntur, tautopere eligenda fucrunt, quanto studio electa sunt, proleQtQ neque nos, neque alios industi*iae nostrae poenitebit. 6in antem temere aliquid alicuius praetcriisse, aut non satis ele^a^ler secuti videbimut, docli ab aliquo, facile et libenter sententiam commutabimus. Non enim parum cognosse, scd in parum cognilo stulte et diu perseverasse, turpe est: propterea quod alterum communi bominum infirmitati^ alterum singulai*i uniuscuiusque Titio est adtributUm.
Quarc nos quidem sine ulJa adfirmatione, simul qnaerentes^ dubitanter unumquidque dicemus, ne, dum parvulum lioc consequimur, ut salis commode baec p.erscripsisse videainur: iJlud aimllamus, quod maxinium est, ut nc cui rei temere aLque arroganter adsenserimus/ Ve- 394 CAPi III. In iiiaM artes cdniuUfunt] Vost. lU in 4, a, re'^ tuletunt. OuD. Ttanstuhrunt B. L.
Bt ex noetro qaoqua] Pall. tluo prioreif ei Grev. ex nostra ^ qno«l foifan •equeliduin erit. GauT. iur noatto quoque, Scli. tx nostra q. 6Upr«ac. a m. II. parte. Oud^ Jndt nOsirae poenitcbii] L^tl. 11. ind. h.pigebit, Oirp. P^ullo ani« pro tantopere cum coJd. BT. icfibeiidam tanto opere^ quod dubilari Doii licet^ cuftt »equaiur tantv eiudio, L.
^liquid alicuiue praeteritsse] 6cli. aliquod. YfHs, t. alieui^ ni contlrn^Uir cum le^. vtdebimur» lu JklSS. V. et £d. Ociia. prae^ tcrieee. * OtD.
l/niite duiueqUe pitio] Deest uniui Leid. II. ti Scb. S fp. L OUDBMDORPIUS.
Unum quidque] Sic Sch. a m^ I. Vott. IL In CMerii et Ed. Omii. unum quodque, Oud* Parpulum hoc coneequimur] Abett hoc Scb. a m. t. coneequa^. mur idem ei Voaa. I. hoc parp, eequimur £d. Omu. Oud.
Perscripeieee pideamur] Scb. Leid. 1. Yost. 11. praeecrip^ieee trid* OoD« Ferum hot quideiti no4.] YoeuU poilrema, quum in ntutro MS. occurrat^ ei in praecedenii periodo illud noe quidem iam dixerity meriio loapecta b^beii debet. Gb.ok. Leid. 1. p, haec q. n, Ouo. Noe in cloobut Groo. codd. ei^io Ozon. Dmiunm, omiait^ Sdi. recte reiiouit Orellioa, oppoaili^uia rim id flagilare intelligeDa. lom Cod. £• et in omni temp* et in omni iuta* Gettnun de prao- 531 VL T. CIC. RHETORICOlEt <io nim lioc quidem noSf et in lioe tempore,' et in onmi Tita stndiose, quoad facnltas feret, conseqiiemixr. Manc autem, ne longioB oratio progressa videator, de reliqiui, quae praecipienda Tidentnr eBse, dicemus.
