iun earne — ideo disposuit ordo divinus, ut etiam ipsis Sanctis Dei orationes offerantur, ut et ipsi suffragentur nobis ad divina beneflcia impetranda. Non prosunt ergo eis ecclesiastiea suffragia, sed inagis nobis prosunt sua. — Restat igitur, quod prosunt solis sustis, qui sunt in poenis purgatortis. Nam ipsi ratione poenae et impotentiae se iuvandi sunt. vivis inferiores, ratione vero iustitiae ceteris membris Ecclesiae sunt. coniuncti; ita ut merito eis Ecclesiae sanctae inerita possint propter symbolum et ordinem suffragari.
5. Postremo, quoniam debet in his servari iustitia, quae pensat exigentiam meritorum; hine est, quod suffragia illa, quae communtter fiunt pro defunctis, licet omnibus bonis valeant pro modulo suo, his Gunen am-' plius valent, qui magis meruerunt, ut sibi prodessent el valerent, dum erant in statu viae (4). llla veru, quae specialiter fiunt pro aliquibus; quia intentio. facientis est recta et secundum Deum procedit, et. ecclesiastica institutio absque dubio non est cassa: ideo plus valent illis, pro quibus determinate (lunt, licet etiam aliis aliquo modo cominunieentur. Nee tameu possunt ità addis subvenire, sicut illi principali personae, pro. eo quod, licet sint. spiritualia (2), &unen divina justitia pro maiori culpa maiorem exigit emendam et pro. pluribus culpis plures emendas. Unde exemplum de lumine, quod aequaliter illuminat ad unam mensam sedentes, uon placet, quia huiusmodi suffragia potius assimilari habent pretiis redemptivis quam huiusinodi iufluentiis diffusi- (1!) Cfr. IV. Sent. lit. Magistri, d. XLV. c. 2, verba August. Euchirid. c. 109. n. 29, allata.
(2) Vide Bonav., tom. V. Quaest. de perfect. evang. 4.
BREVILOQUIUM. PARS Vll. CAP. IV..903 vis. — Quantum autem cuilibet determinate valeant, ille certitudinaliter definire habet, cuius est in reatibus et poenis et suffragiis pondus atteudere. ei. numerum et mensuram (4). | CAr. IV. De concomitantibus s$udicium, sicut ost conflagratio ignium.
1. Deinde aliquid adiiciendum est de conconistantibus iudicium, quae sunt duo, scilicet con/lagratto ignium mundanorum et resurrectio corporum (9).
2. De conflagratione igitur hoc tenendum est, quod ignis praecedet. faciem judicis, quo terrae. facies. exuretur, ita. quod figura huius mundi (5) mundanorum ignium conflagratione peribit, sicut. factum est aquarum inundatione diluvium. — Dicitur autem (ranstre figura huius mundi non. quantum. ad. destructionem totalem huius mundi sensibilis, sed quia per actionem illins ignis omnia elementaria. inflammantis consumentur vegelabtlia et animalia, purgabuntur et innovabuntur elementa, maxime aér et. terra, purgabuntur $usti et adurentur reprobi; quibus factis, cessabit etiam motus cacli, ut. sic, completo numero electorum, flat -quodam modo 2nnovalto et praemiatio corporum mundanorum (4).
(4) Sap. (4, 21: Omnia in mensura et numero et pondere disposuisti.
(2) De his duobus agitur in hoc et seq. cap.
(3) Epist. 1. Cor. 7, 31: Praeterit enim flgura etc. — De diluvio cfr. Gen.?, 1. seqq. Vide etiam Il. Petr. 2, 5. et 3, 6. seqq.
964 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. IV.
35. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia principium rerum universale, cum sit sapientissimum; etsi in omnibus, quae agit, attendat ordinem sapientiae, potissime autem in his debet attendere, quae spectant ad consummationem; ut sic uon discordet primum a medio, nec medium a postremo, sed iu cunctis congruentissime ordinatis appareat illius pritui principii sapientia ordinans et bonitas et altitudo. Quoniam ergo Deus secundum sapientiam suam ordinatissimaim cun-. ctum mundum istum sensibilem et maiorem fecit propter mundum minorem, videlicet hominem (4), qui inter Deuin et res istas inferiores in. medio collocatus est; -hinc est, quod, ut. omnia sibi invicem eougruant, et habitatio eum habitatore habeat harmoniam, homine bene instituto, debuit mundus iste in. bono ct. quieto statu institui; homine. Jabente, debuit etiam mundus iste deteriorari; homine perturbato, debuit perturbari; homine expurgato, debuit expurgari; homine innovato, debuit iunovari; et homine consummato, debuit quie- 4. Primo ergo, quoniam mundus. iste. perturbari debet, homine perturbato, sicut. stetit. eum. stante. et «quodam modo cecidit eum labente; et in futuro iudicio propter. severitatem. iudicis ostendendain, necesse. est omnium corda terreri, eL peccatorum maxime, qui universorum Dominum contempserunt, ut sie omuis erea-- ura. divinum aecipiat zelum (5) et conformetur auctori, s] -. (4) Cfr. supra Prolog. $ 2. et p. Il. c. 4. in finc. (2) Vide Glossam in Isai. 30, 26. Bonav., (om. IV. pag. (3) Respicitur Sap. 8, 48: Accipiet armaturam elus | illius et armabit creaturam ad. ultionem inimicorum. Subinde respicitar Math. 24, 99: Virtutes caelorum commovebuntur.
BREVILOQUIUM. PARS. VI. CAP. IV...205 ceonformetur etiam habitatori: necesse est, totius orbis cardines horribilissime.comsnoveri. Et, quia nihil intensius et. velocius et horribilius in agendo commovet alia elementa quam ignis. hinc inde ex omni parte concurrens; hinc est, quod necesse est, quod ipsius iudicis faciem ignis praecedat, non ex una. parte tantum, sed ex omni parte. mundi, ut. sit. ibi concursus. ignis elementaris ct lerrestris, ignis purgatorti et ctiam infernalis, ut per infernalem reprobi adurantur, per purgatorium iusti purgentur, per terrestrem. haec. terrae nascentia. consumantur, per elementarem elementa sub-Tilientur et ad innovationis faciem disponantur, et simul. eum hoc cetera. eonturbentur, ut non solum homines rt daemones, verum ctiam Angeli videntes terreantur.
5. Rursus, quoniam mundus jste. purgari debet eum homine. ezpurgando; et homo in statu finalis temporis indiget purgari a. scoria. avaritiae et. malitiae, sicut in. primo tempore a faece luxuriae; indiget etiam purgari et. veloctter et. intime. et perfecte: hinc est, quod. sieut. mundus. prius deletus est. et quodam modo — purgatus per elementum aquae, quod est frigidum, contra ardorem et faecem luxuriae; sic finalis mundus per $gnem propter refrigerium caritatis (4) et frigus malitiae et avaritiae, quae regnabunt in fine quasi in ipsius mundi senectute, Quae quia maximae sunt, adhaerentíae. necesse est, quod purgans sit actionis iniimae, violentae et acceleratae:. «uod non. contingit reperiri in elemento alio quam in igne. Et ideo sicut. factum (!) Matth. 24, 12: Et quoniam abundavit iniquitas, refri-: gescet caritas multorum. — Serm. 48. ad. Fratres in eremo (inter opera Augtistini): Omnia in homine senescunt vitia, sola avaritia iuvenescit.
966 BREVILOQUIUM. PARS. Vll. CAP. 01V.
est. aquarum. iuundatioue. diluvium, sic per actionem ignis huius mundi sensibilis facies exuretur (4).
