ideo Lector attuli, quod putem in 'Theologia traden¬ da ratione vel Fr anci (cum hunc l^iB oriam Rifi)*-nosque exteros ejfe indi fertos & infantes, velGer -manos ejje doB y i na fit da vacuos fr expet tes ( noui enim & hunc V iBoriam in his Reie Bioni bus, quan¬ tum res fert, eloquentem ejje, caterosque Htjpanos prafertim cum ab fchola loquendi confuetudine di /cedere hbet, di fert e pojfe & dicere, & feribere s Germanos etiam non paucos P hilo fop hia GT The olo -gia doBrinis ejje perfeBe excultos ) fedquod exifti-'mem, optime fuis & patria rationibus Germanos Theologos con fulturos, fi folidum illud fr fc hola fi¬ cum theologandi genu$\ quale e fi huius fcBortx fr communiter Hi fi anorum, cum fe dato illo f Ara¬ torio, quod ipfi plerumque -conficiantur, Jiudiosi coniungant.
FruBm porro harum ReleBionum & vberes fient fr multiplices, quos poterunt, vel hi, qui alio¬ rum DoBoresjunt, ve! reliqui omnes percipere. Id vero ex Jingulis ReleBionibus pojfumm planum facere.
Gum enim in prima ReleBione dupiex pote fi ds in Ecclefta difiin&a efii monfiratur, Ecclefiaftica & ciuilis, fr illa hac potior oftenditur, falfum euertttur dogma Luther anorum vtr amfy pote flatem exeau antium, vtlEcclefafiicam ciuili fu hii cientium.
In 'fecunda qua etiam inferibitur de pote flat e b 2f Eccle- PR^FATIO Ecclefiafiicaffuplex refutatur h creticorum dogma; Vnum, potdflatem proprie Ecclefiafiicam gr Spiri¬ tualem primo & per fi ineffc in tota Eccleffa vni -uerfali, ad eum modum, quo poteflaseiuihs efi 'm RcpublicaCiuili: Alterum j Chriflianos omnes effe Sacerdotes, omnes aquales s nullum effe ordinem, nullos que certos gradus Ecclejiaflica patefiatis.
In tertia pote flat is ciuilis nec effit as, origo atque vis, & autoritas ita conflituitur & firmatur, vt per nicto fiam dogma Lut heri, quod perniciem innu¬ mera prope modum ruflicorum multitudine attulit, per fi fi corruat.
Quarta difputationem continet pulcherrimam de pote flat e Papa & Concilii, qua tametfi minus videatur iis effe vfui, qui cum b creticis pugnant, aut h creticorum confuetudine afficiuntur, efl ta¬ men his ipfis vtilis & fruBucfa: Dum enim quam late pateat & fummi Pontificis & Concilii genera -lis pote flas explicatur yfimul vtrique fumma poteflas <& autoritas, fuo tam en modo affer it ur: Summi autem Pontificis & Conciliorum aut ori tat e fla -hilita, & apud Germanos praponderante, fonflat fore, vt <& fili anulla apud eos propagentur, & Hare fis omnes, non fecus ac tenebra lucente Sole; di-Jp e liantur.
Quinta, qua de Indi sin firihitur (hoc efffehar-. haris nvui Oriis hominibus, quos vulgus Indos no¬ minat J AD LECTOREM.
minat) tametfi refponfium ejj? ctideri potefl, Ca¬ tholicis Hiffania regibus ab autore redditum, mul¬ ta. tamen continet iis omnibus vtilia & fiahuarta, qui in eadem vel fimi li> qua Reges illi cc-uffa, ejje po (fiunt. Qualia fiunt, quemadmodum dubitans decauffa altqua ad conficientium pertinente, confulere doBos & fapientes in eo genere debeat: quemadmodum, quod fu ivit a (apientibus defini • tum,fequi, etiamfi illi, vt accidere pote fi, erra -rent: quam multi ejje poffint tituli illegitimi y quam multi legitimi, quibus exteras prouincias aut homines Reges illi in fiuam potefl at em redi¬ gere potuerint. His enim accurate difputatis & confli tutis, conficientia, eorum, quorum inter e fi, aperte docetur, quid in hac caufifia cauendum fit 9 quid agendum.
In (exta, qua e fi de Indis pe ferior, fiue de i li¬ te bedt, multa e a que fialutaria traduntur documen¬ ta, qiu & a Regibus atque Principibus fer u ari oporteat, vtiufi e bellum inferant aut gerant re¬ liquis omnibus, vt iufle militare aut merere fiub fuo, aut alieno Principe valeant. Dogma inierim illud h creticorum refutatur; Non licere Chrifiianis Principibus, vel cum aliis Chriflianis, vel cum furcis bellare.
In fiptima, qua videtur reffonfum autoris ad cauffdm illam Regina ringlU d Rege Coniuge fuo PRiEFAT I O.
repudiat*, flrenue expugnatur dogma illud falfum Tuther unorum j omnes gradus, qui Leuit. y$.& 20. vetiti funt, etiam nunc vetari diuino iure. Male pr at er ea habet hareiicos, quod in hac Reletlione firma ratione oflenditur^ cauffis matrimo¬ niales iure7& merito, ad Eccleflaflicos iudices de¬ ferri.
Ohlaua, in qua de augmento & decremento Char it at it agitur, di /putationem quidem continet ad fc holas 'Theologorum potius, quam adconcionem, aut alios homines pertinentem s attamen qu*ipjis Theologi* multum ad fer at adiume uti, cum ad inge¬ nium acuendum, turnadrei pulchctrimavereque Theologica perceptionem. Poflemus etiam illud addere * damnari hic h arcti eorum opinationem illam* omnes inflo s e fle Charitate <& Gratia apud D E V M pares 5 nec vlla in re Sanci / ffl Firginem CHRISTI matrem mulieri vili de media plebe, Tu t hero a fler tore, antecellere.
