CoxTR A: Quiaiuflitia flat ibi pro voluntate,videtur male dicere,quia nihil poteft Deus facere quod non poffit velle: ergo fi iuftitia Deicft voluntas, omne diod poteft fimpliciter, poteft de iuftitia,& econuerío.Item:P offibili pofito in effe, non fequitur impoffibile:fi ergo Deus poterat perpotentiam Loth fübuertere,fiue comburere, ponatur:tunc quzro,aut hoc fuit iuftum, aut non. Si ic: ergo poterat per iuftitiam. Si non: ergo facit contraiuftitiam,ergoinique:quod eftomnino impotlibile.- Rzs». Dicendum quod iuffitia non ftat ibi pro voluntate diuina fimpliciter confiderata, ficenim poterat velle, quia & poterat facere: fed ftatibi pro voluntate penfante merita, & voléte retribuere fecundü merita.Et quoniam Loth non meruerat fübmergi cum illis peccatotibus, non poterat iufte fübmergi quantum fuit de exigentia meritorum: nihilominus tamen poterat Deus hoc facere, quia ex hoclaudem fuam, & Loth vtilitatem poterat elicere, cum non ftt malum fecundumffe, iure iuftum affligere: potefl enim hoc Deus faceread bonü fuum. Et pet hoc patet refpólio ad illud quod obiicit. Pofito enim quod hocfactum fuerit, ponitur etiam fuiffe iuftü quan tum ad condecentiam,licet non quantü ad merita.Contra enim exigentiam merirorumDeus ese facere, & fa- Hoc werbum, debet, venenum babet, &c, Inhuit Magifter quod hoc verbum, debet; proprie non onuenitDeo nififorte dicatur ex promiflo.Contra; Videtur male dicere,quia ficut qui debet ex commifTio,obligatur ne incurrat ingratitudinem: ita qui debet ex promiffo,fi non reddit, incurrit falfitatem: ergo Deus vere cit obligatus:ergo vere & preprie eft debitor.
Rzs». Dicendum quod debitum ex commiffo eft debitum proprie, quia przit voluntatem, velit enim nolit, | obligat? eft qui accepit benefi cium, fi neceffarig eget be-.
- [nehco: debitumautem ex promiffo, quod eft merzli-: Dit XLIll.
1, poteft fignificareiuftitiam quz eft, vel iuftitiam quz |A |beralitatis eft debitum quod fequit.it largitaté promit.
[Chriftus peterat petere: ergo pr à voluntate Da- [non velit,fupra habitum eft.
— - tentis, & ideo fecundum rem plus hábet de ratione gra tiz quàm debiti: & hoc modo Deus eft debitor: ptimo modo non: ex fua enim liberalitate promittit vtalliciar, (ed nihil recipit. V nde obfequia naftra non acceptat propter indigentiam:ideo ratio debiti fecundum quod obligationem dicit,propric in Dco non cadit:fiautemaburamur nomine,vt debicum fonet incondecentiam boniratis Dei,fic recipitur in Deo.
Potefl tamm fccundum eandem rationem. Dub. IV.
Innuit Magifter quod cadem ratione manente,Deu; potuit alia facere, & ifta dimittere. Contra: Viderurhoc effe falfum, quia Auguftinus dicit alia ratione conditus | pg n; efthomo,alia ratione conditus eft equus:ergo alia,& alia|r. 2d ratione fiunt oppofita:ergo eadem ratione manente,non Nibrid. potuit facere oppofica. | R £ s ». Dicendum quod Magifter vocat hicrationem, voluntatem Dei zqui(fimam: & ficut dicum cít|Dif.ata. [upra,quod quia Deus nouitomnia;ideoypoteft (cire op- |^? pofita fine innouatione,fcientiz,ita etiam & de voluntate. V nde nonintelligitur voluntas mutari, quando Deus poteft velle quod non vult:fed aliquod volitumad ipm comparari, ipfa vna & cadem & immutabili remanente: ícd alio modo comparata,fiue ad aliud & aliud: & itaintelligit Magifter.
Hec autem queflie de pref.ientia facile determinari poteíl per eaqua [uperius dicla funt. Dub. V.
Quaritur per quid determinatur fuperius di&um.Videtur enim argumentatio neceffaria: íi ergo Deus nihil poteft operari nifiillud prafciat, & non prafcit nifi quz facit: ergo, &c. dicendum eftad hoc, quod Deus poteft prafcire plura prafcit, ficut poteft plura operari. Vnde huiufmodi folutio eft,quod przfcictiaDei poteft effe &licuius,cuius non eft: & ita Deus poteft facere illud:& alicuius non effe cuius eft,& ita Deus poteftillud non facete, & numquam ponitur aliquid facere fine praícifntia. Ex hoc manifeftum eft quod non eft neceffarium Deum przfcire quod przícit:fi enim hoc effet, cunc impofhibile effet Deum aliud facere, quam illud quod facit: & hic eft error manifeftus.
