non solum quoad habitus, verum etiam quosd status; non solum quoad perfectionem caritatis in mente, verum etiam quoad. perfectionis decorem ct pulcritudinem in opere corporali; hinc est, quod aliquibus memhris non solum. s£o/à animae cum tribus cius. dotibus et stola corporis eum «quatuor, verum. etiam. excellenlia quaedam decoris et gaudii debetur propter praecellentiam perfcetionis et decoris habiti in opere virtuoso. Quoniam igitur triplex est genus operis praecellenter perfectum et pulcrum et speciali formositate formosum secuidum triplicem vim animae: secundum rationalem, praedicatio veritatis perducens alios ad salutem; secundum conetpiscibilem, perfec/a declinatio concupiscentiarum per integritatem perpetuam continentiae virginalis; secundum irascibilem, perpessio mortis ad honorem Christi: hinc est, quod his tribus generibus iustorum, scilicet praedicatoribus, virginibus et martyribus, dehetur illa excellentia praemii accidentalis, quod aufeola nuncupatur; quod ad decorem facit non. solum animae, verum. etiam eorporis, quit hon. redditur. voluntati tinttim, sed operi extrinseco, substernens. sibi meritum et praemium caritatis, quod consistit in septiformi dote, triplici animae et quadruplici corporis, in quibus clauditur consummatio, integritas et plenitudo omnium -bonorum spectantium. ad. gloriae complementum. | Ue ts 6. Qualia autem et quanta. sint. illa, non. verba mea, sed beati Anselmi ponantur. Ait enim in. fine (1). Proslogii; « Excita te nunc, anima mea, et erige totum intellectum tuum. et cogita, quantum potes, quale et quantum sit illud bonum. Si cnim singula bona de- (1!) Cap. 24: Excita nunc etc. - 989 BREVILOQUIUM. PARS VH. CAP. VII.
leetabilir sunt, cogita intente, quam delectabile sit illud bonunm,. quad. continet iucunditatem omnium bonorum, gon qualem. in. creatis rebus sumus experti, sed tanto dilleventem, quanto. differt Creator a. ereaura. Si enim. bona est. vita ereata, quam. bona. est vita creatrix? Si. iucunda. est salus. faeta, «quam iucunda est salus, quae facit omnem. salutem? Si amabilis est. sapientia in. cognitione. rerum — conditarum, quam. amabilis est sapientia, quae omnia. condidit ex nihilo? Denique, si multae et maguae delectationes suut in rebus delectabilibus, «qualis et quanta. est. deleetatio in illo qui fecit ipsa delectabilia »? | 1. «Qui hoe bono fruetur (1), quid illi erit, et quid illi non. erit? Certe. quidquid. volet erit, et. quod nolet non erit. Ibi quippe erunt bona. corporis et. animae, qualia ec oculus. vidit, nec auris audivit, nec cor hominis cogitavit. Cur. ergo. per. multa. vagaris, homuucjo, quaerendo. bona animae tuae et. corporis tui? Ama. unum bonum, in quo sunt omnia. bona, et sufficit. Desidera simplex bonum, quod est omne. bonum, et satis. est...Quid enim amas, caro. mea, quid desideras, anima mea? Ibi est quidquid. amatis, quidquid desideratis. Si delectat puleritudo; fudgebunt 14st sicul sol (2), Si velocitas, aut fortitudo, aut. libertas corporis, cui nihil obsistere possit; erunt. similes Angelis Dei, quia seminatur. corpus animale, ei surget (!) Anselm. loc. cit. c. 25. — Post pauca ullegatur f. Cor...2, 9: Quod oculus non vidit...nec in. cor hominis ascendit.
(2) Matth. 13, 43. — Secundus locus est Mattb...22, 30: Erunt sicut Angeli Dei. Tertius l. Cor. 15, 4$; quartus Sap. 5, 16; quintus Ps. 36, 39; sextus Ps. 16, 15; Satiabor, cum &pparuerit gloria tua. Septimus Ps. 35, 9.