6. Amplius, quoniam mundus iste £nnovari. debet cum homine £nnovato; nec innovari potest aliquid in novam formam, nisi perdat vetustani et quodau! modo disponatur dispositione nova superinducta: hine est, quod eum ignis maxime habeat virtutem. ezxpulsavon forinae. extraneae, habeat. etiain vim. subtiliativam et caelesti naturae. coguatam: ideo per ipsum «debet (ieri purgalio simul et. /novatio, ità. quod, cum. geminam habeat. ellicaciam, quantum ad. a/tquam iudicis adveutum. praecedit, quantum autem ad. reliquam. liabet sequi. lt eum innovatio sit ad novitaleim, «quae. aunplius non redit ad vetustatem; ae per lioc ad novitatem incorruptibilem, quam dare non est iu. potentia. alicuius creaturae: hinc est, quod licet. in illa purgatione et in- -novatioue ignis aliquid. agat per naturalem. virtuteiun, ut iuflammare, purgare, rarefacere et subtiliare, tamen necesse est, quod cum illa virtute. naturali sit. virtus operaus supra naturam, cuius imperio flet. eonflagrationis initium, et cuius etiam virtute. (iet. nihilominus ". compleinentum. | 7. Postremo, quonisum mundus iste. debet consumsari, homine consummato; et tuuc est homo consuumatus, quando in gloria completus erit. numerus 'electorum, ad quem quidem statum omnia teudunt sieut ad finem ultimum et. completum: necesse est, facta completione illius numeri, terminari et. quietari motus nalurae caelestis; necesse est. etiam, terminari. (rans- (!) Epist. H. Petr. 3, 10: Caeli magno impetu trausient, elementa vero calore solventur, terra. autem et quae in ipsa sunt opera exurentur.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. V. 967 mutationes elementares; necesse. est etiam per: consequens, terminari generationem, «quac est in animalibus et in plantis. Cum enim omnia ista ordinentur ad formam nobilissimam, quae «quidem est anima rationalis; posito statu in animabus, necesse est. statum et complementum poni in ceteris praecedentibus. — Et ideo corpora caelestia, habita quiete et luminis plenitudine, dicuntur remunerari. Elementa vero, quae amplius non habent vim multiplicandi per transmutationem mutuam, dicuntur?nlerire, non. quantum ad substantiam, sed quantum ad actionem et passionem mutuam, et hoc maxime quantum ad qualitates activas. Vegetabilia vero et sensibilia, quia non habent potestatem ad. vitam perpetuam. et durationem sempiternam, qualis competit statui illius nobilitatis; necesse est in propria natura consumi, ità tamen, quod salvantur in principiis et quodam modo in simili, videlicet in homine, qui similitudinem habet cum omni genere crenturae (4); et ideo in ipsius innovatione ct glorificatione possunt dici omnia innovari ct «quodam modo. praemiari.
Car. V.
. De concomitantibus tudicium, sicul est resurrectio corporum.
: 4. De resurrectione autem corporum hoc tenendum est, quod omnium corpora hominum in generali resurrectione resurgent, nulla in eis existente distantia quantum ad ordinem temporis, sed magna quantum IJ Cfr. Bonav., tom. iil. pag. 40, nota 8. ex Augustino et Gregorio loci allegati.
968 BREVILOQUIUM. PARS. VIL. CAP. V.
ad ordinem dignitatis. — Nam inali surgent cum suis 4leformitatibus et poenalitatibus, miseriis et defectibus, quos habuerunt in statu viae. In. bonis autem « naturu 'servabitur, et vitia detrahentur (1) », et. omnes resur-. gent integro corpore et plena aetate et. debita mensura membrorum: ut sic omnes Saneti. occurrant in vtrum perfectum, in. mensuram aetatis. plenitudinis Christi. — Surgent autem tam in bonis quam in malis corpora eadem numero, quae prius et ex eisdem partibus constituta, salva totius veritate naturae nou solum quantum ad inembra principalia et humiditatem radi-'calem, verum etiam salvis capillis (2) et ceteris membris, quae faciunt ad decentiam corporis; ita quod «in quascumque auras vel sinus naturae. pulvis humani corporis cedat, ad. eam animam redibit, quae ipsum primitus, ut viveret et eresceret, animavit ».
2. Batio auteur ad intelligentiam praedictorum liaec est: quia peimum.principium, eo ipso quod primum et summurni, est. universalissimum et.suf/ficientissimum, ac per hoc. principium est naturarum, gratiarum et praemiorum, principium etiam potentissimum, clemenlissimum et tusussimum,; et licet secuuduni quaudaim appropriationem (3) sit potentissimum in constitutione naturarum et clementissimum ii collatione. gratiarum el tustisstmum in retributione stipendiorum; tamen singula sunt in singulis, quia summa potentia, eleinentía et iustitia nullatenus possunt ab. invicem separari. Kt S (13) August, XXII de Ciy. Dei, c. 17. | (2) Luc. 21, 18: Et capillus de capite vestro non peribit. '— Seq. sententia. est. August, Enchirld. c. 88. n. 23. — De hoc cap. vide IV. Sent. d. 43. a. t. et d. 44. p. I. per lotam.