An putas, quia non pe[fum rogare Patrem, &c. . Dub. VI.
Videtur illud non bene di&um, quia aut Pater volebat dare, autnon. Sivolebar, & Chriftusnon velebar: ergo in voluntate difcordabant. Si autem nolebat, & tris difcordare:ergo peccare:quod eft contra veritateni a7 perte.
R 5r. Dicendum quod Pater nolebat dare, & Chriftus nolebat petere:fed pater poterat velle, & Chriftusfi militerpctere, & ita non difcordare: tuncautem diícor dantia cffet,fi Chriftus poffet petere, & Pater non pollet Dif er velle: quo modo autem Deus poffit aliquid vclle quod nid Numquid dicendum efT, non potuit Iudam fufcitare n wien-, fe. Dub. V1I.
Ex hoc videtur quod Deus poffit faluare Iudam: ergo pati ratione damnare Petrum.Contra:Iuftus eft, & ncgare feipfum non poteft: ergo nec facere contra ju(titíam. Situdicas.quod hocnon poteft.Contra:Poffet Deus deftruere omnia quz facit, quod maius eft: ergo multo fortius hoc poteft, R s s». Aliquidiftinguunt hic potentiam Dei dupliciter, dicentes Deum poffe autporentia abíoluta, & fic oteít CREER REPRURRRCRERS! cct Opis: N GERMERVEURGIUM, OnscRRCNUCSNS IR OERrIUNHD Art. I.
poteit ludam faluare, & Petrum damnate:aut depoté- |A poffe,& femper quanritatem potentizaccipientibus eft Opin.£- pjal.1e4b Traiani mori e damnatio.
tia ordinata, & fic non pote(t.Sed hzc diftintio non videtur effe conueniens,cum nihil poffit Deus,quod non poffit ordinate.Doffe enim inordinate facere,eft nó pof-(e, ficut pofle peccare,& poffe mentiri. Vnde nec potentía abíoluta,nec erdinata poteft mentiri. Aliter dicunt alij,quod poteft (aluare Iudam, fed nó damnare Petrü, quia mi(ericordia eius fuper omnia opera eius, & mifericordia fuperexaltariudicium, & faluare Iudam effet (uperabundantis mifericordiz: (ed damnare Petrum ef-(et crudelitatis maximz: fed tamen cum Deus íumme iuftus fit, Íüumme mifericors,ficut non poteft tacere con: tra mifericordiam,fic nec cótra iuftitiam. Ideo aliter dicuntalij, quod Deus neutrum poteft, Sz hoc non derogat eius potentiz,quia vtraque ellent iniuftitia, & inordinatio, reuocare quem finaliter damnauit, & qui fina-| p liter damnari meruit. Neceftfimile de Traiano,. quia Deusfic difpofuerat ad honoremSanctorum, & funm aliqua fpecialia facere,& ideo morsilla T raiani,& damnatio licet fecundum caufas inferiores finalis videretur, tamen fecundum diuinam difpofitionem, & confilium aliter erat. Sed tamen quis hocaudeat dicere quin Deus de luda hac difpofttione potuerit quod difpofuit de Traiano? & quin generaliter de omnibuspotflit facere quod probatur feciffe vni? Et iterum Auguftinus dicit quodDeusipfi diabolo bonam voluntatem poffet dare. Propter hoc dicendum quod quando quaritur, vtrum Deuspoffit alware Iudam, & damnare Petrum, dicen dum quod aucloqueris faluis metitis, aut non faluis. Si faluis meritis; fic dico quod non poffit: hoc cnim idem eft dicere, & quazrare,ac fi quxreretur, vtrum poflet iudicare iniufte:quod quidem abfque dubio Deus non poteft. Siautem intelligatur non faluis meritis, ficabfque dubio poffet faluare Iudam auferende per gratiam peccata, & demetita,& dando merita. Petro autem non poteft dare merita mala: fed tamen ficut liberaliter dedit bonam voluntatem Petro, ita etiam liberalitercon-(eruat: fimiliter & naturam, & fic patent obiecta: ÁA D intelligentiam przfentis diftin&tionis quaritur de quantitate diuinz potentie, fiue de infinitae. Etcirca hoc queruntur quatuor.Primo quaritur,vtrum potentia Dei fitinfinita.Secundo,dato quod fic, quari tur vtrum ipfa effentia diuina fit infinita, ficut perentia.
]Tertio, vtrumDeus poffit producere opus infinitum.
Funds.
menta, nf.
uarto,vtrum ratio operandi fit infinita. Prima EPA telpicit infinitatem in.poffendo. Secunda in eílendo. Tertiain operando. Quarta in ratione operandi.
An potentia Dei fecundum quod bniufmodi infinita fit.!
