9. Primo igitur ad?ntegritatem: perfectionis requiritur. necessario perfeetus recessus a. malo, perfectus processus tn. bono et perfectus. s/atus in. optimo. Quoniam autem 220/um aut procedit ex tumore superbiae, aut ex rancore. malitiae, aut ex languore concupiscentiae (9); ideo ad perfecte elongandum ab hoc triplici genere mali tres sunt necessariae beatitudines, scilicct (!) Matth. 5, 3 seqq. — Fructus Spiritis S. enumerantur Gal. 5, 29. seq. — Quae proponuntur in hoc. cop. tonguntur IM. Sent. d. 34. p. f. a. f. q. f. in flne corp. et a. 2. q. l. in fine corp. Quoad numerum bbeotitudinum (septem, non octo) cfr. ibid. d. 36. q. 1. scholion. Multa. de fructibus a. Christo largitis vide Collntiones in. Hexocim. col. 18. per totam.
184 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. VI.
pauperlas spiritus elongans a. malo. tumoris, snititas elongans à malo. rancoris, et uctus elongans a malo libidinis et languoris coneupiscentialis. — Quia vero perfectus. processus tn bono. atteuditur. seeundum divinam. imitationem; et «uversae viae Domiti misertcordia el veritas (1): hinc est, quod. duplex. est. beatitudo secundum has duas vias, scilicet esu es. sive. zelus iustae. ek affectus misericordiae. — Quoniam. autem. séatus dn. optimo est vel. per. limpidaim — eognitionem, vel per trauquillam affectionem; hiuc est, «quod sunt duae ultimae beatitudines, scilicet. »5Óà4,2)1iilia. cordis ad Deum videudum et. pax ments ad perfecte fruendum.
4. Secundo. etiam, si modi perfectionum atltendantur, debeut esse. septem habitus beatitudinum. Nam est perfectio religionis, praelutonis eà internae. sancütudinis. Ad. perfectionem autein religtonis necessiario requiritur abdicatio boni privati, aeceptatio. boni fraterni et appetitio boni aeterui; primum fit per paupertatem. spiritus, secundum per. nitatem affectus, tertium per. aziaritudtxem. luctus. — Ad. perfectionem vero praeíationis duo necessario. requiruntur, scilicet zelus iusttiae e affeclus misericordiae;. misericordia enim et veritas custodiunt regem (2). Secundum haec duo disponi debet regimen praelationis iu. Ecclesia militante. — Ad perfectionem autem zn(ernae. sanctt-Ludinis necessario. requiritur puritas. conscientiae el tranquillitas totius animae per pace; Dei omnem liuiauum. sensum. exsuperanteim.
(3) Prov. 20, 28. — inferius respicitur Phil. 4, 7: Et pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra. elc.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, VI. 485 5. Tertio, si attendantur dispositiones praeambulae, septein debent esse beatitudines. T?mor enim facit recedere a malo et a mali occasione; et quia radix omnium malorum est cupiditas (1): ideo timor didisponit ad spiritus paupertatem, in. qua. simul iungitur humilitas eum. paupertate, ut. sic. elongetur. vir perfectus à. fonte. omnis culpae, scilicet a superbia et cupiditate. Et hinc est, quod paupertas. spiritus est fundamentum totius perfectionis evangelicae. Unde primo oportet hoc fundamentum sternere qui vult ad culmen perfectionis venire, secundum illud. Matthaci decimo nono (2): Sf vis perfectus esse, vade et. vende omnia, quae habes; ecce, perfecta. paupertas, quac nihil sibi prorsus retinet; ef sequere me; ccce, husnilitas, quae facit, quod liomo abnegando se ipsum tollat crucem suam et sequatur Christum, qui est totius perfectionis principalissimum fundamentum. Disponit ergo timor ad spiritus paupertatein. — ^ Pietas autem. ad. mitttatem; nam qui pic ad aliquem afficitur nec illum irritat nec ab illo irritatur. — Scientia. disponit ad /uctum, quoniam pcr scientiam cognoscimus nos a statu. beatitudinis relegatos in hanc vallem miseriae et laerymarum. — Fortitudo autem disponit ad esuriém iustitiae; qui enim fortis est tam avide se tenet cum iustitia, ut malit a vita corporali quam a itustitia separari. — Consilium «disponit ad »nisertcordiam; nihil enim Deus magis consulit in Scriptura quam. facere misericordiam, quod super omnia reputat (2) Vers. 21. — Seq. locus ibid.: Et veni, sequere me. — Subinde respicitur Matth. 46, 24: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crücem suam et sequatur me. Cír. Bonv., Quaest. de perfectione evang. q.!. et 9.