Nomade Temperantia variam & ineundam con¬ tinet d/ /putationem, quaque hi' in loci* propter con -trouer fiam de alimentorum deleti u, grata pleritque for e videatur4, damnantur hic barbari homine sflnthropophagiy& qui homines Deofacrificabants defendunturGarthuflenfes, qui carnibus perpetuo ab-Jhnent, fy4 alii viri religio fi, qui alloqui videntur per abflinentiam vita Jpatiumbreuhts efficere. Plu¬ ra in ad lectorem.
ad lectorem.
$a in hac Re le EI io ne contra harettcosprafldia habe* remus, nifiautor Quaflionum in initio pofit arum vnam aut alteram prorfus pr at er mi fi flet.
Decima, in qua de homicidio difputatur, multi s modis vtilis e fi; plura vero in ea definiuntur 7 quam vtpojfint a nobis fummattm comprehendi.
Vndecima difputationem de Simoni a Simo¬ nideorum poenis compleElens, non vtilis modo, fed etiam nece (far ia his in locis videri pote fi, ubi labes hac tam inveterata e fl,tamque late fer p fit, vt vix in vitio ponatur. Alee hsretici ab hoc vitio liberi funt, t amet [i ab Ecclefi* corpore praei fi.
Non miniis vtilis ac neceffaria e/i duodecima, in qua de Magia di (/utatur; auditione fiquidem cer¬ ta frequenter accepimus, quin imo certo fimus, pojl inuoElum per Murtinum Lut herum nouum Euangelium, eum ejje confequutum flatum in Sep¬ tentrionis maxime prouinciis, ut doBrina CHRI¬ STI fenfim in mentibus hominum deficiente & oc¬ cidente, Magia fenfim ita c onu aluerit, vt, illa prorfus e xt infla, fla cum /ocia E are fi regnare videatur. Nec huius Magia, atqt4e fbirit us Pyt ho*> nici expertes aut vacui omnino funt /nabaptifl & Caluinifhe, quin potius eum firitum verbis, firiptis,moribtss, f aci e, & oculis fpirant.
In •yltima Re le Bione argumentum tra&atnr ho¬ mine Chrifliano digniffimum s ad quid nimirum b 4 quisque PRAEFATIO AD LECTOREM.
quique teneatur, quando primum ad vfumrationA feruenit. Quidenimconuenientius ab homine,pr afiertim C hrifliano, doceri aut difci pote fi, quam fi atm vel modus ille, quo fefe ad Deum finem videlicet ultimum fummuw ^ bonum fuum conuertat, cuius fruendi caujfa creatus e fi 1 Partes iamtua, Chri -fi i ane LeBor,e& fiint,vtcpus hoc, in quo emendan¬ do nostantumopera lemporisque po fuimus / quodd tali tantoque Theologo e lucubratum e fi j quod do -Urinam continet 'tam certam & folidam, tam vti • lem & ncccffariam, grato & libenti animo fufiipe -rey tuaque fi u dia eius le Bione & meditatione ad alti ffimarum rerum cognitionem excitare. Nobis abunde fatisfaBum erit, fi huius tu leBioue, doBtor, & melior eu ad as. Vale. I N G O L-ST A D i I 3 ipfi die S. Laurentii Martyrii, Anno 1580.
C ARMEM IN LAUDEM OPERIS AD LECTOREM incerto au tore.
Continet exiguus liber hic quam plurima, Leclor* Leges, Pontifices, Theologos que facros.
ALlVD «o^oCs©» ALlFD CARMEN EXTEMPORA- NEVM MATERIAM VTRIVSQVE TOMI qvam BREVISSIME comprehendens.
QVID veneranda queat docet Aie Ecclejta mater Pontificesque liber: F atrum quae rite poteflas Concilio in magno: fimulds ciuilia iuray Et quae Jint belli: neque enim Mars legibm orbus: Eegitimumque thorum atqtfe hominum connubia traHat.
Haec Francifce tui ftlforia prima laboris E(l pars: & tanti Jiat adhuc quoque gratia faBK Quis pietatis amor, quam Jit pulcher ima virtus Abfhnuijje bonis, f? legem ponere luxus, Quanta Jedimpietas, humano fangui ne dextram Polluere vitam yqua nec reparabilis auro, Nec precibus anfrijja femel, precioue benigno. Eripere! hea filicem gerat is fub peclor e duram 7 In fua qui diro gr a (fatur vi (cera feiro.
Nec precio pia praebendas* Ecdejia vendit, Sed gratis bene dat meritis > animos qne repellit Degeneres y nec Jiet Magicis res artibus vlla, b j* Artibus Artibus ex vni r euoe at is c arcere abyffi.
His quoque, cum verum ventum efi rationis ad Quid fieri dece at, fiupr emo in limine libri Edocet ater na dignm ffiBoria vita.
Nec tua pertenuis tam magni gratia faBi, Et tenebris, turpique jitu qui promis Edere 1 Janti feripta viri: quod y? D E VS annuet au fis, Mternmu viuts > poft fnnera debita viues, Et DEVS exemptam coda de corpore mentem Inferet sthereo, Diuosq, videberis inter: MaBc modo meritis } nec duro parce labori.
Cenfura Rele&io V. De Indis jo» REVERENDI PA- TRrS, FRATRIS FRAN- CISCI AVICTORIA DE INDIS recenter inventis.
RELECTIO PRIOR.
