Depermiffione, & operatione, vbi dicanturDei voluntas.
Capgsim | Permi[fioquoque Dei Cr operatio voluntas Dei appel. ine ca. 96. [atgy, qualiter accipit Augu[Hnus tn Encb.dicens: Nomfit ln ^ — [aliquid nifiomnipetensfieri-velit: velfinendo-ut fíat,vel tpfefactendo. Necdubitandum eft Deum facere bene ettam [inendo fieri quecumá, fiunt malexmon enim bec nift tallo iudicio finit, efr profecto bonueff omne quod infi um D rum.
eff -Ecee bic panifelTe habemus Dei voluntatem appella tpfius operationem, velpermi[Jfonem, cum dicit nonfieri aliquid nifiomnipotens fieri velit, vbi includit ef boy, e malaomnia que fiunt. Ideoque apertediflnguit quo. modo Deum velle dixerit,ne eadern ratione tntelligerety velle bona, c mala. fübdens, vel [mendo vt fiat,boc qua. tum ad mala dicit: vel ipfe faciendo,boc quanti ad bona, Mala enim [imi fieri, fed non facit: bona veroipfefaca. Ideoque dixit e velle, quia C molens,mala finit: volem, bona operatur: Qj 0b boc permi(foo, ci operatio volunta, Dei dicuntur.
Quinque füpra funt propofita, quz dicuntur fecundum tropum, vt ideo diftinguat lector vbique pro quo corum accipiatur Vo» luntas.
"Quinque ergo fapra pofita (unt, qua dicuntur ecundum tropum Dei voluntas, quia (igna funt diuine volutatis, que vna eff, c immutabilis, (cilicet Dei beneplaci rum. Ideog, diligenter difHnguat lector vbi de voluntate Dei fcriptura commemerat iuxta quem odum accipio. porieat, vtrum pro beneplacito Dei, an pro aliquo fggnorà eius, Magna cnim efl adbibenda difcretio im cognitiom Jitina voluntatie, quia e beneplacitum Deiefl voluta eius, C fignum beneplaciti eius dicitur voluntas eiu Sed beneplacitum eius eternum efl (qnum vere benepla citieius nom: ei con[onat rerum effect ibus beneplaatum ipfius, eb ipft effectus verum ab tllo non dicordant. Fite. aim omne quad beneplacito vult fieri: e$» omne quad von vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem efl de figni uia precipit Deusmultis,ea qua non faciunt, P prohi et qu nontauent, C» confalit que non implent, DISTINCT. XLV. De quidditate voluntatis Dei.
Iam de voluntate Dei «liquid pro fenfu noftri imbecilltate, &c.
V. certio agit de voluntate.Et habet hac parstres partes. In prima agit de voluntate fecüdum fuam quidditatem. [n fecunda fecundum eius impletionem refpc&tu operis,qualiter fcilicet impleatur,infta diftinQt. 46. Pic orit que[lo: diclum efl enim. 1n tertia determinat qualiter vo-'untas noftra diuinz conformatur, & hoc diítinà. 48, Sciendum quoque eff, quod aliquando mala efl volumas. Prima pars habet tres pattes.In prima oftédit, quod volun tas Dei eft ipa diuina effentia. In fecunda quod ipfacfl omnium caufa ibi: Hecitaque fumme bona voluntas can|; eff:In tertia oftendit, quod ipfa voluntas Dei eft multipliciter dicta, ibi: Hic mom eff pretermirtendum nobu. &c. Prma pars habet duas. In prima oftendit, quod velleeftin|: | Deo efle,& voluntas eft effentia. In fecunda foluit dubitationcm,ibi: Er Jicet idem fit Deo velle: Secunda pars Íimi- | liter habet duas. In prima oftendit, quod diuina volun tas eft caufa prima. In fecunda oftédit, quod cft caufage neralitlima,ibi:Voluntas ergo Dei, vt at Auguflinus. Terua| -pars, in qua agit de iftius nominis multiplicitate, & hac nó eft multiplicitas equiuocationis, fed analogie: habet cres particulas.In prima ponit modum principalem acci-| -piendi circa hoc nomen, quod eft voluntas, quia fcilicet sccipitur pro voluntate beneplaciti. In fecunda ponit modos non principales:fed ttopologicos, fecundi quod accipitur pro figno voluntatis:& hoc facit,ibi: Aliquando vero (ecundum quamdam dicendi ficuram, &c. In tertiabreuiterepilogat przdeterminata, ibi: Quirque ergo fpra pofita funt qua dicuntur, &c.
Expofitio textus.
€ Relatt- Vn A egit Magifter defcientia, & potentia, hiciá Diuifoo.
