li^ebamust iit •ubioteUigRtnr, tcI repetaiur 017^0 xoiPoii, rationem dicendi, quod antecedit. In noDQuIIit ' codicib. non eit tox artem, Lamb. Nulluf e aez Pall. admiait Toculam artem, ideoque Tidetnr expuogenda. Grut. £tiam iu tribai nbstria exemplaribua r. artem uon adest. Pqrro quauquam bis, nempe libro III. in priocip. et in fine totius scripli huius i)c loquatur, occurrit taroen lib. li » 27« et fioe libri lU., ubi subftantivum aeqne Tidemus negligi. Utique et Velleius ita comicam nouam dixit, et AiuK>niu/B sophieticam» Sed tatnen Tidendum, quom in MSSiis legalnr, cognoscere Rh^torictun intelli^ gebamue, an oon iilud M Tenerit ex duplicata temere prima syllaba verbi sequentls, et auctor dcderit rhetorica* Nam quum Asconins in Divinatioocm et Oi-ationem de Praetura nrbana citet librum primum Kbetoricomm, et 'ea propter, quae citat, tam in libro I. de Invcfitione, quam ad Herennium exstent; ut fatendum qnidem est ab Morio Tictorioo illa Tocari Riietorica: ita scieodum quoque est, hos ad Hereonium libros iu MSS. non minus appellari Rhetoriea, qnem tiln-Inm sic in MS. concepinm Tidi: M, Tullii Ciceronis ad Caium Herennium Rhetoricorum liber explicit, et testatnr idcm de duobus P. Lambecius in libro U. Comment. Biblioth. Caesareae, qnidquid alii negent. Iac. Gron. 8ane Pithoeus qnoqne notarit in MS. se legisse: M. TulUi Qiceronis notfoe Rhetoricae lib. J. incipitf at in y. C. Theod. Bexae Yezelii scriptum fuisse: M, TuUii Ciceronis ad Herennium artis rhetoricae iib» /. incipit, ' In meo co<Uce est: JW.
Tuliii Ciceronis Rhetoi^icorum liber primue ad Caium Herennium incipit felicfter» Sed in hoc loco cognoscere artem Rhetoricam, neo in Pithoei, nec in meo quoque codice iegitur artem, nec iq Mediol. 1478., sed nec in P. Yictorii luntina editione Venela iSSy., nec io Caroli, nec Rob. Stepliani, et omnibus antiquioribus editioni^ bns. Cur ergo in recentibus toleratur? Grabt. j4rtem non agooscit MS. Traieclious, io quo titulus est hnic libro Rheioric^ not^a, BtrRX. Vocem artem male a rccpotioribus Edd. fuisse iutrusam, testantur MSS. O. et Edd. Velt., iicet ita Tulgo legas apnd Priscianum quo~ qne L. 111. p. 611. [3, 5, ag. Xr.} artie Rhetoricae. Sed et ibi Sstas Toces csse spurias [ at exliibent eas omnes Prisc. Codd. ] clamant cetera Prisciani loca, seroper modo ciuntis e Lib, I, II, III, ctc. ad Uerenn, Non alienus sum a I. Gron. senl.entia, qui ex inscriptione, quam aliqnot Codd. et Edd. primae produnt Rhetoricorum, divinaTit legeodum Rhetorica» Onn. idem \ocabuIum cum Kruesiio delcTit Schuelzius. L.
Non enim parum habet in se Jructue] Erf. non in ee parum fructus habet, Graev. Lege e qiiatuor vei quiuque Tetustiuiibiia nnatris: in se parum fructue habei. Ed. pp. in se fr, habet. Otrii. Praetulit Schueizius £dd. ordinem pwum in ee fructus habet, ut coucinniorcm. Recte. X.
Si recta intelligentia et dejinita moderatione animi guberne-m /nr»] Hoc ast, si prudeatcr et modcste utamnr eioqueotia) si illa AD HERENNIUM Lib. L Cap. i. 3 defioita nioderatione animi gubenietur. Qms ob res illa, S giMe Graeci scriptores iiianis arrogantiae causa sibi aBsumserunt, reb'qnimu8. Nam illi, ne parum mulla scisse viderentur, ea conquisierunt, quae nihil attin^bant, ut ars DOD abaiajDur ad seditiones coDcitandas, qu«I«8 suDt tribiiDiciae coddone&, et ad iinbueDdoa homiDes praria opinioDibuay qualia fuit elo* qoeotia aopliiatarum et illorum pbilotophorura, qua diaaerebaot uullam cife inatiiiam, ouUam dlviaam provideutiam. Ui auut qui uon iDlelligeom aeu recta iDtelligeDtia guberoaut eloqueotiam, quam propterea taatopcre jmprobat Plato io Gorgia et aliia m locii. Grabv.
pefiniia moderatione animi'] Vo» dffinita abeat a quibusdam ribr. vet. Lamb. '^SS, quidam Moderationa animi, MS. meua Diffnita moderatione animu Gra^v. Eiiam Schuetz. iu priori et siagnUri Rhetoricorum ed. praeferendum cenaebat: ei recta intelli-' geniia et jnoderatione animi. L.
