5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium reparativum, quod. est Christus crucifixus, Verbum scilicet. incarnatum, quod. sapieutissime dispensat omnia, quia divinum, et. cleinentissime curat, quia. divinitus incarnatum; sie debet reparare et sanare genus. humanum aegrotum, secundum quod. competit ipsi «egrotanti, aegritudint et occasions aegrotandi et ipsius aegrttudinis curationis. lpse autem medicus est. Verbum | incarnatum, Deus. scilicet. invisibilis iu. natura. visibili. Homo cegrotass est non tantum spiritus nec tantum. caro, sed. spiritus in. carne mortali. Morbus autem est originalis culpa, quae per ignorantiun inficit mentem et per. concupiscentiam | iulicit carnem. Origo autei huius culpae, licet. principaliter fuerit ex consensu rationis, occasionem tamen. sumsit a sensibus carnis (1). — Ad hoc ergo, quod mediciua correspondens esset omnibus supradictis, oportuit, quod non tantum esset. spiritualis, verum etiam aliquid. haberet de sensibilibus signis, ut, sicut haee sensibilia fuerunt animae occasio labendi, ità essent. ei. occasio resurgendi. Quoniam ergo signa seusibilia, quantum est de se, nou habent effieacem ordinationem ad gratia, licet liabeant. longinquam. repraesentationem de sui na-Ura; hinc est, quod. oportuit, quod ab auctore gratiae tustiuerentur ad. significandum e. benedicerentur ad BREVILOQUIUM.. PARS. VI. CAP.. |. 305 sanctificandum; ut sic essent ex naturali. similitudine: repraesentantia, ex adiuncta institutione significantia, ex superaddita benedictione sanctificantia et ad gralium praeparautia, per quam sanetur et curetur anima nostra. | 4. Rursus, quoniam gratia curativa non datur elatis, incredulis et fastidiosis; ideo oportuit, hacc signa sensibilia divinitus dari, quae non solum sancüficarent et gratiam conferrent ac per hoc sanareut, verum etiam significatione erudirent et susceptione. humtliarent. et diversificatione exercitarent; wt sie, per exercitationem. exelusa. aecidia à concupiscibili, per erudit-($onem exclusa ignorantia a rationali, per Ausntüiationem exelusa superbía ab irascibili, tota anima curahilis fleret. à gratia Spiritus sancti, quae reformat nos seeundum has tres potentias ad imaginem Trinitatis et Christi. | 5. Postremo, quoniam per huiusmodi signa sensibilia, divinitus instituta gratia Spiritus sancti suscipitur et in cis ab accedentibus invenitur; hinc. est, quod huitismodi Sacramenta dicuntur grat?ae. vasa (4) et causa, non quia gratia in eis substantialiter coutineatur nec causaliter efficiatur, cum in sola anima habeat collocari et a solo Deo habeat infundi; sed quía in illis et per illa gratiam curationis a summo medico Christo ex divino decreto oporteat hauriri, «licet Deus non alligaverit suam potentiam Sacramentis (2) ».
6. Ex praemissis igitur apparet non solum, quis sit Sacramentorum oríus, verum etiam, quis usus, et 206 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAU. LI.
quis /ructus. Nain ortus eorum est Christus Doininus; usus autem est actus exercitativus, eruditivus et humiliativus; /ructus vero est hominum cura et salus. — Patet. etiam, quae sit causa. e/Jiciens, «quia divina institutio; quae 7naterialis, quia signi sensibilis repraesentatio; quae formalis, quia gratuita sanetifleatio; quae finalis, quia hominum medicinalis euratio. Et quia « denominatio (it à. forma. et a fine (4) »: hinc. est, quod dicuntur. Sacramenta, «quasi medicamenta sanctificantia. Per haee enit anima a foeditate vitiorum redueitur ad sanctiicationem perfectam. — Et ideo, licet sint corporalia et sensibilia, sunt. tamen veneranda. tanquam saneta, (quia sacra siguifleant mysteria, ad sacra praeparant eharisinata, à sacratissimo Deo data, sacra institutione et benedictione divinitus consecrata, ad cultum. saeratissiinum Dei in Sacra Ecclesia constituta, ita. ut inerito diei debeant. Sacra»enta.
MY De Sacramentorum vanriatione.