BREVILOQUIUM. PARS VIT. CAP. V. 960 ideo in opere retributionis necesse est quod ipsa fiat, secundum quod exigit rectitudo 1ustilttae: et reformatio gratiae et completio naturae. Quoniam ergo iustitia ne-. cessario requirit, ut homo, qui meruit vel demeruit non. in anima solum nec in corpore solum, sed in anima simul et corpore, puniatur vel praemictur in utroque; reformatio etiam gratiae requirit, ut totum. corpus assimiletur Christo capiti, cuius corpus mortuum necessarium fuit resurgere, cum unitum esset inseparabiliter Divinitati; completio vero naturae requirit, ut. homo. constet simul ex corpore et anima tanquam ex materia ct forma, quae mutuum habent appetitum et inclinationem mutuam (4): necesse est, resurrectionem esse futuram, exigente hoe constttutione naturae, infusione gratiae et. retributione 1ustitiae, secundum «quas. tota universitas hahet regi. Et ideo ex his tribus omnia clamant hominem resuscitandum, ut omnis tollatur excusatio illis qui contra hanc veritatem fldei obsurdescunt, et merito contra tales tniversus pugnet orbis terrarum (2).
5. Primo igitur, quoniam resurrectio debet esse secunduin exigentiam ordinis divinae iustitiae; et. divina iustitia reddit unicuique quod suum est pro loco.et tempore: et omnis anima corpori: semel et ad punctum temporis unita vel habet in eo culpam, vel graliam; necesse est, quod omnes resurgant. — Et quia distinctus debet esse status retributionis a statu viae, et resurrectio spectat ad statum retributionis; ut non eonfundatur ordo universi, et ut fides habeat meritum, (4) Vide Aristot, 1. Phys. text. 81. (c. 9.), et August., XII.
(2) Sap. 5, 21: Et pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos. | 970 BHEVILOQUIUM. PARS VII. CAP. V.
quae credit quod non videt, et ut. certius et. clarius appareat aequitas divinae iustitiae, et ut simul flat cousummatio et retributio finalis iu Angelis et hominibus: requirit hoe divina iustitia, ut omnes resurgant simul, quantum est de lege cominuni. Quod dico propter Christum et eius beatissimam Matrem, gloriosam Virginem Mariam. — Quia vero malis debetur poena et miseria et bouis gloria; ideo, etsi simul resurgant in tempore, valde tamen. dissimiles erunt iu. conditione. Num quia inalis resurrectio non est ad vitam, sed ad supplieiuin (1); necesse est, quod ipsi cum infirmitatibus, deformitatihus et defectibus suscitentur.
4. Rursus, quia resurrectio debet esse. seeundum exigentiaan consummationts gratiae; et perfecta gratia facit nos conformes Christo, eapiti nostro, in «quo nullus. fuit. defeetus membrorum, sed perfecta aetas et statura. debita et elfligies formosa: opportunum est, quod boni suscitentur iu optimis conditionibus; ac per hoc necesse est, quod in eis vitia detrahantur, et. natura servetur. — Opportunum etiam est, ut, si aliquod membrum deerat, suppleatur; si aliqua erat superfluitas, auferatur; si aliqua membrorum deordinatio, corrigatur; Si parvulus erat, ad. quantitatem aetatis. Christi, quam habebat in resurrectione, licet « non in inole (2) », - divina virtute deducatur; si decrepitus, ad eandem aetatem reducatur; si gigas, si nanus, ad mensuram congruam limitetur; ut sic omnes integri et perfecti oceurraut 2n. virum per[ectum, 1n. mensuram aetatis plenitudinis Ghristi.
(1) loan. 5, 29: Et procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala egerunt, in resurrectionem iudicii. (2) Ut ait August, XXII. de Civ. Dei, c. 14.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAD. V. 971 9. Postremo, quia resurrectio debet esse secundum exigentiam perfectionis náturae; et. natura spirits rationalis exigit, quod vivificet corpus proprium, quia « proprius actus in propria materia habet fieri (1) »: necesse est, quod idem corpus numero resurgat, alioquim non esset resurrectio vera. Requirit etiam natura animae rationalis et immortalis, quod sicut habet esse perpetuuni, sic corpus habeat, cui perpetuo influat vitam; ac per hoc corpus, quod animae unitur, ex ipsa unione ordinationem habet ad incorruptionem perpetiam, ita Gunen, quod. illud, in «quo consistit substantia totius. eorporis, sicut sunt. membra principalia et etiam htwiniditas radicalis c( caro. secundum speciem, habeat ordinationem necessariam; alia vero, scilicet earo secundum materiam (23) et partes, quae sunt de bene esse corporis, habeant ordinationem de congruo: et ideo primae partes sunt ordinatae ad resurrectionem secundum ordinem necessitatis, aliae vero omnes secundum ordinem congruttatis. Quem quidem ordinem quia Deus impressit naturae; et. natura non potest perficere, quia non potest mortuum suscitare; et ipsa divina providentia nihil debuit facere frustra (5): necesse est, quod ipsius virtute rceparetur corpus tdem numero et tmmorlale et ex omnibus partibus constitutum, et salva tota veritate naturae. Cum autem haec natura non habent in potestate, sed solum in appetitu, «quia nec tdem corpus numero destructum reparare potest, cum non pos- (2) De hac Aristotelica distinctione carnis cfr. Bonav., tom. Il.
