[ Sequitur antecedentis et consequentia regolarum ezposîtio prolixior. Quae qoidem régule octo sont nomeco, sdticet: i« Ponto antecadenti poni consequens. a* Perempto consequenti perimi antecedens. 3^ Posito antecedenti non necessario perimi consequens. à^ Perempto antecedenti non npcessario perimi consequens. 5* Perempto antecedenti non necessario poni consequens. 6** Pe- rempto consequenti non necessario poni antecedens. 7<> Posito consequenti non necessario poni antecedens. 8* Poèito consequenti non necessario perimi antecedens. — Qoas omnes regalas con- firmât prsBcipue, ut ipse ait, iper inductionem impossibiiis, • id est monstrando qus oriantur absurda, si admittantur reguls suprapositis contrarie.
Deinde, quod ad sex ultimas régulas attinet, aecejiarto adjiciendum esse admonet, cum termini fortasse reperiri possint in quibus antecedens negatnm neget consequens, etc.; istius vero modi consecutionem non antecedentis et consequentis complexionis natura perfici, sed gratia termi- nomm contingere. Unde ad qncstionem devenit quomodo ab antecedenti inferentia per médium terminnm ad consequens extendatur, et conjungantur extrema. — Qo» ad controversias ea de re tune temporis agitatas pertinent, edimus. ] ...Quidam tamen bas régulas non solum in tota antecedentis et consequentis enuntiatione, verum etiam in terminis eorum assignan- tes, dicunt in quibusdam eximmediatione contingere ut, antecedenti destructo, consequens ponatur; veluti cum sanumad aegrum ex oppo- sitione antecedat, ut positum illud removeat, sic: si est sanam, non est œgram, idem remotum ex immediatione ponit segrum hoc modo: si non est sanum, est œgram; sed, sicut in sequentibus apparebit, neu- tra harum consequentiarum firmitatem tenet; nec in rébus termino- rum supraposits regulœ sunt accipiendâe, sed in bis quae tota pro* positionum enuntiatione dicuntur. Nam quamvis et in quibusdam pos- sint rébus aptari prsmissse regulœ, ut sunt ill» quse aiunt posito ante- cedenti poni consequens, vel pereùipto consequenti perimi antecedens, DIALECTICA. ^5 554 PETRI ABiELARDI DIALECTICA, veluti homo^ quod animal antecedit, posito in aliquo anîmali quod consequena ejns est, poaitur in eodem; vel, ammali remoto a qaolibet, et ipse homo removetur, tamen liberiua expedinntur et asaignautur secimdnm sensua totarum enuntiationum, et laxins accipîimtur, ut videUoet ita exponantur: posito antécédent!, id est existente eo quod dicit antecedens propositio, existit iliud quoque quod con- sequens proponit. Yeluti si ita sit in re ut ista enuntiatio dicit: Sacrâtes est homo, ita est in re ut ista proponit: Sacrâtes est animal; ac destructo consequenti, id est non existente quod consequens propositio dicit, non remanet quod antecedens proponit; veluti, si non fuerit id quod dicit: Sacrâtes est animal, nec quidem: Sacrâtes est hamo proponit. Sic enim intellect®, non solum renun cohaerentium ac de se prsadicabilium inferentiam ostendent; sed quffîcumque pro veris accipiuntur consequentiisapplicabuntur, sive vis earum inferentiae in sententia totarum enuntiationum, sive in rébus quoque terminorum consistât. Est enim aliud pensare vim inferentids secundum proprietatem atque habitudinem rerum, aliud ipsam inspicere secundum totarum antecedentis enuntiatio- num sententiam. Sunt namque pleraeque consequentis qus, si rerum naturam inspiciamus, eas falsas judicabimus. Si v^ro totarum enuntiationum sensus recte tenuerimus, veras easdem confitebimur, ut sunt istâe: si amnis homo est lapis, quidam lapis est lapis; si Sacrâtes est brunellBSf Sacrâtes est homo; vel si idem est animal, est homo. Si enim hominis et lapidis in priori consequentia subjectorum naturam inspexerimus, quae in eodem sese non perierunt, quomodo ex sub- jectione unius alterius subjectionem concedemus? ut scilicet quia homo lapidi universaliter supponatur, ideo lapis eidem particulariter subjiciatur, cum videlicet et multis bominem supponi videamus^ quœ nullam lapidis prsdicationem suscipiant. Aut si brunelli et hominis in partibus secundae consequenti» prœdicatoruin opposi- tionem animadverterimus, quomodo prœdicationem unius alterius prasdicationem exigere cc^cedemus? Aut, cum animal genus sit ' Cod. hominem.