Jgitur primns liber exposito genere hnins artiay et offido et fine, et materia, et partibns^ genera CQntroTersiarom, ei inventiones, et constitutiones, et iudicationes contiiiebaL Deinde partes orationis, et in eas omnes omnia praecepta. Quare cum in eo ceteris de rebns distinctina dictom at, disperse antem de confirmatiQne, et de reprehenaione: nnnc certos confirmandi et reprehendendi in singula caossarum genera locos tradendos arbitramur. £t qaia, qno pacto tractari conveniret argnmentationes, in libro piiiBO non indiligenter expositum eat^ liic tantnm ipsa iaTenU nnamquamque in rem exponentur simpliciter sine vUi exomalioney nt ex hoc inventa ipsa, ex snperiore totoa expolitio inyenlorum petatur. Qnare haec^ quae imBC praecipientur^ ad confirmationis et reprehensionis psrtes jreferre oportebit CAP. lY. Omnis et demonstratiya^. et deliberatm, et iudicialis caussa, necesse est in aliquo eorum, qnae ante exposita sunt, CQustitutionis genere, nno pluribum potiiiooe in ad temporii TocaBula adiecu, hoc feaeto. Sijwieat iibique fere per tempU4f rel intra temporU tUicuiue spatiutm. Sk Plaut. Capl. 1, 3| 64. in hie diebue h« e. per hoe dies, Cora. Kcf-I, 2, 3. in tam multie annie. Idem fragdi. XU,:t, ih eo tetifen^ i. e. per illud tempuf. £t aic alibi. L, jkt in hoc tempore\ SecolQs fam libroi Tnlgaloi, et noQaallM nanQscr. ) nam manQacr* Qnni oon habet Tocem tempofo, qaae fortatie iopervacanea e«t, et alionde iltatal in hoc enim iu inicUisc»-dam est> in. hoc negoiio a nobii inilitQlo. ^ Lamb.
Bt in omni pitd] Voii. 1. caret pradpoiitione. Ovo* Oratioprogreeeaj Sch, ratio pr, Oud. • Et conetitutionee y et iudic€itiones etc] Stc PiU icc. Grcr. « Mti. SulTridi Petrei. Ante Tutgatit pleritque abfaeral et iudieatioiM: praecipae %tvo ManQtianii. Cv&ut. Bic Tocem Qnam, qnae io volgatia abeat, et Lamb. et Qniaa Grjpl^ codicii fidem iecuti imiicar tiones addidimoi. 'fiK.UT. — Doae prioret Tocea deiBnt £d. Ob"* poiteriorei Sch. Leid. L et coaetitutionee earum Vois. L II. Sad agnotcit Viciorin. p. 189» Ouo. Vt. et conetitutionee et mdicatie' nee omiait Sob. Alterum membram et iudicationee om. GhI. T. De Victorino incertnm eit| ia lemmaU habet utnimqae» Utitfi' qoe retinuit OrelUai. 2/.
Dieperee o. de eojifirm» et de reproh.] Leidv IL 'di^it^ Poiteriai de exnlat a fiich. Voii, L Letd. I. IL Ous, Tractari conpeniret] Sch. Leid. IIL tr. com^oniss^* Ovo* Jn libro primol Sciu in L priori* Otm» veptetirr. Hoc quamquam ita cst, tamen cum communiter quaedam de omnibus praecipi possint, separatim quuque* aliae sunt cuiusque generis, el diversae praeceptiones. ci95 Aliud enim laus, aut viluperalio, aliud senteifliae dictio, altud accusatio, aut recusaliO) coniicere debct. In iudiciis, quid aequum sit, quaeritur: in' demonstrationibusy quid honestnm: in deliberationibus, ut nos arbilramur^ quid honestum sit, et quid utile. Nam ceteri utilitatis niodo finem in suadendo^ et in dissuadendo e^poni opor^ tere arbilrati sunt.
Quorum igilur generura lines et exitus diversi.sunt, eoTum praecepta eadem esse non possnnt. Neque nunc hoc dicinius, non easdem incidere conslitutiones. verumtanien oratio quaedam ex ipso fine, et genere caussa3 nascitur^ quae pertineat ad vitae alicnius demonstrationem, aut ad sententiae dictionem. Quare nunc in exponendis controversiis, in iudiciali genere caussarum et praeceptorum versabimur. £x quo pieraque in celera quoque causaarum genera simili impiicata controver.<«ia, nulia cum dif-« ficultate transierenlur: post autem leparatim de reliquia dicemui.
^unc a coniecturali constitulione proficiscemar, cuiil, C A i*. IV. Quamquam ita es/] Leitj. II. q, i, «/'/ v, ad CMp.?• Oeo. hou probauilum li. 1* sU; y. qu^e paullo *at0 ad' cap. ll^ inuuuimuft. I4, Possintf separatim] Leitl,!!• possunt» Leid. III. possunt ei OUUBNOORP.
Strparattm quoque aliae sunt cuiusque generis et dipersa ] la nnllo coilice ex«cal copulatiTa. Okox ^ilc Leid. J« A reliquis e| £cl. Omuili. fisulal copiila, Minu» beue. Ouo.