V Tunind potentia fit infinita, & quod ipfa potentia fecundum quod huiufmodi fit infinita, often- P»fican,, | diturfic. Infinitum dicitur quod non habetterminum: cd diuina porentia quantum ad poffe nó habet terminum:erpo, &c. Prima manifefta eft.Secunda patet per Chryfoft.in quadam Homil.Omnipoten; dicitur: quia eius poffe non inuenit non poffe: ergo fi femper inuenit S.Bonau.Tom.4.
D Quat. [.
vltraaccipero: ergo infinita, Ir EM omnis potentia actiua quz poteft in effectus infinitos, eft actu infinita, diuina potentia eft huiufmodi:ergo, & c.Probatio primz.Si potentia eft pure in aQtu: aae, ph totum actualiter, quod poteft habere: ergo fi totü habet actualiter, & nihil poteft eiaccrefcere,nec de nouo aliquid dare, & potétia vt potens fc extendit ad infinita: ergo atu habet ine infinitatem. Minor patet, quia diuina potentia nunquá poreft in tot effe&tus, quin ad huc poflit in plures:ergojmanifeftum eftiquod fitinfinita.
ITE Momnis potentia quz poteft in a&um infinitü, fi omnino eítin a&u,eft (impliciter infinita: fed diuina virtus eft huiufinodi: ergo, &c. Maior pater fic. Sicut íe haber potentia ad potentiam,(icactus ad actum: feda &usinfinitus excedit finium in infinitum: ergo & po tentia potentiam: ergo f potentia eft omnino inactu,eft infinita.Minor patet,quia Deus dicitur durare in infini. tum: & poteít creaturam coníeruare in infinitum: er- Ir2M omnis potentia qua poteft fuper extrema in infinitam diftanua, eft infinita: fed potentia diuina eft huiufinodi, quia de nihilo aliquid facit, & interaliquid & nihil eft infinita diftancia: ergo, &c.
IT£Momnispotentia que omninoindifferens eft ab effentia,eft infinita: fed diuina potentia eft huiufmodi: ergo,&c. Probatio prima: Quandocumquealiqua duo funt omnino indiftantia,vbicunque eft vnum, ibi & reliquum: ergo fi potentia eft oinnino indifferens ab cí-(entia,vbicunque eft potentia,& effentia: fed vbi eft ef-Íentia,ibi eft ceattum potentiz: ergo vbicunque poteft potentia talispateft in centro: ergo cum nulla potentia limitetur in centro fuo: fed amplius poffit, aut diuina potentia nihil poteft,aut poteft quantum vult: & ficin infinitum:;ergo, quantum eft de fe, potentia illa poteft in infinitum operari: fed porentia illa omnino eft indifferens,& fimplex:ergo idem eft idem latü,& intenfüa: ergo fi Nr ue eft infinita, & intenfiue: ergo omnino eft infinita. Echec eft quod dicit Philofophusinlib. de caufis:quod virtus quanto magis vnita, tanto magis infinita: cum ergo diuina potétia fit infinitifIima, quia eft omnino idem cum fua origine, vbique poteft tanquam in fua origine: ergo nunquam inuenit non poffe.
1. Cou TR A; Omneilludeftfinitum,in quo eft repetire ftarum:fed in diuina potentia eft reperire ftatum, quia eftaffignare aliquid quod non peret ( ficut fupra oftenfum cft) vt actus corporales, &aétus deformes: ergo, &c. | 2, Ire M quod excediturab aliquo,eft finitum,quia infinitum nullo modo exceditur: fed fcientia excedit potentiam refpe&u fcibilium, plurium enim eft fcientia,quam potentia, Ícirenim mala, & non poteft: ergo, .. 3. IT EM videmus inpotentiiscreatis, quodinfinitas eft à materia: fed finitaseftà forma: ergo cum potentia Deifitomninoferma, fiuc formalis, nihil omnino habens materialitatis: ergo fimpliciter cft finita,& nullo modoinfinita.
4. Ir EM inter contradictorie oppofita eft diftantia infinita; fed creature virtus vnum reducit ad alterum, vt non currentem facit currere,& camen eft finita; ergo.
f. Ir EM video quod anima habet potentiam omnino iadifferentem ab effentia, ficut potentia viuificandi corpus,habet etiam potentiam adactuminfinitum,ficutad durandum fiue permanendum infinitum: habet potentiam nihilominus ad actus infinitos, & tamen i. pía neis tia eft finitain fe: ergo videtur pari ratione de iuina potentia, cum anima fit expreffa imago Dci. Vnde videntur rationes przdictzc nihil valere.
Gg CoNcrv- Vide Stot.
AuQor de caufis pro pofic. 18.
Ad oppoficum.
"friffot.3. Pbyfic. eir.
Propof.1e.
"Diftin&. XLIIL Cowcrwvsro.
Potentia dinina efl infinita in virtute, in adn, dr inbabitu.
