C |uenit fibi, nec conuenit creaturz. Sibi non conuenit: cum enim fumme bonusíit, non poteftaliquid facere nifibonum, & ita non poteft facere nifi rem ad feordinatam. Quoniamergo ordo przfupponit numerum, & numerus przfupponit menfüram, quía non ordinantur ad aliud nifi numerata, & non numerantur nifi limitata: ideo neceffe fuit Deum facere omnia in numero,pondere,& menfura:necaliter facere potuit,nec poteft, necin. finitum,nec infinita in actu. Ratio eft etia, quia hocnullo modo conuenit creatura. Infinitum enim in aGtu, eít acuspur?,alioquin fi aliquid haberet. de limitatione,& artatione effet finitum:fed quod eft actus purus, eft fuum effe pereffentiá, & nihil taleaccipit efle ab alia eífentia, necex nihilo:fi ergo creatura, éoipfo quod creatura:aliüde eft, & ex nihilo, nullo modo poteft effe acus purus D [nullo modo poteft effe infinita: & fi non potefteffe vna Jinfinita, nullo modo peffencefle infinitz fecundum numerum,quia neceffe eft illas pluresad aliquá vnam creaturam reduci: fed finita ad finitum reduci, eftimpof fibile:patet ergo, &c. Ec quod ad aliquod finitum reducantur, patet: quia necefle eft ponere ordinationemin creatutis,non to ncum ad Deum, fed etiam ad (e inuicem Summaergo rationis eft, quia non decet Deum facere cteaturá,nifi ordiné habeat, & menfurá ratio eft ex parte creaturz, quia necefle eft omnem creaturam effe limita tam, coquod ex nihilo, & eo ipfo quod compoftta eft. t. À D illudergo quod obiicitur quod porentiatanta poteft intantum effectum, fiue opus, dicendum quod eftop* operans, & opus operatü.Opus operans, vt creare: opusoperatum, vt creatura. Dicendumergo quod opus E | operans eft infinitum, ficut ipfe Creator:fedepus opera: tum neceffe eft effe finitü. Quod ergo obiicitur q» opus proportionatur potentia. Refpondeo:Si intelligatur de operc operante, fiue de aCione generaliter,verum eft.Si aucem intelligatur de opere operato, non habet veriraté nifi cum caufa, & effe&us (e habet per vniuocationem, & tunt eiuídem generis:hocaucem non eft hic.
2. Ap illud g obiicitur gDeus operaturex tota pot tia,dicendum g agens ex tora petentia, quoddá agit per naturam, & hoc agit tantum quantum poreft,& cancum quantum ipfum eft, vbi eft productio fimilis.Quoddam agit per deliberanonem, & voluntatem, & tale non agit nift fecundum ordinem, & quantum vult: vnde ex eadem potentia facit magnum, & paruum, & fic agit Deus.
-,. Apillud af —————— P PP P PARERE B RUIN NT e zs Las F 5 aft Art. I.
» Apillud quodobiiciturqued fruftra eft potentia, | A quz non reduciturad adum: verum eft de potentia qua completur per actum: fed diuina potentianon completur peractum:& ideo non eft fruftra,etiam fi non habeat potentiam paffiuam cotrefpondentem.Tamen illa propofitio non intelligitur habere veritatem in potétia,quz poteft habere infinita,fi intelligatur quod omnino redu | caturin actum:reducitur tamen, & reduci poteft Íccun-| dum partem,& ideo non eft fruftra. ») 4. Ap illud quod obiiciturquod diuina potentia cü (itinfinita, debet fuam infinitatem manifeltare in infinitoeffectu,dicendum quodDeus fuam infinitatem manifefta: ininfinito fecundum potentiam, ficut patet,quia ficut fupra eft monftratum,interminabilis duratio mani-|.
feftat virtutem inhinitam: in infinitoautem fecundum a-| &um Ron poteft manifeftari fimpliciter,quia non decet: fed proportionabiliter, quia ens in infinitum excedit nó ens:& tamen Deus ex nihilo facit ensinter quzctt diítátiain&nita. Vndecum diuina perentia dicatur infinita, hocefttripliciter.Durationis ternitate,virtutisimmélitate; & cffcctum generalitate,fiue numerofitate. Prima manifeftatur perinfinicum duratione, quod cft initum actu, infinitum portentia.Secunda per creationem de ni-[hilo, vbieftdiftantiainfinita propter omnimodamimproportionem.Tertia manifeftatur partim per potentiá, partim per priuationem, quia tocfecit, & adhuc poteft | in plura,& non totfecit,quin adhuc poffit in plura;tamé | hocmanifeftaturalia infinitateduplici manifeftata:& i:a patet quod non oportet, quodfitintinitum actu, Po. teft tame dici.ficut tatum eft, quod virtus Patris manifeftatur in productione Verbi, & per coníequens tota virtus diuina,cum virtus Filii,& Spiritus fan&ti fit vna, & aequales fint in virtute. $. Apillud quod obiicitur de poffibili quod poteft poni,dicendum quod eft potlibileá potentia infinita, & poffibile fecundum potentiam finitam. Poflibile fecun dum potentiam finitá poteft poni, quia omnino poteft effead actum reductum: fed poffibile fecundum porentiam infinitam non poteft poni, quia femper eft in reducendo, & nunquam in reductum effe.
