E tus fancti de Filio eft duo confiderare, fcilicet articulico-]., «1 gnitionem, & eiufdem cogniti profeffionem, In primo d orta eft differentia.In fecundo córroueríia.Cogniuoau- | (rem huius articuli fündamentum habetá fcriptura, pur fectum vel inctementumáà ratione, fed cóferuationemà reuclatione.In Scripture au&orirate,Graci & Latini coueniunt,qua dicit Spiritum fan&tü effe Filij,& mittià F r lio:fcd in ratione & reuelatione differunt.In ratione i» | dem intelligendi.Nam cum Scriptura dicar, Spiritá fan! &um procedere, Graci ad intelligendum vfi (untalio epi duod mo.cO: ———— HERREN Rid £c t Rn OE B Art. I ab vno in alium,& dicatur motus caufalis vnius exalio, | "to habendum erat, periculum erat ducere in dubium, Gizci intellexerunt proceflionem primo modo, ab vno| 1|& ficpatet quod friuolz funt corum accufationes.. Ad inalium. Latini vero fecundo modo, & in hoc mcelius| ^|rationesautem, intelle&is, quz dicta funt, facile eft re- —À inrellexerüt Latini quam Greci,quia comparauetüt prolire fed | ce/lionem aternam proceffioni magis fpirituali, & 1deo ertefle/ magis fimili comparauerunt,&fic melius. Similiter.Scriaufquam- ptura dicit, S iri Íanctum per (ior ain procedere. Sed cum duplex fit fpiratio, fcilicet flatus exterioris, & amoris interioris:Graci comparant Spiritü fpirationi flatus exterioris: fed Latini fpirationi interioris amoris: & ideo Latini melius,quia fpiritualiori & fimiliori fimi- Neqge— lirudiniaptauerunr.Similiter cum Scriptura dicar, Spiriboc d tum fan&tum procedere vt nexum,& communionem: & WU* — duplexpollit effe nexus,vel (icut medium iungens alteri, velficut extremum in quo coniunguntur: Graci comparauerunt primo medo,Latini fecundo modo:& ideo fpiritualieri & (imiliori, quia ille nexus magis haber fimili-[tudinem perfona: quia ergo differentiam habuerunt in ratione, & Latini fpiritualius,& conuenientius comparaueruntzideo ex ratione fua funt eleuati, & per hoc ad intelligentiam Scripturz difpofiti, & idep manifefta reuclatione edocti funt de S piritus fancti proceffione. Graci vero:quia fimilitudines differentes, & minus proprias aprabant: ideo fünt fua ratione depreffi, & non valentes intelligere fpiritum à verbo procedere, necin alium ab zterno procedere, artauerunt fcripturam ad intelligendum de procetfione temporali, & ideo fibi viam reuelationis clauferunt. Hac eft ergo ratio diuetfitatis in huius articuli cognitione. Controuerfia vero venit ex huius articuli profeffione. Profeffio vero articuli venit ab Ecclefia Latinorum ex triplici caufa, videlicet ex fidei veritate, expeticuli neceffitate, ex Ecclefíz auctoritate. Fides di-Gabat hoc, & periculi neceffitas imminebat, ne forte ali- C quihoc negarent:in quod pM Graci, & Ecclefiz auctoritas aderat: & ideoTine mora exprimi debebat, Negatio vero huius articuli venit ex triplici |£ caufa, fcilicet ex ignorantía,ex füperbia,& pertinacia. Ex ignorantia, quia nec fcripturam intellexerunt, nec habuerunt cógruam rationem,nec apertam reuelationem. Exíuperbia, quia cum reputarent fe fciolos, & vocati nonfucrunt,noluerunt profiteri, quod non erat per eos inuentum. Ex pertinacia, ne conuincerentur,G irrationabiliter moueri viderentur, inuenerunt pro fe rationes contra veritapem: & ideo fuam fententiam defendere aui funt, & auctoritati Ecclefiz Romanz obuiare,& id- k eofadii func haeretici: quia negát fidei veritatem:& fchimatici,quia recefferüt ab Ecclefiz vnitate. Sed quia mos efthareticorum, & fchifmaticorum,cum fe non poffunt rationibus communire, adueríam partem accufare:ideo nosaccufang,& redarguunt tanquam curiofos, Mara excommunicatos, & (chifmaticos. Curiofos, quia fine huiusarticuli profeffione falus erat. Quare ergo intto- | miferuntfe Latini hoc perquirere, quod non fuit necel-|. farium? Sedadhoc patet refponíio, opportunum fuit propter periculum quod ipti inciderunt. Similiter dicunt nosexcommunicatos,quia Symbola corrumpimus in quibus per fancos Patres fub excommunicationis pena hocerat prohibitum. Etad hoc patet refponfio perprzdicta, quia non corrumpimus: fed perficimus: necfententia lata eft contra perficientes, fed contra corrumpentes, Vel poteft dici ficut dicit Anfelmus quod nouum edidimus, quod quidem facere potuimus: quia |, RomanaEcclefia plenitudinem poteftatis 4 Petro Apoftolorum principe acceperat, in quam nulla Patrum (ententia, nec interdictum ponere, nec artare potuit, nec ci prziudicare, necligare eam ad aliquid. Similiter dicunt nosfchifmaticos, quia nobis incipit diuifto. Cum enim hoc vellemusafferere, noluimus eos vocare. Ecad C Àtcva. tiones Gre . COT.