14. De variatione autem Sacramentorum hoc tenendum est, quod Sacramenta ab initio ad curationem hominis instituta sunt et semper cum morbo hominis cucurrerunt et usque iu finem saeculi perdurabunt; sed alia fuerunt in ege naturae, alia sub ege scripta, alia sub gratta. Et in his omuibus illa quae posteriora sunt, significatione sunt evidenliora et eflectu gratiae. digniora. — In lege enim naturae fuerunt. oblattones, (1) Secundum Aristot, 1l. de Anima, text. 49. (c. &): A fine appellare omnia iustum est.
BHREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP, WM. 907 sacrificia et decimationes. In lege autem scripta introducta est circumcisio, superaddita est erpiatto, et superadiecta est ob/attonum, decimationum et sacrifictorum multformis distinctio. — In. lege autem nova « Statuta sunt. Sacramenta numero pauciora, utilitate potiora, virtute efficaciora (1) » et praceminentia digniora; in quibus cst impletio simul et. evaeuatio Saceramentorum omnium praedictorum.
2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum hacc est: quia Verbum incarnatum, quod est reparationis nostrae principium et fons et. origo. Saeramentorum, eum sit elementissimum et. sapientissimum; eo quod clementissimum est, non permisit, quod curreret morhus peecati siue. remedio Sacramenti; co vero, quod sapientissimum est, ideo iuxta dictamen suae immutabilis sapientiae cuncta ordinatissime gubernantis diversa adhibuit medicamenta et varia, sccundum mutationem variam temporum diversorum. Quoniam ergo «ab initio, procurrente tempore, et adventu Salvatoris magis ac magis appropinquante, semper magis ac magis effectus salutis crevit et cognito veritatis; congruum fuit, el ipsa signa salutis per successionem temporum alia post alia variari, ut effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simulque et ipsa significatio in. ipsis signis visibilibus evidentior appareret (2) ». Et ideo « primum per oblationem et postea per circumcisionem, ad ultimum per Daptismalem abiutionem expiationis et iusti- WP- 2^ mme. o s RR (1!) August, IX. contra Faustum, c.!3, ubi pro statuta ponitur instituta. Cfr. Hug. a S. Vict.; 1. de Sacram. p. Viii. c. 12. et p. Xl. c. 6. -— De hoc cap. vide IV. Sent. d. 1. p. I. per totam et d. 9. a. 4. q. f. seq.
(2) Hug. a S. Vict, 1l. de Sacram. p. Xl. c. 6, nonnullis (amen mutatis.
908 BREVILOQUIUM.. PAlts. Vl. CAP. IH.
ficationis Saerameutum: formari institutum est; quia eiusdem. iundationis forma et similitudo iu oblatione quidein occulte. invenitur, in circumcisione vero evidentius exprimitur, per baptismum autein. inanifestius declaratur ». Et hine est, quod. «illa primi temporis Saeramenta, sicut. dicit Hugo (1), fuerunt sieut. veritas umbra, medii temporis sieut figura seu imago, postreimi, scilicet gratiae, sicut. corpus », «quia. intra. Se veritatem et grati euratricenm continent, quam praeseutant, et. praesentialiter conferunt quod. promittunt.
5. Rursus, quoniam praesentia veritatis et gratíae (2), quae in lege gratiae exhibetur, ratione suae excellentiae et imultiformitatis in opere et virtute per unum signum exprimi non poterat, ut. decebat; hine est, quod in omni tempore et lege. plura fuerunt Saeramenta data ad illam veritatem et gratiam exprimendam; sed praecipue iu tempore legis figurae, euius est figurare, multa signa et varia praecesserunt, quae sua varietate Christi gratiam inultipliciter exprimerent et excellentius commendarent, et. multipliciter commendando nutrirent. parvulos, exercerent. imperfectos (3) et duros oneraudo frangerent et ad iugum gratiae domarent et quodam modo emollirent.
4. Postremo, «quoniam, veritate superveniente, cessat umbra, et (igura praenuntians sortitur (inem inten- (1) Loc. in praeced. nota cit. Cfr. etiam ipsius liber de Sacram. legis naturalis et scriptae.
(2) loan. 1, 17: Quia Lex per Moysen data est, gratia et veritas per lesum Christum facta. est.