BREVILOQUIUM. PARS VII. CAP. VII. 985 corpus spirituale, potestate utique, non natura. Si longa. et salubris vita; ibi est sana aeternitas et aeterna sanitas, quia tust! tn. perpetuum vivent, et: Salus tustorum a. Domino. Si satietas; sattabuntur, cum apparuerit. gloria Dei. Si ebrietas; inebriabuntur ab ubertate domus Dei. Si melodia: ibi Angelorum chori concinunt sinc (ine Deum laudantes. Si qualibet non immunda, sed munda voluptas; torrente voluptatis tuae potabis eos (1), Deus. Si sapientia; ipsa Dei sapientia ostendet eis se ipsos et invicem tanquam se ipsos, et Deus illos plus, quam illi se ipsos, quia illi illum et se et invicem: per illum, et ille se et.illes per se ipsum. Si concordia; omnibus illis erit una voluntas,. quia nulla illis.erit nisi Dei voluntas. Si, potestas; omnipotentes erunt suae. voluntatis, ut Deus suae. Nam sicut poterit. Deus quod. volet per se ipsum,.ita poterunt ili per illum quod volent; quin sieut illi non aliud volent, quam «quod ille, iti ille. volet quidquid. illi volent; et quod. ille volet non. poterit non esse. Si honor ct divitiae; Deus servos suos bouos et (ldeles supra multa constituet (2), immo filii Dei et di$ vocabuntur et erunt, et ubi erit Filius eius, ihi erunt et. illi, Aeredes quidem Dei, coheredes autem | Ghristi. Si vera securitas; certe ita certi erunt, numquam et nullatenus ista, vcl potius istud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt, se non. sua. sponte. illud. amissuros, nec dilectorem Deum illud. dilectoribus suis invitis ablaturum, uec aliquid. Deo potentius invitos Deum et illos separaturum ».
(2) Matth. 25, 21. et 23. — — — eat ibid. 5, 9. (Ps. 81, 6. et loan. 10, 34: Ego dixi: Dil estis. Ibib. 19, 26: Ubi sum ego, illic et minister meus erit); tertius est Rom. 8, 17.
Qui BREVILOQUIUM. PAüsS VII. CAP. VH.
8. « Gaudium vero, quale aut. quantum est, ubi tale ae. tantum bonum est? Cor liumanum, oor indigens, cor expertum aerumnas, immo obrutum acrumnis, quantum 'gauderes, si his omnibus abundares? Interroga iutima tua, si capere possunt gaudium suum de tanta beatitudine sua: Sed certe, si quis alius, quem omuino sicut te ipsum diligeres, eandem beatitudinem haberet; duplicaretur gaudium tuum, quia non minus gauderes pro eo quam pro te ipso. Si vero duo, vel multo plures id ipsum haberent; tantumdem pro singulis, quantum pro te ipso gauderes, si singulos sicut te ipsum amares. Ergo in illa perfecta caritate innumerabilium Angelorum et hominum beatorum, ubi uul-]us miuus alium quain. se ipsum diligit, non aliter. gaudebit quisque pro singulis aliis quam pro se ipso. Si ergo cor homiuis de tanto suo bono vix capiet suum gaudium, quomodo capax erit tot et tantorunr. gaudiorum? Et. utique, quia, quantum «quisque diligit aliquem, tantum de bono eius gaudet; sieut in illa perfecta. felicitate. unusquisque plus amabit sine comparatione Deum quam se et omnes alios secum, ita gaudehit plus absque aestimatione de felicitate Dei quam.de sua et omuium aliorum secum. Sed si Deum sic "diligent (oto corde, tota mente, tota anima (1), ut tamen totum cor, tota inens, tota anima,non sufficiat dignitati dilectionis; profecto sie gaudebunt toto corde, tota mente, tota anima, ut totum cor, tota meus, tota ánima nón sufficiat plenitudini gaudii ».
9. « Nondum ergo (2), Domine, dixi aut. cogitavi, quantum. gaudebunt illi Beati (tui. Utique. tantum. gau- (2) Anselm., loc. cit. c. 96.
BREVILOQUIUM, PARS Vi. CAP. VII. 9865 debunt, quantum amabunt; tantum amabunt, quantum cognoscent. Quantum cognoscent te et quantum amabunt te? Certe nec oculuus vidit, nec. auris. audivit, nec 1n cor hominis ascendit in hac vita, quantum te cognoscent et amabunt in illa vita. — Oro, Deus, cognoscam 1e, amem te, ut gaudeam de te; et. si non possum ad plenum in hac vita, vel (4) proficiam in dics, usque dum veniat illud ad plenum; proficiat hic in me notitia tni et ibi fiat plena, crescat hic amor tuus et ibi sit plenus; ut hic gaudium meum sit in spe magnum et ibi sit iu re plenum. Domine, per Filium tuum iubes, immo consulis petere, et promittis -accipere, ut gaudium nostrum plenum sit (2). Deus verax, peto, aecipiam, ut gaudium meum plenum sit. Peto, Domine, quod per admirabilem Consiliarum nostrum consulis; accipiam, quod promittis per Veritatem tuam, ut gaudium: mcum. plenum sit. Meditetur interim inde mens mea, loquatur inde lingua mea, wnet illud cor meum, sermocinettur os meum, esuriat illud anima mea, sitiat caro mea, desideret tota. substantia mea, donec intrem i» gaudium Domini mei, qui est trinus et unus Deus benedictus 1n saecula saeculorum. Amen (5) ».
