Si aliquid: ergo refponíio nulla. Si autem nihil: dico quod itatunc poteft dici, quod chimara fit praterita, & quod non preteritum quod nihil eft, fit preteritum, quod manifeíte falfum eft: non ergo dicit priuationetm omnis exiftentiz. Et ita illud non videtur fubtrahere quin fubiaceat potentie diuinz: nam futurum non dicit ens, & tamen Deus poteft facere quod futurum fecundum veritatem nunquam fit futurum.Similiter nó prafens nihil dicit entitatis:& Deus poreft facere, quod illud quod nunquam eft przfens (it przfens: Nec adhuc videturcuadi poffe:quzri enim potcft, verum Deus pof-(;« facere de praterito prefeps, & conftat, quod inaltero.cxtrenio poniturens: fi ergo poreft facere, quod praeteritum fit przfens, & quod eft prafens non eit prcteritum: poteft facere de praterito, quod non fit pizteritum: Propter hec & his fimilia fuit opinio Güberti Porretani, quod Deus poteft fuper impoffibile peraccidens: poteft n.facere quod preteritum nunquáfuerit. Et illud Beati Hieronymi exponunt, quifequütur eum, quod non potcft facere de corrupta virginem, id eft non oftendit fe pofTe, cum nunquam fecerit. Et fimiliter illud de Auguftino quod Deus fententiam de preterito non poteít facere Élim; hocintelligitur falua re. Sed certe huiufmodi expofitiones valde funt extranea.
Si enim Hieronymus dicit quod non poteft de corrupta facere virginem, idcft non oftendit, fimiliternon poteft de trunco vitulum facere, cum non oftendat:nó recte ergo dicit, cum cetera poffit Deus, &cEt iterum: Si fermo Auguftini intelligitur, quod non poteft facere Deus illam fententiam falfam fuppofito preterito, fimiliter nec fententiam de futuro falua futuritione.Et propter hoc cum auctoritates dicant magnorum Do-Corum, quod Deus dc co quod fuit non poteft facere, quod non fucrit, & intellectus in nullo dicat contrarium, nec fides ad hoc nos moueat, vel compellat:tan- Gilbert: Porretant opinio fal- &is, ES Deus de co g fuic non poteft facete, quod non fuerit Ec huiusrationem ad prafens aliam nefcio, quam eam quz predicta eft. Nifi forte dicatur hoc cf- (ita manentia oppofita,non poteft vnire, fic nec idem à fe diuidere: & ideo, quod fuit, pro tempore quo fuit omnimode eft vnitum, & (imiliter prafens in tempore, 1nquo eft, fiue in inftanti. Vndc e effetidemá fe diuidete, facere fcilicec quod prateritü non fuerit przteritum, & hoc repugnat ordini diuinz fapientiz, ficut facere, quod fit triangulus, & non fit figura, & hoc claudit infe duo contradi&orie oppofita. Ratio ramen predicta fatis eft coueniens fi quis recte intelli gat.Cum enim dicitur preteritum carere exiftentia:non dico propter hoc quod cü dicitur aliquid fuiffe,dicatur omnino nihil: (ed propter hoc quod aliquid eft verü fuiffe, quod habuit aliquádo efle, etiá(i de eius effe nihil omnino remáferit. V nde fitotus Czfar ceflericin nihil,verü eft.Cema 2 "AAnfelm. in faré fuiffe.Et hoc dicit Anfelm. quod fi omnia creata o-/,55,:, mnino cedant innihil, verum eft mundü futffe.Ob alia, P. etiam rationé diciturcarere exiftentia, quia nec eft pra- / fens, nec erdinatum ad prafens. Vnde veritas propofttionis de praterito, non dicit à parte rei nihil omnino, "Ang. ibid.
fuit.Siergo Deus dicatur poffe aliqui aut faciendo aliquid, aut deftruendo: f quiefcit,& nihil facit, propter hoc nihilominus prateriit,nec fuiffe defi- 34.4. Dift.X LII. | QuaftIV.