PARS TERTIA, TOPICA. 355 bominis, quis ad ejus posirtionem hominem poni recipîatP Sic tamen ostendi poterunt suprapositas consequentise hoc niodo: si omnis homo est lapis, yera est ahnul etiqwidam lapis est homo; quod si verse sunt: omnis homo est lapis, et quidam lapis est homo, contingît necessario verain ^ esse: quidam lapis est lapis. Hsec est enim forma inferentise tertii modi primas figurée. Unde et sic per extremomm conjunctionem infer* tur: si onmis homo est lapis, quidam lapis est lapis. Sic quoque secunda convincitiir vera: si Socrates est branellus, yera est simul et brunellus est Socrates. Ex bis autem duabus necessario consequitur: Socmfej est Socrûtes, ex qua etiam infertur Socrates est homo. Coojunctis itaque extremitatibu» coneiuditur: si Sacrâtes est brunellus, Socrates est homo.
Huic tamen extremorum coojunctionî nonnulli resistere conantur ex medii termini dissimilitudine. Ait enim in Hypotbetiois suis Boetbius ^, cimd nnmemm mediarum. hypotheticarum inqnireret, eumque nmnero earum qaae ex tribus terminis junguntur cornpararet, ut sunt illœ quae vei ex categorica et hypotbetica vel e conyeTSO connectimtar, nec imam vocâri hypotheticam cui médius terminus dâssimfliter accipîtur, nec extrema par eum connectî.
Dissimiiitudinem vero medîi termini accipiunt', non solum quando dÎYersi termini pDnuntur in medio, yeluti cum ita proponitur.
si est homo, est rationale, si est rationale*, est animal, aut cum *Foi. iSSv» diasimiUter idem enuntîatur hoc modo: si est homo, est rationale, si non est rationcde, non est Deus, rerum etiam quotiens talis prae^ mittitur eniUKlîatio, cujus yeritas rerum babitudines perimit, ex quibus posterioreft consequentiœ vim suaa consecutionis custodiunt; veluti eum talem propositain consequentiam: si omne animal est homo, quoddam animal non est homo, per médium ostendi viderint in valida argumentatione, non nisi ex dissimilitudine isia resistere possînt.
Est autem bujusmodi argumentatio: si omne animal est homo, omnis asinus est homo; unde^t omnis usinas est animal, et ita quoddam animal est asinus; quare et quoddam animal non est homo. In bac autem argumentatione ultimae inter opposita consequentiœ nonnulli ex * Veram supplevimus. — * Boeth. de syllog. hypoth., pag. 611. — ' Cod. accipiantar.
356 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
dissimilitudine contradicunt. Dicunt enim hominem, qui unuserat de mediisterminis, dissimiliter accipi, cum videlicetprius ut cohœrens asino, ac postea ut oppositum eidem aocipitur. Nam cum prima enuntiatio: omne animal est homo, homini animai universaiiter sup- poneret, utique et sub homine asiniun qui unum est de animaiibuB collegit, in quo eorum omnem oppositionem removet. Destructa autem oppositione eorum, consequentia ultima quae ex sola oppo- sitione vim habebat, falsa relinquitur. Sic quoque et ex dissimilitudine medii termini illi quoque superiori ai^mentationi quse ostendebat: si Sacrâtes est brunellus. Sacrâtes est hama, per denegationem ultimae consequentiae quae ait: ri Sacrâtes est Sacrâtes, Sacrâtes est hamo, resistere laborant. Aiunt enim istam consequentiam non aliunde veram videri, nisi ex eo quod Socrates hominis inferius fuerit. Uium autem hominis inferius esse non jam recipiunt, ubi in prsemissa enuntiatione branellus qui hominem expeilit, conjunctus Sacrati iuerat, imo asinus^ per brunellum qui ei copulatur; neque enim jam ipsum aliud a brunello esse nullo modo aiunt. Sed hi nimirum qui in^ preemissa enuntiatione ex Sacrate cui branellus copulabitur, hominem sequi non concedunt, profecto nec ex brunello, postquam Socrates conjungitur, asinum inferri debent concedere. Ubi enim Socrates qui homo est conjungitur, non remanet inferius asini. Si quis itaque sic proposuerit: si Sacrâtes est branellus, quidam hama est branellus; si quidam hamo est branellus, quidam hama est asinus, non recipietur secunda consequentia, cum branellus inferius asini non remaneat. Sed nec similiter prima, cum jam Sacratem, ubi branellus suppo- nitur, hamini necesse sit opponi. Sed sunt plerique qui primae argu- mentationis consequentisD obviandum non censeant propter iUam terminorum enuntiationem. Neque enim resistendum in hujusmodi argumentationibus dicunt, nisi ex dissimilitudine medii termini. Médius autem nondimi existit, una tantum consequentia proposita. Ut enim médius intercédât terminus, oportet ipsum et in prima consequentia subsequi, et in secunda antecedere; priori vero con- * Cod. asini. — * In supplevimus.