(3) Respicitur Hug. a S. Vict, I. de Sacram. p. XI. c. 4: Primum igilur ante Legem parvulos consilio nutrivit, postea sub Lege exercitatos praecepto tentavit, novissime sub gratia perfectos in libertate spiritus ambulare permittit.
BREVILOQUIUM. PARS Vl. CAD. 1l. 209 tum, quo habito, cessare debet eius usus et wetus; hine est, quod gratia superveniente, vetera Sacramenta et signa impleta sunt pariter et sublata, quia signa erant prognostica futurorum et quasi praenuntiantia de longinquo (1); et nova nihilominus instituta tanquam demonstrativa praesentis gratiae. et rememorativa quodam:odo passionis dominicae, quae fons cst et origo gratiae curativae sive in nobis, sive in his qui praecesserunt Christi adventum; sed in his qui praecesserunt, -tanquam pretium promissum, in his qui sequuntur, tanquam pretium persolutum. Et quoniam non debetur gratia. promissioni pretii nisi ratione. persolutionis; et abundantior debetur. persolnto. pretio quam. promisso: hinc est, quod. passio Christi imimediatius. sanctiflcat Sacramenta temporis legis novae et pleniori gratia in eis redundat. Propter quod illa praeparaverunt et perduxerunt ad haec, sicut via ad terminum, sicut signum ad signatum, sicut figura ad. veritatem, et sicut imperfcctum reducit et praeparat ad. perfectum.
Car. Ill. De Sacramentorum mumexro et distinctione.
1. De distinctione autem et. numero Sacramentorum novae legis hoc tenendum est, quod ipsa sunt septem secundum correspondentiam ad gratiam septiformem, quae per septenarium temporis nos reducit ad principium, quietem et cireulum aeternitatis. sicut ad octavam resurrectionis universalis (2). — Horum (1) Cfr. IV. Sent. d. 4. p. I. q. 2. ad 4, ubi triplex genus signorum sacramentalium explicatur. — 910 BHEVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. Ill. .
vero Sacrameutorum ianua est baptismus, deinde con- — firiuatio, eucharistia, poenitentia, unctio extrema, ordo et satrimoniun, quod licet ultiino collocetur. propter morbum: concupiscentiae aunexum, ipsum tamen fuit ante omnia. introductum in. paradiso. etiam. ante. peccatum. | 2. latio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium nostrum. reparativum, Christus Dominus, Verbum. incarnatum, eum. sit //ei. virtus et sapientia (1) et. misericordia nostra; sic potenter, sie sapienter, sic clementer, sic deceuter sua. debet iustituere Sacramenta in. lege gratiae, ut nibil prorsus desit curationi nostrae, quantum competit statui praesentis vitae. Ad perfecta autem curationem aegritudinis eoncurrunt haec. tria, seilicet expulsio aegritudinis, tntroducto sunilalis eA conservatio. introductrae. salutis (3). —— primum igitur, quoniam ad. perfectam. curationem perfecta. et. universalis requiritur »norbó? ezpulsio; et morbus est septiformis, triplex c«pabilis, scilicet eulpa originalis, mortalis et venialis; et quadruplex poenas, scilicet ignorantia, malitia, iufirmitas et concupiscentia; et « non sanat oculum quod sanat. caleaneum », sicut dicit Hieronymus (5): hine est, quod oportuit, adhiberi contra. haec. septenarium. medicamentorum ad hunc septiformem morbum plenius expellendum, seilieet contra originalem baptismum, coutra mortalem. poeniten- (1) Epist. Ll. Cor. 14, 24, ubi Apostolus dicit: « Christum Doi virtutem et Dei sapientiam ».
(2) Cfr. Bonav., tom. IIl. pag. 750, nota 11. verbu Augustini.
(3) In. Cominent. in. Marc. 9, 28. (inter opera Ilieron.); cfr. Bonav., tom. IV. pag. 52, nota 9. — De septiformi morbo cir. supra p. lll. c. 5. eL 8.
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAU. Ill. 911 tiam, contra venialem. unctionem. extremam, contra ignorantiam ordinem, contra malitiam eucharisttam, contra iuflrmitatem confirmattonem, et contra concupiscentiam matrimontum, quod eam temperat et ex-. eusat.