Locus relegendus eft ex Matth. Docete omnes gentes.baptizantes eos in nomine Patris, & Filii» Sc Spiritus fandi > ultimo cap* SECTIONIS PRIM.E SUMMA.
I* Dubius in rebus, ut jit tutus tn cpnfctentiui quomodo debeat confulere illos, ad quos jpe* quosjpettat hac docere * 2, Dubius in rebui, poft confutationem rei du¬ bia debet fequi id, quod dtffinitum fueris k f Aptent ^bus, altas non erit tutus * 3* Dubius in rebtu, ft po/i confutationem rei dubia diffinitur k fap tentibus, illud ejfe Itcttu, tum, quod alias cft illicitum* ut fit tutus m in conficientia^ an debeat [equi fententtam illorum, 4, Indi barbari utrum effient veri domtni ante adventum H^ff anorum prtvatim, & publice. Et utrum ejfent inter eos ahqui veri principes, & domuit altorum * tjj. Error quorundd recenfetury qui dicebant^ nullis in peccato mortali exi/lentem habere dominiis inqvacunqve re* 6. Peccatum mortale mn impedit dominium civile & verum dominium • 7, Domtniu Utrum perdatur ratione infideli* tatis.
g. Har enem jur c Vivinc non amittit domini - um bonorum fuoru7 ob harefim com~ miffam, Haereticus an de jure humano perdat do* minium bonorum fisorum.
io* Hareticus a die comiffl criminis incurrit poenam conficationis bonorum.
Jt, Hareticorum bona non licet fifico occupare ante condemnationem, quamvis de crimine v conflet.
$04 Releftio V. Delndis ii, Condemnatione faci a etiam pofl mortem b aret ici, retro agitur bonorum confifcatio ad tempus commtjfi crimini», ad q-vantcunqve pervenerint pote fi at em, . Harstici venditiones ^donationes, 'omnu alia alienatio honorum j d die commiffi cri¬ minis funt invalida, c.
14, An hareticusft dominus honorum fuorii in foro confcientt<s, antequam condem¬ netur.
Hareticus licite potefi vivere ex bonis fuis * 16, H&retictts, titulo aratio fo potefi transferre bona fua, puta donando, iy, Haretico non licet titulo onorofo puta ven¬ dendo, dando in dotem t bonafua transferre, (i crimen poffet ventre in judi¬ cium.
lg* Hareticus tn quo cafu etiam titulo onero fo poffet bona fu a licite alienare.
I£. Barbari^nee propter peccata alia morta¬ lia nec propter peccatum i u fidelitatis im • pendiuntur, quinfint veri domini, tam pu¬ blice quam privattm, ZO. Dominii ut quis jit capax, 4» #/«* ratio¬ nis requiratur, ZU Puer an pojfn ejfe dominus ante ufum r at ion is, %%< Amens tioviter invemis, Se&, r> jcj ZZ* j4mtns anpoffit ejfe dominus, 23. Barbari amentia pr<etextu non impedi' diuntur ejfe veri domini > cnm non fwt a mentes, 24. Indi barbari antequam Hypani ad illos vetuffent, eram veri domini, ptthikk, t! privatim, Ocete omnes Gentes, baptizantes eos' in nomine Patris & Fihi * & Spniuisfantlh Malthari ultimo* In quem locum movetur quseftio, An IU ceatbaptizare filios infidelium invitis pa* remibus* Quae quaeftio tradatur a Do* &ore,4 Sententiarum diftindmn.4.& a Satido Thom. feCunda fecunda? quarfhon. IO» artic.lt. &$. part* qua?ft6g. artic.10. Et tota difputatio & reledio fufcepta ell pro¬ pter barbaros iftos novi orbis, quos Indos vulgo Vocant, qui ante quadraginta annos venerunt in poteftatem Hifpanorum, ignoti prius noftro orbi, Circa quos pra?fens di* fputatio habebit tres partes. In prima tradabitur quo jure venerint barbari in ditionem Hifpanorum* In fecunda > quid poffint Hifpaniarum principes er -Di/putatio ga illos in temporalibus & in civiltbu&tacmpdr Rele&ioV.De Indis s In tertia, quid poflint vel ipfi, vel velEC* clefia erga illos in fpiritualibus, & in fpedandbus ad religionem. Ubi refponde- , bitur ad quaeftionem propofitam* AnAiftu* ^ r latio hac Qu0 acj pr;mll^ partem, ante omnia vlw-felux, quod tota hasc difputatio fit inutilis utilis. &otiofa, non folum inter nos, ad quos non fpe&at, atu fi omnia re&e geruntuntur in adminiftratione illorum hominum difputare, aut dubitare de iilo negotio, aut fi quicquam forte peccatur, illud emendare» fed etiam apud eos; quorum intereft haec confiderare & admin iftrare. Primo, quia nequeprincipes Hifpaniarutn, neque qui eorum Confiiiis praepofiti funt tenentur de integro examinare & retra&are jura, & titu¬ los, de quibus alia deliberatum eft & decre¬ tum, maxime in his, quae bona fide princi¬ pes occupant, & funt in pacifica poffeffione. Quia, ut Arifiot. dicit» 3, Etbico.fi femper quifpiamconfultaverit, in infinitum res abiret, neque poffent principes &eorumCon« filiariiefle fecuri& certi in confcientia fua: & fi oporteret a primordio repetere titulos fuse ditionis, nihil exploratum portent tene¬ re. Et praeterea cum principes noftrifcilicet Ferdinandus,& Ifabella, qui primioccunoviter inventis.Stfi. n cupaverunt regiones illa*, f uerim G hriftianiflimi & imperator Carolus quintus fit princeps juftiflimus &re]igioGftimus: non eft credendum, quin habeant exploratiftima & exquifitiflima omnia quse fpefiaro poffuntadfecuriiatera fui ftatus, & confcienthe maxime in tanta re:atquaaded non folum fuper vacaneum, fed etiam temera¬ rium videri poteft dehisdifputare: & hoc videtur eflfe quaerere nodum in fcyrpo, 6c inquitatem in dtxmo jufti.