Jlunestum sit, et quid u/.] l)ee»l veibuin Leid. 111« O0D4 JSt in dissuadendu] Praepobiiio noii comparei Vom. 1L L.cid. II. III. Sch. a m. I.^ Ouo.
Cenerum fines] Dee»l prima yox Vom.L Ono. ^ £x ipso fine et genere] Hepeiiiul Kctipii et ex generet qaotl miiUri Doo decuil. Se«l ei Oxonii iuveni ex ipsa Jine, Gkon. Sid Sch. <liepeiitur in ceteris reclius praepohiiio ex^ Ouo. Et ex genere cl«levit ul «upeiUuum et a ben»u h. 1. alteuhm Sch. Et ex generg B. Et genere a pr. m. T. A^criplum iupra yersum e*. Ei cit genere cum Etn, Oielliui. Z>.
Jit praeceptorum] Kxtulant a Lei<l. II. Ovn, Jmpiicata contruversia] Leitl. I. II. mplicita c, Oud. TmplU cita B. implicata T^ Jmpltcita reicrip>it Oielliut, quAm foMuam mn^'t% videii Ciceruui placui»»ey piouuuci^t iileia Orell. ad Lib.!• cleiuv, dp. 5i. tio. L* Trans/erentur: post autem] Sch. Vosi. II. transferjintut* l^eid.W, post liaec d. Ouo.
Uunc ad conieeturdiem constitutionem proftciscemur] See«iat •om ooaauUof vulgatos et maau»cr« oam alii ujbeoC: nunc u con» Pp exempliim tit lioc expositum: lu ilinere qaidam proficitcentem ad mercatom qaemdam, et aecam aliqiiaatiua nunmioram ferentem» est ceniecatas. Cam hoc, ut fere fit, in Tia sermonem coHtalit, eX qap factam eat, nt iUnd iter iamiliarias facere Tellent. Qaare cum in eamdeB ieciurali eonstiiuiione proficiMcamuf ^ tca proficiscemuir. ]icm4«M^ •pinor. Lamb. Liber maDUtcripiat babei: nunc ad coniedurmUm consiituiioF^m proficiocomut, ei^ praeCeptionum paiilo tupra pro prJieceptorum, URtui. Gulrrlaiiu» inaUbat cum Lambiaiania ad coniecturalem conetitutionem, ct aic ctliiio prima. 'Garr. Nufic a coniectufali conetitutione profieiecemur. Ita •cripliaiB csaui io omfiiboa maDuacripiit; quibut coorcoii cum excoaic Lamb. ct lcgitpr in Lconiccni ediiionc: Nunc ad coniecturaUm eonstitutio-' nem proficiscemur, atilatiorc diccn«li forma cdidiu A conrectureli •i Irgas, idcm valet yrerh%ua pfoficiscemur, itqne/iir<cmtr# m//cb% exordiemur, Bkut. — Sck. a m. L Lcid, III. Ed. Omn. ad eomie^ cturalem ccnetitutionem. Malc. Scd rccipi dcbct ab coaL e Lcid. L \o%%.il, proficiscamur Sch. Ooo. Ab coni. couit. tcripceranl Sck ct OreU. Contcniii cod. T. Scd B. I^unc autem o eonieduroU eonst» L, Sit hoc etpoeitum] Non aguotcunt nltimam Tocem 5cb. cC Lcid. II. ClcganiiuSf nt mihi vidciur. Ouo. Paullo poat: profid' Mcentem qunndam ad mercatum^ et hoc otdioc in B., qoi oroo mM concinnior videtur. £$, Aliquantum numorum\ Lcid. Itl. aliquantuhtm Ifc. OtTD.
