fiionem,& exigentiam: & hanc conftans eft Deum po- A" e TM tuiffe maiorem facere. Pertium integralium mundi que 4 Deo pendent immediate, 4. À p illud quod obiicitur quod increaturis neceffe proprietates fiabfelute confiderentur, meliores feri potus eft ftare, dicendum quod ficut numerus femper habet unti vero relatiue adinuicem C ad flatum in adu, tarnen numquam eft dare ftatum aliqué, finem nequaquam. 2 vltra quem diuina potentia non polfit fe extendere, fic RzsPoND. Àp Arg.Dicendum quod cum quariintelligendum eft in magnitudine molis,& bonitatis, & | - |tur de melioritate partium vniuerfi, poteft quzri quan-'Iquantumcumque fit in creatura ftatus & femper,quiafi-| |tum ad duplex genus partium; aut quantum ad partes nita, bene agit Deus hucufque, ita quod nonagitam-| |manentes,ficut naturaintellectualis, rationalis,czleftis, pliusynumquam eft dare vt credo:& ideo fi alium mun-| | |& elementaris;aut quantum ad partes tranfeuntes, ficut |.
dum melidré hoc feciffec;adhucerit vltra querere,quare| |hic homo,& hic equus. Si quantum ad partes tranfeunnon fecit meliorem cum poffit: & fic procedendo vl- | E 'tes.icfine diftin&ione concedo quod poffunt, vrin pluterius, & ita talis quzftio eft irrationalis: &folutionon| |ribus quantum ad proprietates fieri meliores: quia non poteft dari ni(i hzc, quia voluit, & rationem ipfenouit.| |funtde fubftantia vniuerfinec funtá folo Deo,fed àDeo Attamen finon fecit,nemo poteftarguere:quiahocrotü| |fimuloperante cum agente particulari quod impeditur, quod fecit, fuit gratia;nec erataliqua exigentia, ratione| | deficit.Si autem intelligamus de partibus quz funt de cuius poffit poni in eo fuifle inuidia. conftitutione,& integritate mundi,& immediate funtà QV£ESTIO IL Deo:cum queritur vtrum potuerint fieri meliores quan-"v:; tum ad proprietates diftinguendum eft:quia aut loque-An munduw poruerit fieri melior quantum 4d propriet«- ris de ipfis abíolute, aut de ipfis in relatione ad finem.
zoe PATHINBEINERRTANTRUNE Si deipfis abíolute: patet quod meliores conditiones Alex. Alenf/x p.4.A1.Memb.s ar.1. potuerunt habere.Si de ipfis in relatione adinuicem, vel S. Tho. 1. Sent ifl. 44.4.1.art.2, ad finem,optimas habuerunt proprietates: quod patet, 4Egtd. Rom.r.Sent.diff 4.4.4.2. f P P ftinus: Meliores iudicauit Deus Scot.4n Reportatie Y.[ent.dz/1. 4.4.3.1. [quia: icut icit ugu LE lores iu Icauit eus Rich.r.Sent.difí e 4.q.4. | homines, ficiliberaliter deferuirent. Similiter melius —. fuitquod A T n CC c ccc CC --——-cc caa a SERNMNNNUE fuit quod omnes homines ellenrex vno, & ita quod haberent corpusanimale,& fecundum exigentiam eius necelle fuit alias creaturas corporales difponi in motu, & corruptibilitate.Ex his patent rationes inductz ad primá partem:procedunt enim de proprietasibus rerum fecundumfe confideratarum.
t. Ap illud quod obiicitur in contrarium deDionyfto, dicendum quod illud intelligitur fecüádum ordinem,ficut iam patebit. | 2. A p illud quod obiicitur dePlatone,dicédum quod non haber veritatem nifi intelligatur faluo otdine vniuerfi:& hoc quantum ad bonitatem effenrialem, confiderata difpolitione in materia: nec ratio fua eftneceffaria fed (folum perfuafio in fimili: (icut in homine qui poteft alij bene ion; &nonfacit: quod ex hociudicatur inuidia, & frequenter dimittit prop:er inuidiam: & qui :|caret inuidia econuerfo facit: & fic intelligitur verbum Auguftini. | ' js. Ap illud quod obiicitur quod agens ex tota potentia producit optime, dicendum quod agens ex potentia tota quoddam agit fecundum impetum,quoddam fecüdum artem,& fapientiam. Et quod fecundum impetum agit,facit quanto melius poteft.Quod agit (ecundum artem,& fapientiam, agit quantum vult, & quantum congruit,fa!ào ordine,quia fapientis eft ordinare. Ideo quadam facitbona,quzdam meliora,quzdam optima:& fic patet quod illud non fequitur.
4. À D illud quod obiicitur quod bonum fummum fumame fe diffundit, dicendum quod hoc verum eft de liblI Dif. XLIV.. QuaftIV.
Á [metur, & ordo partium in vniuerfo eft propter ordina- | diffufione naturali: fed de voluntario, fiueá propofito, | non eft verum. Primo modo eftdiffufio in productione|C unt res in finem,(aluo otdine vniuer(i, quia vniuerfum perfonarum:fecundo modoin produ&ione creaturaráü.