Pro folutione hujus obie&ionis eft confi» « « derandum, quod Ariftotc dicit tertioEthi-^ *'J cor. quod ficut confultatio & deliberatio^*2 non eft de rebus impoflibilibus, aut nectf-1* * fariis; ita nec confultatio moralis eftdeil- xuw* lis, de quibus certum & notum eft elle Jicita, & honefla: neque econtrario, de quibuscermm eft effe illicita, & inhonefta. Ne¬ que enim quifquam re&e confultaverit, ca~ temperare, fortiter, jufli vivendum fit, v^mt fH* injufte, aut turpiter agendum, nequ sjfwjvh*-an adulterandum, an pejerandum, %n$®-uonm* lendi parentes, & csetera hujusmodi. Certe non effetconfultatio Chriftiana: fed cum aliquid agendum proponitur de quo dubi¬ tari meritd poteft, an fit re&um vel pravum* iuftum aut iniuftum,de his expedit conful- Rele&io V De Indis Rele&io V De Indis tare, & deliberare, neque prius temere ali¬ quid agere, q uam fit in ventum & exploratu, quid liceat,autnonliceat. Talia funt qua? inutranque partem habent fpecie boni aut mali, qualia funt multa genera comutatioln dubiam & contra&uum & negotiorum. Et in his nihil agen omnibus ita res fe habet, quod fi quis antechitn quo qua de liberaverit, & legitimi ilii conftueutqueeon- rit tale fa&um licitum efiejaJiquid tale face¬ rem ret, & forte fecundum fe eflet licitum: taqutd ItcearA ts peccaret, neque excurretur per ignoqut /k^rantiamrcumilla, ut patet, non efiet invinfecem ptfdbiiis,poftquam ille non facit quod in fe eft, eat* ad examinandum quid liceat, aut non liceat.
Ad hoc enim,utadus fit bonus, oportet, fi alias non eft certum, ut fiat fecundu diffini¬ tionem & determinationem fapientis. Haec enim eft una condicio boni a&us, a.Ethic. ut fiat fecundem diffiinitionem fapient^atqueadeofi ifte non confoluit fapientes in redub ia, excufati non poteft. Imo dato quod talis adus fecundum fe licitus effet, poftquam dubitatur, merito de ilio tenetur quilibet confultare, & arbitrio fapiencum facere, etiarofi forte illi errarent, ConJuUn- unde fi quis contra&ura, de quo inter hono viter inventis. Seft. t. 3 09 homines dubitatur an fit licitus nec ne, fa <*i faptcn. ceret fine Concilio Dodorum. fine dubio tesintelltpeccaret, etiamfi alias contradas elfiet Jici*^ °!UL^ tus, & ip(e ita putaret, non ex autoritate fa-'w h&licepienris, fed ex fua affedione, & fententia at> €X eQm Eada ratione (i quis in re dubia confidit fa -ruwque pientes& illi determinaverint illud non I arbitrio cere; fi talis proprio judicio faceret aliquod^^^ taJe, peccaret, etiamfi alias illud in fe eflec licitum. Ut fi quis, exempli gratia effiet du¬ bius, a n hsec fit uxor fua,confultat,an tenea¬ tur reddere debitum, vel utrum liceat, vel etiam exigere: reipondetura Do&oribus quodnullo modo Iicef,ipfe autem ex affedu uxoris vel propria cupiditate, non credit# fed putat fibi licere, certe peccaret accedens ad uxorem, quamvis de fe licitum effiet, cuc revera eff. quia talis facit contra con-^.. fcientiam, quam tenetur habere. Tenetur^ ^ enim credere in his quas fpe&ant ad falu-.
tem his-, quos Eccleha pofuit ad docen-y dum: & in re dubia arbitrium illorum lex. Sicut enim in foro eontentiafo judex.
tenetur judicare, fecundumallegata a£rt' bata: hainforoconfcientiae quilibes tene^ecc* ‘*a~ tur judkare,no ex proprio fenfu, fed vel per rationem probabilem, vel per autot itatefa-^^ a V 3 f\^uitiarst ReJe&io V. De Indis pientutn* alias eft temerarium judicium» &exponitfe periculo errandi, &hocipfo errat* Sicut in veteri teftamento Deuter. 17. praecipiebatur, Si quid erit ambiguum inter fanguinem fanguinem, cauffam & caujfam,lepram& non lepram £} judicium ditt Dominus intra portas tuas videris variare: fugre3& a fande ad lacum,qu em elegerit Domi* nud DEUS tuus, venienfque ad [acer dotes Levitici generis, & adjudices, quifurrint in illo tempore, qua rcfqve ab eis, qniindicabunt tibi judicium veritatis. & facies quodcunque dixe¬ rint qvi prafunt loco,fequerisque fentcntiam eorum, neque declinabis ad dextram neque ad fihifiram* Ita inquam in rebus dubiis, te¬ netur quilibet confidere illos,, quos Ecd efia* ad hocconftkuit,qudesfuntPradati, praedi¬ catores, confeffores,, divinas & humanaa le¬ gis periti* Sunt enim in Ecclefiaalii oculi, alii pedes» &c,r* ad Corint*>u« Et Bphef. 4. & s *pfs dedit qvidemqvofdam Apoftolos, alios Evangeliftas, alios autem p affor es Daftores: Et» Super cathedram Mojfi feder - vunt Scrzb a & pbdrifai, omnia qvacunqve di* xerint vobir, fervate & facite * Mattii* 23* Et facit etiampraeceptum ArifL & Ethie* ex Hefiado* At yui ex fc nefclty cuiquam neque porrigit aures, Ut bona pertipiat y demens & inutilis ille, efl, Itaquenon fatis eft ad fccuricatem vita?