R 25 p.adarg. Dicendum quod diuinam petentiam eft ponere omnino in a&u,& in habitu infinitam, ficat probatum eft pereffc&um d poftetiori, quia habet effc-&um infinitum duratione, & infinitos appofitione, ad quos comparatur vt actus purus, & vt tota caía & ratio habens ine plenam, & perfectam á&ualita;em refpectu iofinitorum: & neceffe eft cum habeat totum quod vnquá habitura eft, & ex fe habcat quod ipfa infinita fit. Alia ratione oftenditur hocá priori.Propter íummá enim indiuifionem virtutis cum eflentia, & prepter fummam vnitatem ipfius virtutis:vbicunque poteft,rota poteft,& tantüinexttemum mundi,quátum in medio: & tancum infummo, quantum in latus, & omni modoinfinitatis Neceít conlimilis ratio in aliqua creatura, nec quátum ad caufalitatem effectus,nec quantum ad vnitatem. Nó quantum ad caufalitatem effe&tus,quia nulla virtus creaturz re'pectu durationis infinitz eft pure a&iua, immo neceff: eft per diuinam influentiam coníeruati. Similiter necquantum ad productionem adus, vnde habetinfinitatem paffiuam etiam in recipiendo, & ideo nulla eft actu infinita, fed folum in potentia. Et quia infinitum in potentia pédet ex infinito inactu: idco omnisinfinitas durationis creaturz, & operationis pendet ex infinitate virtutisincreatz. Et hoc eft quod dicit Philofophus in lib.de caufis,g» omnes virtutes infinitz tii rier Yn per vnum infinitum primü,quod eft virtus vircrutum.Similiter non eft fimile de fimplicitate,fiue vnitate.Nam potétia diuina eft omnino in fe fimplex, & omnino habet efíentiam,fiue fubftantiam fimplicem: Omnino etià ab illaeft indifferens, & ideo omnimoda vnione eft vnitiffima,& ideo infinita:fed nullius cr« aturz quantumcung; nobilis, potentia eftomnino fimplex, D omnis talis potentia dicit aliquem refpectum dependentiz,nec fundaturin fubftantia omnino fim lici, necomnino eft indifferens, quia nulla creatura e (ua potentia, loquendo effentialiter. Et ideo quia deficit omnis creatura à rationefumma fimpliciratis, & infinitatis pe confequens: & fic pater,quod diuina potentia eft infinita, & qu od fola eftin&nita, & ratio infinitatis eft fumma fimpliciras. Ec patet re (ponfio ad vltimam rationem oftendentem przdictas rat'onesnon val:re.
t. Ap illudergo quodobiicitur quod inuenit terminum, & quod inuenit exceffum,dicendum quod díuina potentia cftinfinitarefpe&tu eorum quz polle cft potentiz, rcípetu aliorum que qum e(timpotentiz, neceft finita,nec infinita, quia nihil ex eis poteft. Quando enim dicitur quod inuenit terminum, velexccífum, dicendü quod falfum cft,quia excelTus,& terminus rei attenditur fecundum caad quz res fc extendit, & diuina potentia fe extendicfolum ad bona, & quátum ad alia nunquam ett plurium fcientia,quam porentia,nec quantü ad talia in. uchit cerminü,& idco patetillud Poteft ramen aliter dici, quod duplicitereft loqui de pu Ícientia: aut in fejaut per comparationem a obiectum.Si infe, fic vna non excedit aliam, quia quidquid Ícit, poteft (cire: & quidquid poteft, (ci fe polle. Vcl per comparationem ad obiectum, & ficeftloqui dupliciter, aut fecundum formam,fiuc fpeciem,auc fecundum numerum. Si fecundü numerum:ficcum potentia poffit infinita,non exceditur iMcientia. Siautem fecundum formam: fic quia potentiacft refpe&tu bonorum tancum, (cientia vero bonor, & malorum,ideo exceditur, tamen ex bocnon fequitur quin fit infinita, & eft exemplum. Si quis imaginetur duas lineas infinitas, plures funt duz quam vna, quia non habebunt vnam infinitatem fecundum tumerum, (ed folum fecundü longitudiné: & fiction fünt maiores, vellongiores duz quá vna.Similiter in ppofito intelligitur. Potentia enim dicitur infinita refpe&tu obíe&torum (ecundü numerü,fed non fecundü qualitatem:quia non rr aC ER CRCELERNETEMEH UE UD C Quaft. I A poteft in mala, vel priuatoria,& per hocpatet primü, & fecundum. Quamuis enim inueniat terminum refpedu mali, nó tamen refpectu boni, & ille terminus, vel excef. fus potius facit ad infinitaté, quia non eft poffe, fed non mw A; & ideo quamuis hoc videatur dare terminum fecundum rationemintelligendi,fecundum veritatem nó dat, quia qued non poflit mala, hoctotum eft propter immenfitatem virtutis.