QV EST IO III An De potuerit facere mundum meliorem quantum ad ordinem partium. alex. Alenf-1.9.4.31.Memb.5.ar.6, Stot.in Reportatia.1.Sent.difl. 4 4. a. | JEgid. Rotn.A. Sent.d. 44.4.3.
Tho. Argent 1.Sent.d.44.4.1.r.3.
Petrus de Tarant.A.Sent.d. 44.4.3. Funda- T & v « Deus potuerit mundum facere meliorem menta. quantum ad ordinem artium, Et quod non, pri- Gtni-I.d.. | mo videtur auctoritate: vid it Deus cuncta qua fecerat, & erant valde bona. Gloffa Auguftini: Singula queque |bonainfe: fed invniuerfo optima: fed optimo nihil eft mélius,ergo, 6 v. Lib. 13.de Tri.c4p.1o, noftra liberationis effet Deo poffibilis,nullus tamen fuit fo. noftrzleuandz miferiz congruentior:fed ficut Deus fuit (apienti(limus Redemptor, ita & fapientiflimus Conditor:ergo fi ordinatiffime redemit,ita quod nullus modus melior,vel congruentior efle potuit: ergo fimiliter fe habuit in faciendo res:& fic patet, cc.
Ir£M: Si confideremus ordinem elementorum in mundo,conftat ea optime eíTe ordinata:vnde non poteft cogitari quod illa quattuor corpora ordinentur melius, (iue fecundum A pid (iue (ecüdum formas nobiles, (iue fecundum proportiones numerales, ficut ligantur viij.& xxvij. qui funt duo primi numeri folidi cubi,ligantur pet duos intermedios, fcilicet zij.& xviij.ergo, 8. — ITE M: Sapientiseftordinare: ergo fumme fapienris Metapb.. I(amme,ftue optime ordinare: ergo Deusresita bene or-UM ^1- |dinauit quod nullo modo pocuir ordinare melius.
L.S g D contra: Ordo ille cft bonitatis finita:ergo fi fapientia Dei eft infinita, & in&initum excedit finitum, er-£o Deus fciuit melius ordinare: fed quidquid íciuit, potuit:ergo, 6. 2 1. Ir E «: Melioreft & nobilior ordo in quo nulla cadit inordinatio,quam in quo cadit: fed in vniuerfo cadüt multz inordinationes, & deformitates; ergoalius ordo potuit fieri melior.
Ad oppo. litum.
D IrE x Auguftinus dicit quod alius quamuis modus | —* — 3. IT EM: Quod propinquius eft ini, melius eft ordinatum: ergo (i omnia funt optime ordinata., omnia (unt &qualirer coniunda fini: ergo omnia participant beatitudinemmquodabfurdum cft. jo 4 IT 1 4: Bonitasordinis pédetex bonitate partium, ficut refpectiuum ab abfoluto: fed res fecundum effe abfolurum non funt optima:ergo nec in ordine, CowNcrvsrio.
Deus nen petuit partes primas vniuerfi melim erdinar, —: fecundum (uam [apiemtiam,neque fecundum finem.
RxzsPoND.Ap Arg.Dicendum quod eftordo par-| tium in toto, & eft ordo [ose in hne.Primus ordo refpicit fapientiam,fecundus ordo refpicit bonitatem. Et (untifti duo ordincs ita coniuncti, vt vnus alteri confortionem ad finem.Si autem loquamur de ordine partium in vniuerfo,auc hoceft quantum ad partes primas & füb- | ftanciales, & fic abíque diftin&ione optime funt ordinat£, ita quod melius ordinari non potuerunt, quiaineis | confiftit ordo fübftantialis, & pulchritudo vniueríiim- l mutabilis.V el quantum ad partes corruptibiles,&remo- | tas,& hoc dupliciter. Aut abfolute,& vt nunc, & ficpo- B" tuerunt melius ordinari,& aliquando erunt meliusotdi-| —— natz. Áut fimpliciter & in relatione ad finem, &(íicfun| — | tesoptime ordinata in vniuerfo, (ecundum quod conuenit ordini in — ter enim optime ordinatz e xe y Qc PE e xe y Qc PE 4e lbs] 2 dCi Di| — efttamquam pulcherrimum carmen quod decuriríecüdü optimas coníonantias,aliis partibus fuccedentibus aliis quoulque res perfe&e ordinenturin finem. Vnde ficut in produ&tionc rerum manifeftatur potentia, (ed i comparatione, fiue in ordine non entis ad ens,oftéditur fumma potentia creans ex nihilo, ficordo rerum in vniucrío in fe oftendit fapientiam,& ordo ad finem,bonitatem: fed in comparatione vnius ad alterum, oftenditur: (umma fapientia, & fumma bonitas, quia nihil poteít hunc errem deordinare, ficut melius infra patebit. Concedendzergo unt rationes probantes quod res funt optimeordinatz,quia refpiciunt vtrumque ordinem.