E -— ram, & praícientia ad przícitum,ita velle dicitur ad volitum: fed eft fupra habitum dift. 35. quod illa dicuntur relatiue: ergo & velle.
ue, prout relatiuus modus dicendidiftinguiturà modo dicédifecundum fubftantiam,& hic eft perfonalis, & ita accipitur hic.Ipfeauté obiicit de relatione refpectu creaguitur a modo dicendi fecundum fubftantia. Vel poteft dici, quod Magifter loquitur fecundü generalem nomicentiam. Alio modo dicit caufam. Prout dicit compla- A Rrsr. Dicendum quod Deus quamuis fit caufa omnium, non tamen cíttota caufa: fed ipfe cum caufis cteatis. Propter hoc notandum, quod effectus habet comparariad caufam fupremam qua Deus eft, & ficnihil euenit caíu, & fortuna. Habet etiam comparariad,voluntatem, fiue caufam creatam qua eft natura,vel intelligentia, & (ic cum multacueniant prater intentionem, multa fiunt cafu, & fortuna.
Relatiueenim voluntas nunquam dicitur. — ^ Du. I.
Videtur falfum,quia ficut Creator dicitur ad creatu- R. € s P. Dicendum quod Magifter accipit hictelati Nibil enim fit, quod non de interiori, atque intelligibili ula (ummi Imperatoris, &c. turz quz eft quantü ad modum intelligendi, nec diftin- Eus | Videturfalfum, quia peccata fiunt,& non egrediun-|turab ipfo. | Rzsr. Dicendum quod Magifternon affumit hác auctoritatem ficut habeturin originali.Nam ibi dicitur, qued non iubeatur;aut permittatur, & ita non haber locum obiectio.Nihilominus poteft dici quod materia reftxingitdiftributionem fuam ad res qua (untaliqua natura, Vel dicendum, quodampliat verbum egrediendi ad facere, & permittere.
nis intelle&ü, quia velle non efttantum refpectu creati, vt praícire,& create; (ed etiam refpectu Dei.
Deu fcit oninia, & c. Dub. 1I.
Videtur male dicere, quia fimiliter diuinz voluntatifubiecta funtomnia,quia voluntati eius nullus refiftit: ergo Deus vultomnia,quod non conceditur.
IT£M egoquaro: cumomnia fcibilia fint fübiecta diuinz (cientiz,& effentiz,& limiliter volita:quare non dicimus quod Deus volendo fe, velitalia, ficut fciendo fe, fcit alia. Quod fi tu concedis,tunc cetera effent aterna. Situ dicas, quod non eft fimile,quaritur quare non: & videtur quod fit fimile, quia ficut diuine (cientica &us nó defle&titur extra Deü,& ita fciendo fe,ícit omnia ita & de voluntate videtur.
Rrsr. Dicendum quod fubiccta diuinz fcientiz non dicuntur, quia funt inferiora, fed fubiecta dicuntur refpectu quorü eftactus diuinz cognitionis. & hzc quidem funt omnia cognof(cibilia: & idco nouit omnia: fimiliter fubiecta voluntati dicuntur, refpe&u quorü eft actus diuinz nolitionis:& hec non funt omnia volibilia, ideo patet illud.Quod quaritur, vtrum volendo fe, velit omnia, dicendum, quod velle vno modo dicit compla- Difeius luminarium, C terremotu, & monflruofi animalius,&c. | Dub. VI.
, Videtur falfum dicere,quia monftrum dicit deordinationemaliquam in natura: ergo non eftà caufa fuprema. R x s r. Aliquibus dicendum videtur,quod monftrü dicit deordinationem aliquam in natura: & dicit etiam (ubftantiam aliquam. Subfítantia caufam habet pofiriuam,quz Deus eft, inordinatio illa non habet caufam pofitiuam,fed priuationem, & hac eft vc plurimum improportio virtutis agentis ad materiam. Aut enimmateria fuperabundat, avt deficit fecüdum proportionem caloris operantis, & virtutis: & Auguftinus loquitur de monftris quantum ad id quod habent fübftratum. Tamenaliter poffet dici, quod monftra etiam funtà Deo puniente, quando pena funt, & fic habentrationem d adbs muis enim Deus non faciat contra ordinem in finem, facit camen contra folitum curfüm nature freceatiam, credo quod bene poe dici,quod volendofe, quenter, vclad vindictam, velad mifericordiam.
veit omnia: quia omnia placent ei quz ab ipfo, & ad ipfum (unt. Prout tamen dicit progreffum effe&us ab ipío,qua inuis actus non egrediatur, tamen res egrediuntur:& ideo dicit reípectum ad extra. Vnde ficut non cóceditur, poffendo fe,poteft omnia,fic & in propofito.
Placuit vanitati Pbilofophorum, &c. | Dub. V 11.