(3) Cfr. supra pag. 224, nota 2. — Quod idem numero corpus destructum reparar! non possit a natura, docet Aristot.; cfr. Bonav., tom. IV. pag. 888, notà 2.
9'13 BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VI.
sit in totam rei substantiam, nec corpus $mmorlale possit efficere, cum omne per naturam generabile sit corruptibile (4), nec dispersa colligere: necesse est, quod resurrectio non seminaüibus nec naturalibus causis, sed primordialibus attribuatur, nt. flat. secunduin eursum mirabilem et supernaturalem et divinae imperium voluntatis.
Cr. VI.
De consequentibus ad. iudicium, sicut esl poena infernalis.
1. Consequenter. de consequentibus ad iudicium est dicendum; quae sunt duo, scilieet poena. tnfernalis et gloria caelestis (2).
3. De poena igitur infernal hoc (tenendum est, quod poena infernalis est in. Joco corporali deorsum, in quo aeternaliter aflüügentur omnes reprobi, tam homines quam spiritus mali. — Allligentur autem eodein igne corporali, qui concremabit et. aflliget. spiritus. et etiam eorpora — nec tamen corpora illa consuinet, sed semper alffliget — alios plus, alios minus secuudum exigentiun meritorum. — Huiusiuodi autem afllictioni ignis coniuncta erit alfllietio secundum omues Sensus, eoniuucta erit poena vermis et carentia visionis Dei, ita quod in his poenis erit vartetas et cum varietate acerbitas et cum acerbitate znterminabilitas, (1) Vide supra pag. 84, notam 1. — De causis seminalibus etc. vide Il. Sent. d. 18. a. 4. q. 2. in corp., ex qua quaedam supra pag. 54, nota 9.
(2) De quibus in hoc et seq. cap.
BREVILOQUIUM.. PANS. Vil. CAP. VI. 375 "t ad reproborum supplicium | tormentorum — fumus ascendat in. saecula saeculorum (4).
5. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haec est: quia, cum primum principium, eo ipso quod primum, sit summum, quidquid habet habet. in summo; . ideo necesse est, ipsum esse rectissimum. Cum ergo in retribuendo agat secundum rectitudinem; sicut contra se facere non potest nec se negare (2) nec. suam iustitiam. impugnare: sic necessario, sua rectitudine exigente, oportet, quod peccatum puniatur secundum quantitatem. culpae, in. his maxime, qui, legem misericordiae contemnentes, per impoenitentiam impegerunt in severitatem iustitiae. Quoniam. ergo severitatis iustitiae est considerare culpam non solum quantimt ad radicem, verum etiam quantum ad. circumstantias aggravantes; congruentissimum est, ut iudex iustus poenas debitas ab impiis exigat usque ad ultimum quadrantem (5), ut sic non. remaneat. « dedecus. peccati sine decore iustitiae »; ct sieut. manifesta. est. potestas in creando et sapientia in. gubernando et clementia in reparando, sic manifestetur summa $tstifia in puniendo. Quoniam ergo divina iustitia peccatorem impium debet punire secundum exigentiam etlpae; et culpa mortalis, ad quam succedit finalis impoenitentia, ipsa habet rationem deordinationis perpetuae, deordinationis /ibtdtnosae, deordinationis multtmodae: necesse est, quod ipsa puniatur poenarum aeternitate, acerbitate ct multiformitate.
(^) Apoc. 14, (1. — De hoc cap. vide IV. Sent d. 44. p. Ii. per totam et d. 50. p. Il. a. 3. (de verme). | (2) Epist. 11. Tim. 2, 13: Negare se ipsum non potest.
(3) Respicitur Matth. 5, 96: Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem. Seq. sententia est August. supra pag. 7T'l, nota 1. allegoto.