. t Apillud quodobiicitur quod fapientia eft infinita, dicendum quod quamuis fapientia eft infinita, tamenres non unt capaces nifi otdinis finiti: & ipfa fapientia (umma,fummum dat ordinem quem habere peffunt.
2. Ap illud quod obiicitur quod in vniuerfo cadit inordinatio,dicendum quod fi confideremus hos ordines, | ícilicetad finem,& in vniuerío,ita (c adinuicem comple- E &untur quod non poteft ibieffeinordinatio.
3. A pillud auod obiicitur de propinquitate, dicendum quod hoc eft verum fecundum propriam ordinationem: fed fecundum decurfum vniuer(i necefle eft quod res fit primo longe áfine, & poft appropinquet.
4. A Dnillud quod obiicitur quod ordinis bonitas pendet ex partibus, dicendum quod ficut aliqua contingentiainfe habent effe abfolutum contingens, fed ordinem neceflarium, fic & in propofito intelligendum quod quamuisaliquid non fit optimum iníe, tamen optime ordinatur. Etexemplum huius patet in partibus corpo-: ris,& in reartificialiin qua eft confonátia, & harmonia, ficut in cithara. Quamuis enim nobilior (it fitus oculi; Exemquam pedis, tameníiconfideremus vaumq; fecundum |plum. (uum officium,cam oculus quam pes optime fituati funt | in toto, ita quod necoculus melius pede,neccconuerfo, | PIE & ita dicit Auguftinus fuper loannem quod (icut Ange- 7, a inr | | lusoptime in coelo, ita vermiculus optime in imo, ficut gedio to. in terra. Et fimiliter apparet in EU DN enim omnes chordz ita proportionari quod fi aliqua tendatur, vt detarei meliorfonus, numquam remanebit conlonantia, Similiter didiones pofi nt ordinari ad faciendum verfum, ita quod ex illis di&ionibus impoffibile eftfieri] veríuüm melius ordinatum, ficin popoli intelligend ü.
Pjal.Hg. 4 fitü.
Arift g.
Art. II.
Quz. v nica.
An Dew potuerit facere mundum antiquiorem. Richardsu 1.Sent ifl. 4.4.4.3. Stephanm Brulef.Y.Sent.difl. 44. q.4. Persa de Taranzaf. 1.Sent ifi. 4 4.q.4.
T & v «potuerit facere mindumantiquiorem. Et V aci fic videtur: Milleanni apud Deum ficut vna dies Ecin pfalmo:Mille anniacte oculos tuos tamquam dics hefterna quz prateriit, pari ratione centum millia annorum:ergo fi Deus potuit facere mundum ante diem hefternarn, potuit peccentum milliaannorum ante: & fihoce(letantiquior:ergo, cc.
I1: «:Diuina potentia& operatio non dependet nec à materia, necá tempore: ergo qua ratione poteft in vno inftanti, poteftinalio: fed quarationcin poftetiori, eadem ratione in priori; & ti hoc, mundus potuit fieri antiquior:ergo, 6c.
1r & «: Diuinaeffentia & potentia fuit ante temporis principium, aut ergo fuit potens producero ante,aut nó. Sinon:ergo erat impoteus Si fic:ergo potuit facere mundum antequam face: et, Ir t «:Ego quaro, vtrum potuerit facere poft. Si fic: (ed non cft maior tatio de poft, quam deante: ergo pari ratione potuit facere ante. Aut (i non potuit poft,necante& ira neceffe fuit quod tunc: ergo videtur quod compulíus,& non voluntarius mundum fecittunc.
1. S&p contra: Ánre principium temporis nihilerat M oppo-inifi ternitas: ergo fi potuit mundum facere ante principium temporis. potuit facere & in zternitate: fed quod habet efle in aeternitate, caret principio, & nihil rale poteft efle creatum ex nihilo:ergo,cs«.
1. IT & M:Si potuit facereante, ponatur:fimiliterego quaro, vtrum ante: & ficin infinitum: fed infinitumá partcante eit eternum: ergo fi potuit in infinirum ante facere, potuitetiam ab aterno:fiergonon potuit facere mundum zternum, quia non effet factus, ergo nec antiquiorem. | jy. ITE M: Neceffeeft mundum habere finitam durationemá parte ante: fed in omni finito neceffe cft alicubi Pj.5*. |ftare,vltra quod nó poteft fieri progreffus: fed qua ratione (latur inaliquo inftanti finito, ftatur in illo in quo códituseft mundus:ergo,c.