Explicit Breviloquium Fratris Bonaventurae.
(4)!d est: saltem.
(2) loan. 16, 24: Petite et accipietis, ut gaudium vostrum sit plenum.
(3) Rom. 4, 25. Praecedens locus est Matth. 25, 24.
Bdsib Google SERAPHICI DOCTORIS SANCTI. BONAVENTURAE ITINERARIUM MENTIS IN DEUM err E m AER c MEE 4D rit Bldg Google INCIPIT PROLOGUS IN ITINERARIUM MENTIS IN DEUM.
41. In. principio primum principium, a quo cunctae illuminationes descendunt tanquam a Patre luminum,: a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum (1), Patrem scilicet aeternuim, invoco per Filium eius, Dominum nostrum lesum Christum, ut. intercessione sanctissimae "Virginis Mariae, genitricis eiusdem Dei ct Domini nostri lesu. Christi, et beati Francisci, ducis et patris nostri, det t//umtnatos oculos (2) mentis nostrae ad. dirigendos pedes. nosiros in viam pacis ilius, guae exsuperat omnem sensum; quàm pacem evangelizavit. et. dedit Dominus noster lesus Christus; cuius praedicationis repetitor fuit pater noster Franciscus, in omni sua praedicatione pacem in principio et in flne aununtians, in omni salutatione (2) Eph. 14, 17. seq. — Seq. locus est Luc.!, 79; tertius Phll. 4, 7. — Subinde respicitur loan. 44, 97: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis etc.
LI 990 ITINERARII MENTIS JN DEUM PROLOGUS.
— pacem opltans (1), in omni contemplatione ad. eestaticam pacem suspirans, tanquam civis illias lerusalem, de qua. dicit. vir ille pacis, qui cum Ais qui oderunt. pacem, erat pacificus: llogate quae ad. pacem. sunt. lerusalem (3). Sciebat enim, quod thronus Salomonis non erat nisi in pace, cum scriptum sit: /n pace factus est pide eius, el habitatio eius tn. Sron.
. Cum igitur exemplo beatissimi patris Francisci t. paeem anhelo. spiritu. quaererem, ego. peceator, qui loco. ipsius. patris. beatissimi post eius. transituni septimus iu generali fratrum ministerio per omnia indignus suecedo; contizit. ut nutu divino circa Beati ipsius transitum, anno trigesimo tertio (5) ad montem Alvernae tanquam. ad. loeum quietum amore quaercndi pacem spiritus declinarem, ibique eistens, dum mente tractareimi aliquas mentales asceasiones in Deum, inter alia occurrit. illud. niiraculum, quod. in. praedicto loco contigit ipsi beato Francisco, de visione scilieet Seraph alati ad instar Crucifixi (4$). In. euius. copsideratione statim. visum est mili, quod visio illa praetenderet ipsius patris suspensionem in contemplando et viam, per quam pervenitur. ad eam.
(1) Cfr. Vitae primae S. Franc. pars 4. à. Thoma de. Celano, c. 10; Legenda tium: sociurum, c. 8. et J.egenda S. Francisci a Bonav. scripta, c. 3.
(3) Scilicet 1259, et circa. initium Octobris, cum twansitus S. Francisci fuerit 4. Oct. 1226.
(4) Cfr. Vitae primae S. Franc. pars H.. c...3; Legenda trium sociorum, c. 17. et Legendo S. Francisci a Bonav. scripta, c. 13, ubi etiam insinuatur, quod visio haec et stigmatizatio Francisci fuerit. biennio onte ipsius imortein, scil. anno 4224, — De Seraph alato cfr. Isai. 6, 2.