necvere énsina&u: fedalind quod fuit, & non eft, &1A | parere,dicendum quod eft impoffibile fecundum natuhocquidem non dicit quid creatum ques fit, fed Padi fuper hoc, quo non fuerit, hoc eft,aut quieícendo, liue nihil operando, nit: quia cum non fit necaCtu, necpotentis, nec indiget cóferuante, nec indiget produc éte.Secus eft de futuro,quia futurü eftordinatü adeffe, ideo indiger producéte:& ideo (i Deusnó velit facere futurü,nó fit:& ita nó erir futurü.Siergo poreftaliquid vt faciat hoc quod fuit nó fuiffe, aut hocerix faciedo,aut deftcucdo. Sed facere, quod non fuiffet,ett nihil facere: cum non fuiffe non dicat ens: ergo Deus faciendo nihil facit, quod eftimperfectio, & contradictionis implicatio. Similiter non eft .. [aliquid defttuere, cum fuiffe non dicat aliquid efle: er-|B go fi deftruendo hoc facit,deftruendo nihil de(trueret, quod eft fimile inconueniens. Non ergo poteft nihilagendo, necfaciendo,nec deftruendo:ergo de praterito, quod non fuerit prateritum, ton potett facere. Patent ergo inftantiz. Nam veritas propofitionis de preterito non neceffario fundatur fupra aliquid creatum quod fir, fed quod fuerit:& ideo manet,omni creato interempto. Patetetiam, quod prateritum non dicit omnino nihil: fed dicit aliquid P s fuit, & non eft, nifi forte pratteritum dicat fucceffionem temporalem, quam vtique poteft Deus deftruere, fed largius accipitur hic fuiffe. Patet etiam inftantiain ipfo future, quia non eft fimile. Patet inftantia, quod przteritum poteft fieri ptzfens, & elto quod nunc intelligatur hoc, adhuc nihilominus incelligatur fuiffe. Patetetiam quod Deus poteft de(truere omnem propofitionem, & omne dictum: fed falua propofitione, & eius fignificatione, non poteft ipfam falfificare, quoniam hocnon potefteffe, nifirem fignatam mutaret:alioquín faceret orationem eo ipfo quo vera eft, elTe falífam,& hoceflet contr&tuam veritatem à qua habet quod fit veraxrem autern mutare nó poteft,& ita nec orationem fal(ificare.Ex bis que dicta funt, faris poteft prehabita re peníto roborari.
1.2.3.4. Apillud ergo quodobiicitur, quod poteft . [omnedicibile,& cogitabile.Dicendum quod hocinrelligiturde hisfolum,qua dicuntur, & cogitantur fecundumrationem rede íntelligentem, & recte pronuncia- [oritino tem: nihil enim rationabile poteft dici, ve Deusfacere non poffit, & etiam plus poteft.
j. Ap illud quod obiicitur, quod potentius eft illud, cui omnia funt polfibilia,dicendum, quod verum eft de his, quz polle eft potentiz nobilis: nam fi poffetaliquid quod non fit de nobilitate potentiz;quanto magis illud "dnfelen. di pollet;táto magis adueríitas,& peruerütas poffenr in ilcafu Diabo-|lum,fecundü Anfelmü,& ita tanto minus effet potens.
6. Ap illud quod obiicitur, aut propter priuatio- [nem,cc-Dicendum, quod propter priuationem omnis lud,eft nihil poffe.
dicendum quod omnis creatura eft materialis, & pafbilis reípectu Dei, & Deus e(t in omni creatura:per intintitatem fübftantiz, non (icoppofitum refpectu oppofici. Quod ergo obiicitur, quod magis diftant, verum eft quantum ad naturarum differentiam, quia in nullo communicant: fed non eft verum fecundum fimultaitis exiftentiam.
10. Àp illud quod obiiciturde hoc, quod eftvirginé.
exiftentizin vtroque extremo, & propter priuationem diftindtionis, & propter pofitionem ex parte Dei: quia potentia Dei refpicit aliquid vt obie&um etfedum, & fapientia refpicit ordinatum.
7. An illud quod obiicitur, quod poffit impoffibile fecundum naturam: dicendum quod illud verum et. | 8. Ap illud quodobiicitur, quod poffit impoffibile peraccidens, quia nullam dicit retiftentiam. Dicendum, quod hoc non eft propter re(i(tentiam. fed proter omnimodam non exiftentiam, ob quam polfeil- 9. Apillu.quodobiicitur de Creatore, & creatura, rd ram,fed non impoffibilefecundum BEPONDORE quA effe virginem,& parere non funt oppolita: fimiliter nec effc virginé, eft concipere, (ed iudicantur oppofita pro-| - pter naturz impotentiam:fed ifta funt oppofita, coüffe, & elle virginem:& ideo patet illud.
11. Ap illud quod obiicitur, quod non poteft impoffibile fecundum naturam propter otdinem. Dicendum, quod eft ordo naturz fpecialis, & generalis. Ordo naturz fpecialis cran'murari poteft, & deftrui, quia poteft in alteram differentiam res relabi, fed generalís non:fic dicendum, quod fpecialis ordo attenditur fecundum potentiam naturz (becalis: generalis ordo fecundum potentiam obedientie quz eft generalis:contra huncordinem non facit,fed contra alium. PEKM i12. Apillud quodobiicitur,quod non poteft contia dictamen rationis recte,dicendum quod verum eft prout rectaratio dicit malum non effe ciendum, qua hoc facere eft deficete:non fic autem deficit faciendo cos-|.
tta naturam, & ratio huius patebit infra.
* QV £ST IO IIII An poffibile dicatur aliquid fimpliciter fecundum (aufs fintieres, Cr inferieret.