Videtur quod non bene dicat, quia Philofophi cau- D (is aliisattribuerunt vere: ergoin hocvaninon cun vtpoteluna eclipfatur, co quod terra interponitur.
R xs». Dicendum, quod nonideo dicunturvani, quia aliis tribuerunt: fed quia fic altis tribuerunt, vtad caufam przcipuam non refetrent. Etideo euanuerunt, quía ad caufam primam, & praecipuam non venerunt, quz fola eft caufa fimpliciter prima, & fimpliciter generaliffima.
Quare fecit Deus celum c terram. Refpendendam eft illi,quia veluit. | Dub. 111.
Videtur malarefponfio, quia tunc videtur facile omnia determinare: videtur etiam quod voluntas Dei non habeat rationem.Sed cótra, fuper illud ad Ephefios: Secundum confilium voluntatis fuz.Gloffa: V oluntas Dei cft ex ratione: ergo eft querere ranonem.
R zs r.Dicendum quod voluntas noftra cum excitecura voliro, caufam & ratio? em ab eo habet, & quantü ad volitum, maxime quando vult aliquid,quod eft propter inem:fed voluntas Dei cuiusactus eft ipfeomaxime cum vultfe, quia non excitaturaliqua ratione aliad fe, ramen caufam quantum ad fe habere non potcft. Volitum autem aliquando habet aliam caufam, quam voluritatem, & tuncrefípe&tu eius habetrationem & caufam,aliquando folam voluntatem, vt in mundi creatione, & tunc voluntas habetrationem, fed non caufam, quia non eft irracionalis, vnde non habetrationem tanquam diuerfumàfe, fed idem re, & ideo voluntasDei non poteft effe irrationalis:& propter hocin actibus qui totaliter (unt ab ipfa, fufficit ipfam fcire; nec oportet vlterius aliam rationem quarere, & fic patet illud.
Videturfal(um dicere, quia plures füntidez eo quod plurium ideatorü:ergo fimiliter plures voluntates, quo niam plurium volitorum.
R Esp. Dicendum quod non eft fimile, ficut patet in quzftione de ideis, quia voluntas dicit quod s fe tenet ex parte volentis & fecundum effe, & (ecüdum ra- E [Gortem dicendi: & ideo te, & ratione vna eft voluntas beneplaciti: fed idea fecundum rationem dicendi plus fe cenet ex parte ideati,quia fimilicudinem eius dicit. Et cognitio ies und rationé intelligendi, & dicendi modum dicit in nobis à rebus ad animam fecundum rem: fed in Deo fecundum rationem intelligendi, voluntas autem non: ideo hac duplici ratione cóceditur de ideis, non de voluntate.
Videtur tale dicere, quia tunccum voluntas Dei (it Videtur falfü,quia Deus nunc vult aliquid effe, quod agens per intentionem, videtur quod nihil fiat cafu, & -— non vult effe: ergo videtur quod definat velle: & (fortu na, "N | imiliterincipiat:ergo videtur diuina voluntas mutari.
Difind. XLV.. — 363] - ' ——————ÀÁÀ€——MÁÓÓed 364. — lablSentent. L Dift. XLV. Kass: Diceadum quod in huiaindi loesiont [A 3. Frvacaroneviderur, quia volans poten um bus eft folum tefpectu connotatí muratio,quod compa-| jinnobis maxime vertibilis,vnde aliz potentiz non pof ratur ad diuinam voluntatem, ratione cuius poniturin-| |funtin malum: fed fola voluntas cítà qua eft peccatum: €eptio, & defitio in actibusillis quiconnotantaliquid| jfedin Deonullacít omnino vertibilitas ad malutu; e;-de prefenti.Si enim dicatur:Deus vult hocefféfuturum,| goce. ab eterno voluit: fed tamen caufa in atu fiue.actualiter 4. Irz M voluntas;ecipfo quod voluntas, eftado caufans non fuit nifi quando facete voluit, id eft; proil-| pofita:co quod ad oppofita, cft contingens & variabilis; Mo inftanti, in quo a&us voluhtatis copulatur opeti,non| |inDeoautem nulla cadit contingentia, nec varictas:er-. autem ipli fübie&to volenti, & (ic patet quo modo fit| |go,cc.Probatio prima. Voluntas eo ipfo quod voluncaufa actualisin tempore, nulla fada inca mutatione,| jtaseft, eft poteftas rationalis: fed poteftates rationales quia continue voluit, & ita in adu fuit:fed caufansina-| |funtad oppofitum,ficut dicit Philofophus:ergo, cc Si-&u non fuit: nifi pro tempore pro quo voluit, itanulla| militer eo ipfo quo eft voluntas, eft libera: & ti hoc,non| circa Deum voluntas incepit: fed folus effectus incepit.