186 BHEVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VI.
liolocausta (4). — 4ntel'ectus disponit ad cordes. mundiliii; nam i speculatio veritatis inuudat cor. nostrum ab. omnibus phantasiis. — Sapientia disponit ad pacem; uim sapientia iungit nos sumimno vero et bono, in quo est finis et tranquillitas lotius. nostri. rationalis. appetitus.
Qua pace adepta, necessario sequitur superabundans delectatio: spiritualis, quae in duodenario. [ructuum continetur. ad. insiuuandam: superabundantian delectationum. Est euim duodenarius numerus abundans (3), in quo insinuatur spiritualium. elharismatum: exuberantia, quibus fruitur et delectatur anima sancta; et tunc est homo ad. contemplationem idoneus et ad. aspeetus et amplexus spousi et sponsae, qui (ieri. babent secundum scnsus. spirituales, quibus vadetter Christi sponsi summa puleritudo. sub ratione. splendoris; auditur summa harmonia sub. ratione verbi; gustatur. summa dulcedo sub. ratione sapientiae comprehendentis utrumque, verbum scilicet et splendorem; odoratur. summa fragrantia sub. ratione Vecrbi iuspirati in corde; astriagilur Summa suavitas sub. ratione. Verbi incarnati, inter nos habitantis (3) corporaliter. et. reddentis se nobis palpabile, osculabile, amplexabile per ardentissimam caritatem, «quae mentem. nostram. per eestasiin et raptunr transire facit ez hoc mundo ad. l'atrem.
6G. Ex dictis igitur manifeste colligitur, «quod. hiabitus oictelum ad. exercitium principaliter. disponunt (83) Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 972, noti 3. — Quae. sequuntur de. sensibus spiritualibus habentur. etiam quasi ad. ver bum in Compendio theolog.. veritatis, lib. V. e. 56.
(3) Respicitur loan. 4, 14. et paulo inferius loan. 13, Il.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, VI. 487 activae: habitus vero donorum ad otium (4) contemplativae; habitus autem Pbeatitudinum ad perfectionem utriusque. Fruc/us vero Spiritus, qui sunt caritas, gaudium, par, patientia, longenimitas, bonitas, benigni-(as, snansuetudo, fides, modestia, continentia, caslitos (2), dieunt. delectationes consequentes. opera. perfecta. Sensus. vero. spirituales. dieunt percceptiones mcenptales cirea veritatem contemplandam. Quae. quidem contemplatio in Prophetis fuit per revelationem quantum. ad. triplicem. visionem, scilicet corporalem, imaginativam et intellectualem (53); in aliis vero. iustis reperitur per speculationem, «quac incipit à sensu. et pervenit ad imaginationem et de. imaginatione ad. rationem, de ratione ad intellectum, de intellectu ad. intelligentiam; de intelligentia vero ad sapientiam sive notitiam excessivam, «quae hic in via incipit, sed consummatur in gloria sempiterna.
7. Et in his gradibus consistit scala Jacob, cutus cacumen. attingit. caelum (4); et thronus Salomonis, in quo residet Rex. sapientissimus et vere pacifleus. et amorosus ut sponsus speciosissimus et desiderabilis totus;?*n quem desiderant Angeli. prospicere, ct ad (1) Cfr. Gregor., 1f. Hointl. in. Ezech. liomil. 7. n. 11; Bernard., V. de Consideraf. c. 13. n. 32. et Serm. in Cantic. serm.
(3) Secundum August, XII. de Gen. ad lit. c. 6. n. 15. seqq. Cfr. Donv., tom. V. pag. 8, nota. 4. et IIl. pag. 503, nota 4. — Distinctio virium animae, erhibita in seq. propositione et etiam in ltineror. mentis in Deum, c.!, sumta est ex. Lib. de Spiritu et anima (inter opera August), c. 10-14.
188 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. VII.
quein. suspirat. desiderium: Sanctarum animarum, sicut cervus desiderut ad. [ntes aquarum. Quo quidem — desiderio ferventissimo ad modum ignis spirilus noster non solum eflicitur agilis ad ascensum, verum etiam quadam?gnoranta docta supra se ipsum rapitur in "aliginem: et excessum, ut non solum euim sponsa. dicat: 4n. odorem. unguentorum. tuorum. curremus (4), verum etiam eum Propheta psallat: Et noz. $umina-Lo 2400 1n. deliciis?1eis. Quam nocturnam et. deliciosam illuminationem nemo novit nisi qui probat, nemo Autem probat nisi per. gratiain divinitus datam, nemini datur, nisi ei qui se exercet ad illam; ideo deineeps consideranda sunt. exercitia. meritorum.