A MN poffibile fimpliciter dicatur iliquid f. |Fandi- | j V cundum caufas ah vel fecundum caufas | 414.
inferiores,hoc eftfecundum potentiam diuinam, anfecundü potétiá creatam. Et quod fecundü potentiá creatam,fiue fecundum caufas inferiores, videtur. Ab eodem enim eft in rebus poffibilitas, d qua eft neceffitas; & contingentia fim Dicite fed neceffitas;, &c cóntinpentia attenditur in rebusnon tantum fecundum caufas fperiores, immo fecundum inferiores caufas proxititas, & particulares:ergo & poffibiliras. mE Ir£M fticutaliquid dieitur potésá poteftate actiua;ita dicitur poffibile à poffibilitate paffiua: fed poffibilitas p |paffiua primo eft ineo in quo primo e(tpotentiaadfietri ri; & per illud inaliis: ergo cum hoc fit principium mareriale, & caufa creata, poffibile fimpliciter diciruríccundum caufas inferiores.
Ir£M fi poffibile fimpliciter diceretur fecüdum cauas faperiores tantum, tunc cum apud Deum non fit impolflibile omne verbum;nihil iudicandum effet impofsibile. | IreM fifecundum caufas füperiores, tunc cumDeus poffet facere quod czcus recipiat vifum, pofsibile eft czcum videte: fed (i poffibile effet videre, poffet videre, & fi poffet, haberet potentiam vifiuam:fed hoc falfum, ergo, 6c..
1. CoNTRA: Poffibile dicitur denominatiueà potentia:ergo poffibile (impliciterd potentia fimpliciter (ed potentia qua fumme & fimpliciter eft potentia, eft potentia diuina, quz dicitur fecundum caufasfuperiores: etgo peffibile fimpliciter dicitur fecundum cau (uperiores. | | 2. Irz« mundum creari & animam Antichrifti creari, vel effe, confimilia fimpliciter dicuntur poffibilia, & (unt poffibilia folum fecundum caufas fuperiores;| ergo, c. | 3. Ir&M hoc oftenditur, quia fialiquid fequitur ad aliquid, fiantecedens eft poffibile, vel confequens: fed demonftraro aliquo impoffibili, vt truncum fieri ex vitulo, fequitur, Deum facere hoc, eft poffibi'c:ergo hoc fcilicet truncum fieri ex vitulo, eft poflibilefimpliciter.
4. ITEM ;; — PP EE yen ptu mgl annees ram Adorpobtil.
DL ENNNN—————ÁÉÉRRRRII UR EU E eM e eee ee eee ER E "si "me, LI a al DE RurasimUcouEK EIE ECCE LE ELLEN GREEN EU quEMXXENTc IC EIDSU MEE CH E MEER MRCTDEE DEC RCM d EN CER NODE CENER a CREE MUNED OMM CONAD MEE PR MUR C P NUN D OEE CDU ArifiPe| 4. ITEM omne verum cftpoffibile, & omntquod, A dam enim potentiaeft nata reduci ad actum à pocentia niberm.
Ld Art. IL 7 erit verum, potefteíÍe verum: & omne quod potet eíle verum,eft fimpliciter poffibile,& eft potlibile folum fecundum cauías fuperiores:ergo, d c.
CeNcrLvsro.
Peffibile dicitus aliquid [impliciter fecundum canus fuperiores, C fecundum cau[as inferiores ratione potentia AGiue. | R 7 s e.adarg. Dicendum quod circa hocfuerunt diueríi modi dicendi. Quidam enim dixerunt quod fecüdum vtrafque caufas accipitur poffibile fimpliciter: & fundant fc fuper illud: Stultam Deus fecit fapientiam, Ami». [u-|& €. Gloffa:Stultam fecit, poflibile declarando, quod iperi Cor | pfe impoflibile iudicat, quia poflibile dicit commune tem JJ.
ad vtramque. Tamenillud non videtur conuenienter poffe (tare,cum non admittatur, quod poffibile fimpliciter fit deczco fieri videntem,immo diciturimpoflibile:ergo fimul eflet poffibile,& impoeffibile, quod cft inconueniens; nam illud cft poffibile fecundum caufas fuperiores.. Et fundamentum pofitionis eorum non cft conueniens, quia Gloffa nondicittantum declarando, fed etiam dicitfaciendo poflibile: crgo non erat poffibile prius.Et iterum dicit, quod ftulta tacta eft, quia fapiétia mundana iudicabat ita impoffibile, quod nulli etlet [poffibile, & Deus declarauit fibi poffibilecfle. Etideo eftalia pofitio,quod (ecundum quod defcendunt ftientiz, ita & nomina ícientiarum, ita in naturali philofophia iudicandum eft poflibile fimpliciter fecundum caufas inferiores: fed in Theologia fecundum caufas fuperiores.Tamen adhuc non videtur conueniens cfle po- Afi lib, |litio:quia ipfe Anfelmus,& Philofophus, & Theologus ier Dess| dicit, quod Ji nean eftde trunco fieri vitulum, & bm (.17.| quod impoffibi ia fimpliciter Deo funt poflibilia. Propter hocaliter dicendum,quod poffibile fimpliciter poteft dicere ordinem potentiz ad illud refpectu ctiius ít, ordinem, inquam,qui eft,vel qui futurus eft,fiue poten- .Jtiam prefentem,fiuc futuram.Si dicat futuram, tunc eft [dus dicen fenfus:Poffibile et hominem currere,hoc eft habere potentiam ad currendum. Si dicar potentiam prafentem, cunc eft (enfüs:poffibile eft hominem currere: id eft homo habet potentiam ad currendum, & ifte duplex moi accipiturà Philofopho, qui iftam exponit Arif. 1.e- dupliciter. Omne B. contingit effe A. id cft omne quod "466 |cft B. velomnequod poteft cfe B.contingit effe A.Prout 24et€-. autem dicit potentiam de futuro, (ic poteft accipi poffias TALione, Cottx.08.