6. Ap illud quod ponitur quod A;appelletur omne creabile,& quod quarit,vtrum A,fit finitum, vel infinitum, dico. quod infinitum: fed non e(t infinitum actu, fed potentia: & ideonon fequitur, quod fi Deuspotlit A, quod poffit ininfinitum actu. Et fi dicatur: ponatur quod Deus faciat A, dicendum, quod non eftponibile 7. Apillud quod obiicitur, vtrum poffit potentiam continui reducere ad actum, dicendum quod ficut po. tentia in continuo paffiua infinita eftob diuifionem, fic inDeoactiuainfinita. Vnde ficut continuum poteft diuidiin infinitum, tamen impoffibile eft, quod totaliter fit diuifum, alioquin non effecinfinitum: fic diuidere in infinitum eft potfibile, ad actum reducere impoffibile. Ecficutimpotfibile eftditinam potentiam terminari,ita impoffibile eft, quod fit in termino diuifionis. | Vnde Deus poteft potentiam continui reducere ad actum, quia poteft effe in reducendo, & femper in reducendo, ita quod nunquám plus feextendat potentia,quam diui- .,. |naactio:fed tamen continuum nunquam pótelt effe in ig ion reductum e(le; ficut nec Deusin reduxi(fe. Concedenje2;; |Qumergo,quod impoffibile eft, quod fit aliquid a&u in infinitünififolum Deum; & eius potentiam: & hoceft quod dicit Hügo de fancta Victore: Sicut ztérhitatem Deinonzquattempts,neé imimenfitatem locus: fic nec fapientiam fenfus,nec bonitàtem virtus, nec potentiam opus. Vnde quando dicitur, quod Deus poteft fàcere infinità,tiotatur infinitas circà potentiám,;mion cirtà opus. Vnde aliqui diftiixerunt hànc: Coóntinuü poteft diuidi in infinitü,quiailla determinatio poteft determinarehoc verbum potzff, vel hoc verbüm diuidi, tamen quocüüque módo diftinguatur, fempetintelligendum eftinfitiitatem àctualem,efle propriumifolius Dei; — | S.Bonau, Tom.4.
E ] u Quafi. HL 35 QVASTIO III C Man diuina potentia extendat fe ad infinita, "Alex. Alenf1.b.4.6. Membro 2.
Et 1.Sent dift. 43.q.1.a7t.1.
Petrus de Tarantaf 1.Sent difl. 43.3.4.
D Einfinitate diuinz porentiz quantum ad ratione | Fubdaoperandi,an fe extendacin infinitum. Et quod fic, videtur. Quia quidquid Deus poteft, rationabiliter poteft:fed poteft infinita:ergo rationabiliter poteft infinita. & (i hoc, ergoratio operandi ipfius potentiz fe extendit ad infinita. | ]r£ Mficutfe habet ratio Íciendi ad fcientiam, itaratio producendiad porengiam:fed quia diuina fcientia eft infinita, haflct in fe rationes infinitas cognofcendi: ergo cum diuina potentia fit infinita, fimiliter & rationes producendi habet infinitas. | JrzMratio operandi in Deo noneftaliud quam bonitas,& fapientia:fed fapientia, & bonitas eft infinita: ergo & ratio operandi.
IrEM ratio operandiin Deo,non eft aliud quam Deus fiue diuina effentia, quidquid dicarilla ratio: fed diuina effentia eft infinira:ergo & ratio operandi.
t. CoN TR A: Porentia fe extenditad opera fecundum exigentiam rationis: nihil enim omittit de his que ratio exigit:ergo fi ratio fe extendit ad infinita:ergo videtur quod diuina potentia producat infinita, quod falfum eft. ex E P 2 IrEMratiooperandieft ipfa diuina iuffitia,quia vni - ueríz viz domini mifericordia,& veritas, (c. fed iuftitia Inon eft nifi initorum:ergo videtur quodratio operandi (militer. o j. ITEM ratio operandieftipía ars & difpofitio: fed difpofitio non eftnifiinitorum: ergo ratio operandi nó eft nifi finitorum. | | 4. IrzM obiicitur deprafcientia qua fimiliter eft ratio operandi,& eft in plus quam potentia, quia refípectu malorum: & tamen hon eft refpe&tu infinitorum, Situ dicas,quod difpofitio,vel przfcientia,vel iuftitia non cóple&itur plenam rationem, per quam poteft operari diuina potentia.CoNTRA: Sinontotum compledtitur: ergo diuina potétia fine his poteft rationabiliter operari: ergo poffibile eft Deum operari prater difpofitione,preter iuftitiam, & prater fcientiam: fed nullus talis operatur fapienter,necrete:ergo, c R eftátergo,quod totam complectiturrationem.: CoNcrvsro. mE Ratio in bal'ituefl adinfinita ficut potentiarefbeHiu «ctus qui efl poffe. Ratio in actu ad finita ficut porentiarefpecu abus qui efl facere.