Scriptores inanis arrogantiae causa] Vocem inanis, quae ioeTat alieoo loco poaila, et auo mola ( nam debet pooi iiifi*a aexto abbiiic veran et cooiungi cnm voce gloria) ego hioc austnli, et in snDin locum reatitni. Lamb. Pall. omuea et Gulielmiani hoc loco retoeat illnd indnis^ quod Lambinua adinogit iufra voci gloria. Apparet qnidem eo commolum, quod ore vulgi teralur inanis gloria, aoo item arrogantia inanis. Quoraodo tamen locutum huoc aciiptorem qnid vctat credere? Certe doo repugnat ant Laiinitatis ralio, aut Motfotiae. Miaeram vero optiraorum aciiptorum aortem, ai hoc modo iUtt praescribere, et pro captu ooatro quidvia imniutare nobis licebit. Uaec Galielinii achedae. Grut. Lambin. aublatam vocem inanis e verbo arrogantiae, taoqnam alieno loco, paullo infra gloriae adisagit. Excusia quiHem cum MSS. convenit; e quibus, ne quein hoc fogjaty aliqnot principio carent, a diatributione teinporis, quo quis uti principio possit, nimirum tria sunt tempora quibus principio uti non poswmus^ initium facienlea. BauT. Omuea bene servant inanis. Oirn. Jnanis arrogantia^ etiam retrnet MS. Traiectin. Bdrm.
Atsumserunty reiiquimus:] MS. et Ecld. veit. AssumserSj reli'» ^imas. Grabv. \n \ etuatioribna et plerisque est relinquimus i io aoBanllis assumsere. Oud.
He parum — viderentur] Erf. ne p, — pideantur. Grarv.
Ba conquisierunt] Sic edidi secutus vetustissinios lihros, in qntbns ita legebalor, non conquisiverunt, Eliam cap. lo. quaesiisse ^t\ quaesiase habeot libri vetusti, et priores eiliti, ubi Gruterus rctulit ^uataiptsse; frnatra, et ideo recorrexi. Sic IV, 5,/ nescierunt, GioKOT. Al. JBa conquisiverunt, Quamvia mci oodicea cnui vuiga- -^ Cfmquisiverunt acribant, assentior tamen lac. Gronovio ex auia Ebrii repooentl conquisierunt* Grabv. In Omnibus est conquisive^ 'ai/. Oun.
Quae nikil attinebani] Sic legendum ^ non, quae nihil ad ^ atiinebdnt, aut, nl habeot alii libri vulg. ad propositum atti:-**f>ent, ita enim uaitate ^loqunotur boui scriptores, quae nihil atii-^ »«»', sine adiectione« M. Tull. Acad. Quae»!. [IV, 07] Kihil atti^ »«t de assensione omnia ioqui. Idem OfF. iib. [I, Si.] Neque ^mnaturae attinet repugnare, Jdem Accus. lib. V, [c 66. iby.] Y^»i enim aitinuit te iubere^ in ea parte figere y quae ad fretum ^«cfaret? Horat. lib. I, Od. 19, [y. la.) Nec i^ersis animosum *?*** ^Qiihum dicercf nec quae nihil attinent, Lamb* Ciecimus difficilior oognittt pataretnr: noa autem ea, quae ridebantar ad rationein dicendi pertinere^ sumsiteu». Non enim spe qnaestus aut gloVia commoti Teni^nt ad tcribend um, quemadroodum ceteri: ted ut indnstria nostra tuae morem geramut Toluntati. Nunc, ne nimium longa Bumatnr oratiO| de re dicere incipiemus: si te unum illud monueri-* mus, Artem tine assiduitate dicendi non mullum iuTare: ut intelligat hanc rationem praeceptionis ad exercitationem accommodari oportere. ' CAP. II. Oratoris ofiBcium est, de bis rebnt posse dicere, quae ret ad usum ciTilem monbus ac legibua consdtutae sunt, cum assensione audilorum, quoad eius fieri poterit Tria sunt genera cansarnm, quae recipere debet orator: demonstratiTum, deliberatiTum, iudiciale. Demon* strativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae binnt dictiooef ad rem, qnae in nullo coniparebiint Palatioorum^ nam primuf earum loco babebat ad propositum; Grut. Sic et MS. Traiect. Bd&h. Larabinuf, ut vidciur, ex iugeuio, loco eraendato, duo bioc Terba auftuliir ad proppsitum; cuius coniecturara Aldi et Vlctorti editio, tum e tribns Grjpiiii MSS. uouty qui ioteger etty confirmat, in quo ea Terba abiunt. fiRUT. Edd. guae nihil ad rem att, GaASV. £d. A, i474. q. n. ad artem att. Omn. q. n, ad propoeitum o. £ gloMa. Ouo.
No9 autem «a, quae videhantur'] Erf. Nos quae pidebantur, Grabv. Voc. pertinere extulat a m. pr. Voss. tert. Oud.
uiut inanis gloriae^^ Sic rectiiui ex Cod. manutcnptOy cum antea legeretur: aiut gloria 90mmoti: licet etiam legere, aut inani gloria commoti, Lamb. In MS. sane Ant. Cauchii et Duiftbargensi legebatur aut gloriae commoti, scilicet #/itf, quod mibl valde probatur. Grabv. Ju Lcidd. i. et 5« et Voss. i. gloriae, quod recipiendom duco. Ouo. Recepit Schueizius. L.
Ve re dicere incipiemus, si te unum illud monuerimus,'], Sed si te impressi omnes. In uno Grj^pbli MS. «tf£{ particula abest. Brut. ^oo modo Duisburg.: De re dicere incipiamust sed et: sed te unum illud monuerimus. Graev. Scrip^it h. 1. Schuelzius ex ed. 1474. de re ipsa dicere incipiemus, Recte. L, Non multurh iuvare] Malim leui,- non multum adiui^are, LAUBiif.
jid exercitationem accommodari] Al. Accommodari ad ex^ ercitationem, Pith. commodari ad exercitationem, Grauv.
CAP. II. Aforibus ac legibus'] Jo sex meu)branis et edd. prr. m. et legibus, Ouo. Legibus ac maribus, Cod. Aug« apud Scli. L, Cum CLssensione auditorum] Duisb. cum assensione audi" tcris. Gfabv.