Eet coneecutue] Malui Utud com Pal. tcc-ct Crev. ei mcrgiaalibot, quam quod hactenna ob«e<lil Iibtot| eet comitatue, Vnlt «nim in iiioerc potiio aapertcuittc. Grut. £et eoneecutue, Si« quidcm pro Taria teclionc occurrii in Sch. Sed a manii prina illc ct retiqni MSS. a mc Titi cum Edd. ameGrot. pracbcnte«f comi/o/wv Sine dobio niale. Vix proponerc coniectnram audeo: tcd qaid? •i Cicero toripaerit, oi Siftenna apud Non. p. 93. Ed« if erc od eontinuatuef •ivc proiinua adcucnrrii | ct comiicm tc.fedc? Q—d ccrte frcqntfua ctt Appulrio pluilbu»qnc aequioribn» [terioribee]. Coufer ibidein modo McrOerom: ac retiilucndam talfem MardMO Capellac L. VI 11. p. 297. Stilbon licet eolem ex divereie ciradie eontinuetmr, Nam MSS. pleriqnc contiaeat, TClnaiitsimaa Lcid. eontinetutf quod pcrperam probat Satina»iut; valgo comitrtur/ K% p« 5oi. lupiter Uarmonien penire praecepit f tuncque aliae im tr^. dinem continuariy tire coneequi et comilari» Sed aliat ploribas<d« hoc veitoy taepistiine oon iutellecro, dicam. Ouu* Bet comitetBM «liam B. - JSet coneecutue T. qnod verom cat. L* Ut fete fit] Scfa. a m. 1. 11/ eereret, Votti IL ut m^/T* OirOBNDORP.
Iter /amflfariue'] Vott. 1. tum famiL iter, Oo».
In eandnm tabernam} Et ittud orac libroraim nottroram tdsi» tam, iniuti iu cooiettum, aactotitatc PaL pr. tec. Grer. ci Iibri« • Sutfrido notiro pcrtractaiit* aniea erat quandam taberneum, aeqec eaim oronet| qni ad eundem deverlebaBi| eadem niebaoior mccti, nedum cnbili. Grut. Vott. 1. Leid. L ae gainqoe L. Scb. d EiU, •nu Grau in quamdam t.VLSS, 0« et Ed* Oaa. dit^. On* DE INVENTIONE Lib. II. Cap.4. 534 ta1>eniam devertissent, simul coenare, et in eodem loco 396 Bomnan} capere volucruiit Coenati diocabuenmt ibidem. Caupo autem (nam ila dipilur post invenlunf. cum in aiio xnaleEcio deprehensus esset) cum illum allerum, videiicet q^ui nummos ^baberet^ animadverlissel: noctu, poslquam iliof arclius iam,, ut fit,. ex iassitudine dormire seiisit^-accessity et allerius corutn, qui sine nummis. erat, gladium propter adposilum e vagina eduxit, et ilium aiterum occidit, nummos abslulit, gladium cruentatum in Vaginam re«; condidit, ipse ffese in leclum suu.m recepit.
lUe autem, Quius gladio occisio erat facta, multo anta lucemsurrex.it, comitem illum suum inclamavit semei et . saepi^s. Illum somno impedilum non respondiere existi-* xnavit: ipse ^ladium, et cetera, quae secum adtuierat, sus^ tn eandem tabernarh, dfipertissent] Sic ediHii L«mf>. quomodo semt>er iu maDt|»cr. \eiutiioribu» tr^itur. lo ii^dem ^ ubi, iu aliis caupot copo fteinprr, tcriptum reperiiur, piisco more iia iofra iidem devereoribus babeot. Baiit, Jn quandam taketuatn divertis^ Caupo autem] Scb. i m. t. bic et deiocepi Cop6 d« nc copa prt% caupa I ei simtlia ionumera. Ouii^ Cuin in al. m. d. esset] Vott. 11. qui, ot luptatol*. in $cb« 0St Sch. a m.M. Oud Cum illum aiterumt videlicet qui nummos haberet, animadvet» fisset] Sic'omoe» quide<ii libri babenl, sed fgo le^eoilum puio: cum itlum alterum nummos habere animadvertrssft. Lamb. Lauibi» niit leniabai: aiterum nummos habere animadvertissei p quod noa diaplicd» eieetit pidtflieet qui» 4^aDT.