A natione,quia imaginamurtotü mundü effe in Jocali fpa- B tio: ficutimaginamurterram circumdari aqua; fimiliter intelligendum eftin propofito quod eftimplicatio contraditionis, & venit ex falfa imaginatione: quia imaginamur ante principium mundi fuiffe durationem temporis,in qua mundus potuiffet anre fieri. V nde fi queratur: vtrum totus mundus potuiífet extra totum tnundum, vel fupra, vel infra fieri, ftulta eft quaftio, & implicans oppoíita,& veoiens ex mala imaginatione. Per hüe modum refpondent,fi queratur vtrum mundus potuerit fieri ante, vel antiquior. Vnde dicunt quod fi aliquid przceffifferante menfurans temporaliter potuiffet vtiq; antc fieri. Similiter fi locus eflet extra,. potuiffec altior fieri. Ratio autem iftius malz imaginationis cft: cum enim imaginamur aternitatem in iufinitum ante tempus fuifle, intelligimus eam qua(i durationem exten- ,|fam, in qua funt diuerfa mim:, in quorum quolibet po quid heri, vel cogitari antiquius: íed tempus, vel auum quod incepit cum mundo, eft totius antiquitatis principium:ergo e:iam non potuitaliquid cfle antiquius, CoNocrwvsio. Dew potuit mundum antiquieretm creare in quantum potuit facere sempus ante boc, C in illo fecere mundum:non tamen [ic facere quin baberet principium.
Rs». Ap Árg. Quod cumquaritur, vtrum Deus potuerit facere mundum antiquiorem: potett intelligi dupliciter. Aut it quod ipfum cteaueritab eterno,cum produxerit ex tempo:e:;& iunceffetantiquior. Autita quod mundus duraflet tempore longiori, tamen finito l'rimum credo Ppotfibile fimpliciter: quoniam impli. catinle contcadictionem.Ex hoc enim quod ponitur fieti, ponitur habere principium. Ex hocautem quod ponitur eternus,ponitur nom habere principium.V nde idé eft querere, vtrum Deus potueritante mundum facere quod mundus habendo principium non haberet principium,hoc includit contradictionis vtramque partem.Si- Opinio a-|militer, quantum ad fecundum fenfum videturaliquib.
; [iorum. impoffibile, T apes. mo tipp ELI S^ uidi unii anterioritas fiue antiquitas incipit imul cum tempore. Namin zternitate non cft ante,& poft:& tempus incipit de neceffitate fimul cum mundo, ficut fitus incipit cum loco,& locus cum orbe primo. V nde ficut (i quzteretur, vtrum primus orbis potuerit fieri altior, nulla effet omhino quzftio, immo implicat contradi&tionem, fcilicet extraomnem locum eff: locum; &' venit ex falía imagituiffet fieri tempus. Sed hoc omnino nihil eft:quia ztcrnitas eft fimpliciffimum, in quo nulla omnino cadit diuerfitas. Concedendum ergo,ficut probát rationes indu-&z ad hoc: quod ficut non potuit mundum facerc in loco altiore, quia non eft in loco: fic necante,quia nulla cft antiquitasnifiineo. — | Apillud quedobiicitur quod apud Deum non g vis aliqua inaliquanto tempore, & quod potentia eius non dependet, Cx. Dicuntad omnia vnica refponfiorte quod quamuis diuina virtus ad nihil artetut, targen principiatum non poteft facere (ine principio, & tem porale non line tempore, & primum temporale non poteft facere, nifiin principio temporis, & principium tempoiisnon nifi in principie temporis. Oppofitum enim non dicit potentiam, fed magis contradictionem, & repugnantiá: nec tamen artatur ad fic faciendum, quia od omnino nonfacere. Vnde ficut ftulta eft quzftio,fi quzratur,vtrü potuerit facere principium temporis ante principium temporis,(imiliter & predida. Sed quoniam durum videtur dicere,quod Deus non potuerit facere mundum antiquiorem, & quin alium mundum facere poruerit, (ed cantum iftum: prcpterea dieuntalij,quod ficut Deus potuit facere mundum ampliorem, ita potuit facere antiquiorem fine omni diftinQtione.Et tamen iftud non e omnino fimile: quia Deus poffet facere coelum amplius & magis diftare terra, falua vtriu(que natura:fed fj Deus intelligatur feciffe quod illud nunc magis diftet àprincipio temporis;intelligitur illud, suc, i aliud, quia etià fi intelligatur mundus fa&usante, adhuc non effet antiuior refpetu iftius swacquia cantum diftaret quantum iftatà principio:Sitanon eflet antiquior.Et ideononcft| Opinio fimpliciter neganda, nec fimpliciter concedenda, ficut| propria.
nec ifta,Deus potuit facere mundumaltiorem. Sienim intelligas de hocabfolute,fal(um eft,ficut dicit prima o pinio,& non intelligibile, & implicatio c-.ntradictionis. Siautem intelligas per concomitantiam alterius loci, (ci: licet quia Deus potuit facere alium mundum ampleáétem iftum, in quo fitum poffet habere magisaltum, & minus verum cít. Similiter iudicandum de antiquitate. |. Et ideo fi quzratur, vtrum Deus potuerit ante facere mundum,diflinguédum ficut & hic: Vtrum Deus potueritfacere mundum in alio loco, velalibi: quia aduerbialis determinatio pos cadere fub ampliatione verbi. vcl extra. Si fub ampliatione verbi:tunc eít vera, & eft fenfus quod Deus potuit alium locum facere, & in illo müdum iftum totum ponere: potuit enim facere centum rales mundos, & adhuc vnum comple&entem omnes,& vnü inloco altiori quam alium: fic &in tempore intelligendum eft quod Deus potuít facere cempusante hoc, & in illofacere mundum.Alio modo potcft cadere aducrbialis determinatio extra ampliationem de ly potefl, & cft fenífus:Deus poteft facere mundü iftum inalio loco, qui eftextra mundü:& hiceft implicario falfi, quia nó elo cus nifi intra mundü, & (imilite de tépore intelligendü.
r. A p illud qued obiicitur quod ante non erat nifi aeternitas, dicendum quod verum eft: fed tamen Dcus poterat facere quod ante effet tempus.