9. Rursus, «quia perfecta curatio non potest esse sine restitutione integrae sanitatis; et sanitas animae integra consistit in usu septem virtutum, trium scilicet theologicarum et quatuor cardinalium: hinc est, quod ad harum usum sanum restituendum institui oportuit geptiforme Saerimentum. Nam Paptismus sanando. disponit ad fidem, confiriiatio nd. spem, euchartstia ad caritatem, poenitentia. ad. iustitiam, tncto. extrema ad perseverantiam, quac est. fortitudinis. complementum et summa, ordo ad prudentiam, matrimonium ad temperantiam conservandam, quam maxime persequitur infirmitas carnis, sed honestas remediat nuptiarum.
AK. Postremo, quoniam perfecta. curatio esse non potest sine conservatione salutis introductae; et. salus introducta. conservari non potest in conflictu certaminis nisi in acie Ecclesiae, quae est terribtits ut castrorum acies ordinata (4); ct hoc quidem flt per sceptiforwis gratiae armaturam: hinc est, quod necesse est, Septem esse Sacramenta. Nam ut haec acies sit perfecte et continue communita; cum constet ex partibus corruptibilibus, indiget Sacramentis munientibus, relevantibus et renovantibus: munienlibus pugnantes, relevantibus cadentes et renovantibus morientes. Sacramentum autem »iumiens aut. munit.?ngredtentes, et sic est baptismus; aut stantes, et sic est confirmatio; aut exeunles, et sic est. extrema. unctio. — Sacramentum 919 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV.
vero relevans aut relevat a casu veniali, et sie est eucharistia; aul a mortali, et sic est poenitentia. — Sacramentuni autein. renovans aut renovat in esse spiritualt, et sic est. ordo, euius est. administrare Sacramenta; aut in. esse naturali, et sie est matrimonium, — quod quia renovat multitudinem in esse uaturae, quod est omnium (undainentum, ideo primo fuit ante omnia introduetum; licet. propter. morbum concupiscentiae annexum, et quia minime est. sanctificativum, quamvis significatione sit Sacramentum tiagnum (A), inter medicamenta spiritualia ultimo collocetur et locum sortiatur extremuin. Unde quia baptismus est ingredieutium, confirmatio pugnantium, eucharistia vires resuimentium, poenitentia resurgentium, extrema unetio exeuutium, ordo novos milites introducentium, imatrimonium novos inilites praeparantium; patet ex. his. suflicientia et ordo medicamentorum saeramentalium. et arinorum.
Car. IV.
De Sacramentorum insUtutione.
1. De institutione autem Saeramentorum hoc.tenendum est, quod septem. Saeramenta. legis gratiae Christus iustituit tanquam. 5ovt lestaumenti mediator (2) et praecipuus lator legis, in qua vocavit ad promissa aeterna, dedit proecepta dirigentia. et. instituit. Sucramenia sancti(icantia. — (nstituit vero ea in verbis et elements ad evidentiam significationis et efficaciam san--clificationis, ità quod semper habent significantia ve- (1) Eph. 5, 32: Sacramentum hoc magnum est.
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV. 913 ritatis, sed non semper e//icaciam curationis, non propter defectum a parte sui, sed a parte suscipientis. — Instituit autem praedicta Sacramenta diversimode, quaedam scilicet ex eis confirmando, approbando et consummando, ut matrimonium et poenitentiam; quaedam autem. insinuando et inttiando, ut. confirmationem et unctionem extremam; quaedam vero:in?tiando et consummando et in. semetipso suscipiendo, ut Sacramentum baptismi, eucharistiae et ordinis. Haec enim tria et plene instituit et etiam primus suscepit (1).
9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium reparativiim nostrum est Christus crucifixus, Verbum scilicet incarnatum, quod quia Verbum est Patri coaequale et consubstantiale, est Verbum stmnmae virtutis, summae veritatis et. summae bonitatis, ac per hoc et summae auctoritatis; et ideo ipsius est proprie novum (/es/amentum introducere, ipsius etiam est /egem dare integram ct sufficientem secundum. exigentiam. summae virtutis et verttatis ac bonitatis suae. Ratione. igitur summae bonitatis promissa proposuit beatiflcantia; ratione summae veritatis praecepta. dedit dirigentin; ratione vero summae virtutis Sacramenta statuit adminiculantia; ut sic per Socramenta virtus repararetur ad implenda praecepta dirigentia, et per praecepta directiva perveniretur ad promissa. aeterna, faciente hoc Verbo aeterno, Christo scilicet Domino, in lege evangelica, in. quantum est via, verius el vila (9).