Vt J^i] Di-iuoi Leid. II. Scb. a lii« 1« Qud. Deett iaM lu B* -Adetl iu^ T. retinuit Oreltiut. L, £ pagina edukit] Leid II. pag. ed* OvD« GlUdium cruentum] Liber uout uianutcr. babeti gtdditirn ertten» iaium, et iia inlraj ubi lu aliit ett, cruentum. Lamb. til cruepta» ium in vaginairi recond. Sic Sch. Leid. III. In ctrierit el Jl^d. Omit^ « cruentum, Leid. 11. in yaginUi Omdi Crusntatum B. quod raiiouit cam Scb. Oiellius. Ctuentum T. X.
Sese in /. s, fecepit] lia Vost. Y« In cetrrU sg, lcid. ith Sdj 0>no« recipit, OtD^ Jpse se in Sutim Uctulum Cod. B. LectU'* lurn pro Tnlgaro lectum rerepit Orell. ex Codtl. T. et tribut Oxouo, tadqnaio buic gedeii narr«liouit inaximR cunvehieut. Hecie. Cete'^ tura Sese lecie r«tcrip»it Or^lh (|unm Sck. se tcripttittei. Cf. Ijuaa paullo ant« iiotavimui. L, Comitem Ulurn suum] Medii vot abett ab Ed. Onln. Oud* Jllum drlevit Sch. cuin r.t-nettio. Secutut est Orell. ^.
tilam sornno inpeditum] 'MjinUt I. Sctt. ooo a^ovit illurtU ftecle^' ut opiuor. Oh/>* Non trideiar fa« 1. abette commode po»t« fp2 535 Itt. T- CIC. RHETORICOIL sro talit, Bolns profecttu esL Caapo non nmUo post concUnMvit, iiominem tsse occisam, el cam quibusdam deTersoribos illum, qui anle exierat, consequitur. In itinere homiaem comprenenBit, gladium eius e vagina educit, reperit cruentum: liomo in urbem ab illis deducitur, ac reus fit. In liac intentio est crimiuis: occidisti. Depulsio: non occidi. £x 'quibus constitutio esL Quaestio eadem in coniecturaliy qoae iudicatio: occideritne. S97 CAP. V. Kunc exponemas locos, quoram pars aH-.qua in omnem coniecturalem iucidit controversiam. Uoc aulem et in borum locoruih exposiCIone, et in celerorua, oportebit adtendere» uon omnes iu omnem caussam con- Son multo pott conclamapit "] Scb. Lcid. II. III. non muitum post, Ed. Omo. clamatk Oua. Paallo post io vv. komUiem esM cccisum dee«i «trbum Seh. Becie, Oco. Softiolii esse Scbucuaii Mon «ddicani reliqui Codd. praeier B. in quo pariier abesi. L.
Cum guibusdam deversoribu*] iMa. ftec diversyriis. quod exemienc noD fettinaiiles. Gkvt* Deversoribus, Sic habenl inanuscripiiy m tuprA depertissent, Bavt. — MSS. O. et £d. Omn. diyer^orib^u Oeo. Dipersoribus eciam B. Z», E vagina educit'} Abett prtep. Ltid. 11» cruentatum «dbmit. III. OuD.
Reperit cruentum] Uiraqae niemljrtot cruentatum, «t tnir« GaoN. Scli. Leid. 111. r. cruentatum, Oud. Cruentatum h. quoqne 1. B. et qualtoor Ozoun. dediiqu4 Oreil. fiecle. DilTeiUDt cruentmit €t cruentatus, ut notira hlutif( und blutig gemacht. Iitque recte <diciiur cadaver cruentum pro llilon. i3. male tniem gladius cruem» tU4* Crneoluk ille lanmm dici poieti, cz quo cruor promana«ii. Im j§b illis deducitur] Sih. cib atiis, Vou. 1. ab aliis ducitur, Vide ad cap. I. Ducitur U, U scripkil Sch.; vnlgalam reiinuit Orell. deducitur ab illis fi. Deinde Jn hac causa tcripftit idem Sch. qntia Tulgo causa omiitatur, quod ille aupple%it e cod. Guelf. 11. Itoa teruiut e«t Orelliutj male, ot mibi videinr. Nam causae vooabulum (tcile excidii, tbftorptum tb tntecedenla hac^ quam locut ftjc icripiuft etftet per compendium: tnhdc^c, L.