& confcientta?, ut quis putat fe bene agere: fed in rebus dubiis neceffeeft ut aliorum, ad quos fpe&at, au tori tau nitatur* Nec enim, negatiatoribus fatis eft ut nihil faciant, quocfipfi illicitum putent, fi alias fihe^ Concilio, peritorum ilJicitos contra&us^^*-faciant. Unde non puto verum > quodr<?J» Cardin, Cajet, dicit, quod fi revera aliquid^ tecundumfe e(Uicitum,fi veniat indubium^K^»#* licet quicunque praedicatores, aut conieffo-reprehen» res, qui alias habent autoritatem judicandWk#r* in iflis, dicam illud efle illicitum/vel veniale dicantede mortale: quod qui ex affe&u ad remnoncxedit illis, fed format fibi confcientiam, quod non fit mortale, non peccat* Exemplum ponit, ut quod feminae utantur fuco,& aliis ornamentis fuperfluis, quod re ver^non elt mortale,dato quod praedica¬ tores centeffores dicerent e{fe mortale» Si femina ex ftudio fe ornandi non credit, fed putat vel efle licitum* vel non e(Te mortale, V 4, non j\2 Relcom V. De Indis non peccat mor taliter ita fe ornando. Hoc AAverta- inquam periculofam efL N^m feemina tene» it hoc fexur credere in his, quas fiint neceffaria ad?nin$. falutem, peritis, & exponit fe periculo fa* ciens contra illud, quod fecundum fenten^ Conftlwm tjam fapientum eft mortale. Et econrrario fapientutn jn re ^ubia fi quis deliba verit cum fapie-ntifeqnenstu bus & accepit determinauon.em>qu6d illud lUiincon-Qfa licitum; talis e ft tutus in coniciemia /cientia, qu0ufque fortalTe iterum fit admonitus, ve| quousque jaj, autoritate, vel hujufrnodi rationibus non ^tfrquibus merito debeat moveri ad dubitanr amnem dum, Ve| etiarncredendumconrranum^hoc dubitandi eq. notum, quia facit quod in feeft, & fic mtcreden ignorantia eft invincibilis» dicontra- gx hi$ ergo conficiuntur pro politiones* rium. Prima in (i) rebus dubiis quilibet tenetur /. Propt, eonfulere illos, ad.quosfpe(Satha:c docere» T?es pro-zHfc non eft tutus in conficientia, fi ve ilia pcfitiones dub!a fint de re in fe licita, fi Ye illicita* colligttn * Secunda, Si (2) poft confuiationem. re| turex ^-dubia?diiSni£um fu a lapientibus, illud effe illicitum, quilibet tenetur fequi lentendam Prop. illorum, & contrarium faciens non excufa» tur, etiam fi alias illud effet licitum.
* Prop. Tertia econtrario, (2) Si poft cenfultatkv uem rei dubia? diffinitum fit a fapiemibus illud illud efTe licitum, qui fequkur fcntentiam illorum, eft tutus, etiam fi alias fit illici¬ tum.
Ergo redeundo ad propofitum negotium barbarorum, nec eft de (e ita evidenter inju.
fturn.utnon poffit. difpuUride juftitU «Uiusj^ nec rurius ita evidenter jufturr., utdubitar»/ ^ ttonpomtdeinjmtitia illius: fed m utranque partem videtur habere fpeciem* Nam^ftw primum cum videamus totum illud nego- * Pra~ Uum adminiftran per viros, & doftos, j • bonos, credibile eft rette&‘ jufte omnia tra-/7 re i^tari. Deinde cum audiamus tot horoi-^V* * num c^des, tot fpoha hominum alioqui in-* U * noxiorum, deturbatos cot dominos poffes. lionibus, & ditionibus fuis privatos, dubi¬ tari merito poteft jure an injuria h&c fa&a fine: & fic hsec difputauo non videtur omni¬ no fsjpervacanea4<5c per hoc patet refponfio adobjecUonem. Et praeterea, dato quod nullum eftet dubium in tota hac quaefiione, non eft novum difputationes Theologicas inftitui de re certa. Nam & difputamus de in carnationeDomim,& aliis articulis fidei.
Non enim femper difputationesTheologkae funtin genere deliberatio. Sed pleraeque ingenere demonftracivo, id eft non ad com* fultandum, fed ad docendum fufoeptae.
Y j Quod $14. Relefiio V. De Indis Qtcurnt Quod fi quis occurrat dicens, Licet ali?