PARS TERTIA, TOPICA. 357 sequentiae contradicere non audent, eo quod compeUantur oonfiteri falsas eas quoque qtue ex falsis propositionibus vere. texuntur; veluti îsta: si omnis homa est margarita, omnis komo est lapis; neque enim jam margarita, hominem prorsus continens, species lapidis remanet.
Sed priores consequentias ex uUa terminonim enuntiatione non dénient, quae modo illam aigumentationem absolvunt quae Aristo^ telicam auctoritatem oppiignat, ubi in tractatu oppositorum^: « Sanis, inquit, omnibus ^sanitas quidem erit, ianguor vero non erit. » Est autem talis ai^mentatio quœ potius ostendat, si omne animal sit sanum, ianguorem esse; quod plane Aristoteles contradicit, qui, si omne animal sanum sit, languorem non esse confirmât. Est autem hujusmodi ai^umentatio: 5i Qmne animal est sanum, omne languidum est sanum, a toto. Animal namque etiam languentia continet. Quod si omne languidum est sanum, omne languidum est animal; unde et quoddam animal est languidum, unde et Ianguor in quodam animali consistit, et ita Ianguor est. Itaque per médium ostensum est quod, si omne animal est sanum, Ianguor est. Quse quidem argumentatio cassari non dicitur nisi in priori consequentia. Sed primam quidem consequentiam pro eo contradicunt quod prima ejus positio quasi concessa prœmittatur; cujus veritatis concessio jam omnino perimit continentiam languidi in animali; ubi enim animal sano prorsus supponi conceditùr, nullum continere languidum annuitur. Tune itaque terminorum enuntiationem unius quoque per se positœ consequentiœ inferentiam perimere dicunt, cujus habitudinis vim enuntiationis veritas aufert, cum subcontinua conditio apponitur, id est cum id quod jam concessum fiierat conjungit. Cum autem non solum continuativa est nec quicquam concessionis requiritur, sed sola conditionis copulatio attenditur, id quod nec verum est nec concessum, consecutionem impedire non dicunt. Sed vim^ majorem inde adversus enuntiationem secundae vel tertiae' consequentîae quam adversus enuntiationem primœ habeat primae partis enuntiatio, cum videlicet nec vera sit nec concessa; sicut in supe- * Arislot. Categ., edil. Buhle. tom. I, pag. 5i5. — * Cod. onom. — • Cod. totœ.