ITINERARI]. MENTIS IN DEUM PROLOGUS, 994 39. Nam per scnas alas illas recte intelligi possunt sex illumninationum suspensiones, quibus anima quasi quibusdam. gradibus vel itineribus disponitur, ut transeat ad pacem per eestaticos excessus sapientiae christianae. Via autem. non est. nisi per ardentissimum amorem Cruciflxi, qui adeo Paulum ad tertium caelum raptum (1) transformavit in Christum, ut diceret: Christo confirzus sum cruci, vivo autem, iam non ego; vivi. vero. in. me "Christus; qui etiam adeo mentem Francisci absorbuit, quod mens in carne patuit, dum sneratissima passionis stigmata in. corpore suo antc mortem. per. biennium. deportavit. Effigies igitur sex alarum. seraphiearum insinuat sex. illuminationes scalares, quae à creaturis incipiunt et perducunt. usque ad Deum, ad quem nemo intrat recte nisi per Crucifixum. Nam qu£ non tnt(rat. per. ostium, sed. ascendit aliunde, 1lle fur est et latro (2). Si quis vero per hoc ostium tnírotertt, ingredietur. et. egredietur et. pascua tnventel.. Propter. quod. dicit loannes in. Apocalypsi: Beati qui lavant vestimenta sua. in. sangutne Agni, ut stt potesias eorum tn ligno vitae, et per porlas ingvediantur civitatem; quasi. dicat, quod per contemplationem ingredi non potest lerusalem supernam, nisi per sanguinem Agui intrct tanquam per portam. Non enim dispositus est aliquo modo ad contemplationes divinas, quae ad mentales ducunt excessus, nisi cum Daniele sit vir desideriorum (5). Desideria autem in (1!) Epist. 41. Cor. 12, 2. Seq. locus est Gal. 29, 19. seq.
(2) loan. 10, 4. — Seq. locus est ibid. v. 9: tertius est (3) Dan, 9, 23. — Inferius respicitur Ps. 37, 9; Rugiebam n gemitu cordis mei.
392 IFINERARH. MENTIS IN DEUM PROLOGUS.
mobis infammanter dupliciter, scilicet. per. clamorem ovrahenis, quae rugire facit a. gems cardis, el per fulgorem speculalionis, qua mens ad radios lucis direetissime el intensissime se convertit.
4. lgitur ad gemitum orationis per Christum crueilixun, per cuius sanguineum purgamur a. sordibus vitiorum (1), primum quidem lectorem iuvito, ne forte eredat, quod sibi sufficiat lectio sine. unctione, spectu latie sine devotione, investigatio sine admiratione, cireumspectio sine exsultatione, industria sine pietate, scientia sine caritate, iutelligentia sine humilitate, studiunr absque divina gratia, speculum absque sapientia divinitus inspsata. — Praeventis igitur divina gratia, humilibus et piis, comppunctis et. devotis, unctis oeo laetitiae (2) et. amatoribus «divinae sapientiae et eius desiderio inflamimatis, vacare. volentibus ad. Deuti. tnagnificandum, admirandum et etiam. degustanduim, speeulationes subiectas propono, insinuaus, quod parutm aub mihik est speculum exterius propositum, nisi speeulum menlis nostrae tersum fuerit et politum. Exerce igitur te, liomo Dei, prius ad sümulum conscientiae reinordenteni, antequam. oculos. eleves ad. radios sapientiae in eius speculis reluceutes, ne forle. ex ipse radiorum speeulatione in. graviorem incidas foveam teuebrarum.
3. Placuit autem «distinguere traetatum in. septeni eapitula, praemittendo titulos ad [aciliorem | intelligentam dicendorum. Rogo igitur, quod magis pensetur (1!) Hebr. 1,3, dicitur « purgationem peccatorum faciens ». l. loan 2, 20. et 27, ubi insinuatur, quod unctio divina docet de omnibus.
ITINERAIUL MENTIS IN. DEUM. CAPITULA. 995 intentio seribentis quam opus, magis dictorum sensus quam sermo incultus, magis veritas quam venustas, magis exercitatio affectus quam eruditio intellectus. Quod ut. flat, non. est harum speculationum progressus perfunctorie trauscurrendus, sed morosissime ruminanidus.
Expliclt Prologus.
INCIPIUNT CAPITULA Primum capitulum, de gradibus ascensionis in Deum et de speculatione ipsius per vestigia elus in universo. Secundum capitulum, de spcculatione Dei in vestigiis suis in hoc sensibili mundo. Tertium coepitulum, de speculatione Del per suam imaginem naturalibus potentlis insignitam. Quartum capitulyum, de speculatione Dei in sua imagine donis gratuitis reformata. Quintum capitulum, de speculatione divinae unitatis per eius nomen primarium, quod est esse. Sextum capitulum, de speculetione bcatissimae Trinitatis in eius nomine, quod est bonum, | Septimum capitulum, de excessu. mentali et. mystico, in quo requies datur intellectui, affectu in Deum per excessum totaliter transeunte, Expliciunt. capitula.