:. Ap illud quod obiicitur, quod infinitum eft paffio potentiz materialis, dicendum, quod hoc verum ef; deinfinito per priuationem completionis, fiue cópleti effe:fcd noneft verum de infinito per priuationem limitationis.Primum enim eftinfinitum potentia palliua,fiue receptiua, & ira oe ineít materiz. Secundumeft infinitum actu, & ideo in illo felo vere cft,& proprie;qui tantum eft a&us,& actus purus, & perfedtiffimus.
;. A» illad quod obiicitur, quod creatura poteft fupereaquz fumme diftant, dicendum quod ens. & non ens non dicunturfümme diftantia,quia opponuntur cotradictorie:fed quoniá nihil habent commune, nec quicum ad genus fubicQü, nec quantü ad genus pradicabi-Je, fed quicícere,& moueri,vel moueri,& non moueti,g pro codé accipitur, vtroque modo habent cómune;&ita non eft diftantia infinita,nec e(t fimile.
4. Apillud quod obiicitur de potentia viuificandi dicendum quod viuere vno modo dicit actum confequentem, ficut moueti: & fic eft abanima mediantibus potentiis differentibusab ipfa effentia. Alio modo dicicuz viuere fecundü quod eftactus primus,& eftab effentia animz,vtin ratione forma,non in ratione agentis: & (cd in informando, ficut albedo fe ipfa dealbat, ita quod non notatur ibi, nec eft egreffus alicuius, vt à potentiaagente:nosautem hic loquimur de potentia vt agente, & producente aliquid:potentia vero anima quantumcunque fit idem,tamen dicir;liquam inclinationem,& idco dependentiam,& ideo priuat fim,licitatum, ac per hoc priuat infinitatem: in Deo aurem non ic: &idco1atio illa non habet inftantiam,reGe iatelledaa.
QVASTIO II.
An diuina effentia, fiue potentia fit infinita.
D S.T bom.in quaft.1.de Pot q.1.art.a. Et r.contra Gent.c.45. Richardus 1.Sent dfi. 9.3.4.1. Stepbenma Brulef.1. Sent difl. 43.4.2. ' Petrue de Tarantaf.1. Sent dift. 43.3.1. Et omnes aliá in (uperiori quaft.citati.
propter hoc non covfideratur ibi effe cantáü in operádo, Ps,: -— M Fuada- Trum effenti: fit infinita; fiue diuina potentia íi dpi infinita quantum ad cífe.Et quod fic videtur, quia nulla potentia nobilior eft fübftanua: fed diuina potentia eftinfinita: ergo cum non fit nobilior,nec maiorfub-(tanta, neceffe eft (abftantiam effe infiniram. Ir& Mfialiquaduo(licear fic dicere)(int omnino idé. fi vnum eft infinitum,& reliquum:fed fubftantia, & potentia funt idem,& effe & poffe:ergo cum diuinum pof (e ficinfinirum,& effe,& ita e(Tentia.
Ir zx quandocunquealiqua duo (icfe habent,quod ad nibil feextendit vnum, ad quod pariter f: non extendatreliquum,fi vnum eft infinitum, & reliquum:fedad nihil omnino fe extendit potentia;ad quod Íc non extédateffen:ia: nunquam enim Deus poteít facere tot, quin etiam fübftanti: poffiteffe intot, fecundum quod dicitur.Si celum & cxli celorum, cec.
17 5M0mnifinito poteft aliquid cogitari maipsfcilicet infinitum ipfum:fed diuiga effentiaeftitabona, & magna, qued nihil maius, nec melius cogitari poteft, &-lioquin non effet Deus: ergo, ec.
Irz Momnefinitum bonum, melius eft cumalio bono quam perfe tantum, quia finitum additum finito fzcit maius:ergo fi diuina eflentia eft finita, maius aliqui cum alio ) Mail Art. L ctiffima,necoptima:; quod oinnino nefas cit dicere.
Ir EMomne fin'tum bonum,contnpit aliquando zquarti, X reddi per duplicationem liniti,vr patet in linea: & hoc dico, (1 illud quod duplatur facit maius, hoc dico propter dein:fi ergo diuina effentia eft finita fecundum nobilitatem, & bonitate, f dupletur bonitas cieztur aícendendo, aliquando peruenieturad bonitatem zqualem diuina bonitati. hocautem ettfalfum & im.
offibile, quod creatura fit propo:tionalis Creatori: & loc dicit Auguftide Trinit ergo & illud ex quo fequitur ím;, |(cilicet quod diu na effentia fic finita. Adoppof| 1. Sed contra: Finitum,& infinitum, vt dicitPhilo. mm. — |(ophus, funt proprie paflioncs ipfius quantitatis: ed cf-Arif. 95 (entia, vt eflentia,non habet quantitatem: ergo fi confifre-cont. 15. n.:: apo deratut vt in abítractione à quantitate vt e(lentia,diuina effentia neceít finita,nec infinita.