| 'eftdeterminataad vnum: quia tuncnon haberetliber- Dicitur iratus Deus Cr tamen non efl ira in eo ali- ratem,ficut nec potenti naturales:ergo eft ad oppofita, "esae Dui. eftigitur variabilis. — " 1 PR | 20 nasW. e |PB| SED contra dicit Apoftolus: Secundum confibum Videtur male dicere, quia in Deo eft vis rationalis& | |volugrris (az: Eciteramibidem; fecundum propofitü |: concupiícibilis: ergo pari ratione ponéda etin Deoira-| |, eic fue, & tota fcriptura eft plena hoc nomine voícibilis: -— b incocftaduscogniuuz, &amo-| || inris vceftin Deo: ergo:Ct. | tis,ita proprie actus furoris. | j | i ' E E: ird quod isdcibdis sliQusmodo D: K Hes pom in 12. concludit, quod voluntas Arifat n. nat imperfectionem de ratione füi nominis, & ideo di- P E cunt aliqui, quod nullo modo recipiturin Deonifi tran- I 4 E " n. — quia voluntas eft illud penes füptiue.Cótra;actus huiafmodi visiu nobisfuntgloria-| |qUo6 relidet inter creatatumma poteftas: ergo fi volunri,& dánari,& hi funt in Deo,quare non(imiliter & hzcj |*25 de fe dicit poteftatem » quia omni bus prafidet inre- [vir vis;Eteft propterea dicendum, quod in Deo verecftvis| |Bnoanime,& nihil poteft fibi imperare:fed Deus eftpo-|;f Poi * STPo.19. gloriádi,& dominandi que eft ipfa diuina fubftátia, ta-|. centiffimus, & omne quod potlibile eft (ibi attribuen- ip un 19:411 men quia ira habet paffioné coniunctam deratione fuj| |dumeftergoGe. — —— — ridi nd. nominisjideo nonrecipiturin Deovisirafcibilis,necira,| |. Irt voluntas eft in qua confiftit voluptas fumma, |, ij; nifi tráfüumptiue,& fermone tropico.Et notádum, qued liue fc:licitas. Beatus enim eft qui habet omne quod Deus habet figna irz, non gne [ignificent iráin ipfo;fed vult, vndenihil delectatur nift habens voluntatem vel quz fignificant irá in nobis; & vere quádo in nobis funt. aliquid (imile voluntati:fed Deus eít teliciffi mus,in quo cít omnis felicitas, & iocunditas:ergo, &«. ITE M voluntas cft illud penesquog refidet iuftitia, & zquitas. Iuflitiaenimnon eftaliud, quam re&itudo voluntatis: vndenó habentia voluntaté,non fünt capabiliaiu(titiz, (ed Deus eft iuftiffimus fecundum omnem intelle&umergo habet voluntatem.
ic fe baba Precipit enim Abrae immolare filium, nec tamen volai, &c. Dub. XI.
IT£M voluntas eít vis fecundum quam attenditur importabat,& per illud plus quod Abraam intelligebat, itas, necin Abraam deceptio fuit:ed probatio.
D intelligentiam prafentis diftinctionis t£ía principaliter queruntur, Primo de voluntate diuina quantum ad quidditatem.Secundo,quantum ad cauíalitatem. Tertio,quantum ad rationem fignificádi. Quátum ad primum duo quaruntur.Primo,quaritur,vtrum üt inDeo ponere voluntatem.Secundo,vtrug ipfum fit dicere omniuolentem ficut dicitur omnipotens, QV ESTIO I Anin Deofit ponere voluntatem.
Dominus fidem eius probabat:ita vm necin figno fa]-|D fumma liberalitas: omnis enim liberalitas venít examore, fed conftat quod amor efta&us voluntatis: inDeo autem ponere eft fummam liberalitatem: erge &amorem,& voluntatem.
Cowervsie. Voluntat eft in Deo quamtis non babeat conditione; feqaento voluntatem creata, vt [unt appetitu, fuga, triflitia, vertibilitas, vel malitia. — R xs. adarg. Dicendum quodin Deo eft penere | up voluntatem,ficut oftendunt quatuor rationes przdide. soar. dj.
q.t- STboug.
propter quatuor conditiones, fcilicet poteftatis, voluptatis, zquitatis, & liberalitatis, qua funt circa voluntatem,& magis proprie in Deo, & com pletiori modo quá innobis. Voluntasenim in nobis eft per differentiama E |fubftantia, & actu, & per diftantiamá fine: in Deoautem per omnimodam indifferentiam horum, fcilicet (ubftantiz,virtutis,actus,& finis.Et quia n nobis cft pet differentiam fubftantia, & ab a&u:ideo aliis prefidens, & fecundum diuerfos a&us variabilis. Propter differentiam enim à fubftantia in qua poffunt & aliz potétiz radicari,prafidet aliis potétiis,vt fenfai,& appetitui. Propter diferentiam ab actu, eft variabilis fecüdumaltera-| tionem affectionum: in Deo autem neutrum: ideo nec Q: o» inDeonon fit ponere voluntatem,oftendi- regit inferiotes potentias. nec haber variari fecüdum af- Petrus de Tarant. 1.St01. di/l.45..1.