Demonstrativum est] Imperite dixenmt Latini demonstrativumy quod Graeci inidnxxixov \ cnm ostentatiuum potiiis debuerint dicere, ut docet Quintil. lib. III. cap. 4. Lamb.
Deliberatipumt iudiciale,] Duisb. et meas Deliberatipum et m^ diclale, Grabv..
Quod attrikuitur in {dicuius} Erfurt. Quod tribuitur in ali" €uiMS» loBX. ' Digitizedby VjOOQIC > AD HtRENNIUM Lia. I. Cap. a. 5 Imdem yel Titnperationetii. PelibemtiTnm est, qnod ia coBsaltatione positum, habet in se suasionem vel dissua* fioneiii. Indiciale est, quod posilum in controversia, habet tccosationem y aut petilionem cnm defensione. ^iunc, quas 5 res oratorem habere oporteat, docebimus: deinde quo modo hu cansas tractari conveniat, ostendemus. Oportet igitur eue in oratore inventionem, dispositionem, elocutionero,' nemoriam, pronuntiationem. Inventio est excogilatio rerum Yerarom, aat verisiniilium, quae cansam probabilem reddant. Dispositio est ordo et distributio rerum, qnae demoDitrat, quid quibns in locis sil collocandum. Elocutio e$t idoneorum Terborum et liententiarntn ad inven-<i tioDem accommodatio. Memoria est firina animi rerum et verboram et dispositionis perceptio. Pronuntiatio Laudem.pel vituperationem*'^ Erfnrt. Laudem et pituperatio-' nm, Idkx.
Deliberativum est, quod in coneultatione poeitum; hahet in M» etc] Atlblaiiditur iuibi scripiiirii Pal. quarti; Deliherativum^ **t in coneultatione ^ quod hahet in ee, Grut. Sic et Erfurteusi*. (^KAiT. Quod est in c. d. et hahet. Coj]. Aug. «p. Sch. L, MSS. Mz: (Mib. est in coneuttaiione ^ quod hahet. Oud.
Suaeionem pel diesuasionem,] MS. et edd. nonnulUe, suasio-^ Mm et dissuasionem. Al. edd. persuasionem et dissuastonem» MS. ntasorfm et diseuasionem. Graev. Persuiuionem «1. i-*76. Oud.
Quod positum in controversia, hahet ] EH. Quod posiium est '1 contropersia et habet, Duisb. quod posiium in eonirouersia in w habet, GaAEv. Oiuuet: quod p, est in -c, et habet. Oud. Vocola in se tette Sch. «ddit Cod. Auu. pott t. accusationem. L, Paollo poct pro tv. has causas tractari Vom« pr. has res tractare* L«id. lerL has e, tractare. Oud. ' Memortam, pronuniiationem. ] Sic Erfnrt., Dui^b. et ed. Crat. Biiil. Vulgaue iiddunt coputam, Memoriam et pronuntiationemm Sic 10 praecedeutibns demonsiratipum f deliberaiivum% iudiciale, qui-(^m libri adduot copulaiu. Grabv. Deleuda eat copuU auctoribus MSS. O. OvD. Jdem iubet Cod. Ang, »p. Scb. L.
Quid quibus in locis sii ctMocandum."} Sic Vulgg. Sfd Erfart. et aliiia Cauchii MS. Quttd quidque loco sit collocandum f qiiod placet. Cratancl. ed. quid quibusque locis conveniat et coHocandum *^» Grabt. Meinbrauae tfx carent praepoaiiiooe; et recte, cuiu edd., V' Quibusque Voat. 3 et cd. 1476. OvD. Oiiiitit praep. eliam Scb* Apad rubdriQ Cod. Ang. quod et qutbus I, L, Ferborum et senteniiarum] Erf. f^erborum ac sententiarunu G%. ■ £t dispositionis] Copulaiibnem et ez cod. vrterc re»tituiain qiiit Bon Tidet c»te Decettariam r Lamb. Iu bene mallit potterior copula» tin doo extut, quoinodo etiain Teteret edili, qui milii quidt^m hic THleolur caaioret, quuin non contittat ditpotilio in al.iit quam in re^ W tel verbit, et raemoria praebeat auimo firroam perceptionem ditpotUiooit rerum et Terboruro. Grom. Copula, quae ett in omnibiit ^tf ett uecettarta. Main licct ret et Terba memoiia timnt coinplexi, ' ^ ttincB ditpotitioocm nou tencaiiMU» coniiindemnt ct pertnrbabiwiu Digiti2ed by VjOOQIC est Yodt, vnltnSy gestas inoderatio cnm yenuatate. Haec omnia tribus rebus assequi poterimus, arte > imitatione, exerciiatione. Ars est praeceptio, quae dat cer-6 tam Tiam rationemque dicendi. Imitatio est^ qua irapellimur cum diligenti ratione^ nt aliquorum similes in dicendo Teiimus esse, Exercitatio est assiduus usus consuetndoque dicendi. Qnpniam igitur demonstratum est, qoas causas oratorem reciperei quasque res habere conveniat, omuia. Grabt. Poaterior copnla deeit etUni MS. Traiect. Burm. Hecte copalaip addidit LambiDaa, a GracTio viodicatam et agnitam a meia qniaque Codd., in qaibni vetaatiuimi Leid. i. et Voaa. i. OuD. Voc. cmimi diaplicet ErDettio. £Ut tamea etiam de IdV. I, 7. Sch.