1. ITEM omnis potentia qua poteft vnum folum ita q non aliud,eft potentia finita:ergo pari ratione omnis ellentia quz eft vnum folum, ita quod nili aliud c^? e(fentia finita: fed diuina e(fentia eft Deus, & nihilaliud: ergo, C.. 9 ' 3.IrE Momneillud quod eft&nitum fummz veritatielt implicirer finitum: & hoc patet, quia prica veritas iudicat de vnoquoque, ficut eft. Patecetiam in fimili, vt hoceftalbü, & nigeum,& bonum Deo,ergo fimpliciter bonum:fed diuina effentia eft veritati d'uinz cogviuionis finita, quia Deus ipfam comprchendir, & nouit perfecte: & quod ícitur, vt dicit Auguftinus, (ciens comprehen(iene finitur, ergo, c, 4: IrEMnullum intinitum finitaliud, quia nihil dat alij quod non haber: ergo fi diuina effentia elt infinita, ergo nihil init, ergo nullius cft inis: & f1 hoc, ergo nibil bonum.
$. IrEM nullum infinitum comprehenditur à finito: (ed Deus ebmprehenditurá beatis,quia aliter non effent beatinifi Deum perfecte ACA PUMEU A age appetitus ferrentur ad amplius, & non quieícerent, & tta non ellent beati:liergo comprehenditur, non eft infinitus..
6. Ire M nulla priuatio eft habitu nobilior: ergo cü infinitum dicat priuationem. & finitum dicat habitum, & omne nobilius Deo eítattribuendum, patet, c c.
Auf. 2. de Ci. Det. c. t0.s.
Couwcrvsio. E(fentia diuina efl infinita in atu quantumad effc.
Prima Rzsr. ad arg. Ad hoc voluerunt quidam dicere; politio.
quod diuin; effentia fub ratione e(lentia: eít finita: fub ratione porentiz e(tinfinita.Nam effentia nominat Deü vtinfe, & ficeít finitus, quia perfe&us: finitus etiam, quia com prehenditur à finito, vtá beads, & hoc dixe-|runt propter effentia fim plicitatem, quan dixerunt toram videri. Inquantum autem confideratur füb racione Ipotentiz, fic dicit ref»ectum ad effectus. Et quianon eft latus ibi,quia fempcr eftaliquid extraaccipere:dixerunt quod (ub ratiorie potentiz erat infinita. Sed i(ta pofitio erronea fuit maniteíte. Nam ifta duo funt incompotlibilia,quod potentia t infintta: omnino exi (tente fubftantia finita:igquiaidem funt omnino, & quia prier fccundum rationé inzelligendi eft fubftanuia, & quia ad quidquid fe extendit potétia fu» ratione potentiz,& effentia, vtoftentum eft. Et propter hoc dixerunt aliqui quod ctt Bnitum fimpliciter, & infinitum nobis Ec voluerunt dicere,quod tam eflentia, quam potentia cít initafecundum veritatem,quia eft finira Deo qui eft veritas, fed camen vtraque nobis eft infinita; quia iinproportionaliter!nos excedit. V nde Deus infinitus dicitur,quia necloco, necrépore,nec com rehéfione comprehéditur,ficut di-Danafcli, cit Damafcenus.Sed iterum ifta poicio non potett ftare, fin "'- quoniam ficutfupra probatum eít de potentia; quod i-.. Ipfanon habet ftatum in poffendo, & iterum ett omnino atus, & idco ponitur infinita; fic etiam probari poteít deeffentia. Neceffe eftergo quod omnino infinita ita- Imerobatie.
S.Bonau. Tom.4.
a REAL CREE E CEDDMNEE E M NC EMEN EMI RCME KM CIRC CDD MACC MKMCERINMMDAMC IMMER NND NE ED eh cum lioeric, quam períc tancum: ergonon elt pzife-j A,ctu. Et hocconcedendum cit, vel tenendum eft tanquá verum, co quod magis elt confonum fidei, qua dicit Deumimmenfuüm, & magiscft confonum auctorizatibus Sanctorum,que omnes dicunt ipfum infinitum. V nde per Damafcen dicitur quod Deus eft quoddam pela.
is fubftantiz infinitum: magis etiam confonum fentétiis Magiftrerum,magis etiam confonum ratiomi.
r. Apintelligentiam ergoobiectorum in oppofitum notandum quod infinitum dicítur per abhegationem finis. Poteft ergo dupliciter dici infinitum fcilicetà parte negationis.X fimiliter parte finis. A parte finis, nam finis dicitur dupliciter, vno modo quod eft complemen tü,& fic infinitum dicitur per priuationem complemé i. & hoc modo infinitum dicitur in materia, & in genere fubftanuz,& inaliiseeneribus, & hoc modo non cadit in Deojquia ipfe eft perfeQitlimus. Alio modo finis dicitur terminus licut finis agri;& fic infinitum dicitur quod caret termino,& (Latu.Et hoc potett e(le dupliciter tecü dum negationem, quia potett intelligi priuatiue, & negatiue. Priuatiue,quia non habet terminum: fed tamen natum eft habere propter hoc quod habet cfle limitatáü, S: hoc modo dicitincompleuonem, & non eftin Deo. Alio modo negatiue,quod non'habet terminum,nec ctiam natum eft habere,& hoc modo ponitur in Deo procerfüummam immenfita:em.