n], lb. de groceff Sit, fan. tQ 3.
cn laboriofüm propter diftantiam, eracinfructuo» C |buslignis ex quibus procederet vna flamma.
D ( |antiquos Grzcorum, quorum Magifter adducit aucto- E bat. Sed haretici mulra que erant di gig fidei noftrz, v [fua importunitate compulerunt explicare, & fic patet hocrefponderi poteft pro Latinis, quod eos vocarenon |, tameneft omnimoda fimilitudo quantum ad modum Itopportnum, quia Ecclefia fineeishoc poterat, & |, emanándi,& fic patetillud.
m propter infipientiam, quia iam nonerat in Gracis i dum quod non eft inita parte ei affentiendum, ficut | rat. Erat nihilominus periculofum, quiaquod 2 cet» fpondere. | I. Ap illüd ergo quod obiicitur, quod proceffio eft s, 14 ab vno inalium,dicendum quod verum eft de proceffio- Rationes nelocali, ícd non eft verum de proceffione caufáli, ficut | pro parte infra melius patebit:cum procedere in alium fic duplici- jnegatioa. ter, aut quia in alium iendit ficuc obiectum, & fic Spiritus fanctus eftamor, quo Filius amat Patrem, ficut econuerfo. Siautem dicatur fic procedere in aliquem, vt ab co recipiatur, omnino ftultus eft intelleCtus.Eft enim diicerequod amor, qui eftSpiritus (an&us, oriaturà Patre & fubfiftatin Filio, ficucriuus oritur fonte, & requie-Ícitinlacu profundo. | ;. Àp illud quod obiicitur defpiratione, quod pracedit verbum, dicendum quod verü eft de exteriori verbo, & nondeinteriori: & ideo non eft fimile.
s. Áp illud quodobiicitur de nexu,dicendum quod nexus non habet rationem medii: fed ration tertii,quáquam aliqui voluerunt dicere quod locum tenet & medii,& tertii: & voluerunt ifti füftinere opinionem Grecorum, & Latinorum:& diftinguunt duplicem modum rocedendi fcilicet in alium, & fic procedit à Patre, | velab alio,&fic procedit à Patre & Filio. Sed iftud eft exufflandum hodie:quíia non habet intelle&um fanum, immo omnino eodem modo proceditab vtroque,& tamen vtriufque nexus eft,ficuctpeniturexemplü de duo- 4. Àp illud quod obiicitur quod ab altero fufhcienter, ergo, &c. dicendum quod iftud verum effet, fi effent diuería pU piaSpiritus fandi, quod non eft verum, ficut intra patebit. Vnde ficut non valet hoc argumenrum: Dater creat, & Filius fimiliter, & Pater eft fufficiens in creando: ergo filius fuperfluit, quia funt vnum principium in creando: fimiliter jolusidim eftin ptopofito.
$. An illud quodobiicitur quod non reperitur in Scriptura, dicendum quod fi verba non reperiantur, re- $^ i Vw argum cna petitur tamen fenfus, ficut in obiiciendo monftratum|. 9...eft. Tamen argumentum non valet: Non repetitur in Jiu; robo. Scriptura, ergo noneft verum, quia Scripture mos eft, ris. quzdam tacere propterinfinuandam humilitatem:vnde Dominus volens nos erudire ad humilitatem, omne quod fuum eft Patri attribuit, ficutin Ioanne: Mea do-|1o. ». &rina non eft mea. Similiter dicitur: Qui à Patre proce-|Io. 15.4 ditloquens deS p fancto,& tamen ipfe fübiungit,o-| Ioem6. b mnia quz l'ater habet mea funt: & ideo argumentum non valet.
6. Apillud quodobiicitur de Conciliis, dicendum g necin Conciliis illisfunt omnia inftituta,qua (pectant ad mores: necetiam omnia dicta, qux ad tidem pettinent, ficut in Symbolo quod cantatur in Miffa, nihil diciturde defcenfüad inferos. Sed nunquam latuit fan-&tos Patres — Spiritus fancti áFilio:&fi non latuit, quare non dixerunt? Credo quod non latuit, ficut per Quafi. faa.
Tritü heteticorü ritatem inlittera: fed tamen non fuit expreffum, quia noneratopus. Nullusenim negabat, nec negare voleillud.