TALione, Cottx.08.
bile fecandum quafcumque caufas, fiue füperiores, ftue inferiores. Hocpatet, quianihilaliud dicitur tunc, niíi quod habebit potentiam ad hoc: & à quocumque habeat,fiue à Deo,fiue ab Angelo,fiueáfe,verum e(t quod potentiam habebit: & fic dicendum quod poffibile ett iftum videre, demonftrato czco illuminando,, & Virginem patere,& cetera talia, quia talibus dari poteft potéta. Alio autem modo hocquod eft pofbbile;dicit actualiter potentiam in re, quo (ignaturad alterum ordinari, &íic generalis eft regula, quod fiin re cui attribuiturpofbile fimpliciter ett potentia fimpliciter, cunc dicitur poffibile Éneliciter Siautem potentia fecundum quid tunc dicitur poffibile fecundum quid: cum enim potfibile dicat ordinem potentiz ad actum, fiue alicuius fiue adaliquid mediante potentia: ideo ratio dicendi in ipfo poflibili famisurà potentia.Nomen autem potentiz dicitut dupliciter, fcilicet de potentiaactiua, quz cft principium tranímutandi aliud, & de potentia paffiua, qua e(t:principium tranfimutandiab alio. Et potentia actiua reperitur & in Deo,& in creatura, & vtraque potentia eft [impliciter completa refpectu fuiactus. Nam potentia aGtiua eo ipfo quod actiua, dicit ordinationem d tamad actum quantum eftde fe. Potentia vero patfiua teperitur folum in creatura.Et hzc quidem potentia potefLeffe aui propinqua,& ab actu remota:ideo potentia patliua dicitur fim pliciter, & fecundum quid. Quzpc eee eue que el C C plautem dicit ordinem alicuius ad fieri (ine comparatione ipaffiua, quz poteft reduciad adum folum fecundum| B caufas (uperiores, deficiéte potentia actiua creata difpo- TQ IV. — 3p inferiore cooperante füperiori, vt quando eft cum difpofitione propinqua, vt potentia, quz eft in ligno ad gombuftionem, Quadam clt nata reduci à potentia fupetiori aliquo modo confonante inferiori, vtputaimpij ad iufti&cationem,& vtraque dicitur propinqua. Quadam ita diftacrab actu,quod fi reducatur, non potcftnifi à potentia fuperiori reduci, & hoc quidem omnino deficiente,vel nullo modo confonante potentia actiua inferiori, vtpote, quod ex mortuo poflit fieri viuus, & ex crunco fieri vitulus, & hac eft potentia fecundum quid. Ex quo patet,quod potentia paffiua (impliciter attendi-|] cur fecundum inferiores,& (uperiores. Et quia fecundü |. quid dicitur per defectum ref bectu fimpliciter:potentia nente,vel confonante, dicitur petentia fecundum quid, | & dicitur petentiaobedientiz, & dc hacdicit Au guftinus, quod in cofta erat, non vnde fieret mulier, fed vn-| de fieri poffet,ícilices potentia obedientia. Poffibileergo quod diciturápolientia non dicitur vniformiter, nec| dicicuromnino zquiuoce, fed analogice,ficut fanum:& |. idco eius acceptio determinatur peradiunctum. Porefít ergo hoc quod cft polffibile dicere ordinem fubftantie ad agere, & cunc dicit potentiam actiuam, & hoc determinatur peradiundtum. Nam fi dicat ordinem fubftaniz increat ad actum, dicic potentiam fecundum caufas (uperiores: vt fa dicatur Deum creare mundum eft poffi-| -bile,vel illuminare cecum. Siautem dicat ordinem fuüb-(tantie creatz ad aum, dicit potentiam actiuam creatam,vt fi dicatur: poffibile eft antichriftum currere, vel czcum poffibile eft videre,(ignatur potentia in czco;idco falfa eft (impliciter.Poteft iterum dicere ordinemalicuius ad feri: & hoc poteft effe dupliciter. Aut in com-|.