Est vocist puUus^ gestusj Edd. Al. yocis et vuUu^ et geUus. G&Ar.v. Copulaa rectina hlc abctae iudicavit etiam Sch. L* Tribus rehus^ Sic habent tres libri manincripti: vulgati, tribu^ modiSf in uno manuacr. legitur, tribu4 assequi^ neutra voce adiecU, neque rebusy ncqne modis; ego Umen legi malim, tribus rationibus. Lamb. Edd. Al. tribus modis assequi, MSS. tribus assequi. Grabt. In omnibns Codd. et edd. pr. tribus rehus, Ouo.
jirs est praeceptio'} Fith. et Erfurt. jfrs est perceptio, Gbast, Certam piam ac rationem dicendi,] ^rf. Certam viam ac ra'-tionem discerendi, forte [hno ^ortasse]: disserendi, Idbm.
JmpeUimur cum diligenti ratione] Gembl. et Brnil. item Pal. quart. dicendi; forte [fortasse] fuit diligendi ratione, pro delegendi, Veteribtu enim dilectus, quod uobit hodie delectusf diligeudi ergo ralio ettet delectut, quo non aliad magit in imiutione necestarium, quippe quem eloquentiae maglstrum Cicero taepe dixit. Gulielroiut. Grut. - Saepiut, nbi de imiutione agiiur, merooralnr quoque officinm deligeudi, qoem imilerit. lu Sch»y qui deligendi retcriptit. L.
' Similes in dicendo velimus ssse,] Meliai Erfart. Pith. Duiab. meut MS. et edd. Mediol. rt Crataud. Similes in dicendo vaieamus esse. Grabt. Velimus esse Ald. Victor. Lamb. In excuait Umen et MSS. nonnallit legitur: esse poleamus, Brut. VeUmus esse iu tolo ett Leid. JI. ) reliqui MSS. et edd. dant vaJkamus esse ^ vel esse valeamus. Bene. Ouo. Male. I^ihil ett impeUimur, ut valeamus, Mou impelli pottnnuit, ut pottimut. Meque Latiue dicitur valere pro eo, quod ett posse. Jj, Quoniam igitur demonstratum est, etc.] MS. Quoniam ergo demonstratum, Ju Erf. nec igitur^ nec ergo legitur. Grabv. in MSS. quaiuor ergo, Oud. Totam hauc clautnlain: ' Quoniam — videtur ab interpp. adiectam, vel potius omoem librnm iu epitomen redacium, imde haec molcata et od^iosa, tribus puoctis interpos&tia, eorundem repetitio profecta fnerit, indicat Grutems. I/, Quasque res habere c<nivehiat] Sic Erf. Duisb. et alii MSS. et edd. vcit.y sed receutiores quasque res hahere conveniret, Grabv. lo quibutdani imprestis legiiur: recipere oporteat, Mus ex Gr^phii US., cui cuin Aldi editione, Victorii et Lambiui congruit» sublato verbo oporteat, postremo loco conveniret edidimus. Brut. Leid. L suscipere, £d. 1476. addit oporteat, Recte correxit Graevius conveniat, Accedunt nostri tres et edd. pp. Sed Leid.!!• cunvenit. In ceteria conveniret* Oud.
AD HERENNIUM Lni. I. Cap. 3. 7 iiimc> qQemAdmodum ad.orationem posaiiil oratoris o£Scia accommodari y dicendam videtur* CAF. III. ~ Inventio in aex partes orationis contu-» 7 mitiir, in exordium^ na;rrationem, divisionem, confirmatioaem, confutationem > conclusionem* • Exordium est piincipium orationis, per quod animua auditoris conatitui^ Nkric f quemadmodum possint ad inpentiorits' irationem oratoris efcta] AI. j4d rationem possint oratoris officia accommodari, lioUb. possit oratio ad rationeni oratoris officii adcommodari. Lamb. ed. Ad inventionie rationem possint oratoris officia accommodaru G&AMT. Larabini codd. s possit oratio ad rationem oratoris officii cei4)tlii: possit oraior ad orationem ipsius officia aeoommodar^^ fp«e cooiecil: ttd inventionis rationem ex teqq. Aftllpul»iur «i Braiiit. GnlielnMit antem in Ptli. Codd. «liqu.oi JUiTetiit: queinad-' modum ad rationem possint cet. i» prinio aulem P«l. q, ad inpeniianem pos^int; io tecuDdo: q,.oratio ad rationsm vratoris <fuii p, o, Ipti Dibil ninUri plticet* H^^cepii Scb. ad inventio^ nem^ quod £iUo Laotbioo tt Riutc^ attribuil. Verom Tidetor ad iaveMiionem pro tt. ad orationem, firmaturqno a cod. Pal. I. L, I«ei(lettt. U Vote. I. ^ossit oratio ad rationem oratoris officii vel pctsiat ad orationem oratoris qfficia acc Leid. II.: posstt oratio od ratioaem.oratoris officii acc, Leid. 111.: ad oraiionem possint oratoris acc, officiti, Vott. 111.: officia orcUorte ad orationem acc» fossiatf we\ possit oratioad orationem oratoris officia acc, Leid. IV.: potsit oraiio ad rationem oratoris officii aoc Et quemadmtfdurn officia oratorie ad rationem acc, possint. Cum Victorio et irulgalii facii Vota. II. et edd. pp..Qgo^ CAP. UL In sex partesof^ationis.coruumitur, in eieordium'] Sie placaii edere, quum et qyondam ita Vicloriue, et in tribn» atis rcperiam* Gb.okov« Nec aliter'MS, Traiect. fivRX* 8ic Piib'. ct Erfarl. ncc non Brlediol. CraUnU. Viciorii ct JierTag. edd. quod ctUc GronoTioa probaTit** Sed praeterea in Erfurt.. et Cauchii HSS. non legitur orationiSf et coinmode pottet abette. Al. edd. Jh sex partes orationis consumitur^ exordium, Grabv. Iia MSS« emnea el edd. pp., niti quod iu Mediol. 1474 non compareat ora-' tionis. Kec male. Ooo.