994 ITINERARII MENTIS IN DEUM CAP. I.
Loon did OE DUESXLLLLDL.LLOLIS.OLEÉGUIALLLLILL:! LLLLCÉAL Lr INCIPIT SPECULATIO PAUPERIS IN. DIEESERTU.
Car. I.
De gradibus ascensionis in. Deum et de speculatione ipsius per vestigiu eius in universo.
1. Beatus vir, cutus est auxilium | abs (e! ascensiones in corde suo disposuit in valle lacrymarum, in loco, quem posuit (4). Cum beatitudo nihil aliud sit, quam summi boni fruitio; et summum bonum sit. supra nos: nullus potest eflici beatus, uisi supra semetipsum ascendat, non. ascensu corporali, sed cordiali. Sed supra nos levari non possumus nisi per virtutem superiorem nos elevantem. Quantumeunmque enim gradus interiores disponantur, nihil (lt, nisi divinum auxilium comitetur. Divinum autem auxilium cormitatur eos qui petunt ex corde humiliter et devote; et hoc est ad ipsum suspirare in hae /acrymarum valle, quod lit per ferventem orationem. Oratio igitur est. mater et origo sursum-actionis. Ideo Dionysius in libro de Mystica Thieologia (2), volens nos instruere ad exeessus mentales, primo praemittit orationem. Oremus igitur et dicaius ad Dominum Deum nostruin: Deduc me, Domine, in via (ua, et ingrediar in veritate (ua; laeleur cor meum, ut timeat nomen (uum.
ITINERARIT MENTIS IN DEUM CAP. |J..-— 395 2. In hac oratione orando illuminatur ad cognoseendum divinae ascensionis gradus. Cum enim secundum. statum conditionis nostrae ipsa rerum universitas sit scala ad aseendendum in Deum; ct in rebus quaedam sint vestigtum, quaedam $0ago (4), quaedam corporalia, quaedam. spiritualia, quaedam | temporaüia, quaedam aeviterna, ac. per hoc quaedam eztra nos, quaedam: £ntra. mos; ad. hoe; quod. perveniamus ad primum principium considerauduaim, «quod est. spiritualissimum et aeternum et supra nos, oportet, nos (ransire: per. vesttgtum, quod. est corporale ct temporale et extra nos, et hoc est deduci tn. vta Dei; oportet, nos intrare ad mentem nostram quae. est ago Dei aeviterna, spiritualis ei tntra. mos, et hoe est. ingredi in veritate Dei; oportet, nos transcendere ad aeternum, spiritualissimum et supra nos, aspiciendo ad: primum principium, et hoc est laelari ín Dei nolitia el reverentia. Matestatis. |: 5. llaee. est. igitur vir trium. dierum. im. solitudine (2); haee est. triplex. illuminatio unius. diei, et prima est sicut vespera, secunda sicut. mane, tertía sicut meridies; haec respicit triplicem rerum eistentiam, scilicet in. materia, in intelligentía et in arte aeterna, secundum. quam dietum est: fiat, fecit, et faclum est (5); liaec. etiam. respicit triplicem substantiam in Christo, qui est seala. nostra. scilicet corporalem, spiritualem et. divinam.
(*) Cfr. supra Breviloq. p. tl. c. 12, et tom. V. Collatianes in Hexaém. collat. 3. n. 3. seqq. (2) Exod. 3. 18: Ibimus viam trium dierum in solitudinem, . ut immolemus Domino Deo nostro.
(3) Gen.!, 3. seqq. Cfr. supra pag. 95, nota 1.
996 ITINERARI]. MENTIS IN DEUM CAP. 1.
4. secuudum hunc triplicem progressum meus nostra 1res habet aspectus priucipales. Unus est ad corporalia exteriora, secundum «uem voeatur. afi malilas seu. sensualitas; alius intra se et in se, seeundum quem dicitur spirifus; tertius supra se, &eeundum «quem dicitur sens. — E quibus omnibus disponere se debet ad conscendeudum in Deum, ui ipsum diligat er (ota mente, ex toto corde el ex (ota 4nima (1), in. quo consistit perfecta Legis observatio el siinul cum boc sapientia christiana.