paratione ad aliquid ex quo;aut fine comparatione.Si in| comparatione ad aliquid ex quo, vtcum dicitur, poffibile eft ex aére fieri ignem, tunc importat potentiam paffiuam fecundum rem, & fi fit potentia (bua fimpliciter,vrilla quz cft fecundum caufas fupertores, & inferiores, dicitur poflibile fimpliciter. Si autem fit potentia paffiua reducibili íolum fecundum caufas fuperiores, eft folum poffibile fecundum quid, vt fi dicatur:ex trunco poffibile cft fieri vitulum: & ideo negandum «ft fimpliciter. nift addatur determinatio contrahens:vt fi dicatur poffibile potentia obedientia, vel poffibile Deo. Si ad principium ex quo, tunc importat potentiam paffiuá fecundum modum,íed a&iuam feeundum rem, vt fi dicatur poffibile cft,animam antichrifti creari, vel poffibile eft vitulum fieri, hoc eft dicere, aliquis poteft facere: & ideo fine determinatione eft poffibile,fiuc fccundum caulas fupcriores,(iue fecundum cauías inferiores, quia rauone potentiz actiuz vtrobique faluatur fimpliciter. Poteít etiam tertio hocquod eft poffibile dicere ordinem, vel comparationem entis ad effe, vc cum dicitur, hoc potefteffequocumque demonftrato: & fic nec potentiam actiuam, necpotentiam paffiuam dicit dcterminate,nec fecundum caufas fuperiores, necfecundum caufas inferiores: vnde fimpliciter dicitur, quocumque horum modorum fitpoffibile. Solum ergo in vno cafa E!poffibile fecundum quid dicitur fecundum caufas fupetiores: videlicet cum dicit potentiam paffiuam fecundum modum, & rem,vt cum dicitur:ex czco poteft fieri videns,& ex trunco vitulus, & exa(ino poffibile eft fieri hominem. Ex his patent omnia obiectaad vtramque partem: nam birds ad primam partem procedunt de poffibili,fecundum quod dicit potentiam paffiuam. i. À D illud quod obiicitur ad oppofitum quod offibile dicirur denominatiucà potentia. Dicendum quod poffibile poteft dici denominatiue à potencia paffiua, vel actiua: & quia in Deo proprie eft potentia actiua;ideo dicitur poflibile fimpliciter fecundum quod ab illa denominatur, non fecundum quod à paífiua. P i. A p illud 2. Ap illud quod obiicitur dehoc, quod ett mun-| À | potefi facere contra tu[litiam fuam, non ergo poe 4]- dum —— » dicendum quod quamuis dicat porentiam quid Eorum fecere que dimittit. Pos er modum palfionis: tamenfecundum rem non dicit | | To: r r Refponfio ad prius dictum.
nifi s aCtiuam, quiaante mundi creationem pus E iio rci. CCIGEO GI CUP Im eller His autem vepordesus, duplicem verborum inidl. s. Ap illud quod obiicitur, quod fequitur, fi Deus gentiam aperientes e abeisinuoluta eus fuentes ic: poteft facere, quod r:spoteft fieri, dicendum quod ve-| | N69 poteft Deus facere nir quod bonum eft e iuflum, sdeff mon potefl facere nifi illud quod fi fateret bonum c iuflum e[et, verum eft: fed multa potefl Yacere qua non —S unm. —— RA. o met —— rum eft fecundum quod pote/ff dicit eandem potentiam per modum paffionis, & hoc cum fimpliciter dicitur. Si 7. wu autem vere dicat potentiam affiuam, non fequitu&| bos fant nec iufla, quiamec Junt, nec eruntynecbene fat, quia — n eft poffibile:vt patet, fidicatut:| |j; fient.quia numquam fent. Item quod fecundo oppofr-; Deus poteft facere de czco videntem: ergo cacus potcft turn fuit: Non pot eji facere nifi qued iu[litia ifia exigit: [ effe videns, vel ex cecojpoteft fieri videns:priusenimdi-| |". d eod iuliti Hé | ^ cebat potentiam a&iuam fimpliciter, & poftmodum nen poteft fa eC WM iuffitia WA exigit y "ut non fat; i patliuam: & ideo non fequitur: ergo quando dicitur, fi B Dicimus: quia exatftonis verbum de Deo congrue nen í antecedens eft poffibile, & confequens:intelligendum dicitur, nec proprie acctpttur. Et tn illis locutiortibusdu- » cíteadem poffibilitate. | | B lex eff fenfus. Sienimintellgas, nonpoteff facerenifi?