R xs. adarg. Sicut dicit Magifterinlitera. Aliqui volueruntdicere quod ratione diuinz potentiz eft finita. Et exhoc voluerunt diuinam potentiam limitare, tum quia nihil poteftfacere nifi ex optima ratione, nec dinittere:tum quia nihil poteft facere nifi preíciens, nihil nifi mentg, Ad oppofi tum.
Opinie aliorum: iufte:& ideo cum hac finitorum fint,vtputa eorum; i2 |.
facit, dixerunt diuinam potentiam non poffealia, quam quz facit. Sed hzc pofitio eft etronea ficut oftendit V.:-gifter in litera, quianobilitati diüinz potentiz derog;t; eiusimmenfitatem limitando, & di. itur fuiffe Magiftri IPetri Balaardi. Ratioautem huius ftulte pofitionis tuit: quía nefcierunt diftinguere ratienem potentiz, & actüs eius. ACtusenim potentiz duplex eft: vnus per moduim habitus, fcilicet poffe;alius per modum aétus, fcilicet operari. Quando ergo quaritur, vtrum ratio diuina potétia fit infinita, dicendum quod ficut duplex eft a&us, ira | etiá dupliciter poteftaccipiratio; Refpe&uenim adtus.
[quieftpolfe,;accipittr ratio i1 habitu, fcilicet diuiha fcinons d Gg 3. ema CN A i54. Diftinà. XLIIII.
extendit (c ad infinita, quemadmodum & ipfa potentia refpedtu actus, quic(t pofle. Refpeitu vero actus, qui eft facere accipitur ratio in A EE diuina di(pofitio,fiue | nee g rcm meritorum exigentia.Nihil enim facit, nift quod difponir, nihil etiam retribuit nili fecundum quod merita exigunt, quando rerribuit: quia nullàirem gubernat, necregitaliter quam natura cius, fiue iuflitia naruraliscxigat.
1. Et fecundum hanc diffínctionem patet refponfio] ad primo quzfitum, & rationes inductas:quedam enim procedunt fecundum vnam viam, quzdam íccundum].
aliam. 1. Ap illud quod poftea obiicitur de iuftitia, dicendum quod iuftitia fecundum quod dicit condecenuiam diuinz bonitatis,& poteftatis,(ic eft generalis ratio, que complectiturtetum polle: (cd inquantum counotat exigentiam Aparte meritorü,fic non cóplectitur totíi pof-(e;nectorii agere. Inquantái vero connotat agndecentiá bonitatis refpectu cuiuslibet operis in acu, ficcom ple-Giitur agere: fed pofTe non.Difpofitio fimiliter,& praccientia yin comple&untur,fed nó poffe:fed agete eft rc-Ipectu finitorum,ficut & illa funt: fed poffe cft refpectu infinitorum. | 4. Quedergoobiiciturtunc,, quod Deus poteft (ine. [eisrationabiliteroperari,diccndum quod falfum eft,nec fequiturex illo. Quamuis enim Deus poffit plura, quam velit.tamen non poteft operari (ine voluntate;cum nihil poffit facere quin poffic velle,ficut & preícire, & difponere. Neceffe eft enim potentiam exequentem illis adaquari,fcilicet difpofitioni,& voluntati: fed non oportet de potentia, vt potente:& ideo non fequitur,vt pollit facere (ine illis,: | DISTINCT. XLIV ANDEVSPOSSIT FACERE ALIOVID ME LIVS QVAM FACIT,VELME. LIORI MODO: POSSITQVE SEMPER QVODPOTVIT SEMEL.
CX VN Ciludrefat aifeutiendem virum me.
] (i lus aliquid po(frt facere quamfacit.. Solent » (geuim Jerutatores dicere, quodea. que facit Deus, nonpotefH ozeltorafacere: quta fipoffet feeeres c vonfacevet snutdus e[jet, ci mon [ummebonzs.
4 Oeff.st. : re in ljb. 45. q. Deus quem genuit, quomiam meliorem fe | aximin. generare noz poruit(mibilenim Deo meliuas debuit equac.7. tom. 6. epa Si enim "voluit, et non potuit infirmus eff. Sipotui, ei noluit imutdus- Ex quo conficitur. equalem genuiffe frlium. fermi volunt dicere, quad fr potefl Deusre melio. remfacere quamfacit, unutdueesf. Sed ronvalet buius femilitudinis tmiductio quia frlium genuit de [abflatia ftia. Ideoque fo polfet eiamere equalem, e$ nom gianeret, inuidus effet. Alta vero que nemdefub[lantia na facit, melto- "41 facere poteft.
Quaftio qua illi attantut.