358 PETRI ABiELARDI DIALECTICA.
rioribus argumentationifaus « ubi rel ex omne animal est komo, qaoddam animal non est bomo, vei e% Secrates est braneUas, Sêcrates est home extrafaebatur, non ex prlmts quidem propositionibus ut ex coacesais argumentari indpîmus, nec ullam eamm cimcessionem requirimus, aed sub oonditione solam, si hoc est, iilud esse pro- ponimus. Que quidem conditioms copulatio aeque et in veris et in falsis enuntiatiooibus consistit. Nullaitaque eocfaibetur^ ratio ut prions eauntiatio partis magis sequentes quam priores consequentias oppugnare vaieat, si sequaliter ejus veritas adversa utriosque fuerit. Sed nec pro enuntiatione quacumque impediri potest quiecumque consequentia vera consîstit. Quod enim sempitemum est^ ac neces- sarium, nuUo potest impediri casu; nec propter enuntiare, ut Aristoteies meminit^, erit aliqnid aut non erit. EnùntiatioDe ergo resistendum non est, sed si forte enuntiationis \ aiioquin per oppositam enuntiationem qnamlibet possemus impedire veritatem, qui sic^ quidlibet vel esse vel non esse enuntiare. Si ei^ sola enun- tiationis veritas impediat, nuUa autem vera enuntiatio sic^ pnemissa consecutionem' ^ posteriornm hypotheticarum impediat, profecto inique calimittîantur ex verîtate praemisss enunttationi& consequen- tias posteriores; nam quse pranittnntur coasequentÛD, vere^ quidem conceduntur ab ipsis, velutî ifla qniae ait: si omne auimal est komo, omnis asinûs est home, et jî Socrates est brakelhs, Aojro ^ est Socraies. Sed earum veritas aiiarum veritsÉem nuUo modo impedit. Neque enim verum vero potest e^se impedîmento. Non itaque ex vwitata iliius praemiss» enuntiationis oalumniari opotiuit posteriores coi^ sequentias. Sunt autem eit qui singulas recipiunt consequentias, sed extremorum con^unctionem non admittunt^ propter dissimiiitu- dinem enuntiationis medii tennûii; cumque talis inducstur reguh: si aiiquid infert aliud quod inferat aiiud, primum inferens inferre ul* ' Cod. exhibet. — ' Cod. non est — ' Arifllot. de Interpret, p. 5%, — * Locus pertur- batus. Aut hic aiiquid deest, quod nobis non succurrit, &ui sed si forte enantiatioms de- iendum est. — * &)d. sit — * Cod. sit. — ' Ck)d. consecutione. — * û>d. hranellas: sed cf. supra.
PARS TERTIA, TOPICA. 359 timum t id subintelligendum et determinandum esse dijudicant, ter- nûms eodem modo aooeptis, non sciHcet dissimiliter enuntiatis. Sed si b^ec suppieatur determinatio, nuUis ampiius mediis bypotheticis régula poterit aptari, cum id scilioet quod in detcrminatione appo- ^nitur èx inferentiis mediarum vel medioram terminoiiun "^ enun^ *Foi. iser». tiationibus perpendi non possit. Sed nec uila poteat dici dissimili* tudo enuntiatîonis medii termini in supradictis, cum médiat semper propositiones Yocesque earum in eadem sempisr signifioatione, cum interceduat médis, accipiontur...[In reliqnis, de tribiis ultiniis regtilis accarate dispatatur; quod ad sextam et octavam attinet, doDoiiâtnitiir: peren^plQ tut poaîto consfqotiiti non p#iii aot dmrui «atecedem, niit contradio toriae sint, nec contrarie tantum, antecedentis et consequentis proposîtionea. ] [Cf. Boeth. de differ. Topic, pag. 865. — i® De maximftnim propositionum natura et a catego- ricia et hy^tlietMas propèsitîonilnis diferentia. 99 Vim inferentùe in antecedenti propôsitione consiatere» nec e re ipaa et specie vel genwe i aed ex unius propoaitionia ad alteram relatione pendere. 3* Omnes maximas propositionea esse consequentiaa multiplices^ utpote quœ multarum hypo^eticamm et categoricamm aensus contineant. 4® Multipiicitatem îatam e vi rdativorum pronomi^vm maiûfivMain fisse; undiQ de pronominvm relativonun in maxiinta propoaitionibaa loco et vi agitur. b^ De generis ad species suas relatione in maximia propoaitionibus. 6^ Non necessario in maximis propositionibus antecedens particulariter, consequens antem universaliter accipi. 7* Af aximaa propositioiMs non aoium in conjunotione aed etiam in di^unctione adhiberi, enna- demqne locam in disjonctione ac in conjunctione uaorpaii. 8° Quomodoi conaequentiarum par- tibua cum determinatione prolatis, vis infèrent!» in determinatione ipsa consistât, nec ad praedi- cationetn vel remotionem necessario redigatur. Edimns autem qnas snb nam. i, 2, 5, S inclnsimus.]