"[Ad oppofitü.
— dicendum qe infinitumá parteante, poteft ele apponendo, aut fecundum actum, aut fecundum potentiam. Primo modo dicit zternitatem, fecundo modo minime, quia zternitas dicit infinitum actu.
4. Àn illud quod obiicitur quod neceffe eft ponere ftatum, dicendum quod verum eft: (ed (tatus poffunt effe infiniti, & licet in potentia non fit ponere ftatum, tamen quia actus non confequitur totam potentiam, fed inaliquo ftatu eft, ideo in ftatu finito.S: quzratur,quareé magis in hoc quam ín alio, ratio fumma & potiffima eft voluntas facientis.
4. Ap illud quod obiicitur quod antiquitas cepit cum mundo, dicendum quod verum eft:fed Deuspetuit ' [facere quodanteinciperet: ideo non valetratio ilta. Rationes ad oppofitum funt cencedendz, procedunt enim (ecundum primam viam.
Lo quantum ad fecundum articulum videlicet quod femel Deus poteít,femper poffit.
dlex. Alenf. 15.9.23. Mtr. 4.
teft non effe infinita,femper eft refpectu equalium: quia fi refpectu paucorum eflet, aliquando defineret effe infinita, & definereteffe omnipotens: fed diuina potentia femper eft infinita,& omnipotens,ergo nihil potfibilium accreícit ci, nec decrefcit:ergo quod femel poteft,íemper poteft.
& nullo modo dependens poflibiliiomne quod poteft, femper poteft, fiin feipfa maneat non mutata:fed diuina: |potentia eft femper huiufmodi,& non mutatur in fe: ergo. f hil fa&um eft quod non fubfir eius virtuti: fed nihil poteft fieri quod non fübiaceat diuinz virtuti:ergo propter illud fa&um non impeditur,quin adhuc poffit:ergo poteft quidquid potuit.
femel,fed potuitChriftum refufcitare à mortuis, & mundum éfeate:ergo & modo poteft:quod ftultum eft dice. re, Item fic: Quidquid femel poreft,lemper potuit: fed modo poteft mundutn creaffe: ergo ab aterno potuit creaífe.
ante mundum potuit facere quod mundus non fuiffet: ergo & modo poteít facere quod mundus non fuilfet.
demonffítrato,aut connotatur aliquid,aut nihil. Si nihil: ergo zque vere poteft dici quod Deuspoteft malum, vt bonum. Siautem aliquid conneratur: hoc non eft nifi offibilitas ad fieri:fed quod factum eft;idem ipfum non abet poffibilitatern ad fieri: ergo Deus non poteft facere quod fadum eft, & prius potuit:ergo non poteft quidquid potuit. | j| j| I T quod fic, videtur, quia omnis potentia quz eft imne illud cuius poffe eft idem quod effe, fi habereffe immutabile,& eternum, habet & pofle: ftd quod Deus femeleft, femper eft, quia eius efle eft immurabile:ergo & quod femel poteft,femper poteft.
quzritur de immutabilitate diuine potentie:vtrum QV.£STIO VNICA. , An Drs quod femel potefl, femper pofiit.
dem cum effentia,habet idem poffe quod effe: & o- 2. ITE M: Omnis potentia qua eft infinita, & non po- ;» Ir e «:Omnispotentia quz eft omnino füfficiens, S En contra: SiDeus poteft femper quidquid potuit ITEM:Si quidquid poteft femel, & femper: fed Irt w:cum dicitur: Deus potefthoc facere, aliquo — "ibl bi Xn IV. Quaítvnica 2. À D illud quod obiicitur de infinitoà parte ante, | A "Coxéivsro. Quamuis Diuirlà potentia in fe fit immutabilie, ratione f4men connotati qued fuit aliquande poffibile,Cr poflea. faclum efl impoffibile, non quidquid potuit, femper potef?. | R. 15 P. Ap Arg. Ad hoceft duplex modustefponden-[ss Q,, di ficut ad fophifma defcientia. Conceffoenim quod win 1 diuina potentia fecundum veritatem omnino (it inmutabilis, (cundum pofitionem tamen nominalium concedunt hanc:Poteft quidquid potuit:& refpondent illa. tioni,fed potuitChriftur fufcitare:ergo & modo poteft, refpondent quod non debet inferri fub illo tempore, fed fub alio,ergo poteft Chriftum refufcitaffe. Ethocenunp|ciabileadiunctum verbis diuerforum temporum eft idé ideo dicunt quod propofitio eft veta:etfi aliter inferatur, affignant peccatum in proceffu fecundum fallaciam f. gura di&tionis,vel (ecandum accidens. Tamen, ficut füpra probatum fuit, hac pofitio non haber veritatem, quamuis illa pofitio vidcatur fuiffe aie: & Magi fter fuit lius pofitionis, quia per hocfoluit: &iterum noníoluitin propofito. Primum, quia fi diceretur Deus poffe quidquid potuit, quia poteft feciffe quod potuit facere: pari ratione quinunc eft czcus poteft quidquid petuit: & truncatus,quia poteft feciffe quod potuit facere:& poteft nuncvidiffe quod potuit videre.Preterea ditem oppofitum huius folutionis adhuc contingit foluerc hoc modo formata ratione. Poteft quidquid potuit: Íed potuit non feciffe mundum antequam faceret: ep ciffe, C/& modo poteft nonfeciffe: loco cius quod eft nó fe . non eft aliud dare zquiualens: ergo illa refponfio non foluit, maxime cum ipfe Magiíler dicat in littera quod Deus non poteft facerc omne quod potuit aliquando fzcere,nec vult facere, vel effe,vel fieri quod aliquando voluit facere, effe, vel fieri.Ideo dicendum ficut didum fuit pif, de fcientia, quod diuina fcientiain fe omninoimmutabi- wi» fm.