tut auorítate,& ratione. Primo, fic: Auguftinus; | lfe&ionesvarias. Et quia in nobis eft per diftátiam à fine: inlib. deliberoarbitrio: Voluntaseftrationalis motus| | |indecftquod eft indigens, & ideo in cá eítfuga,& appe. fenfui przfidens,& appetitui:(ed in Deo noneft motus| titus: & caditin ea vriftitia, & malitia, quia poteftatine necfenfus, necappetitus: ergo neque voluntas. obliquari, cá non fit illiconiun&ta.In Deo aytem eftom-1. Ir x M Auguftinusinlib.de duabusanimabus.Ve-| |nino fini coniuncta: ideo necfugam nec appetirü habet, luntas eft animi motusad aliquid profequendum, vel| |nectriftitiam, nec malitiam: fed omnimodam laciciam, fugiendum:fed in Deo non eft ponere fugam,necprofe-| |& iuftitiam. Etfi patet refpon(io ad prima tria, quia cutionem:ergo nec voluntatem. quamuis iftz conditiones appetitus, fuga,malitis, Sol ] vetti- PL e SIS "— L Art.I.
mninoàa voluntate diuina femota funt.
4. ADilludquodobiicitur, quod eft contingens, & variabilis, dicendum qued eft contingentia in actu; vel inetfectu. Si loquamur de contingentia in effe&u, non tantum cíLin effe&u noflro, fed etiam in roultis, quz Deo unt.Multa enim facit Deus,quz poffet non facere nullo repugnante, Siautem loquamur de contingentia inadu, quod voluntas modo vultaliquid, modo definit aliquid velle, & incipit velle, modo vult aliquid, modo vult ——; hoccaditcin voluntate humana, quia inter voluncatem humanam, & a&um,eft differentia, vnde nec femper eft in vno a&u, necin acu vniformi, diuina autem voluntas propter identitatem fui cum a&u,omnino variari non poteft,nec habet in fe aliquam contingentiam,& ideo patent omnia quzita.
An Deu dicatur omniuolens, ficut omni(ciens, c emnipotens.
VPPosiTO quod in Deo fit ponerevoluntatem: Quazritur, vtrum ipfam fit ponere omniuolentem:& litadicaturà voluntate omniuolens, ficutà potentia, & Ícientiaomniíciens,& omnipotens.Bt quod fic, videtur: quia Dcus non dicituromnipotens eo quod potfit omnia, fed quia poteft omne quod decet eius potentiam: decet voluntatem cius velle; ergo debet dici omninolens,icut omnipotens. a 1. ITE MÍicucfe habet cognitiua Deiad verum, ita fe habetaffectiua, fiue voluntas ad bonum:fed S ua, fiue intellectiua amplectitur omneverum.: vnde qui diceret Deumaliquid verum ignorare, derogaret eius intelligentiz: ergo pari ratione cum intelligentia non fit latior,neceftperfectior quam voluntas,voluntaserit refpectuomnis boni: ergo ficut dicitur omniíciens, quia (citomne verum: itaomniuolens, quia omne bonum.
3. Ir E Mficut dicitur Deus verum omnis veri, à quo (cillcet omne verum habet veritatem: itaeftbonum omnis boni, àquo omnebonum habet bonitatem: fed Deusin cognofcendo tuam veritatem, quia eft ratio obonitatem,omne bonum diligit:fed omne quod diligit, verum,& fic,e?c.
]tabona: ergo melior ad plura, & optima ad omnia: ergo infinita ad infinita; ergo ficut potentia, & fcientia fe extendunt ad omnia, & infinita, ita & voluntas; ergo qua [ratione dicitur orànipotens,& omnifciens, pari ratione debet dici omniuolens. | . Contrajin Pfalmo:Omnia quacumque voluit, fecit; ergo nihil vult nifi qua facit: fed plura poteftfacere, & menta IT&M fialiquid fciret homo quod non fciret Deus, noneífet omniiciés Deus: cum ergo aliquid velit homo noneft omniuclens. | Ir£« fipoffe malum effet poffe, Deusnon effet o- , |mnipotens, quia non poteft mala: cum ergo velle malü, aut pe: velle, & Deus non velit mala: Deus non eftomniuopu ens.Probatio minoris.Malum non eft malum,nifi quia maso |VOluntatium: quia fecundum Auguftinum peccatum .Jadeoeftvoluntarium, cc.ergo ratio veluntaris faluatur In malo, fimiliter & actus voluntatis in volédo malum: €rgo, Cre..