Verum bicabei refponder: depofco Cur dicunt rem a-.
ligttara fite etiarm rerum iiuerltatezm, 4n qua ma- 7 tonammatio expreffa ef, on pujje cffe eneliorem entia, & diuinz bonitatis condecentia: Et haciatio |A lomo bozi perfectio ei defit: fiue ideo, quia maia Et boc ex [inti affruere conantur. Ait entm Augullinus V Quat I1I 1 bonum quod ei déefl, capere ipfa mon valeat, — Sed fi ita (umme bonum dicita, tnullaei perfectio boni de- Mt, iam ireatura Creatoriequatur. — Si-veroideonon potefl melior effe, quia bonum amplius quod ei deefi, capere ip[anon valeat: iam bec ipfum non poffe, defodélzoninefl, mom confuso mattoni: c potejl effe mel!fiat capax melioris bomi, qued ipfe peteff quieamfe. dt. — Pateff ergo Deus meliorem rem facere quam faeit. Fnde AugtifHinus (sper Genef Talem potutt Des Ia —— zuinemfecif[e,| qua nec peccare poffet, nec vellet: ef Gon ai Lalem feciffet, quis dubitat eus meliorem fuiffe?. Ex Wanne rediéfis conflat, quod poteff Deus, Gr lia facere quam "IP B |faci, ei quafaat meltora cafacere quam fauit.?
Vtrumalio, vel meliori modo poffitfacere quam facit. | Pofl bec confiderandum efl, vtrum aliomodo,vel meloriquamfact,. poquia ea que facit, potefl facere suelins, ei aliterquam fact, quia potei quibusdam sneliorera sgmodum exi-1cndi preflare, e» quibusdam alium. Vnde Aucefli-"us im Vy. ib. de Trinitat. dicit, quod fuit d aus nmm modus nofIra liberation po voluit olm refargere, € modo ve[urtexiffe, inquovnts rei voluntas exprimitur: Ita potuit oltm paf, c refaraere, er modo tpfe potefl natus fife e refurrexiffe ie eff ciusdé rei patentia. Si enim poJet mado nac, e refurgerc,non effet idem poffe. Verbaenim diuerforum temporum diuerfis prolata temporibus diuerfis adtun- IS vexit diiGaddi osé LAC dates dii dO E dutbedasso diuidi uituoiim éla «autr.
E Diuifio, / Difind. XLIV. ss dicimus, t/le pote[l leaere bodie: Cras autem dicemus,ifle oteff legilfe,velpotuit lecere beri vbique vmius vei monvatur potentia. Si autem diuerfis temporibus loquentes eiufdem temporis verbis, ci aduerbiis vtamur, dicentes bodie:iflepetef lecere bodie:c-dicentescras,iflepote[f bodie legere:mon idem (ed diuerfa dicimus eurm pofJe. Fateamur ergoDeurm femper po[Je quidqmi4 femel potuit,td eff, habere omnem illam potentiam quam [emel babuit, c illius mmis rei potentiarn cuius (emel babuit:fed nu femer poffe facere omne illud quod aliquando potuit facere: otef! quidem facere, aut feci/je aliquando quod potuit. Sipiliter quidquid voluit, c vult, idefl, omnem quam halwit voluntatem,Cr modo babet: t cuiufcumque rci voluntatem babuit, c» »modo babet.mon tamen vult e[je, velfieri omne quod aliquando voluit effc, velfteri fed vultfuiffeyvelfaciumeje. — Mtacz defeientiaDei dicen dum ejf.
DISTINCT. XLIV.
De potentia Dei in comparatione ad modumy,fiue qualitate rerum.
Nuncillud refla: difcutiendum, &c. Expofitio textus.
9 PR A egit Magiíler de potentia in comparatione ad pollibile fecundum fubttantiam,& quantitatem. ictertio agit de potentia quantum ad modü, fiue qualitatem rerum.Et hac pars habet duas partes.In prima agit Magifter de potentia quantum ad qualitatem pofhi-|bilium,quz quidem eft maior, & minor bonitas. Sccundo, quantumad qualitatem potentiz, quz quidem cft immutabilitas,ibi:Preterea queri folet vtrum Deus, & c. Prima pars habet duas In prima quarit,vtrum Dcus po:ue-|rit aliquid melius facete, quam facit. In fecunda, vtrum res quas fccit, poffit facere meliori modo, vel alio modo, & hoc, ibi: Poff bececonfiderandum «fl, &c. V biagit quantum ad modum. Similiter fecunda pars, vbi quirit de |diuinz potentiz immurtabilitate, quaerens vtrum Deus poffit quidquid potuit habet duas.In prima quarit,vtrü Deus femperpoflit omne quod olim potuit, X opponit quod non potDt. In fecunda vero foluendo contrarium afferit ibi: Ad quod dicimus, &q.
Non valet buius fimilitudiris induttio,qui4filium genuit de fua fubflantia, Dub.1.
Videturrefponfio ita non effc fufficiens. Nam inuidia poteft attendi refípectu diuerfi in fubftantia, & natu-|t2, licut Angelus inuidit homini: ergo propter hocnon excluditur inuidia Deo refpectu creaturz. |. Rzsr. Dicendum quod ad inuidiam ifta duo concurrunt,poffibilitas fcilicet ad equalitatem,& exigentia tei facte. Non enim inuidetaliquis alicui nifi quia parifieaturei aliquis, vel excedit, vel quia timet ne parificetur. Ité. Artitex nendiciturinuidusnifi quando nó facit rem fecundum quod exigit, &ipfe poteft:& propter hoc, quia ex parte rerum non erat exigentia, & quia in nullo poterant parificari:ideo qualefcumque faccret,non conuinciturin Deo cffe inuidia, etiam fi nullas res faceret: fed in filio Dei erat potentia ad equalitatem, & vlterius exigentia, propter hoc quod erat de fübftanua patris. Hinc eft quod non cft fimile, vt dicit Magifter, & eft re-[ponfio eiusbon^,ponitenim antecedens pro confcquéienon quia velit dieere quod inuidia fit folum, vel pof-|fiteffe cefpecta fimilis in natuza: fed propter rationem predictam exigentiz fcilicer, & equalitatis quz erant in generatione filij, quia erat de fubftantia patris.