£st principium orationisl Krtfirt,: £st principium narrationis, GtABv. Verba: principium orationis oraisit Scn., qnod deinde exordium diTidAtnr in principium st insinuationem^ ^ion fndficiena ralio. h.
Jnimus auditori^i aut iudicis constituitur, pel appareUur ad <mdieruium.'\ lionet Gulielmiut exttare in Colonienti et apparatur; qaomodo et Irea Pali. potierioret^ ilaque habet illud f^e/, tanquam ioufoe glottemati»; nt tcilicet pel apparatuTf adiecinm fuerit ab libftrio param Latino. Grutbr. Verittime coniecit Gnlielmiuty idq«e CrmaC optinue notae codex Onitbergentit^ a quo abott etiam Ao/ iudicie, quod et iptnm tupcTTaculim est-. Itaque hunc fidnm dncem bic t^mnt tecuii. Crf. Auditoris vel iudicis» Grabt. ln M5S, aliqoot et ed. Mediol. 1^74 vel iudicis. Vott. ill. et pa-^ fotur, Sed optime Leid. IV. timpliciter dat auditorts constitkitur od audiendum, ot bene e tnit cmeodaTit Graevint. Ovo. Cod. Aog. apnd Sch. aut iudicis et vel apparatur, L.
Coruiituitur ad audiendum.} £dd. Constituitur, Tel appara^ 8 RHETORiqOR U M tar ad andiendoin. Narratio est refam gQBttfmmy aut perinde ut gestarum, expositio. Divisio est, per quam «perimus quid conveniat, quid in controversia «it: ct per quam exponimus^ quibus de rebcu simus acturi. Confir-8 matio est nostrorum argumentormn expositio cum asseveratione. Coui^tatio est contrariomm locorum dissolutio, Conclusio est artificiosus terminus orationis. Nu^c, quotur ad audiendum^ MSS. qoidAm: Cpn^iiiuilnr ei appwratur ad iuidiendum, G&jlbv* Ferinde ut gesiarum'] Erf. et Ctach. Proindi ut gestunun. IsBK. Leid. U U* VoM. J, II» com eild. pp. proinde^ lii pat-•iin. OuD* Quid eomreniat, quid in aontrouereia »if.] H«»« lectionem •er-Tant Pall. vetosliores; iiain q«e qaodque «xemplar cst reccnthie, hoc plariboa interpoUtam est quisquUiit exicripcorani, nntfe eeo» quid nobie conpeniat^ quid etc. at primni adbnc iiraplioey quid nobie ex adirereariie coni^eniat, quid elcv Qiielia cum forti» reperistet in Gallioanit membranit Lembinn», obirutit leotori: quid nobie cum adpereario conpeniat, quid elc Nou inepie^ «i«lteTias ore auctor qubqne loqoi debebal, Qdn tiio. GairTsa. Edd. quid con" peniat, et quid in contropereia eit. Gaabt. Etiam ed. Med. 1^74; quid conpenieU nobiecum adverearii^» Oud.
Et per quam exponimue ] Erf. Bt per quod exponimue. Pitb. JBt exponimue* optime, ui per quam ex prioribus repetaMf mente» Graet. Maie Tcro. L, Sumue diciuri. ] Libri maaiitcr* tres bebent eumue aeiuri. Ege, tameo nibil muto. Lamb. Gnliekiiio' plaoebat acturi, ioTentom in duobut fuit, et tribui Lambini. EftfqUidem agere Tcrbam ferenfe^ biocque aciores cauearum: aed cnm pBrum iniertit» et nibil taricnt Pall., retineo leciionem receptam. Gb.Utx&. GPulteimio aseentitur Erfort». lfiih« Duifb. quos hiif aequor. ' Agere de re aliqua, •iTC in foroy five in tenatu, fiTC in fdiola, esi dicere, ditierere de aliqua re. Vulgg. Quibue de rebue eimue diciuri, Grabt* Grypb. unuf manutcr«, quem poe tbao littera A detignabimut, eimue acturu, Brot. Sumue L^id. 1, IV, ed. 1476, jiciuri repofuit beue Grne-Tiut, fuffragantibuf Leid. 1. Vott. I. et recentioribot qoatnor. OuD. Vulgatum dtciuri non deieriuf cenfei Scb. Recte quitiem; sed codd. melioribuf obteoundandum. Preeterea indicatiTUf exquifitior. Zr.