, I*£Mvelle malum;auteft velle, ant eft nolle. Si vel-C habeo propofitum:Si nolle, (ed nolle malum eft bonum:ergó velle malum'eft bonum: ergo fi Deus vult onaQ" fü c "NE — o]: € " ———— ——— má ——— saáá———Ó-——— NN vertibilitas,conditiones (int voluntatis cteatz,tamen o-| A: mne bonum, Deus vultomne malum, quod cft falfum nonenim pote(t mala. Similiter vuleDeus omne quod c [nen vult omne volibile, quia diuina voluntas importat mnium,omnia cognofcit:ergo fimiliter diligendo fuam D vult; ergo vulc omne bonum, ficut & cognofcit omne|' 4. ITE M bonavoluntas eftquz fe extendit ad mul-|.
Quaít II. 365 iReftat ergo quod velle malü eft velle, & Deusnon vult malum: ergo Deuspnoneft omniuolens: fed illud argumentum eft (aphifticum, quia fimiliter poffet obiici de potentia. Sed quaritur,vnde eft hoc quod velle malum, eft velle:fed pofle malum nen eft poffe, vel potentis, fed impotentiz, luxta hoc quaritur de comparatione potentiz,fapientiz,& voluntatis ad fua obiecta fecundum ambitum.
Coxcrvsio. j Tamet[i concedam Deum e[fe omni[cium: atque omnipotentem,non famen omniuolentem admittimus, quia fcientia eft omniuin tem futurorum,quam poffibilign, tam bonorum,qua malorum. Potentia eff omnium bonorum, etiam poffiw bilium. Voluntas autem non efl nifi bonorum, que [unt vel erunt.
Rs». Adarg.Dicendum quod cum quaritur, vtrum Deus fitomniuolens, duplicem intelle&um potcft facere ifta locutio,ex eo quod b quod e(t,omne,poteft facerc diftributionem fimpliciter,vel vt nüc. Si diftribu-[tionem fimpliciter quantum ad a&um & habitum facit, tunc diciruromniuolens, quia vultomne volibile.Si vt nunc,dicituromniuolens,quia vuleomne volitum. In vtroque fenfu falfitatem habet. Et quiain vtroque fen-(u veritatem habet in potentia, & in fcientia, ideo fimpliciter conceditur,quod Deus fit omniíciens, & omnipotens, & fimpliciter negatur quod fit omniuelens. Intellectus huius,& ratio patet.Si enim fim pliciter accipiatur,Deus fcit omne fcibile, & poteft omne poffibile: fed [caufam a&ualem, potencia vero abftrahit d rationea- &ualitatis, & ponit rationem habitualem caufz:ícientia vero ab(trahicá ratione vtriuíque. Quia ergo Deus non e(t caufa a&dualis omniü qua poteft facere, vel velle, ficut non facit omne volibile,ita non vult.Quia vero potentia abftrahic d ratione actualitatis: ideo non dicitur folum refpe&u faciendorü in adu, fed etiam refpectu poflibilium fieri à Deo. Quia vero fcientia abítrahit Aratio-| ne vtriufque, hinc eft quod fcientia non tantum eft refpe&u faciendorum, fed etiam refpe&tu poffibilium, nó cantum Deo,fed etiam aliis,vtpote poffibilium malorü. Hac ergo eftratio, quiaactusícientiz, vtícire, eít per modum habitus: fimiliter & potentiz per modum p bius, vt pofle:voluntatis,per modum actus, vt velle.Ideoíciengacftomnium (cibilium, potentia omni poífibilium, quz funt poteptiz: (ed non voluntasomnium volibilium: & ideo non poteft Deus plura fcire, vel poffe, poteft tamen plura velle. Similiter, fiaccipiamusemne vtnum reípectu rei przeícit, & refpedu fa&z, & volitz, fcientia eft reípe&tu omnis rei in qua faluatur ratio Ícientiz, & potentiain qua faluaturratio potentia: fed voluntas non cft refpectuomnis reiin qua ratio voluntatisfaluatur. Scientia enim eft refpedu omnium fututorum,& przíentium,& praeteritorum, bonorum,.& malorum, quia ibi faluatur ratio fcientiz, & nobilitatis: quia (cire malum, fcire eft,& (cire malum,nobilitatis eft. Similiter pu cft refpectu omnium bonorum,in quibusfolum faluatur ratio potentiz. Nam poffe malum, noneftpofle. Vnde poffe malum non tantum derogat perfectioni potentiz,íed etiam ipfi potentiz,quia quod Deus non velit, vt puta facere furtum: ergoDeus p [poffe deficere non eft poffe, & ideo adhuc dicitur omnipotens. Voluntas veroeft refpedu bonorum rantum, nontefpectu malorum. Et quamuis in volendo malum non faluetur dignitas volütatis,faluatut tamen ratio volédi,quia velle malü vellecft. Et hinceft quod Deus nó dicituromniuolens quia non vult malü, fed tamen omnipotés dicitur, quamuis non poffit malü, Sí queratur quare ratio potentiz non faluetur refpe&tu mali, (icut & ratio voluntatis, dicendum quod potétia idipfum quod dicit, dicit per modum habitus, & pofitionis, de porentia actiua loquédo.V nde quádo eft reípectu priuationis tá non eft potétia, (ed defeQus potentie: (ed volütas idipfum quod dicit, dicit pet modum cuiufdam adharen. ta vero ow o.