1.2. À D illud quodobiicitur deaudoritate Diony- (i, & Gregorii, dicendum quod non eft omnimoda fimilitudo, fed maior diffimilitudo. Attenditur autem fi- e militudo, ín hoc fcilicer quantum ad plenitudinem diim fontalitatis inPatre,&in diuifione períonartim emananuum ab eo, & in receptione influentiz iti creatura, hon Refp. ad Auctori- 3. 4. Ap illud quod obiicitur de Damafceno dicenenim I mund CEDE DEC C Cm n n RR RA e on fit * ME. ^ 5 S. MJ [ ilio: qia Graci no it fed dicit, non dicimusa| |'? Pr fan£Pus procedit à Patre ey Filie,inquewtuy, f bant: "n ncon tebantur, néctamen nega- DU Ih fecundigate voluntatis, que yna eft i xa i ocorum maledicta Progenies addidit aq — Patre e Filio fhirantibu. " ji cmentiam, & dicit quod non ptocedir à Fi- | io nifi temporaliter; & id R * S P. adarg. Dicendum quod Spiritus finGus pro. " tum fünt vnumin tate voluntatis. Vna autem eftinPatre & Filio imei RU " En QVZESTIO IL Ts Pater - Filius funt vna fubftantia, Sj crgo eftineis PE -T votuntatis fecunditas, vna eft fi itasine; 4n Spiritus (antlus à TY: -85, vna eit fecunditas in eis, Vo]un;. P eos 4 ib e, Filie t4iquam ab yno Us autem fecunditas eft in Patre, & Filio » quia ded pio, vc cin 4 duobwe Deus 1mproceffibilis. Sicut enim fuperius dicum fuirdc | E preceaat,: ii perfonarum,& infra melius patebit cum agetur 59 dlexander Alenfs y p.450. Messbro y a. | a inaícibilitate quidem eft in Patre auod prigsi,. loj.
Theme d. T primum & principium funt idem,& ratio primitaris Tem Huricus in umma ert 54.4.7 [ett ratio principiandi,fiue fecüditatis.Quoniam ergoPa- lanoà * I Seotuu 1. Sent.d.ti. 3. 1. | téerprior eft in omni emanationc, fcilicet proceffione & mitas, | Epid. Rom.Sentdif pag — generatione, quia nec generatur,nec procedit, hinceftg Ts. | | Rucherdsi (Sent. diff. 1.2. do eft principium. j ilius pri f | p d j. vtroque modo eft principium. Cuia vero Filius prior eít P^ ae | sanas 1 Sent.dif. A.0.3,— emanationce proceffionis,non generationis,quia genera- "f Franct(cus de Mayr. Sent dofd Vs ur, Rue rs iacu loan. Bacconx.Set. diit 4. tur, tamen eft infpirabilis, hinc eft, quod eft rincipium | Thom. 4rg.A Sent. dfe 1.3.1.arl. fpirandi, nongenerádi. Quia vero Spiritus fanus neu-Greg. Artm.t. Sent difo.ia q. 1. |] j|tromodofe haber, neutro modo eft principium. Inde Mar filme Unpmem. 1. Sent. dif). Ay. avt. 3, eftergo, quod quamuis Spiritus fanctusá duobus pro-Gabr. Biet. 1. Sent. dif. v1.4.1. cedat, quia tamen procedit non vt funt differentes, fed - n vt eft in eis vna fecunditas volunratis, patet quod Spi-| E. iritus fa |. |. » Fundamé TrumSpiritus (an&tus P rocedatà Patre & Filio I|. [ritus fan&us procedit ab eisinquantum fünt vnum.. ra. quantum funt vnum, aut inquantum differentes.