Nunc autem ad discretionem veritatis ' singularum consequen- tiarum antecedentis et consequentis inferentiis assignatis, maxima- rum^quoque propositionimi proprietates inspiciamus, quibus quidem singularum veritas consequentiarum exprimitur, quœque ultimam et perfectam omnium consecutionum probationem tenent. Ita enim notas cas esse oportet ut nihil notius înveniri valeat^; a nuUo eis fides est adhibenda, sed ipsam potius^ ut Boetbius ait^^ in propria natura sin gerunt. Unde et quicumque eis cçntradicere pr^sumpserit quœ ultimae sunt et perfectae propositiones, nulla poterit ulterius ^ G>d. possit inveniri valeat — ' Cod. poterit ~— ' Cf. de differ. Topic, pag. 865.
560 PÏTRI ABiELARDI DIALECTICA.
cogi ratione, cum id quoque, quod cseteris notius est naturaliter; non admittat^ et quod ad cœterorum perfectam propositionem inventum est; unde eas in Topicis suis Boethius ^ maximas seu universales sive principales aut indemonstrabiles ac per se notas appeliat. Maxim» autem proprie sive universales dictae sunt quantum ad diversarum consequentiarum continentiam. Haec enim quae ait: de quocumque praedicatur species, et genus, omnium illarum consequentiarum aen- sus continet in quibus ad positionem speciei suœ quodlibet genus ponitur; veluti istarum: si est homo, est animal, si est animal, est subs- tantia, si est margarita, est lapis, et aliarum quarumlibet, eumdem inferentise modum secundum eamdem habitudinem habentium. Principales autem ex eo dicuntur quod ex ipsis aliae demonstrantur; indemonstrabiles vero seu per se notœ vocantur, quod ex se ipsis cognoscantur. Quod tali possit descriptione terminari: maxims propositiones illœ dicuntur regulœ, quae, multarum consequentia- rum sensus continentes, communem inferentiae modum secundum vim ejusdem habitudinis demonstrant; veluti ea quam suprapo- ' Fol. 1 58 r\ suimus, qusB communem modum inferentiae * speciei ad genus de- monstrat; quae ^ in multis proponitur consequentiis quarum om- nium sensus ipsa continet tanquam multiplex consequentia; qux quidem multiplicitas posterius apparebit. Nunc autem praemissae difEnitionis singula consideremus, a quibus scilicet enuntiatîonibus differentiam facîant.
Cum itaque diximus eas'consecutionis sensum habere, categoricas enuntiationes exclusimus. Sunt enim quidam qui inter maximas propositiones recipiant quasdam categoricarum enuntiationum ré- gulas, ut sunt illae quae multarum categoricarum sensum secundum eamdem terminorum habitudinem demonstrant, veluti istœ: omne genus praedicatur de qualibet sua specie, vel nullum oppositum praedicatur de suo opposito. Quas quidem inde maximas non esse apparet, quod locum differentiam non habeant, sine quo maximam propositionem non posse consistere Boethius docuit ', sicut nec homo ' Boeth. de differ. Topic, pag. SSg.— * Cod. qui — • Cf. de differ. Topic, pag. 865.