914 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. IV.
3. Rursus, quoniaun reparativum principium uon solum est Verbum in quantum Verbum, sed. etiiun in quantum incarnatum (1), quod, hoc ipso quod iucearnuatum, omnibus se offert ad notitiam veritatis et ouimibus digne accedentibus se exhibet ad gratiam curationis; hine est, quod tanquam plenum gratae et veritlalis (3) ad maiorem evcidentiam significandi et e/ficaciam sanctificandi Sacramenta | instituit in. elementis siinul et verbis, ut, dum elementa oculis, et verba auribus se offerrent, qui sunt. duo. sensus. maxime. cognoscitivi, evidentiam. darent. significationis expressae; deinde etiam verba sauctitlcarent. e/e/ienta, ut. plenior: fieret e/ficacia eurationis humanae, quae quoniam uulli datur repugnanti et impugnanti fontem gratiae interius in corde; ideo sic iustitutà sunt, ut siyniicurent. semper el universaliter, non autem saaucáficarent. nisi aecedentes digne absque omui (ictioue (3).
4. Postremo, «quoniam, etsi Verbum. incarnatum sit fons gratiae saeramentalis, a/iqua tamen. gratia sacramentalis fuit a24e?Ancarnationeim, aliqua. vero. non nisi post. Spiritus sancti. missionem, quaedam | utem medio modo se habens; hiuc est, quod oportuit, Saeramenta. institui diversimode. Nam ane. $ncarnatiouem necessaria fuit et. compunctio poenitentiuéts el geueralio »iatriinoniulis; ideo haee. duo. Sacramenta: non (1) Sensus videtur requirere, ut. verba ita. construantur: quoniam Verbum est. reparativum principium non. solum in quantum. Verbum, sed. etiam ete. Tamen. codd, et edd. enndem positioneu verborum liubent, quam. reunuimus.
(2) lona. 1, 14. — De duobus sensibus maxime cognoscitivis efr. BDonav., tom. 1l. pag. 529, nota 9. et 10.
BREVILOQUIUM, PARS. VI. CAP. (V. 315 de novo instituit, sed iam a se instituta et naturali dietamini quodam modo impressa consummavit et eonfirmavit in lege evangelica, dum pocníitentiam praedicavit et nuptiis interfuit ct legem coniugii approbavit, seeundum. quod colligitur ex diversis Evangelii locis (1). — Ante vero Spiritus sancti missionem nec fuit plena Spiritus sancti donatio ad. confirmationem. et. nominis Christi publieam confessionem, nec. wnctto. mentis plenaria ad evolationem; ideo haee duo Sacramenta, scilicet confirmationem et extremam unctionem, Christus solum initiavit et. insinuavit, confirmattonem. manum parvulis imponendo cet pracdieendo discipulos baptizandos Spiritu sancto; &ncttonem. vero extremam discipulos ad curandum mittendo, qui infirmos »ngebant oleo, sieut. dieitur in Marco (2). — Medio nutem tempore et fuit regeneratio et Ecclesiae ordinatio et spiritualis cibatio; ideo Christus haec tria Saeramenta, scilicet baptismi, eucharistiae et ordinis, et complete ct clare instituit: primo baptismum suscipiendo, deinde formam dando et ceterís publieando (5): ordinem vero, dando * primo potestatem ligandi et solvendi peceata. humani generis et potestatem conficiendi Sacramentum altaris; eucharistiam vero, comparando se grano írumenti et (2) Cap. 6, 13. — Ibid. 10, 13; Matth. 19, 13. et Luc. 18, 15. dicitur, quod parvuli sunt. ei oblati, tt manus cis imponeret sive tangeret illos. Act. 1, 5: Vos autem baptizabimini Spiritu «ancto etc.
(3) Matth. 3, 13; 98, 19; Marc. 16, 15. et loan. 3, 5. — De ordine cfr. loan. 20, 22. seq.; Luc. 22, 19. et I. Cor. 11, 94. seq.; ubi etiam de eucharistia. loan. 12, 24. seq.: Nisi granum frumenti elc.