à. Quoniam autem quilibet praedictorum 1nodorum geininatur, secundum quod. contingit considerare Deum ut a/pha. et omiega (2), seu in quantum contingi videre Deum in unoquoque. praedictorum modoruin ui per speculum ei ut in. speculo, seu quia una. istarum «ousiderationum liabet. comiiseeri alteri. sibi coniuncelae et. habet. considerari in. sua puritate: hinc est, quod necesse est, hos tres gradus principales ascengere ad senarium, 41, sicut Deus sex diebus perfecil universum mundum et in septimo requievit; sic smi &or mundus sex gradibus illuminationum sibi suecedentium ad quietem contemplationis ordinatissiine perducatur. — |n euius rei figura sex. gradibus ascendebatur ad thronum Salomonis (3); Seraphiin, quae vidit Isaias, senas alas habebant; post seX dies vocavit Bo- (2) Apoc. 1, 8. — De differentia, quae est. inter. cognitionem. Dei per speculum creaturarum. et i4 speculo, cfr. d. Sent. d. 3. p. l. q. 8. — De senario. creationis vide supra Breviloq. Prolog. $ 2. ct p. I, c. 2.
(3) Lib. IM. Reg. 10, 19. — Subinde respicitur I3oi. 6, 2; Exod. 21$, 16. et Mauh.. 17,!, seqq. lost /n. montem Vulgata addit excelsum seorsum.
ITINERAMM. MENTIS IN DEUM CAP. 1. 991 minus Moysen de medio caliginis, et Christus post sex dies, ut dicitur in Matthaeo, duzit discipulos in. montem. et transfiguratus est ante eos.
6. luxta. igitur sex gradus ascensionis in Deum sex sunt gradus polentiarum animae per quos ascendimus nb imis ad summa. ab exterioribus ad intimn, a temporalibus eonscendimus ad aeterna, scilicet sen-&us, imaginalio, ratio,tnlellectus, 1nlelligentia. et apex mentis seu synderesis scintilla (4). Hos gradus in nobis habemus plantatos. per. naturam, deformatos per eulpam, reformatos per. gratiam; purgandos. per. iustitiam, exercendos per. scientiam, perficiendos per sapientiam.
7. Seeundum. enim. primam naturac. institutionem creatus fuit homo habilis ad eontemplationis quietem, et ideo posuit eum Deus in. paradiso. deliciarum (2). Sed avertens se à. vero. Iinine. ad. commntabile honum, incurvatus est ipse per. eulpam propriam, et totum genis suum per originale peccatum, quod. dupliciter infecit humauam naturam, scilicet 29norantta inentem et. concipiscentiu. carnem; ita quod excaecatus homo et. incurvatus in. tenebris sedet et caeli. lumen non videt. nisi succurrat gratia. cum iustitia eontra concupiscentiam, et scientia cum sapientia contra. tgnorantiam. Quod totum. fit per Iesum Christum, 2t8 fa- (!) Cfr. de Spiritu. et anima (inter opera August.), c. 10.
(3) Gen. 2, 15. — Secundum septuaginta interpretes, Vulgata toluplalis pro deliciurum.. — De. originali peccato cfr. Breviloq. p. dil. c. 5. seq. Subinde respicitur Tob. 5, 12: Et ait Tobins: Quale gaudinm mihi crit, qui in tenebris sedeo c' lumen caeli non «ideo?
998 ITINERARII. MENTIS IN DEUM CAP. I.
ctus est nobis a. Deo sapientia. eb qusUtia et sanctificatio el redemplio (4). Qui cum sit Dei. virtus et. Dei sapientia, sit Verbum. incarnatum. plenum gratiae et veritatis, gratiam et veritatem. fecit, gratiam scilicet caritatis infudit, quae, ein sit de corde puro. et conscientia. bona et fide non ficta, totam. animai rectilieat secundum triplicem. ipsius aspectum supradictum; scientiam veritatis edocti. secundum triplicem moduin Iheologiae, scilicet 3ymbolicue, propriue et. mysticae, ut per symbolicam recte. utamur seusibilibus, per propriam vecte utamur. intelligibilibus, per FIEGCUm ràpiamur ad. supermentales. excessus. | 8. Qui igitur vult iu. Deum ascendere necesse est, ut. vitata eulpa. deforimante naturam, naturales. potenlas supradictas exerceal ad. gratius reformantem, et hoc per oralionem; ad. iustam purificuntem et hoc in conversatione; ad. scientiam illumtnantemn, eb hoc in contemplatione. Sicut. igitur. ad. sapientiam. ncmo venit nisi per gratiam, iustitiam et scientiam; sie. ad contemplationem nou. venitur. nisi per meditationem perspicuaui, conversationem. sauctam. et orationem devotam. Sicut igitur. gratia (undamentun i est rectitudinis voluntatis et illustrationis perspicuae rationis; sic primo orandum: est. nobis,- deinde sancte. viveudun, tertio veritatis. spectaculis: intendenduimn et. intendendo.— grudatim ascendenduim, quousque. veniatur ad 74021em ezcelsum, ubi videatur. Deus deorum in. Sion (2).