lis, definit fcire aliquod enunciabile ratione connotati: [quia fcibile definit effe verum, & ipfa fcientia fiuefcire, |connotat vno mode in cognito verttatem. Similiter intelligedum quod diuina potentia connotat in eo, refpe-&u cuius dicitur; poflibilitatem, & talem inquam, poffibilitatem qua refpicit potentiam agentem füb ratione potentiz, non impotentiz. Quoniam ergo ita eft quod multa poffibilia iunt impeffibilia peraccidens,& multa D poffibilia iunt entia,& iam funt impoffibilia ad fieri (fcere enim quod non ensnon fit,nihil eft facere, fimiliter facere quod factum eft,nihil eft facete, & ita impoffibile eft feri)hinc eft quod quia Deus non poreft nifi poffibile quod polle eft potentia: & quia nulla mutatione fadain potentia, fed equaliter Dco exiftente potente ficaliquid Deo impoffibile propter mutationem à parte rei; hec cócedenda eft quod diuina potentiaeft immutabilis:& hec neganda eftquidquid Deus femel poteft, femper poteft.
2. Apilludergo quod obiicitur quod diuinum poffe eft efle, & infinitum, & independens: totum illud concludit quod ipfanon mutetur: fed nihil fequitur de connotato. Verum efttamen quodpolfe y: refpectu connotati femper eft infinitum, quia fiauferaturfinitum ab infi nione: remanetinfinitum: & ideo quamuis definat aliquid poffe facere, femper tamen inbnita oteft. | P;. Ap illud quodobiicitur vltimo(quia alia patent)et bocquod diuina potétia dominatur omnibus qua funt, dicendum quod omnia ei fübfunt, & tamen non fequitur quod poffit facere quod factum eft, potefttamen illud deftruere: fed faceft non poteft, quia faciendo, aut facit aliquid, aut nihil. Sialiquid: ergo aliquid pluseft nunc,quam prius:ergo non facit qued factum eft. Sinihil:ergo faciendo nihil facit. Similiter deco quod fuit, 5.4.4 facere quod non fuerit, aut facit hoc quiefcendo, aut 4.3.4.1 Joperando, aut deftruendo. Quiefcendo non: fi enim Deus nihil faciat, cum hoc cft prateritum, fempereft preteritum. Si vero faciat operando, cumnihil exhoc fiat, hoc "ER NEC rS RENT n —ÉÓ—9 .F | Difind. XLV. 361 * [fiat, hocenim non fuiffe prxteritum non eftaliquid: Quod Dei voluhtas fumme bona, caufaeft omni. ergo faciendo,nihil facit. Si vero deftruendo, cum prz- um que naturaliter funt,cuius caufa non eft e ceritum,fiue quod fuicnon fit, nihil facit deftruendo: & quzrenda,quia nullam habet, cum deftruendo pU dir e ON eft RCM D fitzterna. non poteft quidquid potuit, quia fuit aliquando pofhibile JR dam eít ins ibile, non E ter m HEC sut4que fiamme bona "yoluntas; caufa ef (n- quat a£. " nem potentiz, fed propter hoc quod neceflario conno-, |m/urz que naturaliter fiant,velfacía, fiuefutura [unt vr; oa. | 5 tatimpotentiàm: & fic patent obiecta. | qua nulla preuenta eff caujayquia eterna eff. Ideoque can- te. t. ^ | | j/aspfrue querendanone[f. Quienim eius caufam quarit, z | DISTIN E T. XLV. aliquid maiue ea querit, cum nibil ea maius fet. Vnde " | Aug 4n lib. $5.4. Quiquerit quare voluerit Deus mun-D E V O L V N T A T E dur facerecaufam querit voluntatis Dei. Omnis autem | caufa effictens maior efl eo quod efficitur. Nibil autem ma-! D EI,QV.E ESSENTIA B Ses a itn Dei. No» cess caufa querenda eff.