Expoeiiio cum aseeperatione,] Doitb, Bxposiiio cum aeeenia» tione, In met^. Hervaf, ett: expositio cum aseeriione, Grabt» Cum asseriione in Grjrphu A, Urdt. Leid. IV. cum assentatione» Sed I. et IIL eum aeeertione, qood nequaquam tpetnendum Tide>-> tnr. OuD. Schuetuuf veretnr, ne olromque et Tolgattim^ et qood cominendat Oud. ab interpolatore. Reiinuit laroen cum aesepe^ raiione <t qnia aseeperettio %tyiet\oT quaedam aCBimatio^ ableganf ad raiionis probaiionem iBfra lib. II^ o. il(. L, Ariificiosus ierminus oraiionis.] Pall. tret prioref, ex Italia ad noadeUcif adiiciunc, toiius orationis, Quae diciio otiota Ti-> deri non pottet, nihi abettei totidem Pall. in Gcrmania forie [fortatte] detciipiit: quorum qoartut plane ett tcriptura antiqua, nt et fextof, qui uliimot praefcriptum babet nomen lobannif PaUtini, AD HERENNIUM Lib. I. Cap. 3. 9 mun nna cnm oratoris officiifly quo re^ cogoita iaciliQr esset, prodocti siinius, ut de oralionis parlibus loq^uerciDDr^ et eas ad inventioDis rationenl accommodar^mus: de exordio primum dicendum Tidctur,. Causa positfi^ quo^ coraiDodius exordiri possimns, genus caufae co^sideraudum est. Genera causarum sunt qu^i^uor,, bonestu^ax, tur^^ pe, dubium, humile. Honestum causae gi^nu^ putalurj^ cam aut id defeudimus^ quod ab omnibus defeudend^m Tidetur; aut id oppugnamns, quod ab omnibus. yidetui^ oppugnari debere: ut prp viro forti conlra parrj^cidam» Turpe genuB intelligitur, cum aut lionesta res oppu^natur^' aat defenditur turpis. Dubiuro genus est, cum babet ia se cansa et bonestatis et turpitndinis partenfl 'Hnmfki ge-^ 9 nus est, quum contemla res affertur. Cum bat^c ita sirtt,' DocU Bavariae «c Simereniit; quiTnlt |>ater Pndin^ci IF, E1eclorit« Gkut^ Quidam MSS. Artijiciosus tart/iinui totius vrationis. Graet. In Vosa. II. argumentationis term» LeiH, n''. orationis' term. led Lei<l. II. n<5u agnoicit.t. oratronis. OaD.
Froducti sumus'} Legeurfnm fortai»e tii: proi^ectisumits. Ve^-nunuincn fiihil mmo, pr^iesertim Hrecrribni ' coiKcibaa ttilfrntam Kripttnrafa coDfirmantibus, ptaducti sumus: quod ae^uaU etl Gra^^ co mbo mfoi^z^^.Vt^f^' La^bin. ♦ ■. • Quo somm^dius exordtri possimus'] Ddiib. Quo c^fnmodini^* fffacilis exordiri possimus.he^, etfacilius. Ghaev. Atl4itL<i<K IV* ^i facilius. Ouo. Gryph. ^^erius caussae srit considerttHdum^ Brv^;^ ■Ei/ consid. Ald. noiante iich. L. ^ ' Uonestum causae genus pntatur] Duisb. 'None^tum' &dusde' ^nus id puiamus. Grabv. A'oit. K putetut. Leid. iV. id pUta^ «M. Ed. Med. pUtamus. OtrD. -;.
Cum aut dejendimus id^ qUod] Sic Ei^art. VnX^J' {)um aai. *d defendimus, GRABn Cod, Erf. lectionem' recfeplt Sch. ^L^ Quod ab omnibus defendendum] Gulielmiua, 'et hlcj et sta*^ tia infra delevit ▼oc«balum ab, neacio an libroram iutiUf Iia4r«t viuBt io lel Palaliula, et TCtuite edilit. GRUTElt.. ' Jut id oppugnamus ] Erf. Aat oppugnamus, GRAst* Voea^* lam id uon Uabeut Leld. 11. Vost. 11 i, Ed. 1476. OuD.
jlb omnibus pidetur pppugnari debere. ] Erf. appugnari deber^ pidetur, Grabt. FaIso rciulii in Ed. omn. opp. Cic ad hnnc lo-< «wi Schueixiut, legi in Eif. oppugnari pidetur debere, qaem or-<liiefli recepit. Eat AHiem hic urdo in Cod. Aug. tefttd todem Scfa. ia £d. Gc. Rhetor. auni i8o4.
Tutpe genus intelligitur ] Al, TUrpe genus caustte t^tteiligi^ 'w* Grabv.
Cum habet inse causa et honestatis et turpitudinis pdrtem»] ^linf Crfart. et honestatis et turpitudinis partes, G&A.BV. Fartes ^ eiiam in c»d. Aug. iuvenit reCepiique L.
Uumile genus est] Dui»b. Humile genus causae est. Graet. ^mi vcrbam •obstauiivam ia Vost. 1.; contra caussae addit Leid, IV. OUD.
Cum contemta res affertur.'] Brf, Cum contemta res ante afferUw. Piih, Cuin contemta res antefertur. Grabv* jlnte affertur conTeniet exordiomm rationem ad genns cansae accom» modari.
CAP; IV. Exordiormn dno^ ^nt genera. pFincipium, qnod ' Graeoe n^ooifiior appellatur, et insinuatio, quae igc;o^oc nominatnr. Principium est, quum statim. audiLoris animum. nobis idoneum reddimus ad audiendum. Id 4ta sumitur, ut attentos^ ul dociles, nt benivolos andilores habere possimus. Si genus causae dubinm babebimus, a benivolentia principium con!(tituemud, ne quid illa turpitudinis pars nobis obesse possit.. Sin bumile erit genua causae, (kciemiis attentos. Sin turpe causae genus erit, in- ' tti»in G^}iph«, *, qno dU»eatiuDt exfuti^ omoes, Unas Leooiceni liber habet antef^tur^ fed ulerqoe inaUy ut existimo. Brut. An-^ tefertur in quaiiidr iunioribut et edd.pp. Ante affertwr vtl on/tf affercUur Leid^^. VOAa« I. et.lll.' In leqq. pro exordiorum TOtio-^ nem Voat. 1. exordii narrationeni Leid. il^ exordium et uarrct^ /ioA^m. Leid. JH. exordii rationem» Oun.