Constitutio est» Quaestio eadem\ Sic quidem editi. Sed MSSd sunl tmplioreft constitutio est, id est, quaestio,eadem» ui I Inr. 8* jEam igitur quaestionem^ exqua caussa nascitur, constitutionem 90ca~ mus, £t fimilit in capiie X4II. Gaon. Quaestio eadem. Vott. II. • Leid. II. et 1. t m. II. Id est q, ead. Vost. 1. et Sch. a m. IL g, 'est eadem» Ovd» Quae iudicatio] Leid. 11 F. quae et r. Oud, Totum honc loeom Scb. ita (ihibuil: £x quihus quaestio est eadem in conieetu» rali constitutione, quae iuaicatio, £ro. ftuspicabttur: ex quibus quaestio eadem est, quae iudicatio, Cod. Turic. tpud OreU. JEr quibus constitutfo est id est quaeslio eadem in ■ coniecturali, quae ludicatio, In quA lcciione putat OrellioB tcquietci poftse, oukwi* id est quaestio^ qute videutur interpreltmeatum caie, Idem cgo seucio. X..
venire, Ut enim omne nomen ex aliquibna^ non ex omnibus literii scribitur: sic omnem in caussam non omnis ar-gumentorum copia, sed eorum necessar^a parg aliqua conveniet. Omnis igitur ex caussa, ex peraona^ •X facto ipsO) coniectura capienda eit.
Caussa distribuitur in impulsionem/ et in ratiocinatio^ nem. Impulsio est, quae sine cogitalione per qnamdam adfectionem animi facere aliquid hortatur; ut amor, iracundia^ aegriludo, vinolentia, et omnino omnia, iii»quibu8 animus ila videtur adfectus fuisse, ut rem perspicer* ciun consilio et cura non potuerit.: et id, quod fecit| im<* petu quodam animi potius, quam cogitatione fecerit.
Ratiocinatio autem est diligcns et considerata faoiendi aliquidy aut non faciendi excogitatio. £a dioitur tum in« terluisse, cum aliquid faciendum, aut non faciendam> cert« de caussa vitasse^ aut secutus esse animus videtur, ut, si Ui enim omne Romen] Sch. Vom. I* II* Leid« III. £d, Omo. nam ui o, n» Otro.
£orum necesearia pare al. conp.] MSS. O. et Ed. Oinn, ne» ceseario, Quod non muUiuRi oporia«rai. Ouo. Neceesario p. a. convenirei B. Neceesario •criptcrunt recte ScU. et Orell. Necessa^ ria tameo eiiiim Cod. T. L» Ei in ratiocinaiionem'\. Deeit prtepoMllo Ldd. IK Victor, Violsntick] Sie pott Grnteram Londini et BMileae nnper tdi« tory prorsuft maculo»ey quum omnet editi antej qtiibus accetlivtft «tiam nostri duo •cripti, habeanti w/io/tfn/ia^ nec est ui^^porom error in Gruteriana. Ideo mntaTi. Gron. Vinoleniia, lia bic et vbique iemper, eadem Gr^ph. eieinplaria habeni» qood etiam FaSrnua «criplum observavil, in nobiliiiimo illo exemplari Oraiioanm Cic. in Antoniura, qaod Rotnae in Vaticano as«ervaiur« Brot. -> Reete atc Groa^ resiitilit e MSS. nt est in meis O. Ai pioleniia iam ediium est ab Omoib. Oun. Vinolentia Codd« omues, icripse* rnntque ita recte Edd. omne« rectntiorcs. rauHo post impeiu quo^ dam potius •criphit Scb. otnissa m, animi, qaod improbai Orcllius. Quis enim Aoc, inquit, intrusissei? Intiuseruntf qui obliti esient^ de animo serraonem esse in superioribus. Quis enim ila toqnatur •aoua qnidtim: animus ita affecius — impetu animi fecerii ^ Recte igitur Sob. omiait. X^-.
' Raiiocinaiio auiem ssi] Scb. Voss. I. II. Ed. Omn. rai* est autemi - Leid. 11. rai% esi animi. Oud. Autem abest a Cod. B. L.