i: DEIESTVNAET /ETER- 'détn libro de Gene[i comtra Manicheos: Si qui dixerint,:. NA,ET DE SIGNIS quid placuit Deofacere celum (hy terram: Refpondendum - EIV& | efl eis: Quicvolumtatem Dei nofie defiderant caufas volu-| (| Matis Det fctrequerunt, cum-voluntas Deiomnium qua A M de voluntate Dei aliquid pro fenfus! — fümt tpfa fet caufa. Siemim babet caufam Dei voluntas, ejl jt 9UQ 125) -ofiriimbecillitate dicendum est. Sctendurm Aliquid quod antecedat voluntatem Dei quod nefas eff: d SX Jf ergo, quia voluntas, [tue voleus,de Deo fel lecdre. "Qui ergo dicit, quare fecit Deus celum c terra * iei) wdum,e — [ael cali eir terre, cir tdeo maior efl voluntas Dei, quam H ei effe bonum quod e[Je Deumitaidem efl eiefJe volentem | — calum, c terra. ui autern dicit, quare voluit facerecai: quod effe Deurn.2Nam voluntas qua femper volenscf?nó| — dum, eh terram? mais aliquid querit quam efl voluntas: affetfus vel motus efi quiin Deum caderemonvalet, (éd. —| Deizmbilautem mains inueniri potefl. Compefcat fe ergo: diuima via, qua volens ef] Deus, ci buiufmodi. |C |Ptrmana temeritas, et id quod non efl,mon querat, ne id: "PN quod efl mon inuentat. Ecce bis aucforttatibus aperte infr-- Quodli: etidem fit Deo velle q:: od effe, nontamen po-| nuatur quod veluntatis Dei Ca (a nulla eff, cl ideo qua-- teft dici Deus, effe omnia quz vult. p" E E T licet idem fit Deo velle quodefJe, nom tamen di- MEN » te dam eff Deum ejfe omnia que vult. Quod quidam de Quod voluntasDei prima & fumma caufa eft omniíi, D Dei voluntate non reife entientes nobis obgciunt dicen- REC MEN m tes: Sridem efl Deo velle quod e[Je, ergo cum dicimus Deu Hh oluntae ergo Dei,vt ait Auguflinus m3. Bb. de Trin. | cap...velleomnia, que facit, dicimus eume[Je omnia qua facit, |. P^ jma,C (umma cau[a ej] ammum (jecierum atque mo- "ied d &— alioquin non tbi tllo verbo tdern [ienificatur quad figmifr-| 0mm. N ibilenim fit quod aen de interiori, atque imtel-| s ga, catur boc verbo e[feycií de Deo dicitur Et (Pita eflno jern- lrgibili aula (ammi 1 PPCHIHEFEE CONS diatur fecitdum inef- | ien E er dicitur de Deo-velle fecundu efentiam.Si vero fecundu abilem tut ttiam. Fi bi enim nan PHETWERT QNO dvult D E d ou: effentiam non dicitur aliquando,quo "odo ergo dicitur de m otentis fap tHTÍA, qua periret 4 fine va ue ad f P€| pin fi. " Deo? Relatiue enim nunquam dicitur. Ad quod dicimus, |e s fortiter, e? difponit omma fuautter iA non folum facit £4 2 d " quia licet idem peritus fit Deo velle quod effe, montamen| | d 4? id anii confuetudinis admirationem anri Me ied ' : ctefl dici effe omnia que vult ficut idem eft Deo effe quod | fed etiam ea: que propier raritatem, ó motum €- d fare: nectamen [icut dicitur [cire omnia, ita quoquepotef]| "€" fum snira videntur: «vt fu nt defeifus luyminarium, ^ dicieffeomnia. (b ferre motus, moniiruoft animátium partus, C bu D fimilia: quorum nibilfit fine voluntate Dei fed plerique x Quis fit fenfushorum verborá, Deus fcit, vel Deusvult.| | |»? apparet. 1deoque licuit vanitati PIalofophorum etiam n Item Deusícit omnia, vel vulcaliquid,& caufts alita ea attribuere, curn omnino vtdere non pofient P quid de Deo in his praedicetur. uperiorem ceteris omnibus cau[amyde[lyvoluntatt Dei. M E T Vhitumque Deus dieitur cireyvel[ciens,velveL| | ltaquenor "fi Dei voluntas cau(a prima eft fanttatis, e. POENAE a le;vel-volens,bac de eo fecundum e[fentiam dicuntur. Cu gritudinispr 4miru, Atque pa'narum,gratiarum, c?
z enim dicitur Deus fcit, vel Deus vult, fiue Deus eft ciens |. |" etributionum. Hec ergo fora eJ! vndeortum eff quidquid z vel-volens,e[fentia diuina predicatur, c? Deus e[e enun- effe tpfa nen efl orta fed eterna. | E datur. Cuir autem addiur:ornnia,velaliquid, vela uibaenedienc d ieri 7 qua; C? dicitur Deus feit omnia, velvult altquid yvelah E ni icd EE | 7 qua:efientia quidem diuimapredwatur non fimpltaiter c? HIC non eff pretereundum nobis, quod [acra fcri- |1dem uio.