D bd &la aduerbiis eundem faciunt [enfumn: Ut modo loquentes A( — Talem potuit Deu bominem feciffe qui nec peccare poffe, nec vellet: C fi talem feciffet, quis dubitat eum meliorem fuiffe? Dub. 11.
Videtur dici contrarium ci, quod dicitur:Potuit tráfgredi, & non eft cranfgreffus, hoc dicit in lgidem fandi viri, Et Auguftinusipfe dicit, fuper Genef. ad litteram, 12 Soód quod meliores iudicauit Deus homines, fici liberaliter E nd n deferuitenr. Et iterum inlib.de Ciu.Dei dicit,quod me- | lior eft fubftantia quz peccare poteft,quà quz nó poteft.
Rzsr.Dicendum quod d: dicitur dupliciter, aut (impliciter,aut in ordine ad inem. Si fimpliciterloquamur,melior eft homo confirmatus in gratia, quá potens labi.Si in ordinationead finem,quz quidem confiftit in perueniendo: fic melius fuitfacere hominé in libertate peccádi:fcd tamen primü melius cft (impliciter, hoc auté cft melius fecundü quid. Et ideo b ie Auguflini, (impliciterloquendo,habet veriratcem.Q uod autem dicitur dc viro iufto,laus accidentalis eft, fiue quantum ad gloriam accidentalem. Conftat enim Chriftü non potuifle peccare, tamen erat gloriofitlimus. Similiter intellizendü eft verbum illud Augu. fuper Gen. Sed quod dicitur, quod mclioreft natura quz poteft peccare, quà quz nó potc(t.Dicendü,quod non poffe peccare,eft duplici de caufa,aut quia caret volücate,aut vertibilitatevo lütatis,& primo modo intelligit Auguftinus,nó fecüdo.
potefl Deus c alia, &c. — Dub. 111.
Innuit Magifter quod hominem potuit Deus meliorem facere quam fecit. Conua:Videtur iftud non habere veritatem in omnibus,& fpecialiter in Chriflo,quem videtur nullo modo potle facere meliorem per iud quod dicitur: Deditilli nomen quod eft fuper omne nomen. | pp] 5j Itcm: Datus eft ei fpiricus nonad menfuram: ergo quia Lo4n.5.d nullo modo potuit Dcus dare Chrifto plus dc /piutuer- | go non potuit cum facere mc liorem.
Rrsp.Dicenduin quod Magitlcrloquitur de vniuerfo, & cius partibus, & quonis Chrittus nec eft de vniuerfo,necceíteius pars:ideo non habet locü in ipfo. Verumetiaadhucin Chrifto habet dubitationem:fi enim quid- Eccl.31.b '|quid habct humanitas Chrifti finitü eft: eigo cum Dcus D .|& cópletur:& ideo nó eft poflibilisadamplius.Si auten: E poffit fupra omne £nitü.potuic maius.Etitcrum C hrife factus fuit paffibiiis & mortalis, & potuit fieri immortalis. Et propterhocdicendü,quod tripliciter eft loqui de Ch:ifto,aut quantü ad vnionem;aut quantum ad gratiá lingularis perfonz:ut quantü ad proprietates natura. Si quantum ad vnioné,nec Deus potcft plus dare,nec crcatura recip: rc, quia vnioniseratia ex parte alterius extremi eft dignitatis infinitz, fcilicet gp homo fit Deus;quáuisex parte humanitatis quidquid eft ibi ficfinitü, & ita non ponitur limitatio ex parte Dei,nec ex parte creature capacitas inlinita nifi per vnioné, videlicet,quia vnitur homo bonoinfinito, ita g homo efl Deusqui eft boritatis infinitz Siauté loquamur quafitü ad gratiá fingulatis perfona fic concedendü quodDeus potuit plus dare: (cd rationalis creatura non potuit amplius recipere: non quía capacitas anim;rad gratiá per collationé gratie minuatur,quianec minuitur,necaugetur:fed cofummatur.
loquamur quantü ad proprietates natutz, fic Deus plus Md e E.
potuit debonitare dare, & rationalis creatura recipere |, (5 1i. d».
quantü ad ea fcilicet quz funt corporis, quia nunc plura | 24r44.2.
habet quá quando factus eft:fed nó potuerunt fini & fa luti naturz effici congruentiores: numquam cnim falus noftra potuiffet per fubftantiam incorruptibilem, &imo ita repatari, [icut permortem, & pafüonen: eius reparata eft: patet ergo quomodo mclior potuiflet effe Chriftus,& quo modo non. IrtMobiicitur deB.Virgine.Videturenim quod non | 4,5, 4., potuerit ficri melior, quia Anfelmus de conceptu virgi- | e;cep. vinali dicit: Decebat quod illius hominis conceptio fiere: | 77a.