(!) Epist. |. Cor. |, 30. Ibid. v. 94. Apostolus vocat « Christum Dei. virtutem et Dei sapientiam ».. — Subinde allegatur loan. 4, 14. Ibid. v. 17; Gratia et. veritas per lesum Christum facto. est, Tertius locus est |. Tim.!, à.
(2) Psalm. 83. 8: Ibunt de virtute. in. virtutem, videbitur Deus etc.
ITINERARIL MENTIS IN DEUM CAP; T. 900 9. Quoniam igitur prius est ascendere quam descendere in scala lacob (1), primum gradum ' ascensionis collocemus in imo, ponendo totum istum: mundum sensibilem nobis tanquam speculum, per quod transeamus ad. Deum, opifllem summum, «ut. simus veri. Hebraei transeuntes de. Aegypto ad. terram Pàtribus repromissam, simus etiam Christiani cum Christo transeuntes ez hoc mundo ad. Patrem (2), simus et sapientiae amatores, quae vocat et. dicit: Transtte ad me omnes, qui concupiscitis me; el a generationibus mets adimplemini. A magnitudine. namque. spectes. el creaturae cognoscibiliter poterit Creator horum vidert.
40. Relucet. autem Creatoris. summa potentía el sapientia et benevolentia in. rebus creatis secundum quod hoc tripliciter ntntiat sensus carnis sensui interiori. Sensus enim tariis aut deservit intellectui. rationabiliter. investiganti, aut. fideliter. credenti, aut. intellectualiler contemplanti. Contlemplans considerat rerum existentiam actualem, credens rerum decursum habitualem (3), rittocinans rerum praecellentiam potentialcim.
11. Primo modo aspectus contemplantis, res in .&e ipsis considerans, videt in eis pondus, numerum el mensuram (4); pondus quoad situm, ubi inclinantur,: (4) Gen. 28, 12. Cfr. supra pag. 19, noto!J. — De Iebraeis exeuntibus de Aegypto cfr. Exod. 13, 3. seq.
(2) loan. 13, 1: — Seq. locus est Eccli. 24, 26: Vulgata implemini. Tertius est Sap. 13, 5; Vulgata habet enim pro namque.
(3) Cfr. supra Breviloq. Prolog. S 2.
(4) Respicitur Sap. 14, 21; cfr. Donav., tom. V. pag. 54, nota 7. — De seqq, quae 1l. Sent. d. 3. p. |. dub. 3. expliícantur, cfr. Bonav., tom. V. pag. 89. nota B; supra peg. 60, nota €(. et pog. 13!, nota 3. Item, Collationes in Hexacém. col-Jet. 9. n. 21. seqq.
[] 300 ITINERABUI. MENTIS IN. DEUM CAL, ].
numerum, quo distiuguuntur, el mensuram, qua limitantur. Ac per hoc videl in eis modum, spectem el ordinem, uec mon subsiantiam, virtulem ei operatonem. Ex quibus consurgere potest sieut ex vestigio ad intelligendum potentiam, sapientiam et bonitatem Creatoris immensam.
12. Secundo. modo. aspectus. fide/is, cousideraus hunc imuudum attendit ortgenem, decursum et lerminum. Nam fide credimus, aptala. esse saecula Verbo vitae (4); fide credimus, trium legum teinpora, scilicet naturae, Seripturae et. gratiae. sibi suceedere et. ordinatissime deeurrisse; lide eredimus, mundum per (Inale iudicium terininandum esse; in primo potentiam, iu secundo providentiam, in tertio iustitiam summi principii advertentes. 415. "l'ertio. inodo. aspectus. rattocinalnlier $nvestigants videt, quaedam tautum esse, quadium autem esse el vivere, quaedam vero. esse vivere et discernere; el prima quidem esse minora, secunda inedia, tertia meliora. — Videt iterum, quaedam. esse. tantum. corporalia, quaedam partim corporalia, partim. spiritualta; ev quo advertit, aliqua. esse mere spiritualia tunquiun utriusque. meliora et. digniora. — Videt nihilominus, quaedam: esse mutabilia et corruptibilia, ut. caelestia; ex quo adverlit. quaedam esse 5nmmutabilia el tncorruptibilia, ut supercaelestia.