4"ficepif. Ec quodinquantum vnum videtur per Anfelmuminlib.|c| |. *- Ap illud quod obiicitur quod principaliter proce-(ore Una ge proceffioneSpiritusfan&ti. Nullus intellectus capit dit à Patre, dicendum quod principaliter poteft dici duc0...Spiritum fan&um effe Patris & Filii fecundum quod al- pliciter,aut relpectu fecundarii, & iu quie wor: tet eft Dater, alter Filius: fed fecundum quod vterqueeft| | | prioris & pofterioris, & fic ponit diuerfitatem, & 4. idem Deus. 32s modo non accipitur hic. Alio modo vt pd; 11 £M ratione oftenditur fic;V nitaseffe&useftab v-| cit quandam auctoritatem, pn id ISME xni nitate actus:& vnitas a&usab vnitate potentiz, vel (üb- r lilium. Vnde Hia iussu 6 ann: P um P d iectisergo cum vna fit producta à Patre & Filio; ergo per wa Pr LE unt vnum,& fic intellig Itur,& pervnam potentiam: ergo ] |; E es san Sora us:? 2 Ap illud quod obiicitur quod edd: Ir*x quod eftà duobus inquantum duo,aut eft in- pluribus, &c. dicédum quod ratio nexus x » si fafficienterà quolibet;aut ab altero fupertlue: fed en &ionc, & tenditfiue procedit. in vniratem. id 4 tus fanctus à nulla perfona eft infufficiéter,necfuperflue,| |timaa & com pletiua ratio eft vnitas. Licet ergo uum quia neutrum conuenit natur perfe&z:ergo,&c. duorum & à duobus,fi eft perfectus De:: 5 Irzx quod eftà duobus inquantum duo, eft compo-| [quantum funt vnum,poninquantum funt plut: ui fitum,fi fubftantialiter eftab illis:quiaà duobus inquan-| D] s. Ap illud quod obiücicur quod ab vnitate: i | [tum duoprocedit vnum, & ita oportet qued illud vnum| | | Gi eftvnitasa&tus, & 4 pluralitate pluralitas, m habeat differentiam: fed Spiritus fan&us non eft com- quod iftud non habet inftantiam fecundum mo -pofitus:ergo, &c. | loquendi,quiafi duo funt termini copulati seal IreM nihil vnum procedit à duobus fimilibus ín na-| |ratus debet ci reddi:fed fecundum rem a é tura inquantum duo, nifi alter fit ficut principium adti-| [eft quia fubiectum dicitur dupliciter, » E.: in uum,alter fieut principium paffiuum:fiue alter, vt pater,| |mo, autnon primo, & illud verum eft de fubic s 5 n alter,vt mater: fed hoc non eft in diuinis:ergo,&c. & primo,non de alio:& fic aceipiendo 3 fries e » 1. CoN TR A:Qui procedita duobus ita quodab| |poníünt vnum principium, feu primum fubie nn | vno rincipalius quam ab alio, procedit inquantum rationis, quia non sn fecüdum quod Pater i funt dose Spiritus fanctus principaliter procedit a Pa- fed fecundum quod in cis eft vna ssi be s iedeTrin. |tre,ficut dicit Auguftinus & habeturinfequentiDiftind.| | &itainquantum vnum. Vel aliter dicendü n. dés (17.194. ergo, &c..|- [|quideadtu, vt eftaGus, vel origo,&de actu us d -zl ITEM quiprocedit dduobus inquantum funt di-| | |Si loquamur de actu vceft accidés, de nece peril ftin&ti,procedità duobus in quantum funt duo:fed ne-| | ratur ad numerum fübiecti,quía non eft iori FUE xus non eft nifi diftin&torum: ergo qui procedit vtnexus,|E | in duobus fubiedis. Si autem loquamur ea: d proceditab eis, vcá diftinQtis,& ita vt à differentibus. &us vel origo, fic comparatur ad d E: ign 3. IT E M ab vnitatefübiecti eft vnitas actus: fed Pa- pium,& fic non numeratur ad numerum f le um ter & Filius fant duo: ergo fpirant duplici fpiratione:er-| |dum quod fubie&um,fed (ecundum quo ed í ofpiratur Spiritus fan&tus ab eis inquantum funt duo: Quoniam ergo in diuinis fpiratio non cft accidet B: dici &c. | | produdio, vel relatio:ideo fequitur vnitatem fubic ] "p IreM fifpirantSpiritum fan&uminquantumíunt| |ejt principium:qnare Pater & Filius, quamuis duz » | | mud: aut inquancum (unt vnum in fubftantia, aut in perfonz,tamen funt principium vnum,quia per Tagrrit notione,autín perfona.Siinquantü funt vnü in fab(tan- virtutem pirant,ideo actus non numeratur in illis: tia;:ergo cumSpiritus fanctus fit idem in fubftantia,Spiri- fpirant vna fpiratione, quamuis fint duo.
Ad oppocum.