Ad genus cauiae accomodari^'^ Lamb, tt a1« edd. jid omne genus cau^aa accommodari» Sed omne non e»t in Erf. GaA.BT. Causae ud germs Leid. 111. Omne addiiar in aola edit. i^yG. Oixi>« Ad omne getys^ causae Scb. in Ald. reperit. L.
CAP. iV. Ilf^otfjiiov appellatur^ et insinuatiol Erfort. IVoo^mium appellatur, insinuatio, Graev.
Quae.dtffodog nomi(iuiur*1 Maluit Gulielmias inmSogf nt Lt— tiTjis txprtaitre literis doo Mta. eiua, ct PaU omilea. Traiatio lunc ducta eaaet ab incantationibus morboi pellentibua; qunrum memi-Dit Suidta, tanquam hio quoque rbetorea magico quaai artificio tvtraoa bominam animoa ad ae Allicerjent; aed longius pelitum 'vi-> detur. Grdter. MS. meua et MedioL edd. quae epodos nominw tur, Cra^ud. ct AsceiMf Quae tmadog nominatur, npodog est inductio^ cum occulta quadam ratione in exOrdio inducitur audiior ad audientHim et accurate tttendendum. Graev. JSpodos ia MS* Trai. BuRM,, MSS* omnea et Edd. pp. epodos Tel tn(aSog, la atqq. pro quum statim Vosa. 11. quo statim, Oud. Statim td h» L interpretatur Scli. protinus, ut Cic de inv. 1, i5. L, Benevolos auditores} Eriuri. et meat «c Mediol. ed. henipolot auditoreSt et mox iidcm a henivolentia principum, GrAev. J5<rniuolos ct benivolentia MSS. O. et Edd. pp. aemptr. Oud. la teqq« Cod. Aug. trtieciis vucibua pars turpitudinis tesle Sch. L.
Sin turpe. erit 1 Sic edidi, deleiia duabua iuanibua vocibaa, causae genus, Lamb. AI. Sin turpe genus causae erit, Duisb, Sin turpe causae erit', Lamb. td. Sin turpe erit. Saoe Lambini couitcturam approbat quodam modo Diiisburgentia codex, in quo genus non legiiur. Grabv. Genus abest quoque a Leid. IV. la tliis Tocum ordo variaiur, Voss. IIL sin turpe^ ceieris omiasis. Optimt. Ouo. Hanc omissionem comprobavit Scbuettius, iu6cci«ia frequentiorera horum verborum repetiliouem csse iudicans. Intelligit autem Gratvius turpe genus caussae tale, ut ii pro ebrieute^ tut pro podagra dicaiur. L, tnsihuatione utendum est. ] Al. Jnsinuatione utemur, Grabv. Nos, ut Lamb. edidit, insinuatione utendum erit, edidimus, hanc acriptaram in Grjrph« A*, quae molto quidem prteattt, tiacti. BjtUT.
AD HERENNIUM Lib. I. Cap. i. 11 liiraatione ntendam est> de qna posterius dicemuBy nisi gmd nacti fuerimus, quare adversarios criminando, be« 10 niTolentiam captare possimus. Sin honestum causae genua erit, licebit recte Tel uli^ vel non uti principio* Si uti Tolemnsy ant id oportebit ostend^re, quare causa sit bo* nesta, aut breviter^ quibus de rebua simus dicturi, exponere. Si principio uti nolemns^ a lege, a scriptura, J)e qua po^teriu0 dicemu^'] Haec in Erfurlensi trHiecU auni •d teqneoua Terbi: Sin honesium de qua poft^riue dicemue, G&AST. ' Hiei Quid nacti fuerimuej Ita qQidem, qnod scio, Gothofredu et Gmtcrufly quam ante illot legant editionefl nacti erimus, ^od probant noatri tres; et particula ista aeqot frequroter fel taepioi etiam aio conttmitur ab hoc •criptore. Moz quoque iidem benevoUntiam capere, 'Gronot. Utraroque in MS. Traiect. ]tuRM«< Nisi quid nacti /uerimus] MSS. quidam et tdd. rett.: Niei qaid nocti erimus- Sed fuerimus eit in Duiab. et Erfurtano MS. et ed. Victoriana. GaAsy, In iep tem noatrifl et Edd* pp. eit eri^ auM. Ono.
Benivolentiam captare] Qiiidam MSS. Benivolentiam capere. Gi4JST. Captare exaratur in Leid. 111; in reliqnia et Edd. capere^ Ouo. Capere rtscripait Ern. e MSS. et edd. yett. God. Aog. lette Sdi. habet capere oportebit, X», 5/71 honestum causae genus erit, licebif] Erfnrt. Sin hone^ 9tum, de qua posterius dicemus, licebit, Graey.
Licebit recte uti, pel non uti] Cauch. Licebit recte pel uti vel non utL Gb.aey» prioa pet male exaulat ab £d. 1476. Oud.