" abfolute fed ita'vt fcentte que tp(e eff omnia fubieifa mo- fur4 de-voluntate Dei varus modis loquiconfueutt, c » rentur, Gj voluntati que ipfaeadem eff,aliquidyvelal-| |tamennon eff Deicvoluntas diuerfa. fed locutio diuerfa eff " qua fubiecta e[e dicantur: vt talis fiat fenfus: Deus fito-A | de volumtate, quia nomine-voluntatis diuerfa accipit. Na n mmutasd eff Deus efl cuius fcientie, qua tpftus efentia eff, voluntas Dei vere, acproprte dicttur que in Ité efl, eo i-E omnta [ubieifa Vfurat. Stzpiliter Deus vult bec, vel illa, id pfe e[fentia efl: e& bec vna eff mec multiplicttatem recidE efl Deus ef, cuius volitatique ipfeefl, bac, fiueillafub-| | |pit rec mutabilitatem, qua inexpleta eje món poteft: de " tela funt. Volensergo y. fiue velle dicitur Dens fecun-| |qua Prapbetaait: Ommquecumque voluit Dominus, de dum efientiam, cuius voluntas cfientia efl fempiterna, fecit. Et "Apoflolus: Voluntati eius quis refifitt? Et alibi: | Pf vs. b i e immutabilis, lietea varientur, C» tran[eant, qua Viprobetis que [it voluntas Dei bona, C beneplacens, e d d P d ei (ubiecTa fant, que non poteft effe iniufla, vel mala,| perfecía. Et ba« voluntas reife appellatur beneplacitum icd hi quta Dems esf. Deli, fue difpofítio. H;.. S.Bonau.Tom.4. Hh Quod w——— Too UU Um i n NGRGEUSHMPCRr A Quod fecundum figuram dicitur voluntasDei preecptio;prohibitio,confilium,permifsio, operatio: & ideo pluraliter dicit Scriptura voluntates.
Aliquando vero fecundumquadam figuram dicendi voluntas Dei vertatur quod fecundum proprietatem non efl voluntas eius, ut preceptio, probibitio, confilium, uec nonpermilTio, c? operatio. Ideoquepluraliter aliquando Scriptura voluntates Dei pronunciat. Vnde Propheta Magna opera Domini exquifita in omnes voluntates eius. Cum non fit nifi vna-voluntas Dei que tp[eejl, plu. raliter tamen dicit voluntates: quia voluntas Dei varus modis, acpro diuer[is accipitur,vvt dicium eff: Ita etiam idem Propheta propter multos effeéfus miferiordie, e Wuflitie plurahter dicit: Mifericordias Domini in eternum cantabo. Ft alibi: Iu[litie Domini vele latificantes corda: cum tamenin Deo va [it mijericerdia, vnaiufhtia, (y vnaeademque fit miferiordia que iuflitta, fcil cet diuina via, Pal. 18.b Quare dar ine prohibitio, & confilium icuntur Dei voluntas. Ideo autem praceptio, e prohibitio, atque confilium cum fint tria, dicitur tamen vnumquodque eorum Dei voluntas, quia tla funt figna diuine voluntatis, quem.
Lib.I. Sententia A ladmodum €f figna ira dicuntur ira, C dilecftonis figna C dileifio appellantur: C dicitur iratus Deus, ( tamenno eff ira ineo aliqua: fed (igna tantum que forit fiunt, quibus iratus offenditur, tra ipfius nonnantur. Et efl figura dicendi, fecundum quam non efl falfum quod dicirur: fed verum quod dicitur (ub trap nu bilo obumbratur. Et fe cundum bos tropos diuerfe voluntates Dei dicutur,quia diuerfa funt illa que per tropum voluntas Det dicuntur.
Vbi voluntas Dei pro precepto, & confilio accipiatur, - Propracepto Dei atque confilto potefl accipi voluntas. vtibi: Fiat voluntas tua (icut im celo,e intera. Et alibi: Qui facit voluntatem patris mei qui incelis eft, ipfe frater meus C» foror C mater eit. Et contra banc volunta tem multafiunt. Vnde Aug. inlib. de fpiritu ei littera.
Euangelio non credusit.
Quod Deus non vult hominibus fieri omnia qua przcipit,vel non ieri que prohibet. Et (i illa tria dicuntur Dei voluntas, tdeo quia figna funt diuina voluntatis: non est tamen tntellicendum Deum omne tllud fieri velle quod cuicumque pracepit: Gen. 21.4| vel rion fieri quodprobibuit. | Precepit enira Abrae im -Mara d. | Pnolarefitum, nectamen voluit, nec idco precepit, vt id fieret: ed vt Abra probaretur fides. — Et in Euangelio precepit [anato, necui diceret: tlle autem predicauit vbi que, intelligens Deum non ideoprobibuife quin velleto putfunm pradicari-[ed vt daret formam bomini laudem bumanam declinandi.