de matre puriffima, qua puritate maior nequit fub Deo intelligi: ergo videturquod non potuit fieri melior, & trame ipfa fuit pars vniuerfi.Itc:S uperomnes chorosAngclorü exaltata eft in glotia:ergo facta eft in sima eratia Cg 4 lKtrsp.
oM UE aeq ep - ur AuTRe OLEED Rs t *mo-—— ——— afXRTÉ S I8 36 Di&. XLIV. Quaft. TI. hanscti tnt cumst c M m CE D - c c: mc CE Ce e n cc ace iitilln cé -R à s », Dicendum quod'eftloquide B.V irgine quan-| A | & ómnibus partibus perfectionem forma nobiliffimz, cum ad tres conditiones fcilicet quantum ad gratiam| | | vtputarationalis natüre: ergo potuit facere mundum, |. |eonceptionis,qüantum ad gratiam iuftificationis,quan-| |quiconítaret ex folis fubftantiis raticnalibus:.& fi hoc, S tum ad nàturam corporis.Si quantum ad conceptionem] |tunc mündus haberet omnes partes fecundum fubftanprolis.fic quia fuit mater Dei quo nihil nóbilius cogitari! ltiam maeliores:ergo, co. EE poreft: & maler nobiliffimi filij, fictantam habuit boni- 1. Cour RA:Auguftinüs in libr. detib.arb. Quid-|Ad e tatisdignitatem, quod nulla mulier ampliuscaperepo-|!quid veraratione melius tibi occurretit,fcias feciffeDeái, (tum. tuit.Siehim omnescreàturz,quantumcumqueafcende-| |bonorumomnium Conditorem:non eíÍe autem, quod]:,?. 7 rent in gradibus nobilitatis, effent prefentes, omnesde-| |vera ratione cogitas,non poteft: Neque enim tu potesa- Diem: berent reuerentiam matri Dei. Siautemlequamurquá-] |liquid meliusin creatura cogitáre, quod creaturzartifi- |f.
La Fundamenta.
La Fundamenta.
tum ad gratiam iuftificationis, tanram habuit quantam pura creatura humana fiue rationalis,qua facta eft,fic recipere potuit. Si quantum ad corpus: naturalia optima habuit fecundum quod fini cofnpetens fuic: fimpliciter tamé meliora potuit tecipere,& Deus dare, & itapatet quod in nullo creato habet inftantiam hoc verbum Magiftri,quod Deus ea qua f«cit;potuit facere melira. Patet quod aliquibus capacitatem gratiz compleutt & impleuit: fedin Chrifto peromnem modum: in matre fecundum quod capit pura creatura rationalis: in fexu fenlinino quantum ad "M [pe&ant ad corpus:& in anima humana quantum ad ca quz funt gratia.
A D przfentis intelligentiam diflinctionis, quaritur de medo, fiue qualitate diuinz potentiz. Et circa hocquzruntur principaliter duo.Primo quaritur, vtrum murtdum Deus potueritfacere meliorem.Secundo quaritur de immutabilitate diuinz potentiz, vtrum quod femel poteft Deus, femper poffit.Circa primum quzruncem fugetit. Ergo non poteft aliqua creatura nobilis co. gitari,quz non fit de conftitutione mundi.
2. IT E M Aug. ix. confef. Duofecifti domine, vnum | 4.2 propete,aliud prope nihil, fcilicet Angelicam creaturam, & materiam primam:fed non poteft maiorambitus cogitari quam propinquitate Deiadnibil: ergo nonpotuit fieri mundus qui natus eft amplecti plures naturas rerum:ergo non potuit mundus fieri melior quantum ad capacitatem.Sed conftat,capacitatem illam non effe va- [cuam quantum adaliquem gradum, alioquin necmundus perfectus effet, nec vniuerfum perfectum dici pof-(ct: ergo nec ifte plus capere, necalius capacior potuit ficri. | "E j. ITE M fnateria prima eft creatain omnimoda poffibilitate, & inperfecta obedientia refpe&tu Creatoris: ergo fi capacitas ipfius materie attenditur fecundum fui poffibilitatem & obedientiam quam habuitadDeum,& in fummapoffibilitate, & in fumma obedicntia eft creata:ergo mundus quantum ad capacitatem nó potuit fieri melior:fiergo dedit Deus vnicuique quantum capat eturquattuor'Primo quaritur vtrum Deus potuetit face-|C (rat:ergo nullo modo potuit fieri melior.