4. À» iilud LOT quod vltime obiicitur, quod om- qued [na iuffitia exioit,id effnift quod voluntas feaiufra ls ne verum poteft effe verum antequam fit, dicendum vult falfum dicis. Iu[litia enimipfius Dei equi[fima vo- Í quod verum eft, & demonftrato czco hoc dictum: ifte Joniaé aC TMINT analitéy acto 4 uf us; diners [ poteft videre,cffe verum eft poffibile,quia poffibileacci- DimbS T '4 p y "S d. Gen. 19.c pituribi refpe&u veri, & dictum eft quod poffibile qua MEHR Pic uu ad Let Ni á "p offum T ipn [7 do dicit ordinem ad effe, vel ad effe verum, dicit poten- quam facer e aonectbo intrécas, exponens: Nonp vffem- pias 3 iam communiterad actiuam, & paffiuam fuperiorem, quit fe dixit,quod feme dubie poterat per petenttam; fd deep] | & inferiorem: fed tunc non fequitur dere, ergoiftepo-| |pospoterat periu[Hitiam: Quod poterat quidem, fedmn asus] | i us videte, quia dicit potentiam paffiuam creatam, fci- volebat, illa voluntas iufla erat.Si-vero per bec verba ». icet porentiam vifiuam. Nec cu Ee de czco po- intellgis eum po[fe facere,niliillud quod fi fieret, iuffitia t terit fieri videns,fecundum quod potefl, ponit potentiam ALONE C dUrEM diu E Aiflinsgue illud: aQuin pus s dicit potentiam paffiuam difpofitam, Non potefl facere quod faa ullitia exigitur nan facit, 5 immo eft ibifallacia confequentis: quia cum peffibile|C P quee ipis 4 d ni accipiatur in fua generalitate, habct tres caufas veritatis,| 6f » om poteff facere 1d quod ipfe quieft fumma sufitia £n autin czco eft poteftas ad videndum, aut poteftas ad re- Ti vult facere falfum efl. Si autem bis verbis intellgas " cipiendum, aut quia inalio eft poteftasad dandum:ra-| ewm nonpa[fe facere id quod iuflitie eius conuenire nm " tione huius dictum eft poffibile, & fiet aliquádo verum, potefl verum dicic. m ficut patct,& ita patent cztera obiecta. | i | | Tertia illorum ratio. d . Addunt quoque c alia dicentes: Non potefl Dewfa- L OPINIO QVORVNM- cere mifi quod debet, mom. autem debet facere mi i DAM DICENTIVM. DEVM quod facit. Si enim debet alia facere, nop ergo fa- in: cit omne quod debet: fi-verofacit omne quod debet, nt "| NILPOSSE NISI QVOD 7 wi 4 Pay Q v poteft facere nift quod debet: non ergo poteft facere mj fn meu E EHE quad (acit. Item: Aut debet dimittere quod dimittit nefa- -rationibus,quas omnes D 4. dii a T ro debet dimittere: ergo non debet facere. Sj autem mn ui Qj VIDA Mtamen de fao fenfu aloriantes, debet, nec decet, nonoportet eum facere, ci fi mondtet, ^w Dei potentiam [ub menfura coartayeco-| |'ecoporteteum facere:erao non potefi facere: non ergope 4 ANS SUA "attfunt-Cum enim dicunt, bucu(quepo-| teff facere,nifi quod faeit. Necpotefl illud dimittere qued " SEES SS te) Deus, Cp non amplius:quid boc efla- facit quinfaciat quia delet tllud facere: quod debet fa- d liud quarm ciue potentiam que infinita eflconcludere dy — (resto poteft illud dimittere. Sed vt mili videtur, bo le veffringere ad men[uram? Aiuntenim: Nonpotefl Deus verb um;debet,venenum babet. Muktiplitem enim C wi aliud facere quam facit, nec melius facere na facit,| tolum cotitinet intelligentiam. trec Deo proprie cem- i nec aliquid pratermittere de bis que facit. Iflamquepri.| PeP^qu noneft debuor nobis, nififorteex promiffo, vs u, mam [uarn opinionem m — cauis- n.: i - y" san H prse "e siam dt uecommentitiis,nec »on c9 [acrarum auctoritatus te -: 1 fenfus: j | " Umen munire conantur, dicentes: Nonpotefl Dew fa- miquod debet id eff nif quod vule fajfum eft: Sicenm 2 cere nifi quad bonum C iuflum efl fieri. Nonefl autzm|E ote[ ipfe dici debere Aliquid.quia vult illud.Si utem 4- j iufIum cj bonum fieri ab eo, riff quod facit. Siepigua.| (4tvr:N. onpote[l mi[i quad debet, id eff, nenpoteft nifiil- " lud inflrm efl dv bonum eum facere quam facit inoner.| | Mdequodfi faceretei bene conueniret verum efl. Addam!: go facit omne qued tulum efl c bonum eum facere, Sed| |14?q9* ui dicentesmbilfacit aut dimittit,fioptima n quis audeat bocdiereo?.—— rattoxabili caufa, licet robis occulta fit:fecundum quam: oportet eum facere ac dimittere, que facit vel dimittit. " . Secunda ratio. Ratto enim penes eum ef: quia illa facit, o illa dimittit, " gue ratio eterna efl et- femper manens,prater quamon n CAddunt ettam, non poteft facere, nift quod inflitia Ipot aliquid facere vel dizittere.Illa ergo manzte,nópotefl ^ [ee exigit;fed non extgit eius inffitia, Vt faciat ntfi quod quod facit dimtttere,nec o dimitti facere, o ita nopetel * facit:non ergo poteft faeere, nifi quod fact. E«demque| — "facere,nifi o facit. Et ad bec rejpodemwus, ambigmitaté lo- w su[litia exigit, vt id non faciat quod non facit, non autem| | |cutionis determminátes. Cum entm dicitur: Ratio velcan- 2 [a optima PS RENNES RN TETUR SP TEPONUSPLORPPSSUNIEE RUE RR esM IBRIRUSP IE Ó.