9216 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V.
conficiendo et dando «diseipulis, imminente passione, Sacramentum corporis et sanguiuis sui. — Et ideo haec tria Saeramenta per. Christum distincte et. integre debuerunt institui et iu lege veteri multipliciter figurari tanquam Sacramenta. substantialia novi testamenti et propria legislatoris, Verbis scilicet incarnati.
Car. V.
De Sacramentorum dispensatione.
1. De dispensatione autem Sacramentorum hoc tenendum est, quod potestas dispensationis Sacramentorum regulariter spectat ad solum genus humanum. — ln. omnibus autem Sacramentis dispensandis necessaria est in dispensante iutentio. — 1u. aliquibus etiam necessario eum | intentione. requiritur ordo sacerdotalis, vel pontificalis;. poutificalis, inquam, necessarius est dispensationi confirmationis et ordinis; sacerdotalis vero dispensationi eucharistiae, poenitentiae et. unctionis extremae. Baplisinus autem. et matrimonium, licet ad sacerdotes spectent, possunt tamen. praeter. ordinem sacerdotalem dispensari de facto, maxime in articulo necessitatis. — Ilis autem existentibus, Sacramenta dispensari possunt a bonis et inalis, a. fidelibus et haereticis, 4ntra. Ecclesiam et extra, sed. intra. secundum veritatem et ad. utilitatem, extra. vero non ad utilitatem, licet dispensentur seeundum veritatem (4).
BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V. 217 2. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia reparativum. principium nostrum, Verbum scilicet incarnatum, quia in quantum Deus et homo Sacramenta instituit ad. salutem hominum, ordinavit, sicut et congruum fuit, ut. hominibus dispeusarentur per ministerium hominüm propter servandam eonformitatem dispensatoris ad salvatorem Christum et ad ipsum hominem salvandum. Quoniam ergo Christus salvator humanum genus salvavit, secundum quod exigebat aequitas turis, dignitas ordinis et securitas salutis — operatus est enim sululem (4) nostram modo recto, ordinato et certo — hinc est, quod secundum horum trium exigentiam Sacramenta commisit hominibus dispensanda. — Primo igitur, quia rec'itudo turis exigit, ut opera. hominis, secundum «uod. Aomo, non flant praecipitanter; et. opera hominis ut ministri Christs. aliquo modo referantur ad Christum; et opera hominis ut. ministri salulis nliquo modo referantur ad. salutem vel in generali, vel in. speciali; et dispensatio Sacra: mentorum est opus hominis ut rat(tonalis, ut ministri Chris et ut. ministri salutis: hine est, quod necesse est, quod fiat ex £nlentione;; et ex intentione, qua quis intendat facere quod Christus instituit. ad humanam salutem, vel saltem facere quod facit Ecclesia, in. quo clauditur in generali intentio praedicta, quia ipsa Ecclesia, sicut Saeramenta a. Christo accepit, sic ad fidelium salutem dispensat.
3. Rursus, quia ordo dignilatis exigit, ut. maiora maioribus, minora minoribus et media mediocribus comtam de ministro poenitentiae; d. 93. a. 9. q.!. de ministro extremae unctionis; d. 95. a. 1l. de ministro ordinis; d. 97. a. 2. q. t. et d. 98. q. 5. de ministro matrimonii.
218 BHEVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V, mittantur; et quaedam. sunt Saerameuta,. quae. praecipue respiciunt. ezcellentium: virtutis sive. dignitatis, ut Sacramentum confirmationis et ordinis; quaedam, quae respiciunt. indigentiam necessitutis, ul baptisinus et matrimonium, quorum unum generat, alterum regenerat ad existentiam debitain; quaedam autem »iedia, ut eu. charistia, poenitentia et unctio extrema: hine est, quod priua tanquam. suprema aon. possunt. dispensari nisi ah episcopis et pontiticibus, quantum est de iure communi; 4/ia vero tanquam intima dispensari possunt a quibuseumque. ordinibus et personis iuferioribus, maxime iu articulo necessitatis, quod dico ratione. baptismi; ruedia vero a solis sacerdotibus, «qui inter. episeopos et inferiores personas sunt. quasi in. inedio constituli.