cus fin&tus procedica fe.Si i wn idis funt idem in no- 4. Ap illud quod quaritur vltimo, ". s anm tione, hocnihil eft,quia non ideo fpirant, quiafunt fpi-| |vnumin fubftantia, & cet, dicendum quo arm ratores, fed econuerfo. Nec inquantum funt v^- vnum in fecunditate voluntatis, prout illa hi "di num in períona, quia in perfona tracta eftad notionem per fecunditatem: qua fecu non vniuntur. tas eft ratione primitatis; qua primiras fignificarur p€ | PEEL OAM ARN L Dutnc XIL hocquod eftimproceflibilis.Et hoc eft quod dicit. An-| À pen An plenius » ANE ThAQÍS procedat Spiritus fanciusa | felmus quod Pater & Filius fpirant fecundü quod vterque eft idem Deus; nop fecundum quod Deus fimpliciterfed (ecundum quod Deusin vtroque, hoc eft confiderare voluntatem in perfonis. Si ergo quzras vtrum inquantum vnum in (abftantia. aut notione, aut pe na:dicendum quod refponderi poteft dupliciter, fecundum duas opiniones prius pofitas de potentia generandi quia ipfa potentia generandi non differt à generatione fiue paternitate, niíiin modo loquendi, & ita dicit nocionem,ícilicet perfonalem proprietatem, vc generatio liceralio modo. Similiter ifti dicunt quod fecunditas voluntatis,fiue vis fpiratiua, dicit eádem notioné quam fpiatio,licet alio modo, quia vis fpiratiua dicit vcin ratioge aptitudinis: fed fptratio in ratione actus, & ita fecundum hos inquantum funt vnum notione. Aliidicunt quod ficut potentia ien dicit naturam in [uoens ita cflentiam períonaliter: (ic vis fpiratiua vountatem dicit, vt voluntas eft in perfonis in quibus eft fecunda, & ita Pater & Filius fpirant inquantum vnum in effentia, fiue natura, fiué voluntate, vt dicatur proprius voluntate confiderata in perfonis. Qualiberillarum pofitionum mihi videtur fatis probabilis.
QVOD SPIRITVS SAN.
CTVS PRIVS, VEL PLENIVS NON PROCEDAT A PATRE, quam à Filio: principaliter tamenae proprie procedit à Patre, pif. 7 DISTINCTIO XII.
UP TEM queritur, cum Spiritus (antius á AR Patre procedat a Filioyvtrum prius vel i] magis proce/Jerit a Patre quam 4 Filio: à quod nititur berecticus ofledere,ita dicens: ritus [ancíus à Patre, proce(Tit vtique,aut nato ia»a Lilio,autnonpvato Filo. St-ueroiam nato Filio proce(ity amte natus efd Filius quam proceerit Spiri. Fus f[ancius: prece[Jit eroo natiuitas Fily proce[fioné Spiritusfancti. Siautem proceit à Patre mon genito Filio, ante proce[fit quam Filius genitus fuerit.
Refponfio Auguftini ad id quod primo quarebatur, Ícilicet an pe Patre, quamá Fiio procefferit.
Hà (f buiusmodi quafHonibus magis laboriofis qua cf]uofts re[bondet Auau[linus im 15. libro de Trinitate dicens: In illa [umma Trinitate, que Dews efl interualla temporum nullafunt,per que po[fet oflendi, aut [alter requiri, utrum prius de Patrenatus fit Filius, c poflea de ambebus prace[ferit Spiritus fanéíus. | Nunquid ergo offunus quaere, vtrum tar proce[Jerat de Patre Spivitus fanclus, quando natus efl Filius: an nondum procefferat, e illo nato de ise proce[fit? Non po[fumt ror(us ibiifla queri: ubimililex tempore inchoatur, wt lex. eonfequenti, perficiatur i. tempore. 1deo qui potefl intelligere fene tempore generationem Fils de Patre, intellioat- fme tempore proce(fionemm Spiritus fancli de vtroque», Ecce his verbis abfolutà efl quaflto illa qua querebatur, vtrum prius proce[ferit Spiritus [ancius à patrequam.a Filio, | | Hicagitur de co quod fecundo quarebatur, fcilicet an plenius vel magis proceffericà Patre Cap.16. sm princ. to.
Ibid. infra c Nicenid, fymboli ait; Credimus in Spiritum fancfum, D . Mancfus mitti per filum, c à patreeffe per filtum- Vrsde| mfm.ubr.
Patre yytam 4 Filio. Adquod dicimus, quia (icut non ante procedit 4 Patre quamá Filio, ita mon plenius vel magis procedit à Patre quam a Filio. AugujHtrus tamen in tj. de Trinitate dicit quod Spiritus (anciua principaliter procedit de Patre. Nonfru[fra, inquit, in bac Trinitate non ditur verbum Dei, nir Filius: nec donum Dei, nifi Spiritus fancius, nec dequo genitum efl Verbum, c dequo procedit Spiritus [ancfus principaliter, mft Deus Pater. Ecceaudiflis quia Spiritus Jancfus principaliter cedit 4 Patre ^. Sednete boc turbaret, tpfe continuo exquo fenfu boc dixerit, aperit dicens: Ideo addidi prin-| verpaltter, quia 5» de Filio Spiritus [anéfus procedere veperitur: fed boc quoqueilli Pater dedit, woniam exiflenti,| e nondum babenti. Sed quidquid unigenito verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, vt etiam de illo donum tomomune procederet, e Spiritus [ancius (piritue| effet amborum. Ecceexpofuit spfemet quo modo Spiritus principaliter procedat à Patre non quta prius, vel magi rocedat 4 Patre, quam A Filio; (cd quia cum procedat à Filio,boc ipfum babet Filius à Patre ».
Ex codem feníu etiam dicitur Spiritus fan&tus proprie procederea Patre.