974 BREVILOQUIUM. PARS. VII. CAP, VI.--— . 4. Primo igitur deordinationis perpetuae poena debet esse perpetua, quia peccatum, quod quis committit et de quo nunquam poeuitet, perpetuo in anima durat el a vita perpetua, scilieet Deo, separat et a voluntate procedit, quae in. peccato vellet perpetuo delectari. Et licet delectatio illa transiens sit. momentanea, quia. (aàmen deordinatio teuet. rationem perpetuitatis; poena deordinationi respondens debet habere carentia finis; ut, sicut Aomo in suo perpetuo (1) finem non apposuit à peceato recedendo, sic Deus in. suo perpetuo. non desistat a puniendo; et sicut contra infinitum peccavit, sic poenam habeat infinitam; et quia non potest habere poenam infinitam. 2ntensione, habeat saltem duralione; et sicut voluntas eius post mortem semper inalo adhaeret sine susceptione poenitentiae, sic Deus semper aflligal sine immutatione sententiae, requirente lioc perpeiuilate deordinalionis iu impiis damnatis.
5. Rursus, quoniam deordinationis /ibidinosae poena debet esse afflictiva, quia delectatio punitur per tristitiam contrariam; et spiritus rationalis in peccando couverlit se ad bonum proprium et ut nunc et partiale lbidinose amandum, et ex hoe eontemuit divinum imperium et dominium: hine est, quod ad hoe, quod illa delectatio improba perfecte puniatur, in. qua simul est delectatio eum centemptu, necesse est, quod ad punitionem illius contemptus et delectationis peccator, sive homo sit, sive spiritus, praecipitetur in Jocum infimum et maxime a statu gloriae longinquum, hoc est in profundissimum infernum. — Necesse est etiam, quod ibi exponatur. alfligendus t?nfimae naturae, ac per hoc nou . (4) Libero arbitrio seu voluntate semper peccandi. Cfr. Bonav., tom. IV. pag. 922, nota 1.
Ld BREVILOQUIUM. PARS. VIf. CAP. VI. 375 a substantia spirituali patiatumP sed a corporal! et infima, hoc est a faecibus corporum mundanorum, ut in faecibus deflgatur et igne et sulphure concremetur (4).
Et quoniam spiritus, qui per naturam praeponitur corpori et in corpus habet influere et ipsum movere, dignitatem naturac per culpam pervertit ct se subiicit quodam modo vilitati et nihilitati peccati; hinc est, quod secundum ordinem iustitiae debet ordinari, ut tam peccator spiritus quam homo igni corporeo alligetur, non ut in illum influat vitam, sed ut divino decreto suscipiat poenam. Cum enim rei, quam Aorre/ per timorem divinitus immissum et quam sentit per vim naturalis Sensus, sit inseparabiliter alligatus: necesse est, quod acriter tormentetur. — Et quia ille ignis non agit nisi per dispositionem peccati et reatus et maculae ex improbitate libidinis procedentis; et haec non est aequaliter in omnibus: hinc est, quod ab eodem igne alii cremantur plus, alii vero minus, sicut ab eodem igne aliter uritur palea, et aliter comburitur lignum (2). — Quoniam autcm illa peccati distinctio et reatus, secundum quam actio ignis moderatur, in éodem est uniformis et nunquam crescit nec decrescit nec mutatur; hinc est, quod divino imperio ordinante, ille sic agit, quod semper urit et non consumit, semper affligit et non interimit, quia non agit ad suac formae multiplicationem, sed ad pacis aniinae in corpore perturbationem, sive ipsius spiritus in sc ipso. Unde non flt nova ademptio, sed ademptae pacis continuatio; ut sic in eadein poena nec acerbitas aeternitatem, nec aeternitas tollat acerbitatem.
(1t) Apoc. 14, 10: Cruciabitur igne et sulphure. Soph. 4, 12: Visitabo super viros defixos in faecibus suis. Cfr. supra c. 2.
976 BREVILOQUIUM. PARS Vl. CAP. VII.
6. Postremo, quonigm deordinationis multimodae poena debet esse s»uitimoda; et in omni peccato actualj mortali est deordinata aversio a summa luce et bonitate et inordinata conversio ad bonum commutabile et deordinatio voluntatis contra «dictamen ratio--nis rectae (1): hinc est, quod omnes actualiter peccantes, qui erunt damnati, punientur poena triplici: propter aversionem, carentia visionis Dei; propter conversionem, poena incendit malerialis; propter pugnam voluntatis et rationis, poena vermis; ut sic ex lae multiplicitate poenarum alllieti et varie et acerbe et aeternaliter crucientur, et. (ormentorum fumus ascendat tn saecula, saeculorum. Amen.