Á. Postreino, quia secures salutis. exigit, ul res sic fiat, ut iu dubium non eadat; et nullus est, qui certus sit de bonitate. et credulitate dispensatoris, et idem ipse non est certus de se, utrum amore, an odio dignus sit (4): ideo, si Saerxnenta dispensari solum possent a bonis, nullus esset certus de susceptione Sacramenti; et sie oporteret semper iterari, et sialitiu unius praeiudiearet alienae saluti; nulla etiam esset stabilitus in gradibus hierarehiae Ecclesiae. militantis, «uae. tnaxime.cousistit in Sacramentis dispensandis. Et ideo cougruum (uit, ut Saeramentorum dispensatio comminitteretur homini non ratione sanctatis, quae variatur seeundum voluntateni, sed ratione auctoritats, quae sene per manet, quantum est de se; ac. per hoe. oportuit, quod se extenderet ad. bonos et ad. inalos, ad. eos qui sunt 24£ra, el ad eos qui sunt eztra Veclesiaum. — Ve- BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. V. 919 rum, quia ertra unitatem fldei et caritatis, quae facit nos filios Ecclesiae et membra, nullus potest salvari; ideo, si Sacramenta erra recipiantur, non ad salutem recipiuntur, quamvis vera sint Sacramenta; sed utilia possunt fleri, si quis redeat ad sanctam matrem Ecclesiam, unicam Christi sponsam, cuius filios tantum Christus spousus reputat dignos haereditate aeterna. Unde Augustinus contra Donatistas (1): « Ecclesia paradiso comparata indicat nobis, posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed sa/ntem beatitudinis extra eam neminem vel percipere vel tenere. Nam et flumina de fonte paradisi, sieut Seriptura testatur, etiam foras largiter manaverunt; nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant, et quod extra paradisum: constituta sint, omnibus uotum est; nec tamen in Mesopotamia vel in Aegypto, quo illa flumima pervenerunt, est felicitas vitae, quae in paradiso commemoratur. [tà flt, ut, cum paradisi ag4a. sit extra paradisum, beatitudo tamen non sit nisi intra. paradisum.
Sic ergo buptismus Ecclesiae potest esse extra Ecclcsiam, *nunus autem beatae vilae non nisi intra Ecclesiam reperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et solvendi claves accepit. Haec est una, quae tenet et possidet omnem.sponsi sui et. Domini potestatem, per quam coniugalem potestatem ctiam de ancillis parere filios potest, qui, si non superbiant, in sortem haereditatis vocabuntur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro Ecclesiae honore atque unitate pugnamus, non tribuamus haercti- (!) Libr.!IV. de Baptismo contra Donot. c. 1l. et 2. Respicitur 1n. ipso text. Gen. 2, 8. et 10. seqq.; Matth. 16, 18. seqq. et Gal. 4, 22. seqq.
990 BREVILOQUIUM. PARS VI. CAP. VI.
cis quidquid apud eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus, quod ex unitate habent nec valere ad salutein, nisi ad eandein. venerint unitatem ».
Car. VI.
De Sacrumentoruim ieratione.
1. De ieratione autem Sacramentorum hoc tenen- - dum est, quod licet commune sit oinnibus Saeriunentis non iterari super eandem personain et materiam et ex eadem causa, ne fiat contumelia Sacramento (1); specialiter tamen tria sunt Sacramenta, quae non Sunt aliquatenus iteranda, scilicet. buptismus, confirmato et erdo. In. his namque. tribus imprüinitur triplex ehbaracter interior, qui non. deletur; inter quos eharacter baptismalis retinet. fundamentum, nec alii possunt. imprimi, nisi ille primitus. imprimatur..— Unde si quis ordinatur non. baptizatus, nihil prorsus eflicitur, sed est totum de novo faciendum, quia «non intelligitur iteratum, quod constat non fuisse factum (2) ».
(!) August., l. de Baptismo conia Donat. c. I. n. 2: Nulli enim Sacramento iniuria facienda est.
(2) Innocent. Hl. in. C. Veniens (3), X. de presbytero noun baptizuto (lib. IM. tit. 3.) et. in. €. Tuae litterae (V.), X. de clericu per salium promoto (lib. V. tit. 29.). Primo loco cit. habetur etiani, quod. « baptisimus sit fundamentum omnium Sacramentorum », eb quod. « ante. susceptionem. baptismi nion Suscipiatur. aliud. Sacramentum, quoniam, ubl. fundaiientum non est, superuedificari nou. polest »; ad quae verba respicitur infra circa. flnem huius cap. — De hioc cap. cfr. IV. Seut. d. 6. p. Il. per totam (praecipue q. 4. et 6); d. 7. 4. 3. q. 3; d. 24. p. II.