Ex eodem fezfu etiarn dicitur procedere pro, rie de Patre. Vnde Hieronymus T im expofitione catholice fidei, T Te.5. ad oyriliem feribensam qui de Patreproceditproprie ^. Item Spiritusa fancium epift s.. verum Deum inuenimus in criptura, C de patre effe »ás po Ü reprie. Et item: De Patre Filius bv Spiritus fanéius damuesnQ. voprie c? vere de Patreprocedit.. Fese aperte dicit Sptri- n Dew tum [aniTum proprie effe de Patre,C proprieprotedere 4 diii Patre ^». Ouod none]! itaintelligendum,tamqua prius, velplenius àpatreprocedat,quam à Filjo:fed quia boc babet Pater à fe,monab alio "vt deitpfo frt, e procedat Spiri-Hut [apiTus. Filius autemmon a fe,fed à Patre boc babet, vt defeipfo (it e procedat Spiritus fancius.
Ex codem fenfu dicitur S pititus fan&us effe, & mitti à Patre per Filium. | Forteetiam iuxta bancintellicentiam dicitur Spiritu Hilarius ad Deum patrem de Spiritu ancfo, ci Filio lo- is^ quens in12.lbro de Trinitate att: In Spiritu fancfo tuo "P ex teprofecfo, Cr pereum mi[Jo. Item: Ante tempora vnienitus INS eX Ie natus manet,ila qi ex tepereuz Spiritus Jancfus tuus efl: quodetfrfenfu non percipiam, tamen te-| neo cofctentia, 1n fptritualibus enim rin tuis bebes fum. Item in eodem: Conferua bane, ero, fidei mea religionem, vt quod tn regenerattonis yea [yymbolo profe/fus furn,sterobtineam: te patrem (cilicet, ci fitum tuum vna tecum adorem: Spiritum [antium INUPIqUI ex teper vni- (bid.iw fin.
E |£enttum tuum e, promerear.Ecce aperte dicit Spiritum Jancium à patreper Filium Qj mitti e? effe: quod non eft imtelltaendum quafi apatre per filium minórem mittatur vel/it.fed quia expatre e fito efl, e mirtitur ab vutroque;fed boc ipfum babet fils à patre, vt ab tfo fit, c mitlatur Spiritus fancius, Hoc ergo voluit ftonifitare Hilarius diflinéfionem faciens in locutione, vt oflenderet in Patree[fe auctoritatem. Inde efl etiam, quod Veritas oendenspatrem e[fe aucforem proce guffinus in ts. libyo de Trimtate querit: Si de Patre Ea | 1 | Filioproce-| ih "P lob.?.b (bid.e.a6.- loc. s.6 Ditifío, Pripio Pe "iber.cap. oltismo.
dodi n da atl —— naÓ— e ino allugnaneo mtpuaPtim- adam bd, - 8. redis m e Pond Filoprocedit Spiritus fancfus: ( rovedit: Curputas, vifr quia folet ad eum referre etiam quodipftus efl, ficut eo de quo tpfe eff ficut ait: Mea docfrinanone[t mea, fedeinsquimi[it me: Sierqo bicintelicitur eius docfrina quam tamen nondixit [uam, fed patris:quanto vagis tllic intelligendus eff Spiritus [ancfus deipfoprocedere, vbi fic ait: De patre procedit, vt non diceret deme non procedit. A quo autem babet fils, vut fit Dens(eff enim Deus de Deo) abillo utique babet t etía deillo pcedat Spiruus fancims.Et tdeo Spiritus [ancfusyut etia de filo procedat: ftcut procedit depatre, ab ipfo "od atre. Quapropter,quia pote/t intelligere meo qp att Filius: (o Dix fees ani, poe ftc dedit. e filto vitam babere in femetipfo:non fine vita exiflentiiam filio vitam patrem dediffe, fed ita eum fime tempore eenmiffe, vt vita,quam pater filio gignendo dedit, coeterna frt vitepatris, quidedu: intelligat etiam ficut. babet Pater ir feipfo vt de io precedat Spiritus [ancius, fic dedijjefrhoyvt etiam de ifloprocedat tdem Spiritus an£lus, C5 v-Irumque fene tempore. Ita ergo dicium efl. Spiritsirm fancÍnm de Patre procedere, utiutellisatur quodetiam pro. ceatt de Filio, depatreeffe, co filio. Si eni;m quidquid babet de patre babet filius, de patre babet vtique,vt deillo »rocedat Spiritus famélus.Sed nulla ibi tempora cogiten-Lur,qua babeant prius C? poflerius:quia tbi omnino nullafunt..— - | DISTINCTIO XII.
De aterna proceffione Spiritus (ancti qualiter a Patre, & Filio procedat.
ltem queritur cut Spiritus (anlus procedat à Patre c Fiie. d Expofitio textus.