2. Ad illud ergo quod obiicitur quod infinitum eft paílio quantitatis, dici poteft quod ficut nomen quantitatis,excenditurad quantitatem virtutis,fimiliter non: € infiniti:quantirasautem virtutis non cantumattenditur: quantum ad opus, fed etiam quantü ad nobilitatem valoris,& hoc patet, quia dicit Auguftinus: In fpiritualibusidem eft maius & melius. | s. Apillud quodobiicitur quod eft vnum ita quod non eftaliud,dicendum quod aliquid cóparariad multa poteft efle dupliciter, auct fecundum comparatione caualitatis,aur fecundum comparationem identitatis. Cóparari ad multa (ub ratione caufalitatis hoc conuenit infinito quiainfinitum: fed (ecundum rationem identitatis,non. Vnde quiainfinitum in Deo fe extendit ad mulra,quia potentia, vel eflentià eius comparatur ad multa, exhoc tamen non fequitur quod fit multa. V nde fi efsctia,vel potentia compararetur fecundum rationé identitatis ad res, neutra eft plurium: vnde nec poteniia diuina eftaliz potentie, nec e(lentiaaliz effentiz:fed tecundum rationem caufalitatis fic conucnit & eflenciz, & potentiz:nam ficut petenriz conuenit facere plura, fic effenuz in pluribuseffe. z | 4. Apillud quodobiicitur, illud quod eftfinitum (umma veritati, dicendü quod hzc eft "^ m Autenim Jeftfinitü fumma veritati, quia veritasiudicat ipfum effe finitum, aut quia non excedi: eius comprehenfionem. Primo modo non cit Deus fibi nitus fed) infinitus: vere enim fcit fe efTe infinitum.Secüdo modo eft finitus, quia íc non excedit cum fit infinRus, & (ic non valet argumétum,& eft ibi fallacia fecundum quid, & limpli.iter:non excedit infinitum: ergo eft finitum fim pliciter.
f. Ap illud que obiicitur quod infinitum non finit, dicendum quod infinitumper priuationem perfectionis non finit: fed infinitum per negationem limitationis habet rationem finiendi: quia cum fit fummum, in ipfo eft omnis ftatus: in hocenim infinitas non repugnat (im plicitatinec complemento. p 6. Ap illud quod obiicitur quod comprehenditur, dicendum quod non comprehenditurper inclufionem, comprehenditur autem per perfe&am vifionem,& dile- &ionem,& tentionem,& hocáparte comprehendentis, & non comprchenfi: & ideo quia perficitur res fecundü fuamcapacitatem, quiefcit, quamuis vltra non attingat.
7. Quod vltimo obiicitur folutum eft: obiicit enim de infinito fecundum quod dicitur priuatiue, fed prout dicitur de Dco,nó dicit priuationem fecundum rem,fed folum quantü ad modü fignificandi, & refpondet ei (um ma potétia:nihil enim diciturimmeníum, nifi quod ha- Dama lib Lc.11 de fíde ortb.
4i phy. fic-cont.
Aug lib. de Tri. c.8. ton.3.
Gg ai | tans, & »2 Difün&. XLIIL tamen fecundum veritatem excludit omnem priuationem. QY £STIOÓO III. An diuina potentia poffit in effecdum actu infinitum. Alex. Alenfiy p.q.6. Membro 1. S.Tbom.1. p.q.7. art. a. Et 1.Sent.difl.e.3.q.2.art 1. Et de Pot.q.1.art. 2. Richardus 1.Sent.dr[1. 3.3.4.5 5. Francifcus de Mayr.i.Sent.difl 3.6 5 4.4.4 10. Marfilius Inguen.1.Sent.q.42.art.3.
b3 Àdoppofi cum. "; UR.; MAS trum videlicet diuina potenua poflit ip effe&tum actu infinitum.Et quod fic; oftenditur hoc modo:Potentia fe habet proportionaliterad opus, vnde tanta poten tia poteltin tantum opus:ergo & maior in maius, & infinitaactu in infinicum actu. | 2, irE M Omnis potentia quz operatur ex fe tota, fi cft infinita.producit infinitum,cum opereturex teta fua virtute:fed diuina potentia cum fit fimpliciffima, fe tota operatur:ergo videtur quod producat effectum infiniti. Situ dicas, quod hoc non poteft effe propter defectum, "trifl. 1. cao. Metaph.