Cap. VII. De exercitio gratiae. respectu credendorum.
1. Quarto igitur restat considerare gratiam (uiuium ad. erzercitia meritorum. Eb circa. haec. consideranda sunt quatuor. Priino, de exercitatione gratiae iu credendis, euiusmodi sunt. articuli fidei; secundo, iu diligendis, cuiusmodi sunt illa quae. spectant. ad. ordinem diligendi; tertio, in exsequendis, cuiusmodi sunt praecepta legis divinae; quarto iu. postulandis, cuiusmodi sunt. petitiones. orationis dominicae (3).
(1) Cant. 1, 3. — Seq. locus est Ps. 138, 11. — De docla ignorantia. cfr. August, Epist. 130. c. 15. n. 28. et Il. Sent. d. 93. a. 2. q. 3. in corp. et ad 6, nec nou Quaest. de scientia Christi, q. 7. circa. (nem corp.; Collationes in Hexaem coll. 2. n. 28. seqq. Incend. amoris, c. 3. circa. flucin, eb. fünerar. mentis in. Deum, c. 7, ubi in textu. verba Dionysii de raptu iu caliginem €i excessuin üllegantur, aliique doctores citantur.
(2) De his quatuor agitur in hoc et 3 seqq. capp.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAD, VH. 189 9. De articulis autem. fidet haec tenenda sunt, quod licet per. fidem. astringaumur credere. plurima, quae sunt supra. rationem, et. generaliter ownia, quae continentur et afferuntur in. canone sacrae Scripturae; spectaltter tamen et proprie articuli fidei dicuntur illi qui continentur in serie Syimboli apostolici; «qui uno modo sunt duodecim, si habentur respectus. ad. eos, qui Symbolum ediderunt, alio modo quatuordecim, | si consideremus quae radicaliter eredenda sunt tanquam— omnium credendorum fundamenta (4).
5. Ratio autem. ad. intelligentiam — praedictorum haec est: quia, eum. primum. principium in. se. ipso sit summe verum et bonum, in opere vero suo sit summe tustum et misericors; et summe vero debeatur firma assensio, summe bono fervens dilectio, summe tusto univeralis subiectio, summe »nisericordi tiducialis invocatio; et gratia sit ordinativa mentis nostrae ad primi principii eulturam debitam: hine est, quod ipsa dirigit et regulat ad debita ct meritoria exercitia in eredendis, amandis, exsequendis et postulandis, secundum quod requirit summa veritas, bonitas, iustitia et misericordia in Trinitate beata.
4. Quoniam igitur veritati est credendum, et maiori veritati magis credendum, et suminae veritati per consequens summe credendum; et veritas primi principii in infinitum maior est omni veritate creata et luminosior omni lumine intellectus nostri: hinc est, quod ad hoe, quod intellectus noster recte sit ordinatus in crcdendis, necesse est, quod plus credat summae veritati quam sibi, et quod se redigat in obsequium Christi (23); 190 BHREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP, Vil.
ac per lioc quod. non solum credat quae. sunt. secundum rationem, verum etiam quae sunt supra rationem el contra. sensuum erperientiam; «uod si recusat, non exhibet summae veritati debitam reverentiam, dum iudicium iudustriae propriae praefert. dietamini lucis aeteriae; quod. esse non potest absque tumore superbiae et elationis improbaudae.
o. lursus, quia veritas supra rationem sive praeter ralionem est. veritas non. visa nec apparens, sed magis occulta et ad eredendum diflicillima; ideo ad hoc, quod lirmiter eredatur, necessaria. est. eustratio. veritatis animan elevans, necessaria. est. etiam Lestificato auctorilatis animam firmans.. Primum fit per idem tufusam, secundum: per. Scripturam authenticam, quarum utraque est à; veritate summa. per lesum Christum, qui est Splendor. et. Verbum (1), et per Spiritum sanctum, qui veritatem ostendit et docet. et. niliilominus credere. faeit. Hine est, quod auctoritas praebet. fuleimentum fidei, el fides ussentit auctoritati. Et quia auctoritas principaliter residet in. saera Scriptura, quae. per. Spiritum sauctuim est. condita tota ad. dirigendamn fidem. eatholicam; hinc est, quod vera fides à Seriptura. non dis sonat, sed ei assentit assensione non ficta.
6. Postremo, quia veritas, ad «quam credeudam arctamur per fidem, et de «qua sacra. Seriptura agit principaliter, non est veritas quaecumque, sed. veritas divina, vel ut est in natura assumta — nam in liuius veritatis cognitione consistis et. praemium patriae. et ineritum viae (2) — hinc est, quod articuli fidei, «ui (1) Ctr. Hebr. t, 3. et loan. 1|, d. ibid. 16, 13: Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem.
(2) loan. 17, 3: Haec est nutem vita aeterna, ut recognoscant te solum Deum verum, et quem misisti lesum Christuin.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAD. VII. 194 sunt. fidei fundamenta, aut spectant ad. Divinitlatem, aut ad humanitatem. Et quoniam. Drvinttas habet considerari in. (ribus personis, scilicet Patre geuerante, Filio genito et Spiritu. saneto. procedente, et. guadriformi operatione, scilicet ereatione In esse. uattirac, reereatione in. esse gratiae, resuscitatione in reparatione vitae et glorificatione in collatione gloriae; hinc est, «uod articuli spectantes ad. Dtvinitlatem sunt septem. — Similiter, quia Christi Auwmanites habet considerari ut concepta de Spiritu sancto, ut nata. de Virgine, nt patiens in. eruce, ut. descendens ad infernum, ut resurgens a morte, ut. ascendens. in. caelum, ut. veniens ad iudicium finale; hine est, quod. septem. sunt. articuli humanitatis, et. sic in universo quatuordecim, ad modum. septem stellarum. et septem. candelabrorum. aureorum, in quorum medio filius hominis ambulabat (4).
1. Quoniam ergo unus est Christus in divina natura et humana; et una. tantum. est. veritas summa, quae est ratio credendi tina, prima, summa et. sola, quae non mutatur. per tempora: hinc est, quod «de omnibus praedictis articulis una. tantum. est. fides. de. cadem, non mutata (àm. in praesentibus quam in praceteritis quim in futuris, licet magis clara sit et explicita in eis qui Christum sequuntur, quam in cis qui praecesserunt eius adventum; sicut novum testamentum est clarius quam vetus, in quibus praedicti artieuli continentur (2). ] 8. Et quia Spiritus sanctus hos articulos fidci in Seripturarum profunditate contentos in unum. compe- (1) Apoc.!, 12-16. Cfr. Ill. Sent. d. 95. a. 1. q. I. ubi etiam de flne huius cap. (12 articulis).
403 BREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP, Vill.
gil per duodecim Apostolos tauquam per testes firmissimos; hine est, quod praedicti articuli iu unum Symbolum. Apostolorum collecti fuerunt. Et ideo secundum Apostolos componentes duodecim. articuli dici possunt, quia quilibet Apostolus in aedificationem fidei posuit uuum articulum quasi lapidem unum vivum; quod Spiritus sanctus reete praefiguravit in duodecim viris, qui duodecim lapides de Jordanis alveo extraxerunt ad altire. dominicum. eonstruendum (4).
C. VIII. De exercitio gratiae respectu. diligendorun.
I. De diligendis autem haee tenenda, sunt, quod licet omnia opera divina sint valde bona (3), quatuor Guuen. proprie suut ex. caritate. diligenda, scilicet Deus aeternus, quod nos sumus, proximus noster et corpus Aoslrum. — dli quorum dilectione servandus est ordo et ».odus, ut Deus diligatur primo et super omnia et propter se; secundo, quod nos suus sub Deo et pro Deo; tertio, proximus noster, sicut et nos; quarto, corpus nostrum infra uos et iufra proximum tauquam bouum minus praecipuum. — Ad hoc autem. exsequendum datur unus cardatis habitus et duplex mandatum, in quo pendet universitas Legis et Prophetarum (3), non solum quantum ad vetus testiunentum, verum etiam quantum ed. novum.
(2) Gen. 1|, 3I. — Sententia. de quatuor. diligendis est August., l. de Docu. christiana, c. 23. n. 22.
(3) Math. 22, 40. — De hoc cap. vide lll. Sent. d. 98. et 29. per totam; de modo diligeudi Deum cfr. ibid. d. 97.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VIII. 193 2. Ratio nutem ad. intelligentiam praedictorum haee est: quia primum principium, hoc ipso quod primum, cst. summum; et hoc ipso «quod. summum, est summe bonum; ct hoc ipso quod. summe bonum, cst summe beatum et summe beatifleativum; et hoc ipso quod. summe beatifleativum, est ipso summe frucndum; et hoe ipso quod est eo summe fruendum, summe est ei inhaerendum per amorem et in eo quiescendum tanquam in flne (1). Quoniam ergo amor rectus et ordinatus, qui caritas appellatur, principaliter fertur in illud bonum, quo fruitur et in quo quiescit; et ipsum est ratio diligendi (2): hinc est, quod illud praecipue diligit tanquam beatificativum, et cetera per consequens, quae per illud idonea sunt beatifleari. Quoniam igitur nobiseum ad beatitudinem natus est prorimus pervenire: natum est etiam pervenire et corpus mosirum tanquam beatificahile cum spiritu: binc est, quod quatuor tantum ex caritate diligenda esse «dicuntur, scilicet Deus et proximus, spiritus. noster. et corpus noslrum.
4. Rursus, quoniam Deus est supra nos. tanquam honum supremum, spiritus noster intra nos tunquam . bonum intrinsecum, et proximus noster iuxta nos tanquam bonum cognatum, corpus vero nostrum infra nos tanquam bonum subiectum; hinc est, quod hic debet servari ordo in diligendo, ut primo Deus diligatur super omnia et propter se ipsum; secundo, spiritus noster sub Deo supra omne bonum caducum; tertio, procimus noster iuxta nos ad consimile bonum; quarto, corpus nostrum infra nos sinut bonum infimum; et in 494 BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. VII.
eodem gradu contineri. debet corpus proximi, quia utrumque tenet. rationem inferioris boni respectu. spiritus nostri.
4. Postremo, quia amor est pondus mentis (1) et origo omnis affectionis mentalis, qui de facili reflectitur in se et difficulter tendit in proximum et difficilius elevatur in. Deum; hinc est, quod lieet quatuor sint diligenda ex caritate, duplex tamen. datur. mandatum unum, quod. dirigit iu. Deuin, aliud, «quod. dirigit in proximum. | à. Et quia omnia praecepta vel ad Deui referuntur, vel ad. proximum, tauquam in finem, et in illud quod est ad finem; hine est, quod in his duobus mandatis clauditur collectio mandatorum et comprehensio omnium Seripturarum. Et earitas ipsa est radix, forma et linis virtutum, iungens omnes eum. ultimo (Ine. et ligans omnia ad. invicem simul. et. ordinate (2); ideo ipsa est pondus inclinationis ordinatae et viuculutui colligationis perfectae, ordinem quidem servans respectu diligendorum «diversorum quantum ad affectum pariter et effectum, uniatem autem habens in habitu quantum ad unum finem et unum principale dilectum, quod est ratio diligendi respectu omnium aliorum, quae per amoris vinculum nata sunt colligari in unum Christum «quauunn ad eaput et corpus, quod uuiversitatem in se continet salvandorum. Quae unitas inchoatur in via, sed consummatur in aeterna gloria, iuxta quod Domiuus orat (5), u£ sint. unum, sicul el nos unum sumus; el (4) Vide Bonav., tom. Ill. poz. 639, notam 3. — De origine allectibónum inentalium ex. amore. cfr. supra pag. 118, nota 4. — Ufr. Ill. Sent. d. 27. dub. 2.
BREVILOQUIUM. PABS V. CAP. IX. 4905 ego in eis, el (u tn me, ut sint consummali in unum; qua unitate consummata per vinculum caritatis, erit Deus omnta in omnibus aeternitate certa et pace perfecta, eruntque omnia per amorem communia cominunione ordinata et ordinatione connexa et connexione indissolubiliter alligata.
Car. IX.
De exercilio gratiae respectu agendorum praeceptorum et consiliorum.
4. De praeceptis autem legis divinae hoc tenendum est, quod in lege Moysaica sunt praecepta tudicialia, figuralia et moralia, utpote decem praecepta decalogi in duabus tabulis conscripta dtgito Dei (4). — Lex autem evangeitca, tudicialia temperat auferendo, figuralia evacuat adimplendo, sfaoralia consummat adiiciendo. Adiicit autem. documenta. instruentin, promissa excitantia et consilia perfleientia; cuiusmodi sunt. consilium paupertatis, consilium obedientiae et. consilium castitatis, ad quae implenda invitat Christus Dominus noster eum qui vult essc. perfectus (2).
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia primum principium, sicut est summe bonum in se ipso, sic est summe fustum in operc sto et in universi. regimine disponendo. Quoniam crgo summe:ustí. est zelare iustitiam non tantum in se, verum etiam in altero; iustitia autem consistit in con- (2) Matih. 49, 91: Si vis esse perfectus, vade, vende quae habes etc.
496 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IX.
formando se regulis iuris: hinc est, quod divinae iustitiae est regulas iustitiae homini imprimere et exprimere, non tantuin dic(ando per modum veritatis erudicentis, sed etiam praeciptendo et obligando per modum voluntatis imperantis (1). Et quoniam gratia facit voluntatem nostram divinae. voluntati eonformem, ipsius est disponere nos ad obtemperandum et subiacendum illis regulis iustitiae seeundum dictainen legis divinitus datae.
3. Rursus, quoniam divinis imperiis dupliciter obtemperare contingit, videlicet ex /22more poenae, vel ex amore iustliae; et primum est imperfectorum, secundum autem perfectorum; ideo Deus duplicein. homini contulit legem: unam timoris, alteraan. amoris, unam in servitutem generantein et. alteram. in. adoptionem liliorum Dei transferentem (2). Ae. per lioc, quia timentibus et imperfectis competit, ut (erreantur per iudicia et zanuducantur per signa et. dirigantur nihilominus per praecepta; hine est quod lex Moysaica, quae est lex timoris, continet iudicia/ta et figuralia e moralia. — Perfectis autem et. amantibus convenit aperta 1nstructio documentorum, /arga pro-$nis$i0 praemiorum et a/(a perfectio consiliorum; hinc est, quod lex evangelica continet ista tria. Et ideo dicitur lex Moysaica «differre ab evangeliea, quia illa figurae, haec veritatis; illu lex poenae, haec gratiae; illa 4tteralis, ista spiritualis; illa occidens, ista vivificans (3); illa timoris, ista amoris; illa servitutis, ista libertatis; illa oneris et ista facilitatis.
(2) Respicitur Rom. 8, 15. et Gal. 4, 94. seq.
(3) Epist. Il. Cor. 3, 6: Littera enim occidit, spiritus autem vivificat. -.— Ultima dilTerenia insinuatur Matth. 11, 30 et Act. 15, 10. Cfr. Ill. Sent. d. 40. q. 1-3.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IX. 497 4. Postremo, quoniam regulae spectantes ad iustitiae necessitatem continentur in divinis praeceptis; et iustitiae est «ius suum unicuique reddere (1) »: necesse est, quod praecepta moralia quaedam sint, quae ordinant nos ad Deum; quaedam ad proximum secundum duplex caritatis praeceptum; quod Spiritus sanctus voluit insinuare per duarum mysterium tabularum, et ideo digito Dei scriptae dicuntur. — Et quia Deus cest trinus, Pater scilicet ct Filius et Spiritus sanctus, eui competit summa maiestas adoranda, wcritas profitenda et caritas acceptanda, secundum vim irascibilem, rationalem ct eoneupiscibilem, per actum: operis, oris ct cordis: ideo triplex est mandatum primae tabulae, correspondens tribus praemissis, scilicet adorationts subiectivae, turationts veridicae et sabba-(izattonis sacratae.
5. Quia vero proximus est imago Trinitatis, et ei, in quantum praefert imaginem Patris, debetur pietas; in quantum praefert. imaginem Filii, debetur veracttas; in quantum praefert imaginem Spiritus sancti debetur benignitus; hinc. est, quod septem sunt mandata, quae ad secundam tabulam spectant. Nam penes pietatem sunt. duo: unum, quod. pietatem mandat, scilicet de patre honorando; alterum, quod impietatem vetat, scilicet de non occidendo. Penes veracttatem, «quac. prineipaliter consistit in verbo, accipitur 4num, scilicet de falso testimonio non ferendo. Penes bentignitatem, cui opponitur cupiditas et concupiscentia, quarum utraque potest esse in opere, vel in corde, accipiuntur quatuor, scilicet on moechaberts, non concupisces uxorem, non (4) De hac iustitiae deflnitione cfr. lBonav., tom. IIl. pag. 728, nota 14.
498 BAEVILOQUIUM. PANS V. CAP, X.
furtum. facies, e& non. concupisces rem alienam (4). Et habent haec. ordinari seeundum. maiora vel. minora noceumenta, per quae iufringi potest. iustitia. Et sie regulae spectantes ad iustitiae necessitatem debent contineri in decem praeceptis. | 6. Quoniun autem iustitia ad. perfectionem pervenit, dum perfecte se elongat a malo et quantum ad culpam et quantum ad causam; et omne malum oritur ex triplici radice, scilicct concupiscentiae oculorum et superbiae vitae (2): hiuc est, quod tria. sunt consilia evangelica, perfeete nos elongantia a triplici radice praedicta. Quae ideo sunt consilia, quia, ut perfecte faciunt recedere a malo, non solum separant ab illicitis, verum etiam a licitis et concessis, quae possunt esse occasio mali; ae per hoe non solum iustiam continent. su/ficientem, verum etiam. abundanlem(3), secundum «quod competit perfectioni! evangelicae legis et exercitationi gratiae perlicicutis.
AU. X.
De exercitio gratiae. respectu petendorumel orandorum.
1. De petitionibus autem orationis dominicae hoo tenendum est, quod licet Deus sit liberalissimus et promptior ad dandum quam nos ad accipiendum; (1!) Exod. 20, 12. seqq.; Deut. 5, 18. seqq. Cfr. Ill. Sent.
(2) Epist. 1. loan. 2, 16. Cfr. supra p. MI. c. 8. — De consiliis vide Quaest. de perfectione cvang. q. 2. seqq.
(3) Similis distinctio occurrit in Glossa tom. V. pag. 186, nota l. allegata.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP, X. 40f) vult. tamen. orari a nobis, ut occasionem habeat largiendi dona gratiae Spiritus sancti. — Vult autem orari non solum oratione men/a/t, quae est « ascensus intellectus in Deum», verum ctiam vocat, (quae. est « petitio decentium a Deo(1)», non solum per nos ipsos, verum etiam per Sanctos lanquam per coadiutores nobis divinitus datos, ut quod minus digni sumus impetrare per nos impetrare valeamus per Sanctos. — Et quia, qid oremus, secundum quod opo:tet, nescimus, ne vagaremur incerti, formam nobis tradidit in orationc, quam composuit; in qua sub septenario petitionum numero universitas comprehenditur petendorum.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia. primum principium, sicnt est. summe verum et bonum in se ipso, sle misericors et. tustum in opere suo. Et quoniam nitsertcordtissimum est, idco libentissime condescendit humanae miseriae per infusionem gratiae suac. Quia vero simul eum hoc iustum est, ideo donum perfectum (2) non. dat nisi desideranti, non dat gratiam nisi. regratianti, non impendit. misericordiam nisi miseriam. cognoscenti, ut salva sit libertas arhitrii, et nou vilescat nobilitas doni, et integer perseveret cultus honoris divini. Quoniam ergo orantis est divinum affectare subsidium. proprium allegare defectum et gratias agere propter beneficium gratis datum; hinc est, quod oratio disponit ad susceptionem divinorum charismatum, et Deus orari vult ad hoc, ut munera largiatur.
4. Rursus, quia ad hoc, ut desiderium efficaciter sursum tendat ad impetrandum dona divina, necesse (1) Duplex haec orationis deflnitio datur a Damasc., Il.
de Fide orthod. c. 24. -- Seq. locus cst Rom. 8, 926.
900 BREVILOQUIUM. PAS. V. CAP. X.
est, quod. a//ectio nostra. sit fervida, et. cogitatio in unum collecta, et exspectatio nostra. sit eerta et firma; el quia eor nostrum frequenter est tepidum, frequenter dispersum, frequenter. etiam pavidum propter peccati remorsuim nec audens per se ipsum comparere ante divinum | conspectum: hinc est, quod Dominus voluit, nos non lantum orare snentaliler, verum. etium voca-Uter ad. uostri affeetus excitationum per sensum verborum (1). — Voluit etiam, nos orare per Sanctos, et Sanctos. pro. nobis, ad dandam fiduciam pavidis, ut qui uon audent, vel non. possunt impetrare per. se per idoneos impetratores obtineant; ac per hoc in orautibus humittas eouservetur, i, Sanctis. intereedentibus dignilas declaretur, in omuibus Christi meiwbris carilas e unitas. ostendatur, qua. quae. inferiora. suut. ad superiora. fiducialiter recurrant, et superiora. iuferioribus liberaliter condesceudant.
f. Postremo, quia. Deus iustus. et misericors exaudire non debet uisi in his quae spectant ad suum Lionorem et ad nostram salutem; buiusmodi autem sunt, quae spectant. ad. praemium patriae et ad. viaticum viae, eb prima sunt tria, sequentia. quatuor: hine est, quod. petitiones orationis dominicae, quae docent, quid petere utiliter. debeamus, sunt septem (2). — Quae euin spectant ad. divinum honorem. et. praemium patriae sunt. tria, scilicet 22 /ellgentia veritatis, reverentia maiestatis et concordia voluntatis, seu. per alia. verba, vel est visco summi. veri, quod non videtur nisi a mundis el sanctis, et hoc. petitur, cum dicitur: Sanctificetur nomen luum, id est, tui nominis notitia perfectis, sain- (2) Matuli. 6, 9. seqq. et Luc. 11, 2. seqq.
- ctis et mundis donetur; vel est. /entio summi. ardti, quae reges facit, et per quam regnum habetur, et hoc petitur, cum dicitur: Adventat regnum tuum; vcl est friitio summi honi, quae non datur nisi his qui voluntates suas habent divinae voluntati conformes, et hoc petitur, cum dieitur: Ftia/ voluntas tua, sicut. tn caelo el in lerra. — Quae autem spectant ad transitum viae aut respiciunt collationem boni conferentis, aut. amotionem mali nocentis. Collatio autem boni conferentis petitur in pane quotidiano sive supersubstantiali, in quo petitur «quidquid necessarium. est ad. conservationem vitae praesentis sive. sceundum spiritum, sive. secun-. dum corpus. Amotto autem mali nocentis petitur ín tribus petitionibus ultimis: quia omne malum aut tenet rationem praeteriti, aut. futuri, aut praesentis; vel aliter, aut. tenet. rationem mali culpae, aut pugnae, aut poenae. Primum petitur amoveri in dimissione debttorum; secundum, in victoria. tentationum; tertium et ultimum, in Jiberatione ab oppressione malorum. Et sie septem in. universo sunt petitiones, in. quibus universaliter petitur quidquid petendum est; et. hoe. quidem satis recte, ut septenarius petitionum respondeat septenario divinorum clharismatum et donorum gratiae septiforimis.
3. Propter quod notandum, quod septiformem septenarium proponit nobis sacra Scriptura considerandum, scilicet vitiorum capitalium, Sacramentorum, vir-(utum, donorum, beatitudinum | petitionum et dotum gloriosarum, trium spiritualium et quatuor corporalium, ut apparebit inferius (4): septenarium vitiorum. tan- (!) Portis VII. c. 7. — De seplenario peccatorum cfr. supra p.!ll. c. 9, virtutum, donorum et beatitudinum vide c. 4. seqq. huius partis, Sucramentorum c. 3. partis seq.
909 BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. X.
quim primum, a quo debeinus recedere: septenarium Sacrumentoruim secundum, per quem debemus. incedere; septenarium dotuzi ultimum, quein debemus appetere; septenarium peutionum penultimum, quo debemus petere; septenarium autem virtutum, donorum et beatitudinum WViplicem intermedium, per quem debemus trausire; ut sie, septtes $n. die (1) laudantes uomen Domini et orantes, impetremus gratiam. septiformem virtutum, donorum et beatitudinum, qua. vincamus sepliformem pugnam vitiorum capitalium et. perveniamus ad septiformem eoronam dotum gloriosarum, adiuvante nililominus septiformi medicina Saeramentorum divinitus ad reparationem) humani generis statutorum.
PARS SEXTA.
De medicina sacramentali.
Cav. [.
Ije Sacramentorum origine.
1. Postquam actum est de Trinitate Dei, de creatura. mundi, de corruptela peccati, de incarnatione Verbi et gratia Spiritus sancti; iam nunc sexto agendum est de medicina sacramentali. Circa. quam consideranda sunt septem. Ageudum est enim de Sacramentorum origine, variatione, distinctione, institutione, dispensatione, iteratione et uniuscuiusque inlegritute.
9. De origine igitur Sacramentorum hoc tenendum est, quod Sacramenta sunt signa sensibilia, divinitus instituta tanquam medicamenta, in quibus «sub tegumento rerum sensibilium divina virtus secretius operatur (1)»; ita. quod ipsa « ex similitudine repraesen- (1) Isidor., VI Etymolog. c. 19. n. 40. Vide Bonav., tom. f. pag. 895, notam 5. — Seq. sententia est Hug. a S. Vict., I. de Sacram. p. IX. c. 2, qui etiam ibid. c. 3. docet, Sacramenta esse instituta e propter humillationem, propter eruditionem, propter exercitationem ». — De hoc cap. cfr. IV. Sent. d. 14. p. |. per totam.
904 BHREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. I.
tant, ex institutione significant, ex sanctificatione conferunt aliquam. spiritualem: gratin », per «quam animu euratur. ab. infirmitatibus vitiorum, et ad hoc principaliter ordinantur tanquam ad. finem ultimum; valent tamen ad Aumiltationem, eruditionem et exercilationem sicut ad finem, «qui est sub line.