PARS TERTIA, TOPICA. 561 praeter rationaiitatem ^ quse est ipsius differentia. Quod vero dictum est multarum consequentiarum sensus contineri in maxima propo- sitione^ ejusque multiplicitas ostenditur, una ^ exciuduntur hypo- theticœ; quae sciiicet unam consecutionem exprîmunt, ut ista: si est homoj est anima/. Quod vero dictum esteas demonstrare commùnem infereUtise moduiii secundum vim ejusdem habitudinis, exciuduntur quaedam hypotheticœ regul», utsunt iliae quae complexiones perfectas syllogismorum demonstrant; quse ex nuUius rei habitudine, ut su- perius jamdiu ostensum est, vim suae consecuiionis recipiunt, cum videlicet asqiie in quibusiibet rébus eorum complexio vera consistât. Sunt autem hse: si aliquid praedicatur de aliquo universaliter et aliud subjicitur subjécto universaliter, idem quoque subjicitur praedi- cato; ut et aliae hujusmodi, sive categoricorum complexiones sive hy- potheticorum demonstrent, veluti ista: si aliquid inférât^ aliud, et ex illato aliud inferatur, primum inferens infert ultimum. Sunt quoque et aliae regulae quae non syllogismorum complexiones, sed simplicium consequentiarum sensus continent, nectamen maximae propositiones debent dici, cum locum differentiam non babeant; ut sunt omnes illae quae reruâi habitudines sub conditione praemittunt inferentiae illius habitudinis; veiuti cum dicimus: si aliquid est species alte- rius, ipsum positum ponit alterum; veluti si homo est species ani- malis, tune si est homo, est animal; aut cum ita proponimus: si aliquid praedicatur de altero universaliter, iunc si aliud praedicatur de praedicato universaliter, et de subjécto, hoc modo: si omnis homo est animal, tanc si omne animal est animatam, omnis homo est animatus; aut cum ita enuntiamus: si aliquid infert aliud, quicquid infert antécedens, et consequens, hoc modo: si quia est homo, est animal, tune si quia est risibile, est homo, et quia risibile, est ani- mai Quas quidem tamen maximas propositiones non esse apparet, quia commùnem modum inferentiae secundum vim ejusdem habi- tudinis rerum non ostendunt, quamvis tamen quidam locos differen- ' tias bis as&ignent. Volunt enim in tota enuntiatione vim inferentiae DIALECTIGA. 46 5i82 PETAI ABJ:LARDI DIALECTICA.
iiUus bahitodrâis accxpere^ $ecundum quam cooaequeQtes hypothc- :ûfiftSYeiraa considérant Quae quidem habitude in.praemi&M prqpo»* ùone mo»3tratur; veluti cum dicimui»: si homo est species animalis, iunc si est homo, est animais aatecedens proposîtk) illam rerum ha* bitudinem decoonsteat ^ecundum modum cujus in&rentiae sequens bypothetica disponitur, inter speciem scilicet et geiiiis. Ideocpe m^ ilia t(xta consequentia eumdem ioicum differeatiam aasignare voitini qui in sequejQti hypotluetica attenditur. Sed falao; neque enim spe- ciei proprietas » quœ în aliquo prsecedentium terminoruminsit^ ope- ratur ad hoc, ut ex categorica praemissa posteriuB hypotbetica infe- ratur. ^que enim et de his rébus complexio iila vera est, quanim nuUa alAeriua species^ vel genus esise poteat. Si enim dicatur: à homo est species hpidis, tanc si est home, etst lapis, htec conse- quentia nihilominua vera est quam suprapoûta. Quia ei^o hujus- modi compiexio in omnibus aequaliter tenainis vera consiatit, cujus^ cumque scilicet habitudinis sint, patet in ea speciei vel generîs proprietatem. vim injere^tise non tmere, quîppe cum ad consecu* tionem hypotheticse ad categoricam ntilia vel speciei vel generis operetur proprietas» sed ad veritatem quidem sequenlis hypotheticce. 3ive enim homo sit species lapidis sive oppositiun > non minus iUa tota consequentia quœ inter categoricam et hypotheticam pro- ponitur, vera est, ut ex bomine patet et iapide. Sed ai quidc» hominem lapidU speciem ease continge^et, tune sequentem' conse- quentiam qim ait: si est homo, est lapis ^ ex tiatura spediei oporteret concedi; quod quidem e^ eo patet quia quicumque terminus ante* cedat lapidem, non fit inf<arentia vera. Ad conseque&tem itaïque hy*- potheticam speciei natura videtur operari; non ad totam» qus ex categorica et bypothetica cox\jui]^itur. AmpUus cum in anteoedenti, in quo locum, id est vim iMecentis», oport^ esse^ «aque de spede ipsa ac génère agatui:, cum ita proponitur; ^ est homo, est specii» animalis, etc., non magis species in iaferentia^ vim habere vide* tur quam genus. Si vero vis in specie potâua atteadatur, eo quod PARS TERTIA, TOPICA. 565 q>eeiei vocabulum prsedicatur, et si ita dicatur: si lapis est gênas hominis etc., vis inferentice in generis esse dicetur; qaodtameB nul* lus dicit, prapter consequentis hypotheticse dispositiohem, secun- dum quant locum in tota considérant hypothetica. Sed neque res quœ genus est vei spedes, ut dictmn est,, quippe saepe ibi non po- fiitur, vim habet^, sed boc quod aliquid ait genus vel species alterius, quod praecedens dicit propositio. Unde cnm ex eo soium quod dicit ^ antecedens propositionum categorica, vb în&rentiœ ad hypothetieam consequentem consistât, id soium quod ipsa dicit locum oportet nominari, secnndum id scilicet quod ipsum necessario exigit, ut videlicet ab antecedenti assignetur; qno posito, conséquent necesse est poni, veiut bypotheticam sequentèm.