Qbjettioni quando fuerint aliqua dubia circa hoc neprlm?, gotium, fuerunt tamen jam hasc tracteta & diffinita £ lapientibus, &fic ex Concilio eo. rum jam omnia adminiftrari, nec opus efie nova examinatione.* refpondetur primum, fi ita benedi&us DEXJS,.nec noftra difputatio quicquam obftat a neque ego molh vere volo novas querelas* Secundo dico5 quodhasc determinatio non Ipeftat ad J%/#jurisconfuItc>s, vel faltem non ad folos illos* caufie */<?- Quia cum illi barbari, ut ffotim dicam, non. cifio, nonsSmt fubje&i jure humano,, res illorum <td juris non funt examinanda per leges humanas,, ^^r^<?j-^feddivinas, quarumjurill:a: non fatis periadfiheolo-ti, ut per fepoffint hujusmodi quaeftioncs gos jt?fr/*-diffifiire. Nec fatis fcio, an unquam ad dimu fputationem & determinationem hujus, qutffHones vocati fuerunt Theologi digni* Atqut qui audiri de tanta re poflenl* Et cum agadeo ad fk- tur de foro confcientisc, hoc fpedat ad facerdotesidcevdotQs, id eft ad Ecclefiam, diffinire* ad £<r-Unde Deuteroni/.Prxcipitur Regi, ut accidefiam, at exemplar Legis de manu, faeerdotis* I er-Hlr tio us fummarei fit fatis examinata & certa* nonne in tanto negotio poliunt alia pe¬ culiaria dubiae occurrere,, qua: merita diputari pollent? Itaque nQnfolumnon^otio^ fum noviter inventis.Se&,.h fum aliquod, & in utile, fed magnum ope¬ rae pretium mefa&urum putarem, fi hanc quseftionem pro dignitate poffem tra&arev Redeundo ergo ad quaefuonenuit exor. P rtmA dine procedamus, quaeritur f 4) primo u* de trum barbati iftieffent veri Domini antzjwdu, adventum Hifpanorum, &privadm& pubublice: id eft, utrum eflent veri Domini privatarum rerum & po{fdfibmim>& utrum eflent inter eosaliqui veri principes,& DQ~ mini aliorum, Et poflet videri quod nam Quia fervi non habent dominium rerum 5 fervus enim nihil futim habere poteft. In* > ftitut. per quas perfo. nob. acquirere Ii- r&um° &fF.de'3cquirend* hx^r°?arfe fed. l.plmed. Unde quicquod acquirit3>Do-#^^* mino acquirit, inftit. de his quifunt fui* vel aliejur. apud othnm s^d barbari iflifunt fervi, ergo Probatur, nam utAriflot^i. PoIiti<c,.eleganter & accurate tradit, aliqui funs natura fervi, quibus fcilitet melius eft fervire, quam imperaro, ii, autem funt quibus ratio non fu fficit ad re¬ gendum eriam.feipfbs,fed fbh\m ad juffacapeflandum, & quorum vis magis in corpo¬ re eft quam in animo. Sed profe&o fi ali¬ qui tales funt maxime ifti barbari, qui re vera parum diftare videntur a brutis animanyi Rele&io V. De Indis Rele&io V. De Indis mantibus, & omnino funt inhabiles ad re¬ gendum: fine dubio melius elt iliis, ut re. gantur ab aliis, quam ut fe ipfos regant. Et Arifto. dicit juftum naturale efie, ut ta¬ les ferviant. ergo tales non pofiunt efie Domini. Nec obftat, quod ante adventum Hifpanorum non haberent alios Dominos; non enim repugnant, fer vum efie fine Do¬ mino. ut notat glo. in i.(i ufstm fruttum. ff. de liberati. Imo habetur exprefle in ipfa lege,& eftcafus exprefius in i- qv<nd [trvtu. de fervo.ftipula, de fervo,qui a Domino reli&useft, & a nullo occupatus; quod po* teft a quocunque occupari.fi ergo erant fer* vi, potuerunt ab Hifpanis occupari, firm' In contrarium efl, Quia illi erant in paci¬ fica pofiefiione rerum, & publice, & privatim: ergo omnino (nifi contrarium con¬ flet) habendi funt prodominis, neque indi-&a caufia pofiefiione deturbandi..
Pro folurione nolo revocare in propoli# Et dlflin* tum multa, qua? a Dodoribus traduntur de ttwtie. diffinitione dominii, qua? a me etiam late adduda funt in materia de reftitutione, 4. diftind. if. & i.i.q 6z Illa inquam prstereo* ne occafione illorum omittam magis noviter inventis. Seft. J. 317 magis necefiaria. Et ideo his prxtermiilis notandum, quod fi barbari non haberent s- barfa.r£ dominium, non videtur quod polii? praeten*^ ha^ dialia caufia, nifi vel quia funt peccatores,^, ^ vel quia infideles, vel quia arcentes, velinv«OT^w," fenfati., niumahot Fuerunt ergo aliqui, (j)qui defendebant, ’ quod titulus dominii eft gratia, & percon-, YJ tequens quod peccatores, faltem 10 monah'^^ peccato nullum habent dominium in q\a- • •.
cunque re.' lfte tuit error pauperum de Lugduno, fi ve UVaidenfium, & poflea Johannis V Vicleff. Cuius unus error dam-~; natus in Concilio Conftantien. fuit, Nullm^j1^ eft dominus civilis, dum eft in peccato mortali.1’' lC e< ’ ® Eadem fuit lententia Arroachanilib. jo de. w*c 4 qusrftio Armec. 4- & in dialogo. Defenfo.”* rium pacis. Adverfus quem fcripfit V Vald/ u”*m Probat Armach. quiatale dominium tep.ro- 'rf' nonex»ne,principes exuttrunt, ■($ non co Prcfcnten gnovi. Et fubjungitur c au fi a; ArgentumtiaArma.