re mundum meliorem quoad fübftantiam partium inte-|. | grantium.Scecundo vtrum potuerit ipfum facere melioré quoad partium integrantium proprietates. Tertio quaritur, vtrum potuerit facere mundum meliorem quantü ad ordinem. Quarto vtrum potuerit facere mundum hntiquiorem. | Àn Dew potuerit mundum facere meliorem quo ad fuflantiam partium integrantium. fiteffe creatura: & fimpliciter mundus ifte eft ita bonus, Zdlex Mlenf 13.4.21. Memb.3 Art.t quod eo non fieri poteft melior. | S.T horn.1.p.4.25.4r.6. ET ETT E: de Pot.q.ó.art.16. Deus potuit facere bunc mundum meliorem quo ad augmentum | Di ceffe eftefe finita: ergo neceffe eftaliquando ponete flatum,ita quod creatura nullo tnodo poffit fieri melior, in nullo derogando diuine susto f) qua ratione ftatur in aliqua fpecie creaturz,ftatur in fuprema fpecie creaturz fpiritualis: nulla ergo creatura vel fpecies poreft illa fieri nobilior, & fi optimum in vno genere eft meliuso-| ptimo in alio,& fimpliciter hoc illo melius: ergo fi optimum in vniuerfo eft optimum omnis creaturz, quz pof-| fobflantia, non autem quantum ad (ecificam gradu nobilitatem.
4. Ir £ wx: Quantumcumque creatura fiat bona, ne-| L] E RALAM R rsr. Ap Arg.Dicendum quodexceffus bonitatis| Thom Arg 1. Sent. Aff. a4. q.1 art. fübftantialis in rebus poteft attendi dupliciter. Aut quá- | Mar[il.Ipguen.t.Sent-q.43.ar.1. cum ad effentiarum nobilitatem & gradus, & fic dicitur]. Sreph.Brulef. t. Sent dif a q t. quod fpecies hominis melioreft,& nobilior (pecie a(ini.
petrus de Tarantaf-A.Sent.difl. 44.9.1, Gabriel Biel 1.Sent. dift. 4 4.4. vnica.
^w V ó b potuerit facere inü&dum meliorem quoad fübftantíam partium integrantium, oftenditurfic; Parte? integrantes mundum (unt finita bonitatis, & intenfiue & extenfiue: fed omni finito poteft aliquid mai?, & melius cogitàri;fed Deus plus poteft facere, quam homo potfi cintelligere:ergo, f. Situ dicasquod mundus non potuit amplius capere,hocnon foluir,quia Deus facit capacitatem: ergo maiorem potuit capacitatem dare, | cum eius potentià lit infinita.
Ir £&MfÍuprema creatura in vniuer(o eft finita:ergo diftacd Deo in infinitum:fed in diftantia infinita eft ponere gradus infihitos: ergo vltra bonitatem creaturarum eft intelligere creaturas, gradus bonitatis habentes, & ex his potuitintegrári mundus:ergo, C. 0 It£M conftat quod Deus potuitfacere mundum ex partibus maioribusmole, vt coelum amplius, & terram latiorem:ergo fi potuit faceremaius mole eadem rationc & maius virtute:& fi hoc,ergo fimpliciter melius.
IT E M maieria fccundum fetotam capaxeftformz nobiliffimz, vt patet: freigo Deus dare pottiit quod natura materiz potüitcapere:crgo potuit dare toti materie, bises added! quistbeidbid cidunt | Autquantum ad effe prout concernit additionem, fiue augmétum, ficdicitur quod marca auri melioreft vncia, | non quia nobiltorem habetformam, vel effentiam, fed |.
quia E habetde auri (übftantia,ac per hoc de bonitate & valore. Quando ergoquaritur, vtrum Deus potuerit mundum facere meliorem quantum ad fubítantiam partium, fitu intelligas deexceffu quantumad primum modum, quod mundus conftaretex nobilioribus effentiis,dico quodidem mundus quí eftnunc, non potuit ficri melior,quia non effet ifte. fed alius:(icut fi ifte qui fad" efthomo, fuiffet factis Angelus,nó effet ille qui eft:quia tamen poffe eius non eftartatum,nec limitatum,non vtdeoquare non potuiffecalium mündum meliorem facere hocgenere melioritatis. Siautem intelligas quantum ad (ecundum modum: fiedico; quod non folum alium, verum etiam hunc potuit facere meliorem ficut & maiorem:& fi feciffet,nó effetalius: (icut poffet facere quod ifte puer effecita magnus vt gigas, & plus haberet de fubftantia & virtute,& tamen non effec alius quam eft. Concedo ergorationes probantes,quod Deus fimpliciter po: tuit alium mundum quantum ad fubftantiam partium poss meliorem:& etiam humcquantum ad magnitüdinem partium & virtutem,noh tamen quantum ad effentiarum — - S ibark dicere in przmiíla audtoritate de libero arbitrio, quod t$. 191. nulla effentia nobilior potcít cogitari effein hocmundo rationabiliter, qua non (it ibi: Nam fi cogites meliores ellepartes, hoc eft, aut íecundum totum, aut (ecundum partem: fifecundum totum, iam Bd iftum mun- 4 Eno él | imis vniueríum: non enim eflet omnia, (i effent aqua- -.— Quzft II.