Cc0nt.2. & limitationem ipfius effectus. 3. CoNTR A: Fruftra eft potentia quz non reducit. Pbyfcon- |turad aCtum:vnde & Philofophus dicit,quod fruftra eft f9.21.— |potencriaadtiua,cui non refpondet paísiua: ergoaut potentia diuina fruftra eft infinita::ut ei refpondet effectus infinitus,& potentia paffiua infinita 4. Ir EMomnis potentia poteft feipfam manifeftare:ergo diuina potentia cum (it infinita poteft fuam infinitatem manifeftare:íed infinitas non manifeftatur, nifi |ineffedu infinito:ergo, &c. Situ dicas, quod manifeftacur in productione Filij,& Spiritus fancti, runc obiicitur quod Spiritus fanctus habet potentià infinitam:ergo poteft ipfam manifeftare, fcd non inproductione perfone infinite:ergo in produdtione creatura. j. Ire M omne pef[ibile eftponibile in effe:fed Deus contex. 9. |poteft producere infinita: ergo infinita produci eft pofibile: ergo ponibile: fed ponibili pofito ineffe, nullum accidit inconueniens:ergo pofito,quod Deus faciat infinita,nullum accidit inconueniens: fed Deus poteft om |neillud quod non eft inconueniens poffe, vel facere:ergo Deus poteít facere quod (int infinita actu.: 6. Ir £M appelletur A,omnecreabile: tunc quzro, A aut eft finitum,aut infinitum.Si finitum, & Deusnon poteft nifi A.ergo non poteft nifi finita: ergo potentia eius eft finita. Si infinitum, & Deus poteftfacere A. ergo poteft facerealiqua actu infinita. | Hus um 7.Ir&M continuum eft diuifibile ín infinitum:quzto jt e iq. | vtrum Deus poffit reducere potentiá continui ad actum. 11 de Tri. cA Si non potefl:ergo potentiacontinui excedit potentiam 1o4n fin. - Dei,quod eftabfurdum, quia tunc potentia Dei effer fiide '* jnita. Sieam poteft reduceread atum omnino: fed hoc x non eft,nifi cum eft au, diuifum in partes infinitas; er-Sentra, SED CONTRA: Quodnon poffit ineffe&um inté (ione infinitum videtur,quia infinito fimpliciter nihil eft maius:ergo fi producit effectum infinitum:tuncergo illo nihil eft maius:ergo Deus noneft maior. Siergo hoceft Íummz nobilitatis is Deo, quod nihil poffi: ei zquari, producere ralem effe&tum cft contra nobilitatem diuine petentiz:ergo, óc.
. Ire « omne qued eft actu infinitum, eft famme fimpl:x.Nam fieftaliqua co:v pofitio,cunc ibi eft coartatio, & imitatio. Siergo Deus produxiteffectum infinitum, illud eft (implicifimum. fed in fimpliciffimo idem eft ef-(entia, bonitas,& porentia:ergo fi effe&us eft infinitus in potentia,& bonitate:ergo fammum bonum: ergo non bonum propteraliud:ergo non bonum propter Deum:-[erga necà Deo, quia vniuerfa propter femetipfum operatus eft Dominus, &idem eft finis quod & primü prin Quat. 1IT.
Quat. 1IT.
I T£MfÍi Deus poteft ineffe&um a&u infininum,queroáte,vtrum poflit in aliud Si non:ergo in agendo amittit potentiam,& fua potentia agendo debilitatur.Siergo Ipoteft in cffectum alium cófimilem illi,efto quod faciat, 'ponatur ergo. Ifti duo effe&us funt confimiles in natura: ergo funtin eodem genere:tunchabent aliquod (üperius in quo conueniunt, & aliqua propria p. rqua differunt: ergoexcedunturabaliquo,& artantur peraliquod: fed omnia talia funt finita:ergo, (c. ITEM pe non poffit facere infinita actu, oftéditur, quia non funt plura infinitis: ergo fi produceret infinita a&u,non poflet producere plura:ergo Deus eft impotés: D E infinitate diuinz potentiz quantum ad pap,V | B fednihil poteft facere Deum imporentem:ergo,6.
lr & x vbieftinfinitas a&ualis íeeundum numerum, ibi deficit ftatus, & ordo,& diffinctio:fed diuinatapien. tia non patiturDeum aliquid facere (ine modo, & menfura:ergo,dre.
Conmwxcrvsio.
Potentta diuina quamquam fit infinit,in effeEum tamen infinuum non pote(o,cum id neque fibi, neque creature conueniat.
Rzsr.Ap Arg.Dicendum quod duplex eft infinitum, fcilicetinactu, & in potentia. Infinitum, in potentia Deus poteft facete, & facit, Infinitum in aCtu non pereft facere,necfacit.Non poteft,inquam, facere, quia neccó-