Ex his ergo visibilibus consurgit ad considerandum Dei poteutiam, sapientiam et bonitatein ut entem, viventem et intelligentem, mere spiritualem. et. incorruptibilem et. intransmutabilem (2).
(!) Hebr. 11, 3: Fide intelligimus" aptata...Verbo Del. Cfr. Breviloq. Prolog. S 2.
(2) Cfr. 1. Sent. lit. Magisuri, d. HI. 1, et Comment. p. I. dub. €. Quond sequentia cfr. Collationes in Hexaém. collat. &. n. 6. seqq.
ITINERARI MENTIS IN DEUM. CAM, LH. A1 14. Haec autem consideratio dilitatur. secundum septiformem conditionem creaturarum, quae est divinae potentiae, sapientiae et bonitatis testimonium septiforme, si consideretur cunctarum rerum or$go, fmagnitudo, multitudo, puleritudo, plenitudo, operatio et ordo. — Origo namque rerum secundum creationem, distinetionem et ornatum quantum ad opera sex dierum diviuam praedicat potentiam cuncta. de nibilo producentem, sapientiam cuncta lucide distinguentem et bonitatem cuncta largiter adornantem (4). — Magnitudo autem rerum secundum molem longitudinis, Intitudinis et profanditatis; secundum excellentiam virtutis longe, late et profunde se extendentis, sícut patet in diffusione Jucis; secundum eflicaciam operationis intimae, continuae et. diffusae, sicut. patet in operatione ignis, manifeste indicat immensitatem potentiae, saplentiae et bonitatis trini Dei, qui in cunctis rebus per potentiam, praesentiam. et essentiam (2) incircumscriptus existit. — Multitudo vero. rerum. seeundum diversitatem generalem, speciulem et individualem ín substantia, in forma seu figura ct efficacia ultra omnem humanam aestimationem, mauifeste trium praedictarum eonditionum in Deo immensitatem insinuat et. ostevdit. — Pulcritudo (5). autem rerum secundum varietatem luminum, figurarum ct colorum in corporibus simplicibus, mixtis et etiam eomplexionatis, sicut in. corporibus caclestibus et mineralibus, sicut lapidibus et metallis, plautis et animalibus, tria praedicta evidenter proclamat. — Plenitudo autem rerum, secundum quod (!*) Vide Breviloq. p. ll. c.!. et 9. (3) Definitio pulcritudinis datur in cap. seq. n. 5.
3509 ITINERARIEL MENTIS IN DEUM CAP. I.
snaleria. est. plena formis seeunduim rationes. seminales (4); forma est. plena virtute secundum activam potentiam; vir(us est plena effectibus secundum eflicientiam, id ipsum manifeste declarat. — Qperatio. multiplex, seeundum. quod.est naturaíis, secundum quod est ar(ificialis, secundum quod. est..moralis, sua. multiplicissima varietate osteudit imimnensitateim | illius. vir-(utis, arls el bonilatis, quae. quidem est. omuibus « causa essendi, ratio intelligendi et ordo vivendi » (2). — QUrdo autein seeundum rationem: durattonis, situa- Lonis el tufluentiae, Scilicet. per. prius et posterius, superius et iuferius (3), nobilius et ignobilius, in libro creaturae. iusinuat. manifeste primi principii primttalem, sublimitatem et dignitatem quautum ad infinita:em potentiae; ordo vero. divinarum /egum, praeceptorum et tudiciorum iu libro Scripturae. imimeusitatem — sapientae; ordo autem divinorum | Sacramentorum, beneficiorum et reiributionum iu. corpore Ecclesiae immensitatem bonitatis, ila quod ipse ordo nos in primum et summum, potentissimum, sapientissimum et optimum evidentissime manucducit.
45. Qui igitur lautis rerum: creaturarum. splendoribus: non illustratur. caecus est; «qui tantis clamoribus .-, (M) Vide Il. Sent. d. 7. p. ll. a. 2. q. 41. et d. 18. a. f. q. 2. seq. Simili modo dicitur in Lib. de Causis, propos. (0; Omnis intelligentia plena est formis.
(2) Secundum August, VIII. de Civ. Dei, c. 4, Bonav., tom. V. pag. 19, nota 7. allegat. Cfr. etiam ibid. pag. 19, nola ^.
(3) Vide tom. V. pag. 179, nota 9. deflnitionem ordinis ex Aug. allatam. Cír. etiam Aristot, de Praedicam. c. de Priori — De libro creature vide Breviloq. p. