3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haee cst: quia, cum primum principium production pro sua summa benevolentia fecerit spiritum rationalei capacem beatitudinis aeternae (5); et reperativum principium capacitatem illam iufirmatam per pecceatuin reparavit ad salutem; et beatitudo aeterna consistit in habendo summum bonum; et hoc est Deus et bonum excellens improportionaliter omnem humani obsequii dignitatem: nullus omnino ad illud summum bonum dignus est pervenire, cum sit omnino supra onmes limites naturae, nisi, Deo condescendente sibi, elevetur ipse supra se. Deus autem non condescendit per sui essentiam incommutabilem, sed per in/luentiam ab ipso manantem; nec spiritus elevatur supra se per situm localem, sed per habitum deitformem. Necesse est igitur spiritui rationali, ut dignus flat aeternae beatitudinis, quod particeps ílat influentiae deiformis. Haec (^) Cfr. supra pag. 79, nota 2.
(3) Ut ostensum est supra p. Il. c. 9, et seq. propositio exposita est p. IV. c. 1. seqq.
BREVILOQUIUM. PANS V. CAP. 1. 165 autem influentia deiformis, quia est a Deo et sectudum Deum et propter Deum, ideo reddit imaginem nostrae mentis conformem beatissimae "Trinitati non tantum secundum ordinem ortginis, verum etiam | scecundum rectitudinem lectionts, et secundum quietudinem [ruitionis. Et quoniam qui hoc habet. immediate ad Deum reducitur, sieut. immediate ei. conformatur; ideo donum illud immediate donatur a Deo tanquam a principio influxivo; ut, sicut immediate emanat a Deo Dei 2?» ago, sic immediate manet ab ipso Dei sisnitlitudo, «qune. est divinae imaginis perfectio deiformis, at ideo dicitur $mago recrationis (1).
4. Rursus, quoniam qui fruitur Deo Deum habet; ideo cum gratia, quae sua deiformitáte disponit ad Dci fruitionem, datur donum increatn, quod. est Spiritus sanctus, quod qui habet habet et Deum (2).
5. Et quoniam nullus Deum habet, quin ab ipso specialius habeatur; nullus habet et habetur a Deo, "quin. ipsum praecipue et incomparabiliter diligat ct diligatur 2b ipso sieut sponsa a sponso; nullus sie. diligitur, quin. ad aeternam hereditatem adoptetur «uo ficto: hinc est, quod gratia gratum faciens facit animam /emplum Dei, sponsam | Christi et filiam Patris aeterni. Et quia hoc non potest esse nisi ex summa dignatione et condescensione Dci; ideo illud non potest esse per habitum aliquem naturaliter insertum, sed solum per donum divimtus gratis infusum; «quod expresse apparet, si quis ponderet, quantiim est esse. Dei templum, Dei filium, Deo nihilominus indissolubiliter et 166 BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. Hl.
quasi matrimonialiter per amoris et gratiae. vinculum eopulatuim (4).
6. Postremo, quia mens nostra non efficitur conformis beatissimae Trinitati secundum rectitudinem electionis nisi per vigorem virtutis, splendorem veritatis el fervorem caritatis; et vigor virlutis animum purgat, stabilit ek elevat; splendor veritatis animam t/lumitnal, reformat et Deo. assimilat;. fervor. caritatis. animam perficit, vivificat ek Deo 2ungit, et ex his omnibus homo Deo placens ct acceptus existit: hine est, quod illa inufluentía deiformis dicitur habere omnes decem actus praedictos, ità. tamen, quod denominatur ab / ultimo sicut a completissimo. — Dicitur enim gratia gratum faciens, quia habentem facit Deo gratum, eum non solum gratis detur a. Deo, verum etiam sit. secundum Deui et propter. Deum; eum. ad. hoc. sit, ut. per ipsam opus manans a Deo revertatur in Deum, in quo ad modum circuli intelligibilis eonsistit omnium spirituum rationalium complementum (2).
Cav. M. De gratia, tn quantum iuvat ad bonum aneritortum.
4. Seeundo, Spiritus sancti gratia. nobis. occurrit. consideranda in comparationem ad liberum arbitrium, et hoe secundum duplicem modum. Primo scilicet, in quantum ipsa est adiutorium ad meritum; seeundo vero, in quantum est remedium contra. peccatum (5).
(1) Vide Il. Sent. d. 29. a.!. q. fl. in corp.
(3) De his agitur hic et seq. cap. Sed observandum, quod in tabula supra pag. 31. secundum) codd. relata ordo 2. et 3. capituli invertitur cum quadam. di(fereitia. verborum.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAU. Il. 107 9. De gratia igitur Dei, in quantum est adtutorium ad merendum, haec tenenda sunt, quod cum gratia dicatur. generaliter, specialiter et proprie; generaliter dicitur adiutorium divinum creaturae liberaliter et gratis impensum et indifferenter ad quemcumque actum; et sine huiusmodi adiutorio gratiae nec possumus aliquid efficere nec durare in esse. — Specialiter. dicitur grativ adiutorium divinitus datum, ut quis praeparet se ad suscipiendum Spiritus sancti donum, quo perveniat ad meriti statum; et talis dicitur gratia gratis data, et sine hae nullus sufficienter facit quod in se est, n. se. praeparet ad salutem. — Proprie vero gratia. dicitur adiutorium datum. divinitus ad merendum, quod. quidem dieitur donum gratiae. gratum factentis, sine quo nullus potest mereri nec in bono proficere ncc ad aeternam pervenire salutem. Ipsa enim tanquam radix merondi omnia merita antecedit; propter quod dietum est (4), quod. « praevenit voluntatem, ut velit; subsequitur autem, ne frustra velit». Unde nullus ipsam mereri potest merito condigni, sed «ipsa meretur augeri a. Deo in via, ut aucta mereatur et perfici » in patria et gloria sempiterna ab ipso Deo, cuius est gratiam infundere, augere et perficere secundum cooperationem voluntatis nostrae ct. secundum propositum sive beneplacitum praedestinationis aeternac. | Li Li (1) Ab August., Enchirld. c. 39. n. 9. — Seq. locus. ost. August, Epist. (86. (allas 106.) c. 3. n. 10. Cfr. 11. Sent. lit. Magistri, d. XXVI. c. 2, et Comment. ibid. d. 27. dub.!, in cuius fine triplex gratiae acceptio explicatur; ibid. a. 9. per totum et d. 28. dub. 2. ostenditur, quid mereri contingat et quid non.
468 BREVILOQUIUM. PAlS V. CAD. IL.
3. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia, eum primum principium. sua. omnipotenti virtute. et benignissima largitate ercaturam omnem do nihilo produxerit ad esse; ac per hoc creatura de se habeat 5non-esse, totum autem esse habeat. aliunde: sie facta fuit, ut ipsa pro sua defectibilitate seaper suo principio indigeret et primum principium pro sua benignitate influere non cessaret (1). Cuin ergo spiritus rationalis, hoc ipso «quod «de nihilo, sit in se. defecttvus; hoc ipso quod natura limitata et egena, sit 2n se recurvus, amans proprium bonum; hoc ipso quod totus a Devo, sit totaliter Deo obnorius; et quia defeclivus est, de se tendit in non-esse; quia recurvus, per se non assurgit ad rectitudinem perfectae. iustitiae; quia totaliter Deo obnoxius, et Deus bonis eius non indiget (2), uihil potest facere de se et propria virtute, per quod Deum sibi eonstituat. debitorem, et maxime mercedis aeternae, quae Deus est, nisi per divinam condeseensionem: hine est, quod ad hoc, quod sa/vetur in esse, cum Sit defectivus, indiget semper adiutorio divinae praesentiae, manutenentiae et influentiae, per quam manuteantur in esse; quae, quamvis sit universalis in. ereaturas omues, nominatur tamen nomine gratiae, quia non ex. debito procedit, sed ex liberalitate. bonitatis divinae. — Hine est. etiam, quod. ad hioc, ut se praeparet ad donum supernae gratiae, cum sit recurvus, indiget dono alterius gratiae. gratis datae, maxime post naturam lapsam, per quam habilis elli- (2) Psalin. 15, 2: Dixi Domino: Deus meus es. tu, quoniam bonoruni meorum non eges. — Gen. 15, 1: Ego [Deus] protector tuus sum et merces tua magna nimis.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. 1. 400 ciatur ad bona moralia, quae sunt bona ctrcumstantia (1), quae nullo modo possunt dici hona, nisi procedant ex intentione recta, videlicet quod non propter nos, sed propter summum bonum fiant, ad quod non assurgit spirits noster recurvus, nisi praeveniatur a Deo per aliquam gratiam gratis. datam. — Hine. nihilominus est, quod ad hoc, quod faciat opera. meritoria mercedis aeternae; cum totaliter sit Deo obnoxius et dehitor sui totius, indiget dono gratiae gratum factentis, per quam Deus sibi condesceudat, prius acceptans suam imaginem ct volimitatem. quam. operationem ex ipsa manantem; «uia, eum «eausa nobilior sit effectu (2) », nullus potest se facere meliorem nec facere opus Deo placens, nisi prius placeat ipse, et Deus prins tpsum respiciat quam ad munera eius (5). Et. ideo omnis radix merendi fundatur in gratia gratum faciente, cuius est facere hominem Deo dignum; pro-: pter quod nullus potest eam mereri merito condigni, sed solum merito congrtut.
4. Ipsa autem. habita. meretur sui. tpstus augmen- (um in statu. vine per bonum eius usum merito dfgni. Nam cum solus Deus sit ipsius gratiae fontale principium influendi,:pse solus est principium augmentandi per modum infundentis, et gratia. per modum meriti et dignitatis, et /iberum arbitrium per modum cooperantis ct. merentis, pro eo quod liberum arbitrium cooperalur gratiae et quod est gratiae suum fct.
(2) Ut notat Avicenna, Metaph. tr. 6. c. 3. Vide Bonav., tom. IV. pag. 19, notam 9. — De gratiae subiecto cfr.!J. Sent.
(3) Gen. 4, 4: Et respexit Dominus ad Abel ct ad munera eius.
470 BREVILOQUIUM. PAHS V. CAP. HH.
3. Et ideo non tantum liberum arbitrium per gratiun meretur. gratiae augmentum in. statu. viae inerito digni, verum etiam | complementum in. statu. patriae merito condignt, tuin propter. sublimitatem doni Spiritus saneti cooperantis in merito; tum propter veracitatejn. Dei promittentis; tum propter vertibilttatein liberi arbitrii eonsentientis et (inaliter perseverantis; tun propter. di//icultatem status merendi; tum: propter diquitatemn Christi nostri capitis intervenientis, quod debet glorificari eum. suis meinbris; tum propter. 4beralitatem. Dei retribuentis, quem non decet parva reddere propter obsequium sibi lideliter obtemperantis; tum propter nobilitutem operis, quod ex caritate procedit, quod tantum ponderat in conspectu iudicis, quanunn amor, ex quo. procedit, qui Deum iucomparabiliter. praeponit oinnibus creaturis, et ideo non. sullicienter et competenter. potest. nisi in Deo et suumuno bono remunerari. — Ex quibus omuibus tanquam ex septem rationibus gloriam aetern:;m merito non tantum congrui, sed etiam | condigni mereri. facit. gratia septiformis.
Cav. Ill. De gratia, in quantum est remedium peccati.
1. De gratia vero, in quantum est rezieedéuin con- (ra. peccatum, liaec tenenda sunt, quod. liberum arbitrium, licet sit « sub Deo. potentissimuin (1) », potest —— (4) Ue hac dicione Dernardo a / cholasticis tributa. cfr. Bonav., tom. Il. pag. 145, nota 6. — Quid valeat liberum urbitrium absque gratia gratum faciente et. gratis data, ostendi* tur Hl. Sent. d. 28. per totam.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAU. IH. 474 damen per se in peccatum corruere, sed nullatenus potest resurgere sine adiutorio «divinae gratiae, quae dicitur gratum faciens. — Mla. autem. gratia, licet sit sufficiens remediwn contra. peccatum, non tamen infunditur adulto, nisi adsit liheri arbitrii consensus. Ex quo colligitur, quod ad iustificationem impii quatuor concurrunt, scilicet?nfusio gratiae, expulsio culpae, contritio et molus liberi arbitrii. — Expellitur ergo eulpa a Dei dono, non a libero arbitrio, non tamen sine libero arbitrio. Nam gratiae gratis datae est liherum arbitrium revocare à malo et excitare ad bonum; et. liberi arbitrii est consentire, vei dissentire; et consenlientis est gratiam suscipere; et suscipientis cooperari eidem, ut tandem perventat ad. salutem (4).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, hoc ipso quod primum et potentissimum, sit causativum omnium quae (iunt in universo praeterquam peccatorum, quae sunt « transgresssiones legis divinae ct eaeclestium inobedientiae mandatorum (2) », nihil habet sibi rebelle, iniuriosum et offensivum nisi peceatum, quod. econtemnendo Dei praeceptum et. avertendo. nos a bono inconmutabili, offendit Deum, deformat liberum. arbitrium, perimit donum gratuitum et ob/tgat ad supplicium aeternum. Cum igitur deformatio imaginis et peremptio gratiae sit quasi annihilatio in esse moris et vitae gratuitae; cum offensa Dei sit tantum ponderanda, quantus est ipse; cum reatus poenae aeternae rationem teneat in(lniti: impossibile est, quod homo (!) De his quataor requisitis vide IV. Sent. d. 17. p. I. per totam. (2) Secundum Ambros. supra pag. 154, nota!. allegatum.
179 BHEVILOQUIUM. PARS. V. CAP. LI.
resurgat a culpa, nisi recreetur in vita gratuita, uisi remillatur offensa, et poena. velaretur. aeterna. Solus igitur, qui fuit principium creatteion, est et principium recreatiuum, Verbum scilicet Patris aeternum, quod est Christus lesus, mediator Dei et homimum (4), quod quia omnia de nihilo creat, ideo creat se ipso solo sine aliquo. intermedio.
9. Quia vero reereat, deformatum per vitium culpae reformando per habitum gratiae et iustitiae, o/4gatum ad poenam absolvendo per satisfaetionem condignam; hine est, quod nos reparat, sustinendo pro nobis poenam in natura assumta et infundendo graliam reformativam quae, quoniam continuat nos suae origini (2), facit nos membra Christi; ac per hoc auimanm. peceatrieem, «quae. fuerat. inimica. Dei, prostibulum diaboli et serva. peccati, facit. sponsam — Christi, templum Spiritus saneti el. [iliam Patris aeterni; quod totum (it per gratuitam et condescensivam infusionem doni gratuiti. | 4. Rursus quoniam Deus sic reformat, quod leges naturae inditas non. infirmat (5); ideo sic hane gratiun. tribuit libero arbitrio, ut tamen ipsum non cogat, sed eius consensus liber maneat; et ideo ad hoc, quod culpa expellatur, non solum necesse est, quod gratia introducatur, verum etiam, quod liberum arbitrium in adultis — in adultis dico, quia in parvulis suflicit fides Ecelesiae et meritum Christi, et exeusat impo: (1) Epist. UL. Tün. 2, 5. — Cfr. supra pag. 127, noia 9.
(3) Cfr. supra pag. 58, nota 3. — De seq. propositione vide suprs p. |. c. 8. et II. Sent. d. 25. p. Il. q. 5, ubi ostenditur, quod, licet Deus immutet voluntatem, non tamen ipsam cognt.
UREVILOQUIUM. PARS V. CAP. Ill. 115 tentia sui (1) — necesse est, inquam, quod conformet se ezpulsioni culpae per detestationem omnium peccatorum, quam vocamus contrt(ionem; est etiam neeesse, quod conformet se:/mfroductioni gratiae, per complaeentiam et acceptationem doni divini, quam. voenmus motum liberi arbitrii. Et sic necesse est, ista quatior. concurrere ad iustificationem impii.
5. Postremo, quia praedispositio ad formam completivam debet esse ei conformis; ad hoc, quod liberum arbitrium se disponat ad gratiam gratum facicntem, indiget adminiculo gratiae gratis datae; et quia gratiae est liberum arbitrium non cogere, sed praevenire, et simul utriusque est in acetum prodire; hiuc est, quod in nostra iustificatione concurrit actus — Aberi arbitris et gratiae, consone quidem et ordinate, ità quod gratiae gratis datae est excitare liberum arhitrium; liberi arbitrii autem est huiusmodi excitationi consentire, vel dissentire; et consentientis est ad gratium. gratum facientem se praeparare, quia hoc est facere quod in sc cst; et sie disposito gratia gratum faciens. habet. infundi, cui liberum arbitrium potest cooperari, si vult, et tune. meretur; vel contrariari per peccatum, et tunc demeretur. Si ergo cooperetur ei usque in finem, meretur pervenire.ad aeternam salutem.
6. Verum est igitur quod dicit Augustinus (2), quod. « qui creavit te sinc te non iustificabit. te ' sinc te». — Verum est etiam, quod non est. volentis ne- (2) Serm. 169. (alias 15. de Verbis Apostoli) c. 44. n. 13. Cfr. Bonav., tom. tV. pag. 327, nota 2. — Seq. locus est Hom." 9, 16. — Subinde respicitur verbum August, quod, « cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronat quam munera sua »; cfr. Bonav., tom. It. pag. 698, nota 3.
174 BHEVILOQUIUM. PAS. V. CAP. 1V.
e que currentis, sed. Dei miserentis. — Verwun est etiam, quod nullus potest superbire de meritis, quia nihil in nobis Deus praeter sua dona coronat. Reservavit enin sibi Deus munera gratiae liberaliter largienda, ut discat homo non esse ingratus uec in se, quasi non acceperit, sed in Domino gloriari (4). — Verum est etiam, quod licet liberum arbitrium per se legem implere uou possit nec gratiam in se eflicere, inexeusabile tamen est, si non facit quod potest, quia gratia gratis. duta semper est praesto ad. commonitionem, cuius adimniniculo faeere potest «quod in se est; quo facto, habeat gratiam gratus facientem; qua obtenta, divinam impleat legem et faciat Dei voluntatem; «qua. facta, tandem. ab. beatitudinem perveniat sempiternam propter opera meritoria, quite totaliter sunt à. grata, totaliter etiam a libero arburto, licet. principalius a. gratia: quia ut dicit Augustinus (3), e gratia ad. liberum arbitrium comparatur, sicut sessor ad equum », qui quidem sessor liberum arbitrium dirigit, deducit e perducit ad. portum aeternae felicitatis, exereendo nos in operibus perfectae virtutis seeundum donum ipsius gratiae. septiformis.
Ca». IV.
De ramificalione gratiae n. habitus virtutum.
1. Tertio restat agere de gralia 4n comparatione ad habitus virtutum, cirea (quam consideranda sunt tria. Primum est, qualiter gratia una ramificatur in (2) Libr. Ill. Hypognost. (inter opera August.) c. 11; cfr. eliam Serm. 30. (alios 42. de Verbis Apostoli) c. 8. n. 10. Verba vide in Bonav., tom. 1l. pag. 600, nota 6, quae ibid. d. 26. q. 6. explicantur.
* BREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP. IV, 4175 habitus virtutum; secundum est, qualiter. ramificatur in habitus donorum; tertium est, qualiter ramificatur in habitus beatitudinum (4).
9. De ramificatione igitur gratiae in habitus vtr- (utum haec tenenda. sunt, quod. cum una. sit gratía gratificans animam, septem tamen. sunt. ozríutes. gra- (uitae, quibus regitur vita humana: tres quidem theologicae, scilicet fides, spes et caritas; et quatuor cardinales, scilicet prudentia, temperantia, fortitudo et iustitia, «quac uno modo est virtus comniunts et generalis, alio modo specialis et. propria. — Hae autem septem virtutes, licet. sint. distinctae et. proprias exccllentias habentes, sunt tamen connerae ct. aequales ad invicem in eodem; et licet sint gratuitae per gratim informatae, possunt tamen fleri informes per culpam, sola caritate excepta, et iterum informari per poenitentiam, adveniente gratia, quae est habituum virtualium origo, finis et forma (2).
5. Ratio autem ad intelligentiam — praedictorum hace est: quia, sicut principium productivum sua summa perfectione in dando vitam naturae. non. tantum dat vivere. quantum ad. actum. primum, verum etiam quantum ad actum. secundum, qui est operari; sic necesse est, quod principium reparativum vitam tribuat spiritui in esse gratuito et in quantum ad esse et quantum ad operari. Et quoniam unius viventis secundum unam vitam primam multac sunt operationes vi- (1) De his agitur hic et 2 seqq. capp.
: (3) Ue unitate gratioe eiusque diversitate a virtutibus cfr. ll. Sent. d. 27. a. 1. q.!. seq.; de virtutibus theologicis et cardinalibus vide Ill. Sent. d. 93-33 et Collationes in Hexaém. coll. 5. n. 1. seqq. et coll. 6. n. 7. seqq.; de connexione virtutum earumque forma (caritate) agitur ibid. d. 36.
176 BREVILOQUIUM. PARS V. CAP. IV.
tales ad illius vitae perfeetam | imanifestationem; cum actus diversificentur per obiecta, et diversitas actuum — requirat. distinctionem | abituum (1): hine. est, «quod, licet una sit gratia. vivificaus, rimificari tamen. necessario habet in varios habitus propter varias operationes. — Et quoniam quaedam suut opera inoralia prisaria, sicut credere: quaedam — »2ed/a, sicut intelligere eredita; quaedam vero jposirema, sicut. videre intellecta; et in. primis auima | rectificatur, in. secundis expeditur, im tertiis perficitur: ideo gratia gratuu- -faciens ramificatur in habitus vértutum, quorum est animam rectficare; iu. habitus donorum, quorum est animam ezpedire; et in habitus beatitudinum, quorum est animam perficere (2). | 4. Rursus, quoniam rectitudo animae perfecta requirit, quod ipsa rectificetur. secundum dupliciein. faciem, scilicel superiorem. e inferioreii, et respectu [iis, et respectu eorum quae sunt ad [inem; ideo necesse est, animam quantum ad superiorem faciem, in qua consistit imago Trinitatis aeternae, rectificari per tres (Aieologicas. virtutes, ut, sicut imago creationis consistit in trinitate potentiarum cum unitate essentiae, sic imago recreationis in trinitate habituum cum unitate gratiae, per quos anima fertur recte in summam Trinitatem secundum tria appropriata tribus personis (3); (1) Secundum Aristot.; vide Donav., tom. V. pag. 69, notam 8. — idem etiam Il. de Anima, text. 36. seq. (c. 4.) insinuat. distinclionem inter actum vitae primum eL secundum.
(3) Vide supra p. lI. c. 6. — De (Ide cfr. supra prolog. n. 2. De spe cfr. lll. Sent. d. 36. a. |. q. I. et a. 2. q. 4, ubi inter actus spei recensentur. confidere, iunii. [summae largitati] et exspectare.
BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. IV. Liriri ita quod fides dirigit in summe verum credendo et assentiendo, spes in summe arduum innitendo et expectando, caritas in summe bonum desiderando ct diligendo.
3. Necesse est etiam, quantum | ad. infertorem faciem animam reetificari per. quatuor. cardinales. virtutes. Nam prudentia rectitleat rationalem, fortitudo irascihilem, (emperantía. concupiscibilem,:ustitia vero rcctificat omnes has vires in comparatione ad a/terum. — Et quia illud a/terum determinate potest esse prozimus, potest etiam idem homo comparari ad se?psum ut ad alterum, potest etiam esse ipse Deus; hine est, quod. 245/48. circuire. dicitur (1) omnes. vires. Dicitur etiam non tantum virtus. cardinalis, verum etiam generalis, comprehendens totius animac rectitudinem, eum ipsa dicatur « rectitudo voluntatis ». Unde. ipsa non tantum comprchendit virtutes ordinantes ad prozimum, sicut est aequitas et liberalitas; verum etiam ad se tpsum, sicut est poenitentia. et innocentia; nec non ad Deum, sicut et latrin, pictas et obedientia.
6. Postremo, quonim omnis rectitudo: virtutum seeundum esse gratuttum manat a. gratia tanquam. ab origine et radice; et secundum esse merttortum comparatur ad caritatem sicut. ad. originem, formam et finem: hinc est, quod ceterae virtutes gratuitae quoad habitus sunt connerae et quoad actus sneritortos sunt aequales. — Mine est etiam, quod. ceteri. habitus virtutum possunt esse tnformes, sola caritate excepta, quae est virtutum forma. Cum enim habetur sine gratia et caritate, in quibus consistit vita virtutum, tunc (!) Ab August., Il. de Gen. contra Manich. c. 10. n. 14. Cfr. Donav., tom. Ill. pag. 720, nota 1l. — Seq. locus est Anselim., de Conceptu virg. et orig. pecc. c. 3. et Dialog. de Veritate, c. 12: lustitia est rectitudo voluntatis propter se servata.
178 BBEVILOQUIUM. PAlS V. CAP. V. sunt informes. Cum autem superinfuuditur gratia, tinc [formantur et decorantur et Deo acceptabiles fiunt; sicut et colores absque luce. sunt invisibiles, superveniente autem lumine, fiunt. lucidi, pulceri et. aspectui complacentes. Unde queamdimodum ex. luce et coloribus fit unum in ratione motivi, et una fux suflicit ad multos colores illumimandos; sie ex gratia et habitibus inforimibus, cuim formantur, lit uuun secundum ratiouem meritorii et gratuiti; et una. nihilominus gratia sullicit ad. informationem: et gratitieationem — habituuim diversorum (1).
Cp. V. De ranificatione gratiue du. halitus donorum.
41. De ramilieatione autem gratiae in. habitus. doàorun haec tenenda. sunt, quod, licet plurima — sint dona gratiae gratis datae, et generaliter omues. labitus divinitus dati dona De? non absurde dici possint; specialiter. amen. et appropriate septem sunt dona Spiritus sancti, quae enumerat et nominat. Isaias (2), loquens. de flore, qui processit de radice lesse, id est Aristo, de quo dicit, quod. requiescet. super. eum — Spiritus Domini, spiritus sapientiae et intellectus, sptritus consid et [ortitudanis, spiritus scientiae el pietatis, et repleb eum spiritus timoris Domini. lii. lac. autem enumeratione descendendo proeedil à summo et combinando, ut. simul. ostendatur. donorum. distinctio, connerio, oro. et ordo.
— (2) Cap. 11, 2. et 3. — De hoc cap. vide HL. Sent. d. 34. et 33.
BREVILOQUIUM.. PARS V. CAP. V. 179 2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum principium reparativum per summam liberalitatem non tantum det gratiam ad vectificandum contra obliquitates vitiorum per habitus vir-(utum, verum etiam ad. expediendum. contra. impedimenta symptomatum (1) per habitus donorum; ideo plurificari debent. dona gratuita, secundum quod. nccessarium est ad expeditionis sufficientiam. Quoniam igitur anima nostra indiget septiformiter expediri; hinc est, quod ex septiformi causa necesseé est Spiritus sancti dona esse septiformia. Indiget namque expediri contra vitiorum obliquitates, quantum ad. efres. naturales et quoad. superaddilas virtules, in. patiendo, in agendo, in contemplando et utroque modo.
5. Primo igitur, propter vitiorum obliquitates expeditissime repellendas septem sunt dona Spiritus sancti, utpote. (/ mor contra superbiam; pietas contra |invidiam; scientia. contra iram, quae quasi est quaedam | insania (2); fortitudo contra. accidiam, quae mentem reddit ad bona invalidam; consilium contra avaritiam; inlellectus contra. gulam, et saptentia contra luxuriam..
4. Secundo, propter expediendas vires | naturales Spiritus sancti dona debent esse septem. Nam érascibilis indiget expediri ad bona tam in prosperis quam in adversis; in prosperis expeditur per /4morem, in wlversis per fortitudinem. Concupiscibilis indiget cxpediri quantum ad affectionem respectu proxtmi, et hoc fit per pietatem; et quantum ad effectum. respe- (*) Scil. accidentium, quae morbum vitiorum sequuntur, sive sequelae morbi vitiorum. Cfr. Bonav., tom. Ill. pag. 736, nota 7.
(2) Irom, ut ait Cicero, IV. Disp. Tusc. c. 23, « bene En-. hlus initium dixit insaniae ».
180 BREVILOQUIUM. PARS. V. CAP. V.
etu. Dei, et lioc fit per gustum. sapientiae. l'lationalis vero indiget expediri in veritatis speculattone, electione el exseculione; per donum. i4tellectus. expeditur. ad verum speculandum, per donum consda ad verum eligendum, per donum scientiae ad. electum exsequendum; per donum euim scientiae. reete. conversamur in medio nalionis pravae el. perversae (1).
à. l'ertio, propter expedienda. septeii virtutum o[- ficia septein. debent esse. Spiritus saneti dona. Niun (ior expedit ad. temperantiain, timor enim carnes configit; pietas ad veram iustitiam; scientia. ad. prudentiam; fortitudo ad fortitudinei seu patientiam; consilium ad spem; ouellectrus ad. fidem; sapientia ad earitatem. Unde sicut « caritas est mater et consunimatio omnium virtutum », sic sapientia donorum, ità ut vere. dicat Sapiens (2): Venerunt suilà omnia bona. purWter cum illa el innumerabilis honestas per manus illus.
6. Quarto, propter expeditionem in patiendo. conforiniter ad Christum septem sunt. habitus donorum. Christum autem ad patiendum movit paterna voluntas, humana necessitas e virtutis. strenuttas.. Divina, quidem voluntas movit, ut cognita per:nte/lectum, ut amata per sapientiam, ut in reverentia habita per (is:orem. Movit etiam nostra. necessitas, ad quam cognoscendim necessaria est scientia, ad quain iniserandam superadditur pietas. Movit nihilominus virtutis strenui-(as, ut provida in eligendo per consilium, ut vigorosa iu perferendo per forütudinem. Et sie. dona. debent esse septem.
(4) Phil. 2, 15. Cfr. Iil.. Sent. lit. Mag., d. XXXV. c. I.
(2) Sap. 7, 14. — Praecedens sententia de caritate est Hieron., Epist. 82. (alias 62.) n. 1!. Vide Ill. Sent. lit. Magistri, d. XXIII. c. 3, ubi ipsa attribuitur Ambrosio.