Pf1l. &y. bfCrntimia, Sancforum anneciunt tefHmonia: dicit emm Lib. c1. tv. 9 Cep. s.to.1.
Mat, facere sifiea qua rationabtlia funt eb ea que [rfterent, ra-|tiemabilta elfentyverus est fenfus. Si autem intelligas eum "Vult Cy facit falfus est intellecfus. Iter aliud adiungum dicentes: Sipotesi Deus aliud facere quam facit,pote[l erfacrum fepree[Gimit facit:mec facit aliquid quod non prafiut. Quod fipreterpre[cientiam etus aliquid fteri imeit:ergo aliud freri quam [tt,nulla rationepo[]rbile ef:erco non potefl a Deofieri niffquodfit.| Hecautemqueflo de (fa funtcum de 'prejeientia ageretur.
we ficut pluramon vult quam pu ita eum nonplura 264 | Mattheum ait: An putas quta non poffum vocare Patrem dimittit caque dimittityverum quidem e[l: quia in e0 voluntas e51 equilfima e retfifima, quafacit ef draittit qua vult, contra quam facere nonpotefl nec prater eam facerepotest. Nec vtique contra eamfaceret, pecpreter e-| am.[i ca que facit dimitteret, vel que dimittit faceret: fe. tadem manenteratione, c caua, ulin potuit "facere, et ifla dimittere. Licet ergo vatio. (it penes euym, qua alia facit, (C alia dimittit, potest tamen [eundum eandem rationem ( dimittereque facit, ei facere qua dimittit. Ipfi etiam addunt. Ratio eft,eum facere que facit, eo non alia, Cr nonpotefl facere, nifi quod ratio eit,eum facere, ci ita non poteft facere nifi quod facit. Item: Ratio efl eum dimniteff eum dirnittere, Cr itanón potest non dimittere quo dimittit. Et ad boc dicimus locutiones ambiguas effe, c ideo determinandas. Sienimcum dicitur, nonpoteit facere nifi quod ratio eji eum facere, intelligas eum non poffe non po/Je facere alia rationabilia C bona, nift ea que o facere quod nonprejciuit, e? [ipoteit facere quod nou réfciuit, potes fme pre[cientiaoperari: quia omne quoa o[ffbile est: omneergo quod prefcitum et, fieri nece[Jc re[cientia facile determinaripote[l per ea qua fuperius di- Auctoritatibus vruntur inaffertionem fuz opinionis. H L5 autern illi ferutatores, qui defecerunt ferutantes Augufo. in libr. de Symbolo:. Hoc folum nonpotefl Deus quod non vult. Per quod videtur mon po A yebiridio ait:.— Omnipotentis «uoluntas multa. pote(!
ere que dimittit, ej non poteft non dimittere quod ratio| B Illud autem tta intelugendum D| facereo qua nan vultnecfacit: potuit enim facere ) vt duodecim legiones Angelorum pugnarent contra tllos qui In Ench.c.
Chriflum ceperunt. Item ineodem: Cur apud quofdam non faite funt virtutes,qua (ifacte fuilfent, eeiffent il homines penitentiam: C facla funt apud eos qui non erant credituri? Tunc non latebit quod nunc latet.Nec vtiqueiniufle Deus noluit (aluos fieri, cum po[fent falui effe [i ellet. "Tuncin clari(]imafaptentie luce videbitur,quod nunc piorum fides babet, antequam manife[la cogntttone videatur, quam certa c immutabilis (? efficaciffiona MAJ. 1I € fit voluntas Det: que multa poft e non velit nibil au- | Cap.7.to.
temquod non post velit. Idem in libro de natura c gratia: Dowiinus Lazarum [(u[eitauit incorpore. Numquid dicendum efl, nonpotuit Iudam fu citare in mente? Potuit quidem [ed nolutt. His auctoritatibus, aliisque mulloan. uj, f tis aperte docetur, Deus multa poft facereque no vult: | quod etiam ratione probari potefl. Nonenim-vult Deus omnes bomines iu[l ficare, ei" tamen quis dubitat eum pel[&? Potefl ergo Deus aliud facere quam facit, c tamen Jr alindfaceret, alius tpfe non effet. UA "Utult, eo tAmenetus voluntas nec noua,nec putadil aliquo modopoteft effe. Quod etfi poffit velle quod numquam voluit,non tamentoutter, nec noua volunta te ed fempiterna tantum voluntate vellepotefh, Potefl enim-velle quod ab eterno potefl velui[fe: Habet emim potentiam volendi c? nunc c7 ab eterno, quod tamen nec modo vult,nec ab eterzo volutt..—— DISTINCT. XLIII.