Car. VII. De gloria paradisi.
1. De. gloria autem caelesti lioc in summa tenendum, est, quod in ipsa est praemium substantiale, consubstantiale eV accidentale. Praemium, inquam, substanliale consislit in. visione, fruitione et tentione unius summi boni, scilicet Dei, quen Beati videbunt facte ad [aciem (3), hoc est nude et sinc. velamine; quo frugntur avide et delectabiliter, quem etiam tenebunt. seinpiternaliter, ut sic verilicetur illud Bernardi, «quod « Deus futurus est rationi plenitudo lucis, voluntati multitudo pacis el memoriae continuatio aeternitatis ». — Praemium vero consubstantiale consistit in. gloriu (1) Vide supra pag. 77, notam 4. (2) Epist. I. Cor. 43, 49. — Sententia Bernardi habetur in serm. 11. in Canuc. n. 5.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. 971 corporis, quae secunda stola dicitur; qua (1) resumta, . perfectius aniina beata tendit « in summum caelum ». Et haec stola consistit in quadruplici dote corporis, scilicet in dote claritatis, subtilitatis, agililatis ct impassibilitatis; quae erunt seciindum plis et minus, seeundum maioritatem et minoritatem prius habitae caritatis. — Pracmium autem accidentale consistit in quodam decore speciali superadieeto, qui quidem auwreola nuncupátur; et secundum: doctorum sententiam debetur triplici generi operum, scilicet martyrio, praedicationi ek continentiae virginali (2). Vt in omnibus praedictis servabitur gràdus et distinetio secundum exigentiam meritorum.
* 9. Ratio autem ad intelligentiam praedictorum haet est: quia. primuni principium, hoc ipso quod primum, hahet summam unitatem, 'veritalem et bonitatem; hoc ipso est ponere in eo summam pótentiam, sapientiam, clementiam et iustitiam. Quoniam autem haec invisibi- -lia Dei manifestari decet per opera (5); ideo Deus mundum istum sensibilem principians: sic produzt!, sic gubernat, sic reparat, sic remunerat el consummal, quod |n productione. manifestatur summa potentia, in gubernatione sapientia, ih, reparatione clementia ct in retributione fustitia. consummata. Ut ergo manifestaretur potentia, ad. sui ipsius laudem, gloriam et honorem omnia produxit de nihilo, faciens aliquod prope nihil, seilicet. materiam corporale, et aliquid prope se (D, c (1) Vide August, XM. de Gen. ad Wil. c. 35. n. 68. Cfr. Donav., tom. Ili. pag. 585, notan 8.
(2) Vide IV. Sent. d. 33. a. 2. q. 3; ibid. d. 49. p. I. et I. egitur de bentitudine animae et dotibus corporis gloriosi.
(3) Rom. 4, 20: Invisibilia enim ipslus & creatüra mundi per ea quae facta sunt, intellectá. conspiciuntur etc. - (4) Vide supra pag. 75, nota 3. verba Augustini.
9278 BHEVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. scilicet substantiam spiritualem, et simul haec iungens in uno homine in unitate naturae et personae, scilicet rationalem animam cet materiam corporalem. — Ut manifestaretur sapientia, ipse quidem providentissime omnia gubernat et ordinate. Nam ipse supremum hominis regit per se ipsum, mentem scilicet, quam illustrat (1), et infimum, scilicet corpus, per liberum arbitrium voluntatis, ut sic corpus et corporalia quoad regimen subiaceat spiritui, spiritus vero. Deo. — Ut manifestaretur. clementia, lapsum homincin. reparavit: assumendo hominis naturam, suscipiendo poenalitates et tandem perferendo poenam, ut sic summa misericordia misero misericordem faceret esse conformem ad relevationem miseriae non solum in dignitate naturae conditae, verum etiam in defectibus naturae iu iniseria constitutae (2). — Ut taudem manifestetur. £usti-[ia, retribuet unicuique secundum evigentiam | ineritoruin, non solum malis poenam, verum etiam iustis gloriam seinpiternam. Sie enim exigit retributio aequa et reparatio gratuita et gubernatio ordinata et productio vir(uosa. Nam omnium horum consummatio est in flue. 5. Primum igitur, quoniam omniu iustorum praemiatio fleri dehet, seeundum quod exigit retrióutio tusta et etiam productio virtuosa; et productio Dei fecit rationalem spiritum prope Deum, capacem Dei, capacem scilicet seeundum vim inditae imaginis ipsius bealissimae Trinitatis, eui in iustis totus hominis spiritus se- (4) Praeter Quaest. de. scientia. Christi, q. 4. cfr. Wi. Sent. d. 10, a. 2. q. 2. — August, de Quuntitute aulinae, c. 36. n. 80: Subiicit [Deus] animae corpus, animom sibl et sic omnia sibl. Cír. Vi. Music. c. 5. n. 13. et Enarrat. in Ps. 145. n. 5.