BREVILOQUIUM. PARS V. CAD. V. 4184 1. Quinto, propter expeditionem in agendo septem dona dantur a Spiritu sancto. Nam ad actionem expeditam necesse habemus expediri ad declinandum a malo, quod flt per (morem. Necesse etiam. habemus expediri ad proficiendum in bono duplici: vel mecessilalis, vel supererogationts. Circa primum. expedimur per scientiam et pielatem, ita quod unum est dirigens, et aliud exsequeus; cirea secundum, per consiltum dirigens: et per fortitudinem | exsequentem. | Necesse etiam habemus qutescere in optimo, et hoc. quantum ad intellectum. veri et quantum ad. offectum hon; primum fit per donum. £n4e/lectus, sccundum per donum sapten(iae, in. quo est quies, 8. Sexto, ad expeditionem in. contemplando dona Spiritus sancti sunt in septenario numero. Nam ad vitam hierarchieam et contemplativam necessarium est animam purgari, illumtnari et perfici (A). Purgari autem oportet a concupiscentia, a. malitia, ab ignorantia, ab infirmitate seu impotentia; primum facit timor, seeundum pietas, tertium. scientia, quartum.— fortitudo. llluminar? autem. indigemus in. operibus reparationis et primariae conditionis; primum dat consilium, secundum zntellectus. Perfici autem habemus per accessum ad summum, quod. consistit in uno, et hoc per donum. sapientiae; et sic arca. contemplationis a. lato consumimatur quasi in. eubito (2). 3 (1!) Cfr. supra. pag. 79, nota 2. — De seq. propositione vide supra pog. 106, notam 29. in flne.
(2) Respicitur Gen. 6, 15. et 16, ubi agitur de astructura arcae. Vide DBonav., tom. V. pag. 195, notam 7. — Origen., Homil. 9. in Gen. n. 5: Ad unum attem totius constructionis numerum summa revocatur, quin unus. Deus. Paler, er quo omnia [V. Cor, 8, 6.), et unus Dominus, et na Ecclesine fides 183 BHREVILOQUIUM.. PARS. V. CAP. VI, 9). Septimo denique, ad expeditionem in. actione et contemplatione septem. debent. esse. dona. Spiritus sancti. Nam. contemplativa. propter. eojversionem — üd Trinitatem tria debet habere dona expedientia: quantur ad. reverentiam imaiestatis, &2:/0re n; quantum ad intelligentiam: veritatis, /ntellectum; quantum ad. saporem seu gustuin. bonitatis, sapientia (1). Activa. vero, quae versatur in agendis et sustinendis, debet habere quatuor, scilicet. pietate. ad. agendum et fortttudinem ad sustinendum; et directiva harum. duarum, scilicet scientiam. e consilium. Unde. quia. ad. expeditionem necessaria est directio, ideo fit. donorum ecombinatio; et plura sunt dona ad intelleetum speetantia, quia lux cognitionis vehemeuter expedit ad. dir«jendos pedes 1n vium rectam (2).
Car. Vl.
De ramificauone gratae n. habitus. beatitudinum el per cousequens [ructuum el sensuum.
1. De ramilicatione autem gratiae. in. habitus. bea- Gtudinum haee tenenda sunt, quod. septem sunt. /caest, unum baplisma, unum corpus el unus spiritus. [Eph. 4, 4. seq.], et ad unum perfectionis Dei finem cuncta. festinant. llugo a S. Vict,!. Allegor. in vestam. c. 13: Arca. deorsum lata. eroi, quia multi sunt. vocati; sursum s(rictla, «quia pauci electi...Deorsum [a(a, quia. multi sunt activi; sursum — s(ricta, quia pauci contemplativi. Deorsum dala, «quia multi imperfecti; Sursum síricta, quia pauci perfecti. Cfr. Gregor., H. Homil. in Ezech. homil. &. n. 16. seq. (1!) Cfr. supra pag. 34, nota 3. (2) Luc. 1, 79: Ad dirigendos pedes nostros in viam pacis.
BREVILOQUIUM, PARS. V. CAP. VI. 185 Gludinus, quas. Salvator. enumerat. in. sermone. de monte (1), scilicet paupertas spiritus, mittas, luctus, esuries tustiliae, misericordia, munditia cordis eb paz. — Ad has beatitudines propter sui perfectionem. et plenitudinem | duodecim fructus Spiritus et. quinque sensus spirituales consequuntur; «qui non dicunt novos habitus, sed status delectationum et. usus. spiritualium speculationum, quibus replentur et. eonsolantur.— spiritus virorum iustorum.
2. Ratio autem ad intelligentiam. praedietorum haee est: quia, eum reparativimm principium sit perfectissimum et. perfectissime reparativum et. reformativum per donum gratuitum; ideo gratiae donum. ab ipso manans liberaliter et. abunde riimifleari: debet usque. ad. habitus perfeetionum, qui, eum. fini. approximent, recto vocabulo nuneupantur ex nomine Pbeatitudinum; quarum su/ficientia, numerus et ordo. colligitur ex. integritate perfectionis, ex modis perfecttonum et ex dispositionibus ad. per[ecttonem.