T& v umunduspotucrit fieri melior quantum ad | p,,, 4, partium integrantium proprietates.Et quod fic vimenta.
detur: Eritlux Lunz ficut lux folis, & lux folisficutlux la.3o.6 Ícptem dierum: hocerit,ergo poteft e(fe: ergo Deus poteft condere:& ita de aliis corporibus:& fi hoc, effent vtique res meliores:ergo; e? c. IrEM per Aug.füper Gen.ad litteram, & Magifter adducit hancauctoritatem,Potuit,inquit, Deus talé facexe ro"^ lia: & hoceftquod dicit Augutt.de libero arbicrio: Non hominé,qui nec peccare vellet,nec poffet: & fitalem fcpir eft vera ratio,íed inuidiz intirmitas,cum aliquid melius citler,quis dubitat eum meliorem fuiffezergo,c e bus; [faciendum fuiffe cogiraueris,iam nihilaliud inferiusfie-| | ITE w: Melioreft proprietas incorruptibilitatis, & ri velle:tamquam fi perfecto coelo nollesterram fa&am| | (quietis, quam corruptionis,& motus:(ed omnia qua fc- Jeffe,vtique omnino inique cogitares; & fic patet vlrimá| p | cit Deus aut fccit corrupribilia,auc aliquo modo mobiobie&tionem quo ad primam partem effeíophifticam,| |lia:ergo omnia potuitfacere meliora. pro Co quod non competebat vniuerío vt materia (ecü- IrTEM:S1 non potuerüt creature fieri meliores,hoc fuit, dumíe totam perfecta ellet forma nobiliffima. aut quia Deus nó potuit dare plus:aut quia creacurz non t. À n illud ergo quod obiicitur in contrarium per| |potuerunt plus caperc.Si quia Deus non potuit amplius au&toriratem Auguftinide libero arbitrio, iam patet re- dare: ergo diuina potentia eftlimitata. Si quia creatura fpontio,quia intelligitur de hoc mundo,& de melioria-| |nonpotueruntam plius capere CoNTR A:Videmus tota ce fecundum eflentiam,t patet ex textu. die creatura meliorari, & deteriorarí, falua fabítantia, 2, ADillud quod obiiciturquod fümma diftantia eft| | € capacitate,ergo,6.
in vniuerfo,dicendum quod prepe Deum, potc(t duplici- I. CONTRA; Optimi eftoptimaadducere, ficut dicit | Ad opporer intelligi, fcilicec quantum ad immediatam receptio- Dionyfi us:fed optimo nó poteíte ffe melius:ergo fi Deus diui di. nem & conuerítonem in Deum aut quantum adfum-| |cum lit optimus;adducit res optime:patet ergo, C. xi ede E mam imitationem, & aflimilationem. Primo tnodo eft 1I n & w:Platoaddit rationé,porro quia optimuseft, |, eszp oe. natura Angelica propeDeum,(impliciter loquendo:fed ab optimo vero omnis inuidia E pe erat:&ideo dedit | div.
fecundo modo non niii in comparatione,quia magis eft vnicuiq; creature tantü de bonitate,quantü potuit cape-|diflimilisquam fimilis, & plus deficit, quam exprimit, Cre.Situ dicas quod Platonis verbum nó valet, quia inuiimmo infinitisgradibus ditat, & ideo maior propinqui- dianon eft repe&u inferioris. Conr A.Au g.luper Ge- | A fuper tas eft nobis cogitabilis,& Deo poffibilisquamuisnunc| |nefim ad litterá: Sibona facere nó poffet,nulla effet po-| 8*7. adlirnotitit: tentia. Si poffet,íed nollet:magna effet inuidia:ergo pari ipid i;. An illud quod obiicitur quod materia primaeft| |ratione,(i poffet facere meliora,& nollet,effet inuidus. me creata in omnimoda poffibilitate, dicendum quod pof- | 3s.ITEMratione vid etur:quia omne agens ex tota fua fibilitatem obedientiz Deus innulla creaturacomplet| |fübftantia facitrem optimo modo quo poteft fieri,fi po-| [toraliter, quiahoceftfecundum omnimodum imperiü| |tentiam eius nihil ompino impedit: fed Deuseft agens Creatoris: fed complet capacitatem & poffibilitatem,vt| |extotafua potentia in omni fua actione: & potentiacius difponatur peralias difpofitiones: & tic Deuscomplet| |nullam habet indigentiam, neq; refiftentiam:ergo quidmateriam, quia eius capacitatem debitis dipoürionibus quid facit;ita bonum facit,quod nullo modo poteft fieri limitauit, & illas formas completiuas, & perfetiuas ad- melius. u Zu" iunxit;ita quod nihil dimifit incompletum.Quis tamen 41r Ew: Haceft vera perfe: Bonum eftdiffufiuum audeat dicere,quin Deus nobilius difponere, & nobilio- fui: ergo magis bonum, müagisdiffu(iuum: &maribus formis perficere poffet,fecundum fuz fapientiz,&| |Xime bonum, maxime diffutiuum: fed Deus eft apotentiz infinitatem? Quando ergo dicitur:dedit vni- |) |Bens maxima bonitatis:ergo maxime fe diffundit: ergo cuique quantum erat capax,hoc intelligitur de capacita- videtur quod vnumquodque optimum facit, & quantenon prout dicitlonginquam potlibilitatem,& obedi- tumad fubftantiam,& quantum ad proprittates,! entiam refpectu Creatoris,fed prout cü huc dicit difpo- "TE T1 CITM.