De potentia Deiin comparatione ad quantitatem oftendens eius immeníitatem,fiue quantum Deus poflit.!
Quidam tamen de fenfu fuo gleriantes. Expofitio textus.
Mn oftendit Magifter, quid udo rrr hac parce intendit oftendere quantum pofht.Et quoniá quidam Dei potentiam limitabant, ideo intendit Magifter oftendere huius opinionis fal(itatem,& huius pofitionis falfitate oftenía, reperitur Dei potentia effeinfinita. Et hzcpars habet tres partes, in prima proponit fiue narrat Et poteft aliud Hu Diuifo.
eorum ertoneam opinionem.In fecunda diffoluit multi-| plicem rationem eorum,ibi:If/amque prauam (uam opinionem verifimilibus ergumentir.In tertia concludit,& confirmat veritatisaffertionem, qua eft in huius opinionis cotrariam partem,ibi:Fateemur ergo Deum,&c. Prima & vl- " [tima parte remanentibus indiuifis, media pats diuiditur fecundum numerum rationü quas adducit. Prima (umpra eftà ratione boni, &iufti.Et hancformat duobus modis,& ponitur,ibi:Nen potefl Deus facere,nifi quod benum cz iuflum esl fieri.Secunda fumpta eftà ratione debiti, & hác ponit,ibi: 4ddunt quoque c «lia dicentes non potefl co c. T ertía fumpta eft à ratione faciendi, & dimittendi, hanc format duobus modis, ibi: Addunt quoque illi dicentes, cc. Quarta fumpta eft ex ratione przfcientiz Dei,& hzc ponitur,ibi:Item aliud adiungunt dicentes, cc. Quinta fumpta eftab auctoritate Aug. & hoc duplici au&orirate, & ponitur,ibi:His «utem ill fcrutatores. Ecin qualibet harü partium Magifter ponit primo obiectiones,fecüdo vero ponit íolutionem,& partes manifcftz funt.
Hi autem vefpondemus, duplicem verborum intelligentiam aperientes. Dub. I.
Quazrirur vnde veniat duplicitas huiufmodi, not po- 'teftDeus nifi quod iuftum eft.Si dicas quod hoc verbum, eit, potpe ird MEN Án ta m ec rto gmddt Glofa i». |cit. VndeGloffa: Quod facere cogitabam propter iufti-20.t&. Hie- tiam, non feci propter clementiam, TE.
348 — Lib. I Sent.
- hemp e(fecfi De? Pen enim nihil videtur:quia fi dicatur, iuftum eft hoc fierijintelligituriuftum effe, vt nunc fimi- | literin propofi to.
Rx s r.Dicendum quod diftinctie Magiftri eft ratio-|: nabilis. Ratio autem huius multiplicitatiseft, quod hoc| verbum, est, poteft dicere przfens vt nunc, vel fimpliciter, & itaiuftitiam quz nunc eft, vel quzeffet fi res fierent.Poreft autem multiplicitas affignari à tribus. Prima ratione attributi, ficucenim hoc verbum, cerrit, perfe di&um dicit prefens vc nunc:fed quando additur?iin minatio,poteft ftare pro NI HET uir iaa fidicatur de equo iacente in ftabulo: ifte equus benc currit, ita poteftefle de hocverbo, eff, ratione eius quoque additutbonum, & iuftam: — Aliter poteftaffignari à parte ampliationis huius verbi, poref?, quia fi ampliatio huius verbi,petefl, totum di&um refpiciat;ita quod implicatio cadat fub ampliatione,ita dicit prefens (implicirer.Siautera cadat extra, fic dicit przfens vt nunc, & fecundü hoc accipitur duplex fenfus, quem Magifter atlignat. Tertio nodo poteftaffignari ratio parie eius quod elt,ni/i quia poteft teneri excepriue,vel coníecutiue.Si exceptiue,tüc ftàt actus, fiue exceptum pro przfenti vt nunc,& eft fen? fus; Nonpoteft Deus nifi dud iuftum eft,ideft, nihil poteft Deusprater hoc quod cft iuftum.. Vel poteft teneri confecutiue. Et nunc neceffe eft quod hoc verbum, ef7, teneatur fimpliciter,quia regula eft quod termini in conditione p Dantul ad omne tempus, & tunc eft fenfus: Non poteft Deus nift quod iuftum eft, ideft nifi ficiuftü, & ficampliaturibiad omne tempus.Ex quacunq; tameri caufa accipiatur locutio, vere multiplex eft.
Poterat per potentiam:/ed non poterat per iu[litiam.