SUP RMEArec an TEnIS- wÜ. -- Ex 1. pofhe- TIO MIB Coptex.11.
366 Lib. L. Sent.
ua & complacentie:quia ergo in malo faluatur ratio có -|A: fenfus, & com p & tefpectu boni: ideo velle malum,vellce(t:fed poffe malum, non eft poffe.
1. Ap illud qued obiicitur, quod Deusvultomne quod decet, dicendum quodiilla non eft ratio quare dicatut omnipotens:fed illa qua przatlignata eft, (cilicet quia poteft omne,quod "t potentiz eft.
2. Ap illud quodobiicitur, quod cognitiuaample- &itur omne verum, & affectiua omne bonum, dicendü quod aliter amplectitut hzc,aliter illa. Cognitiua enim amplectitur bone cognofcendo omne qued eft verum, & quod poteft effe:í(ed affectiua, quia aus eius eftin ratione a&us amplectitur & vult lan bonum quod eft, vel erit. Rurfus: Verum ample&titurtotum aéum cognitiua:quia nihil citur nifi verum, nam falfum a&um voluntatis, nam velleoppofitum boni eft velle, & hinceft qttod Deus fciendo omne verum, dicitur omiftiens id non ficvolédo omne bonum,omniuoles.
;. Ap illud quod obiicitur quod Deus cognofcendo fe qui eft veritas ip'a, omne verum cognofcit: ergo, Ct. Dicendum quod verum eft, fed aliter: quia cognofcendo fe verum, eft caufa exemplaris: & caufa exem plaris nontanuim cít futurorum, fed etiam poflibilium à Dee fieri. Sed diligendo fe bonum, eft caufa actualis vt patebit:& ideo non fequitur quod velit nifi bona que crunt, vel fient: propter hocnon poceft diéi omniuolens. Alia ramen e(t huius ratio, ficut patet in littera.
4.À p illud quod ob: citurde voluntate quod melior eft quz fe extendit ad plura, dicendum quod voluntas eft actus rationalis: vnde non dicitur voluntas melior, quia fimpliciter ad plura, fed quia ad plura rationabiliter, & quoniam ratio recta di&tat creaturas fieri in numero definito, quia numerus infinitus rebus non cqmpetit: ideo optima voluntas & perfetiffima in aliquo numero vult res bomas effe, fed tamen finito. & ex hoc non fequitur quod voluntasfit infinitorum, vel omniü offibilium necetiam omnium.Poteft ramen dici quo illud fi alicubi habet veritatem, ibi tantum habet vbi voluntas aliquid recipitá volito: fed voluntas Dei nihil recipit, & ideo non eft melior volcndotria bona quam vnum, & mille quam tria, & idco non valet illa ratio in propofito.
Éx hocpatetillud quod confüeuit quari: vtrum voluntas, & potentia, & (apientia fint zqualia, dicendum enim quod eftloqui de his quantum ad actum, & quitum ad effectum, & quantum ad obiectum.Si quantum adactum:ficeftibi omnimoda zqualitas, & cicuminceffio, vt patet, quia quidquid (cit Deus & poteft, vult (cire & poffe: & econuerío. $i quantum ad effedum:fic adhuc funt zqualia: quia nihil efficit Deusnili pec potentíam, fapientiam, & voluntatem. Sed quantum ad obiectum, fiue connotatum funt in zqualia, ícientia enim hoc modo eft in plus, & potentia in minus, & voluntas in minus: nam fcitum eftbonum & malum: poflibile e(t bonum tantum, fed futurum; & non futurum: volitum vero eftbonum, & futurum tantum.
ARTICVLVS II.