/&c eft (ecunda awP in qua Magifter determinat qualiter Spiritus fanus procedit à Patre & Filio: & hac pars habet quatuor partes fecundum quatuor que |.
determinat.In prima quarit vtrum Spiritus fan&us prius procedacà Patre, & determinat quod non. En fecunda quarit vtrum principalius, & plenius, ibi: Nunc traclandum eft. Tertio vtrum proprie à Patre procedat ibi:Ex eodem fenfu dicitur etiam proprie procedere a Patre; Quarto determinat vtrum Spiritus fanctus proprie procedat à Patte per Filium,ibi:Forteetiam iuxta banc iutelligentiam:vbi confirmat auctoritate Hilarii quod Spiritus (anus mittitur à Patre per Filium,& procedit.
Aut à nato iam Filie,aut,&c. — Dub. I.
Videtur iftud argumentum neceffarium, quia cuiuflibet contradictionis neceffarium eft alteram parté effe veram:fed natum, & non natum opponuntur contradi- &orie:ergo neceffe eft alteram partem dare quod Spiri-| E tus fan&tus procedat aut natoiam filio, aut non nato: [cum ergo Magifter & Auguftinus refpondeant interimendo vtràmque partem,videntur male reípondere.
R zs», Dicendum quod hareticus infüa quaftione quzrebat de ordine generationis filii ad proceflionem Spiritus fàncti:& qusrebar dc ordine fecundum durationem & tempus, non fecundum rationé intelligendi: & quzrebat vtrum prius natus eft filius, quam proceflit S s fanctus aut ecenuerío,& vtrumque falfum erat: ideo Magifter & Auguftinus. confiderantes intentionem harctici, fiue interrogationem. fecundum fenfum In quo eam proponit, fimpliciter & bene refpondent eá interimendo. Ad illud ergo quod obiicitur, quod diuifio hzreticieft per contradictoria, dicendum quod falfum eft: quia propofitio contradictoria accipitur negancur filius dixit: Depatre A |do compofitionem principale, fed ip ad compofitionem non principalem, fed intellectam in hoc quod eft nato, & ideo cauía falfitatis femper remanet: hzc enim eft falía:Spiritus fan&us procedit nato Filio,quia notatur quod natiuitas filii precedat procef. fionem Spiritus fancti. Hac iterum eft falfa: Procetfit no nato Filio: quia notatur quod natiuitas Filii non fuerit fimul cum procetffione Spiritus fancti; fed haec eft vera: Spiritus (an&us non proceffit nato prius Filio, quia fimul fuit natiuitas Filii,& procetlio Spiritus fandi, Quidquid vnigenito verbo dedit, & cetera, Videtur male dicere, quia fi hoc effet verü, deditei fbiratione, ergo dedit eam pignendo,ergo fpiratio eft génita; fed quidquid dicitur in diuinis concrete, dicitur & abftracte,fed non conuertitur: ergo fi fpiratio eft genita, (piratio eftgeneratio, quod eft contra medernos omnes.
. Rzsrox. Dicendüquoddefe&tus eft in vtroq; argumento:namillud non valet: Dedit generando fpirationem,ergo generauit fpirationem ficut non fequitur.Generando dedit Filio effentia,ergo effentia eft genita. Aliqua enim per generationetn dicuntur dari, quz nondicunturgenerari, Et iterum alia ratio nó valet: Spiratio cft genita: ergo fpiratio eft generatio. Sicutenim infra patebit de duabus notiortibus vnius períonz, verum eft dicere quod vna przdicatur de altera denominatiue, nó C [in abítra&ione,& idco non valet illa ratio, immoeftibi accidens. Quod ergo dicitur: Quidquid pradicatur denominatiue & abílracte, verum eft decífentia: fed non eft verum de proprictate perfong, & hoc infra patebit.
, Credimus in Spiritum [anum qui de Patre, &c. Dub. 1Il.
Videtur falfum dicere, quia propria eft quod conuénit vni foli:ergo ft de Patre procedit propric, non ergo de Filio.Situ dicas quod nó dicitur proprie contra coinmunitatem, fed contra improprictatem, ergo videtur quod improprie procedatá Filio.
R &s». Dicendum quod proprie non dicit proprietatem fiue folitudiné fed fonat auctoritatem, ficut principaliter: ficut enim Pater principaliter dicitur fpirare, quiahocnon habet ab alio:ita etiam proprie,quia hanc conditionem,non habere ab alio,nulli communicat:ita videtur dicere Magifter.Poteft ramé dici quod vno modo proprium dicitur contra communitatem. Alie rodocontra improprietatem. Tertio modo accipiturpro appropriatione,& fic accipitur hic.Quamuis enim fpiratto eque vere & proprie conueniat Patri, & Filio, tamen Hieronymus,appropriat cum patti propter au&toritatem.