Patet inspuper et ex assumptione qnoque maximas propositionis supradietam regulain maximam propositionem non esse. Gum enim ex loco diffE»*entia et maxima ejus propositione quorumlibet infe* rentiam termtnorum ex^rahere volumus, prius ipsim difiBerentiœ habitudinem ad rem quam inferre voiumus, consideramus; utque eam in rdbus ipsis cognoverimuis, modum quoque inferentiae earum eogitamus; quamdam^ inde maximam propositionem designamus, ac aecundum banc statim consequentiam de propositis rebtis corn- ponimus; quam quidem cum ex loci difierentise kabîtudine et maxima propositione confirmare volumus, assumimus^t assignamus in rébus ipsis iaferentiœ babitudinem, ac demum propositam con- cludimus consequentiam; veiuti cum de homine ad animai con- sequentiam constituere volumus, prius ejus habitudmem ad animal consideramus, et cumspeciem esse yiderimus, spedei ad genus communem inferentie^ modum excogitamus; quem maxima propo- sitione sic exprimimus: de quocumque prasdicatur species, et ge- nus; ac deinde talcm de propositis rébus consequentiam disponiinus: M est homo, est animal; de qua si quis dubitayerit, eam per habitu- dinis asscgnationem et maximam propositionem^, quam jam conces- 564 PETRI AB^LARDI DIALECTICA.
serit^ probamus, sic assumentes; sed homo est species animaliSf quare vera est consequentia illa: si est homo, est animal.
Fol. 160 r*. Non ' est autèm praetereundum quod saepe consequentiarum partes cum determinationibus proferuDtur, in quibus quidem de- terminationibus vis inf erentiœ consistit, veluti cum dicitur: si ego video hominem, ego video animal. Video namquô per hominem sive animal determinatur; in homine autem, quod in determinatione ponitur, vis inferentiae consistit, secundum babitudineni: quam ad animal tenet, quod in illa determinatione intelligitur, ut etiam sit a specie locus, talisque maxima propositio inducatiu*: si aliqtiis videt speciem, et genus; unde homo species est animalis, quare si ego, video hominem, et animal. Haec autem maxima propositio dici potest propositio, quœ omnium specialiuih ac generaliutn terminorum consecutionem secundum appositi verbi determinationem ostendit, ubi vero sensus muîari non débet, sicut nec ubi substantivum po- nitur verbum quod nuUam recipit determinationem, veluti hoc loco: si est homOy est animal. Cum enim hoc loco talis inducitur maxi- ma propositio: de quocumque praedicatur species, et genus, prœdU carî tantum pro essè accipitur, ac si videlicet dîcetemus:quicquide$t species, est genus ipsius. Nec^ secundum verbi significationem exten- duntur maximœ propositiones, sed secundum comprehensionein in- ferentioe omnium terminorum ejusdem habitudinis. Sunt autem qui vim inferentise non solum in determinatione hic pensent, verum etiam inter prœdicata, in praedicatls quidem ipsas quoque determi- nationes concludentes. Cum enim dicitur: si ego video hominem, ego video animal, videre hominem quasi unum praedicatum, et videre animal quasi aliud accipiunt, ut hic quoque possint aptare regulam: de quocumque prœdicatur species, et genus. Unde videre species, ad videre animal; quare si videre hominem convenit mihi, ac videre animal. Nec nos quidem^et id dénegamus et ita posse vim inferenti» deliberari; sed prius videtinr accipi in sola determinatione quae prae- cipue videtur vim habere.
' Cod. hœ.
PARS TERTIA, TOPICA. 565