gf „uruut fuum fecerunt fibsidola, utmtern cbani & rent, &c. Et ideo, inquit, tales carent juRopradi&odominio apud DEUM. Certum eft tamenr* Arg, 1, omne dominium efie autontate di vina, cum ipfe DEUS fit creator oninium, neque aliquis pofiit habere dominium, nifi cui ipfe dederit; Non eft autem confentaneum,ut det in obedientibus,3c tranfgreiToribus praeceptorutn tuorum: ficut &• principes humani non dant fua bona, ut villas, aut caftra rebellibus, & (i dederint auferunt# TPet humana vero debemus judicare de cfi-VinisJlom- L ergoDEUS non concedit do¬ li minium inobedienubus* Unde in fignum huius, DEUS aliquando tales projicit a principatu» ut Saulem* i.R* tf. &16.& de Nabuchodoriofor. &Balthaj[ar, Daniels & 5. Item GeneC j. faciamus hominem ad ima* ginem & fimiilt udi fi em HojhrAm ut pr<efitplfbi* tus maris, &c. Apparet ergo quod domi¬ nium fundetur in imagine DEI* fed h#c non eft in peccatore: ergo tsori eft dominus. Uk Item talis committit crimen \xix majeftatis: ergo meretur perdere dominium. Item Auguft * dicit, quod peccator non eft dignus ly pane, quo vefcitur. Item Dominus dede¬ rat primis parentibus dominium paradifi, & ratione peccati privavit eos ilio Gen.i.ergo, Verum eft, quod tam Uvideff, quim Afmachanus non diftjn&c loqvuntur, & vi¬ dentur potius loqui de dominio fuperiori» latis, quod eft principum# Sed quia arnovltsr inventis, i< 3'9 gumertfasequ aliter procedunt de, omni do* minio, ideo videntur fentire de omni domihio generaliter# &haintelligic illorum fen» tentiam Contadusjibro t. q#?. & fatis clare dicit Armachanus* Qjai ergo fequere tur hancfententiam, pollet dicere, quod barba* fi non habebant dominium, quia femper fe¬ rant in peccato mortali# Sed contra hanc fententiam ponitur pro -Autvr hac politio, Peccatum($) mortale non impeditpropofitfo. dominium civile, & verum dominium.
Haec prsepofitio licet fit determinata inConcilio Confiant!#, tamen arguit Almatn, 4* Almaim difiin.i^q. ^ex Aliaco,quia tuncexiftens ratio pr& in peccato mortali, & conftitutus in extrema pnitur & necefiitate eitet perplexus, quia tenetur zo-rjkitHr* medere panem: & fi non habet dominium, accipit alienum, ergo non poteft evadere mortale.Sed hoc argumentum parum pro¬ cedit^ primum, quia neque Armachamis, neque Wicleflf videntur loqui de dominio naturali $ fed civili# Se¬ cundo negatur conlequentia, & diceretur, quod in calunecefiltatis pollet alienum ac* cipere. Tertio, Non ell perplexus, qui ^atiofm poteft poenitere & ideo aliter arguitur Pri-^^* mo, Qjiia fi peccator non habet dominium_#^^r/^ civi- 3io RejcSo V.DeldJs civile, de quo videntur loqui, ergo nec na* fcurale, confcqeens eft £alfum> go. Pro¬ bo confequentiam, Quia etiam dominium naturale eft ex dono DEI, ficut civile: imo plus, quia civile videtur ci\ e de iure huma* no. ergo (i propter ofienfam DEJ hottio p£f * deret dorninkim civile, eadem ratione per* dem etiam dominium natura fe. FalfttaS autem confequentis probatur. Quia nor, perdi^dominium fuper proprios a<ftus, 8i fuper propria membra, habet enjm pec¬ catorius defendendi propriam vitam* Se- * ke eundo, Scriptura facrafaepe nominat reges illos, qui mali erant & peccatores; nt patet de Salomone, Achob,& aliisiflultis: nofLj eft autem rex, qui non eft Dominus! ergo* IU Tertio converto argumentum fa&um pro parte contraria, dominium fundatur in irra* gine DEI: fed homo eft imago DEI pernaturam»lcilicet per potentias rationales, efgo non perditur per peccatum mortale* jy Minor probatur ex Augufti, libro?. de Tri¬ ni & exDodoribus Quarto, DaVid vo* cabat Saulem dominum fuum & regem > tempore quo periequebatur eum. 1. Reg. 16. &alu$ locis, imoipfe David aliquando peccavit, nec propterea perdidit regnum* V» Quinto, Genel.49, Aju auferetur /ce.
ftrum pirum de Inda, tiee Dux de femore ejus do¬ nec veniat, mittendus eft > &c. & ta¬ men multi fuerunt mali reges, ergo* Sexto, Poteftas fpiritualis non perditur ^ per peccatum mortale, ergo nec civilis^ quia multo minus videtur fundari in gratia, quam fpirituaifc. Antecedens autem patet, quia bresbyter malus confecrat Euchariftiam, bc majus Epifcopusfacerdotes; ut certum eft: licet V Videffneget, concedit tamen Arma*. VI1\ chanus, Septimo, Nullo modo efl verifimile, cum iit praeceptum obedire principibus, ad Rom 12. & i, P. 2.Obedi¬ te prtipofitis veflris non tantum bonis, fed etiam difcolis & non capere alienum, quod voluerit DEUS quod eiTet ita in¬ certum, qui eflent veri principes, & do- j jx, mini. Et in fumma, h*c eft manifefta hasrefisi &ficut DEUSfolem fuum otiri facit fuper bonos & malos, & pluit fuper juftos & injuftos: ita bona tertiporalia dedit bonis & malis, nec difputatur eo quod dubitetur, fed ut crimine ab uno, id eft, a tam amanti hserefi difeamus omnes haereticos.