Per eum Spiritus fanctus tuusefl.— Dub. y.
Videtur Hilarius hic referens verba adDeum male dicere dicendo per eum eft, quia ( vt dicit Prifcianus )per, cum verbis cranfitíuis fignificat fubauctoritatem: fed cü abfolutis, auctoritatem, vt patet cum dicitur: Ego fum fapiens perDeum, in Deo noratur autoritas: cum ergo dicitur quod Spiritus fanus eftà patre per Filium,in Filio notatur auctoritas.
R. £s ». Dicendum quod aliqui voluerüt dicere quod hac eft impropria:Spiritüs fan&us eftà Patre per Filiü, fiue procedit, & debet refoluiin hane: Spiritus fan&us (piraturá Patre per filium: & confentiunt rationi pradida. Sed cum ifla fit vera: Creatura procedit à Patre perFilium: & hzc fimiliter exit vel procedir:non video rationé quare fimiliterilla verba Hilarii non poffint proprie dici. Propterea eft dicendum,quod quamuis procedere non fit verbum ttanfitiuum quantum ad modum fignificandi,quia non co&ftruitur cü accufariuo, quia tamen zquife refert negationé nift. Topic. e, 4.
Hil.in f". Tris.
Ls cL TIL TEE - JOREES -SOXRET X xu zes z reg n D REP Art. L.
tteperFilium, iudicandum cft ficut de verbo trantitiuo, & ideo dicit (bauctoriratem.
ARTICVLYPS t.
Vppofito ex precedentibus quod Spiritus fan&us S rocedat à Patre & Filio. Ad inrelligentiá huius partis, quatuor quaeruntur de proceffione Spiritus fancti in comparationc ad vtrunque. Primo quzritur vtrum Spiricus fan&us prius procedatà Patre quamá Filio. Secundo,vtrum pleniusa Patre quam á Filio. Tertio vtrü pro-[eedat áPatre medianteFilio.Quarto & vltimo, vtrü proceffio Filii prior fit (cundum ordinem intelligendi, proceíRoneSpiritus fancti,vel econuerfo.
QV.ESTIO I. a An Spiritus [anchus à Patre priue, quatn à Filie procedat.
Aloppol Q3 prius fit à Patre quam à Filio, fic oftenditur.
Caufa prima e(t in qua eft ftarus:ergo&principium C primum eft, in quo eft flatus:fed ftatus eft in Patre: ergo Patereft principium primum:fed primum füpponit prius:ergo prius procedità Patre quam á Filio.
?lrEM caua prima eft quz agit, alia non füppofita:ergofiPater producit nó per füppofitioné alterius principii Filius per fuppofitionem, prius producit Pater quam Filius.
jIreM qued habct aliquis ex fe,pet priushabet.quam quod habet exalio:fed producere Spiritum fan&um habetPaterd fe, &c Filiusà Patre:ergo per prius habet pa-| ter quam Filius., "od | CóNTRA: Vbi non eft ponere pofterius, nec prius, quia ptius refpectu pofterioris dicitur: fed in Trinitate nó eft ponere pofterius:ergo nec prius.Si ergo proceffio Spiritusfanctia Patre, & Filio eft xterna, pater, &c.
Ir£« Vbieft ponere prius & pofterius, eft ponere diuerfitatem principrorum: fed Pater & Filius preducunt Spiritum fan&um inquantum vnum, vt fupra monftracum eft,ergo non eft ibi ratio prioris. | IrEM ft perprius producitá Patre quam à Filio:autà Filionon procedit;aut bis procedit: fed procedicà Filio & non procedit bis:ergo,&c.
, ITE Mcontingitintelligere prius, nonintelleGo pofleriore:ergo fi per prius procedit patre: ergo contingit intelligere quod procedit, non ceintellecto Filio. Szp contra:Spiritus fan&tus eft amor vrüens,& amor nectens: fed non eft accipere mutuum amorem ad minus, quam intet duos: ergo nec Spiritus fan&useft niià duobus: ergo nec per prius procedit ab vno quamab alio.
Fandamenta.
' i ' ' CoNcrvsrio.
Spiritus fanctus procedit prius à patre quam à Filio,udoritatenon tempore, yel ceu(alitatey vel origine.
fries Rzsr.Ad arg.Dicendum quod prius dicitur multipli-3^t mo- citer, Dicitur enim prius ddrationc, prius caufalitare, má prius origine, priusauctotitate.Et primzs duobus modis priusnullo modo cadit in Deo,quia prius duratione cótrarium eft eternitati, prius caufalitate contrarium eft |eflentie vnitati.Sed prius origine quo alterex altero, & prius auctoritate, quo alter accepit ab altero cadit ibi.
Sed prius origine caditrefpectu producentis & produ- Qi, cüalter oritur ex altero: cá vero vnü oriturà duobus S.Bonau. Tom.a4.
tar,