(2) Ctr. supra p. IV. c. 8. seqq.
DREVILOQUIUM. PARS. VIl. CAD, VIT...919 cundum integritatem imaginis deservivit: hinc est, quod nullo minus Deo (1) potest rationnlis spiritus praemiari nec impleri, nec eius capacitas terminari; ideo in praemium datur ei deiformitas gloriae, per quam Deo effectus conformis, et ratione ipsum videat clare et voluntate diligat plene et memoria retineat in acternum; ut sic anima tota vivat, tota dotetur iun tribus animae viribus, tota.Deo conflguretur, tota illi uniatur, tota in illo requiescat, in ipso sicut in omni bono inveniens pacem, lucem et sufficientiam sempiternam, per quam «in statu omnium bonorum congregatione perfecto (9) » constituta. et aeterna vivens vita, dicatur beata et etiam gloriosa. "M 4. Rursus, quoniam retributio illa debet fleri, seeundum quod. exigit non solum retributio iusta et productio virtuosa, verum etiam gubernatio ordinata; et Deus in productione corpus animac alligavit et naturali et mutuo appetitu invicem copulavit, ad gubernationem vero subiecit et in statu meriti fecit, ut. spiritus condescenderet et intenderet. corpori. gubernando propter exercitium in merendo: nec naturalis appetitus. patitur, quod. anima sit plene beata, nisi restituatur ei corpus, ad quod resumendum habet inclinationem naturaliter insertam (5); nec regiminis ordo sustinet, quod restituatur corpus spiritui beato nisi per.omnia illi conforme et subiectum, quantum potest corpus spiritui conformari. Quoniam ergo spiritus est visione lucis ' — (0) Cfr. Wt. Sent. d. 8. p. I. q. 9. fundam. 9: Ihiaglnem Dei nihll minus Deo Implere: potest, sicut; dicit Augustinus et Beda.
(2) Quibus verbis Boeth., 1l. de Consol. prosa 2, deflnit beatitndinem.
980 BRHEVILOQUIUM. PARS. Vil. CAU, VII.
aeternae. elarifieatus; ideo debet iu. eius corpore claritas lucis permaxiu resultare. Quia vero dilectione illius sumini Spiritus est summe spiritualis effectus; ideo in eorpore habere debet correspoudentem subti- Litatem et spiritualitatem. Quia tentionc. aeternitatis faetus est omnino impassibilis; ideo in corpore eius debet esse impassibilitas omnimoda tam intra quam extra. Quia vero ex his omnibus spiritus promptissimus est - ad tendendum in Deum; ideo in corpore glorioso debet summa agilitas reperiri. Quoniam igitur per has quatuor proprietates fit. corpus. spiritui, conforme et etiam subiectum; hiuc est, quod in his quatuor. praecipue dotari dicitur, ratione quorum idoneitatem habeat sequi spiritum: et. ocari in. regione caelesti, quae est regio Beatorum. In istis enim proprietatibus caelestibus corporibus assimilatur, per quas quasi gradatim distat eorpus caeleste a. quatuor. elementis; et sie dos corporum. quadruplicata. et corpus in se perfectum reddit et conforme habitationi caelesti et Spiritui beato, per quem a summo cagite Deo. usque in oram vestimenti (1), scilicet corporis, plenitudo duleedinis et beatitudinis ebrietas reduudat, et quautum est. possibile derivatur.
à. Postremo, quoniam illa praemiatio. debet. fleri, secundum quod exigit retributio iusta et productio virtuosa et gubernatio ordinata et etiain. reparatio gloriosa; et in diversis Christi membris diversa sunt charisinata. gratiarum non. solum quantum. ad. interiori dona, verum etiam quantum ad evercitia exMeriora (2); REM a s — (1) Psalm, £39, 2: Sicut unguentum iu. capite...quod. descendit in oram etc. Cfr. Prolog. S 3.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAD. VII. 981