Sed reflat, utrum 0)faltem ratione Agitur infidelitatis perdatur dominium. Et vi-jam d€r€* 322 ReleSio V. De Indis ctinda detur quod fic; quia haeretici non ha- CAufla ^-bent dominium: ergonecaliiin/ideles, mittendi qUJ'a non videntur efle melioris condidominii. tjonis. Antecedens autem patet ex c# Et eft cj M<ecum fecundum., de haeret lib. 6, ubi caveftio.An tur, quod bona haereticorum ipfo jure ratione fint confifcata, Refpondco per pro-/^^/^4-pofitiones. Prima, Infidelitas non eft tt6 ^wiV^iitjpedimentum, quo minus ali. turdowi quis fit verus dominus. Haec concludo nium.Re ^{\ S. Thom. fecunda fecunda?, q. io# Jpondet au&xt.xz. Et probatur etiam primo. Qpia tor ali - fcripturavocatreges aliquos in fideles* quot ^r0-ut$Gnacherib,& Pharaonem, & multos pofittoni- alios reges. Item quia gravius Pecca* bus /V^tumeft odium DEI, quam infidelitas, ma PropAed per odium, &c. Item Paul, ad Ro. Probaturma. i* & t. Per, jubent prafiare obeixScrip, dientiam, principibus, qui tunc eraqf omnes infideles, & fervos obedire do¬ minis, Item Tobias jubebat reddi ha:-dum aGentilibus caprum tanquam fur¬ tivum, Tob. 2. quod non eflet, fi Gen¬ tiles non haberent dominium. Item Jo~ feph fecit totam terram iEgy pti tributa* Probatur r*am Pharoni, qui erat infidelis, GeneC ratione 47* Rem ratione S.Tho. Quia infide, litas non tollit nec jus naturale, nec hu¬ manum» novit er inventis, Seft. i. 32J hianam » fed dominia funt vel de jure naturali, am humano, ergo non tollun¬ tur dominia per defe&um fidei. Et tandem ifte ell ita manifeftus error, ficut procedens. Ex quo patet, quod nec a Saracenis, nec i ludaris vef aliis in¬ fidelibus licet capere res, quas poffidenf, per fe Ioquendo,id eft quia infide- Corollari» les funt: fed eft furtum, vel rapina, no wm* minus quam a Chriftianis.
Sed (8) quia peculiaris difficultas eft de hacrefipir fecunda propofitto,Standoin jure divino, haereticus non amittitdominiumbonorum, haec eft omni-, p ‘iorum fit poena, & nulla fit poena de lege divina pro ftto flatu, conftat ftando in jure divino bon amitti bona propter hsrefim. hem patet hac propofitio ex prima. Nam (i propter aliam infide¬ litatem non perditur dominium, ergo nec propter hatrefim, cum nihil fit cau-. tumfpecialiter de hserefi, quantum ad hoc in jure divino.
Sedfc) utrum de jure humano? Conradus qnideta libr. i, q. 7-con. 3.
videtur tenere quod haereticus ipfo fa* ito perdit dominium bonorum Tuorum- Ita quod in foro conferentia? cadit i do¬ minio. Ex quo infert, quod non poteit alienare, & alienatio non tenet, u fi¬ at. Probatur ex illo c. cum fecundum leges, ubi Papa promittit, quod propter sliqua crimina fecundum leges, eo ipfo fmrum rerum dominium amores de/i-€torurn perdunt, & Papa determinat, quod idem fit pro crimine ha?refis* & Idem videtur tenere johan. Andr. in d. C cum fecundum. & videtur haberi ex I.4. C. de haeret* ubi inter dicitur hsereticis venditio, & donatio, & omnis con¬ tradas bonorum fuorum. Item leges obligant in foro conicientia?, ut docet S. Tho- prima fecunda?, q. 96* arti- 3» $ed pro declaratione fitTertia propopofitio; Haereticus (10) a die commiffi criminis incurrit confifcationem bono¬ rum. Ita tenent communiter Do&ores, & cft determinatio Diredo libr. 3, titufo 9. & in fumma Baptiflana in verba abfol. jT. 17. & videtur diffinituminillo. c. cum fecundum Uges; £. in d. 1, 4. C. de hxret, Quarta propofido (ii) Nihilominus"**'* quamvis conflet de crimine, ante tamen condemnationem non licet fifco occu¬ pare bona hsereticorum, H$c efl om¬ nium, & efl determinatio difii c. cum fe - eundum. Imo effet contra jus divinum* & naturale, ut poena daretur exeeutioni antequam quis condemnaretur.
Sequitur ex tertia (i2)conclufione,C0r0&r?e. quod condemnatione fada etiam pofl mortem, retroagitur confifcatio,ad tem¬ pus commi-flS cri minis ad quamcunque pervenerit poteftatetn. Hoc corolla¬ rium efl etiam omnium, & particula¬ riter Banorm. inc* fi. de haereticis.
Secundo (equitur, quod (t$) vendi-£Vo/4 2 dones, donationes, & omnis alia alie¬ natio bonorum a die comitii criminis funt invalidas. Itaque fa&a condemnatione^mnes refeinduntur d fifco, & bona capiuntur ab eodem fifco, etiam pretio non reftituto emptoribus. Et¬ iam ha?c efl omnium, & nominatimu Paoormir. ubi* fub. & p<>tet ex d. I. G, de haereticis.
\ X 3 Quin- Qyinta propofitio, Nihil omimis(?4,) Trop*u h^reticuseftDominusin foroconfcientix antequam condemnetur, Hxc propofirio videtur contra Conrad. & Diredb & Joann, Andr. fed tamen eft pro¬ polluo Sylveft. in verbo, harefis. jT 8% Et tenet illam, &' difputat ad longum An¬ driam quotlib. 6, q. 2, & idem videtur dicere Cajeta Jn fummadn verbo prstuz Prob, u Et probatur primbjQuia hoc ipfum fcilicet, privanin foro conferentia: eft p ce¬ na. ergo, nullo modo debet infligi ante condemnationem • nec fatis fcio an jus humanum hoc poiTet facere. Item probatur maoifefie, Quia, ut patet in in iilo.c. cum fecundum leges, eodem