BREVILOQUIUM; PARS VI. CAP. VI. 991 2. Ratio autem ad intelligentiam praemissorum haec est: quia principium nostrum reparativum, Verbum scilicet incarnatum, licet ratione summae virtutis et sapientiae et bonitatis suae nihil agat ine/ficaciter, uihil inepte, nihil $nfructuose; potissime tamen hoc observare debet in nobilissimis suis operibus, cuiusmodi sunt illa, per quae reparatur genus humanum. Quoniam ergo Sacramenta sunt de genere huiusmodi operum divinorum; hinc est, quod contumelia quodam modo fit eis, quando super eandem materiam et personam et ex eadem causa iterantur; quia ex hoc ostenditur, quod. prius dispensata fuerunt £ne/ficacta, inepta et infructuosa, contra id quod. exigebat ipsius reparativi principii virtus, sapientia et bonitas summa, «ae semper assistit ad operandum in illis ct per illa Sacramenta.
9. Rursus, quoniam inter haee Sacramenta reparantia, in quibus est generaliter efficacia divinae virtutis ad. reparationem humani generis, quaedam sunt, quae tantiim. introducta sunt propter. remedia. morbo-"rum, quaedam etíam non solum ad hoc; sed. ad statuendum, disceruendum et ordinandum in Ecclesia Aierarchicos gradus; et morbi possunt variari, expelli et iterum introduci, gradus autem Ecclesiae debent esse firmi, solidi et inconcussi: hinc est, quod Sacramenta, quae respiciunt morbos iterabiles, habent effectus transeuntes, ac per hoc et iterabiles ratione novae causae. Sacramenta vero illa, quae respiciunt gradus hterarchicos et status fidei determinatos, necesse est, quod praeter effectus remediantes aliquos effectus tribuant permanentes ad graduum et statuum Ecclesiae distinctionem fixam et stabilem. Et quoniam hoc non potest fleri per data naturalia, vel per dona gratuita gratum 929 HBEVILOQUIUM. PARS VI. CAD, VI.
facientia; necesse est, quod fiat per aliqua sigua sulistantiae incorruptibili, scilicet animae iucorruptibili, a principio iucorruptibili secundum conformitaten ad incorruptibile indelebiliter et gratis ünpressa, quae cÁaracteres appellantur; qui, quoniam nunquam.delentur, ideo nec iterari possunt, nec illa Sacramenta, iu. quibus huiusmodi characteres imprimuntur.
4. Postremo, quoniam triplex est status. fidei, secundum quem habet (ieri distinctio in populo christiano, videlicet in. acie eeclesiasticae hierareliae, scilicet status fidei genttae, roboratae et multiplicatae; secundum primum fit distinctio fidelium ab incredulis, per secundum (it. distinctio fortium ab in(Irmis et debilibus; seeundum tertium fit distiuctio elericorum a laicis: hinc est, quod. illa. Sacramenta, quae. respiciunt. triplicem fidei statum. praedictum, characteres. imprimunt, per quos indelebiliter impressos semper distinguunt, ac per hoc nunquam iterari possunt. Quoniam ergo baptismus respicit statum fidei gen:tae, in quo populus Dei distinguitur ab incredulis, ut Israelitae ab Aegyptiis; et confir iatio respicit statum fidei roboratae, in quo distiuguitur populus fortis ab intirimis, sicut pugiles ab his qui ab pugnandum non sunt idonei; et ordo respicit statum fidei »ultiplicatae, in. quo. distinguitur clerus a laicis, sicut levitae ab aliis tribubus: hinc est, quod in his tantum tribus Sacramentis characteres imprimuntur.
3. Quia vero distinctio populi a non-populo esl prima et radicalis; hinc est, quod character baptismalis est fundamentum omuium aliorum characterum; et ideo, illo non substrato, nihil poterit. superaediticari; ac per hoe oportet de novo fieri. Si autem ille substernatur, alii imprimi possunt nec unquam ulterius iterandi sunt; nec Sacramenta tría praedicta, quae hos imprimunt, ex causa aliqua iterantur, et gravis de facto