Vantum ad fecundum articulum quaritur de voluntate diuina, fcilicet quantum ad caufalitatem. Etcirca hocqueruntur duo.Primo quaritut in generali, vtrum voluntas Dei fit caufarerum. Secundo, vtrum fit caufa prima & immediata. QV.£STIO IL. An voluntas Dei fit cau(a rerum.
E piendo: fed Deus ngn agit przconcipiendo: ficut dicit Dionyfius de di. no. quia ficat fol non praconcipiendo 5 yis.
Ir£X Auguftinusinlib.contra Manichzus. R efpódendum eft eis qui voluntatem Dei noffe defideranr, quod volunras Dei omnium quz funt, ipfa (it caufa, ITEM ratione videtur:quia Deus eft caufa terum: (ed omnis rei cuius cft Deus caufa, eft per fcientiam, potentiam, & voluntatem: aut ergo cft caufa,quia potens, aut quia íciens,aut quia volens.Non quia potens: quis multapoteft, quznon facit. Similiter nec quia Íciens,ergo quia volens, ideo facit: fed cauta eft ad cuius effe fequicur aliud: ergo, cc.!
Ir s M Deus eftcaufa rerum cteatarum:aut ergo per| 75.» naturam, aut per voluatatem, aut per cafum & for- end cauíz fecundum imperfectam rationem: non per natu- T tam, quia fic fimile ex fimili producitur:;teftat ergo quod per voluntatem, ergo, Cc. | 1. Contra: Si voluntas Dei eft caufa;aut ratione principalisfignificati, aut ratione cónotati:ít ratione princialis fignificari,ergo cum idé fit fapientia;p otentis,volü tas, & ellentia: cadem ratione debent dici cauíz. Siratione connorati: quaro quid fit'illud,nó eft dare nifi effe&um: fed effectus confequitur rationem caufz, non éconuerío:nonergo ratione connotati. Et iterü: Si cónotat effe&tü: ergo nullo modo poteft dici Deus vultíc effe, cum circa fe nihil omnino etficiat: quod eft falfum.
1. Ir & «: Áutvoluntasceft cauía per proprietatem, aut per appropriationem.Si per propuetatem: tuncergo (apientia, & potétia non funt cauíz.Si perappropriationem,aut ergo quiain voluntate per prius eit ratio cauíalitatis, aut quia immediatius. Non quia prius:nam potentia & fcientia antecedunt voluntatem fecundum r4tionem intelligendi. Nec quia immediatius, quia dicit Auguftinus quod Deus per voluntaté mouet, pe: fapientiam difponit, & per potentiam exequitur: ergo1mmediatiorem cooperationem habent ad opusfcientia& | potentia,quam voluntas ergo, cr. | ;. ITE M: Auteftcaufa propter virtutem agendi, aut propter modum. Non propter virtutem agédi: quia voluntas non dicit vittutem, fed potentia dicit. Si propter modum agendi.C oontra: Modus agendi per modum nacurz nobilior eft: ergo natura magis eft caufa. Probatio: illud agens eft virtuoius quod eft tufficiencius, & nobiliorem effectum producit: fcd natura fufficientior eft in agendo, & paucioribus indiget, & nobiliorem effe&um producit quam ars,fiuc agens voluntarium,ergo,ó*e.
4. Ir£ M quód nonquantum ad modum, videtur. Quiaagens quod dat produ&to proprietates naturales confimiles, agit per modum natura::fed Deus effe&ibus (uis dat vnitatem,veritatem,& bonitatem:nec poteft facere fine his: & iftz (unt proprietates naturales diuinz (ubftautiz: ergo Deusagit per modum naturz,non voluntatis,!
ITEM: Omne agens voluntarie eft agens preconci- Ad oppo itüm, illuminat:fic Deus non przconcipiendo cteat;ergo, C**- | Cowcrvsio.
Cus ratio can[andires, fit ipfa diuina bonitas, in rationceffeiui Cr invationefinu: voluntas autem coniungat efeiuum cum fimne:ea propter dicimus volitatem disinam effe rerum caufam.
Refpon. ad arg. Ad predictorum intelligentiam eft notandum quod quamuis diuipa cffentia (itvnum quib fimpliciffimum,tamen eft pelagus fübftantisinfinitum: & ideo omnia quzin nobis reperiuntur perdiuerfiraté omnia, n; inDeo nobilius peromnimodam teperiunturidentitaté: nihilominustamen fecundum omnimodam perfeCtionem & veritatem. Vnde ficurin nobis (cite, non eftícire: (cd bonum nonampledituromnino|B |tunam. Non per cafum & fortunam, quia tales füni odia | Rrany pio) m .|ptet connorationem, fed pepe eiuídé fubítantiz infi- Art. 1.
nobis fapientia, & potentia,& volunras vereeftens, & | Ajbilius ageret quam natura. Poteft tamen dici quod