8i uti polemus, aut id oportebit] Lamb. ed. Si uti princi^ piopolumus, aut id oportebit, Grabv. Sinc r oce principio, tit iam AlUuf ct Victoriua ediderat, acriptum inTenimus in Grjph. A. L'ainbioof etiam aecnodo loco Tocem principio toUit, haud il-Uni ctiam illic magnopere opporlunam. Brut. In tv. aut id opor" Ubit pronomeu cnm. Erneitio toatulit Scb., non aatit recte^ at opitfor. L, Quihus de rebus simus dicfuri] Duisb. Quibus de rebus SU" nuf« diciuri, Graet. Sumus etiam Leid. IV. In veqq. pro expo^ nere Leid. |1. osteTidere, Vcrbum dteat in Ed, Med. Oud, Si principio uti nolemus, a lege t a scriptura, aut ab ali^ ^^0 firmissimo nostrae causae] Erfurt. Si principio uti nolemus, ^ ^ge, ab scriptura, ab aliquo nostrae caussae, Duisb. Si prin-^ipio uti nolemus y -a lege ^ aut a scripturay aut ab aliquv frniisi'ma, Mcnc MS. Si principio uti nolemus a lege, vel a scriptura, vd ob alio Jirmissimo, Lamb. ed. Sin uti nolemus, a narratione, " %^» a scriptura, aut ab cdiquo Jirmissimo, Ed. Veneia etHer-^*%' Sin principio uti nolemus. Graev. ^ narratione, a lege, a *^* lia Lamb. le^it; qnod quidem videinr raiio postiilare. Ubi coim qois principio non ntatur, reliqua illi eat iiarratio, qunm i<niiuni aggrediatur. Quae quanquam ita sint^ ^ibsunt tamcn ae-^oe a MSS. et ab irapfessia aliis. Brut. riacet ab lege, qiiod ^^ni Leid. 1. 11. IH. Vosf. II., \n quo eiiam et in Leid. (1. ab ^' lii Leid. IV. aut a scr. Edd. vtl a scr, Med. addit aut a nmatione, Oud.
12 RHE TORIGORUM 12 RHE TORIGORUM aut ab aliquo firmissimo iiosirae causae adinmento* principinm capere oportebit Oooniam igitnr dociiem, beni-Tolum^ attentnm habere auditorem volnmus^ quomodo qnidque confici possit^ aperiemus. Dociles auditores habere poterimusy si summam causae breviter exponemus^ et si attentos eos faciemus; nam docilis est is, qui attente 11 Yult andire. Attentos habebimus, si pollicebimur, nos de rebus magnis, novis, iiiusilalis verba facturos, aut de iis rebus, quae ad remp. pertinent, aut ad eos ipsosi qui > audient, aut ad Deorura immortalium religionem; et ai jib aliquo firmissimo nostrae causae adiumen^ol Erftirr..^ aliquo nostrae causae adiumento, Plih. jib aliquo firmissimo no^ etrae cqusae argurriento, Grabt. Deett aut Vois. tvibai. ^dr^ missimo noo coiuparet lo Leid. II. Oao. MSS. quidara atio, Sed ))ene defendit Gro. aliquo, qiiod, ut saepe, dicitnr pro alio quo, ScA, Idem iaitium capere pro principium c. dedii ex cooieciora. X».
Quomodo quidque conjici possit] Duitb. MS. modo quodque rffici possit, Larab. ed. Quomodo quidque effici possit i qnod vul-^atac praetulerira. Al. Quomodo quidque eorum confici' possit, Her-Vag. Quomodo quidque confici posstmus, Grabt. Quomodo quid^ que fieri possit exhibct Gr^ph. A. Quomodo quidque confici passii Ald. Vici. Leooic. Brut. Quodque Leid. Ui. IV. quodque earum £d. i^qCi, effici Vott. II. Leid. IV. Ouo. PaoUo aotc attentum auditorem votumus Aaljere Cod. fAng. tette Scb« L, Dociles auditores habere poterimus] £rC Dociles auditOfe* habere possumus. Graby.
Si attentos eos faciemus] Pltb. Si attentos faciemus. Iobm.
Vocilis est is, qui attente vnlt audire.] In quHo MS. re-^ri iiiod is, quod t^meB babfot etiam editi, Gronot. Moo exittat is iu meo ei Dnittborg. nec in luit reperit GronoTiua. Sed £rf.: Nam docile est, quod atfente pult audire, Grabt. In MS. Traicct. est ille. Burm. Expunj^alor pronoraen, iubtntibna MSS. •cx. In recenlia»irao et Ed. 1476. ille, Oud. Exponxit Scb. fturioritatc cod, Altorf. Cod. Aug. babet ille^ teste eodem Sch. Variationera illorum inter is et ille, pronomen ioterpolatofi debere ostendit, iudice Schuetsio | qui propterea etiam. improbandaia censei, quod apeciem definitioait praeberel. L.
Quae ad remp, pertinent ] Mt«. tcI pertinent Tel pertineant, Gronot. Pfrtinent MS. Traieci. BuRN. Erfurt. el al. jiut de iis quae ad remp. pertineant, K\, Quae^ ad remp. pertinerent, Edd. nonnullae: au(ie aut ad remp. pertinent, Grabt. Et hic deleaiar rebus f aucieiilale MSS. quinque Teiuatiorom el ed. Mediul. Quo. De rehus his Cod. Ang. teaie Schuetxio. L, Pettineant com MSS. qninque ineliorihua et Edd. pp. Ouo.
Jios ipsos j aui Oudient] Erf. Eos ipsos^* qui audiunt, Grast* Bos ad ipsos Leid^pr, audiant Leid. 11. auaiunt Leid. III. Ouo.
Reiifrionem, aut ad pietatem: etsi ^ efc.] Verba illa, ^aae erant in libria Tol|;g. nos esse dicturos •oatoliraot, ot auperTapanea. Peienda euim tunt dnb xoivov aoperiora, i^erba facturas; adde qood noo reperiuotur iu triboa librit roano icriptia. Lamb. Secntut anra Victoriora et Manutiom, Pall. ct qninqoe, item Pabr. pam rciro Tulgati TerbeMi|;i: refigionem, aut ad pietatem, ei si AD HERBNNIUM Lib. I. Cap, i. 13 rogabimiu, ut att^nle andiant; et si nnmero exponemns res,de qnibns dicturi samua. fienivolos auditorea face- 13 Te, quatnor modis possumusi a nostra, al> adversariorumi ab aaditorum persona, et a rebus ipsis^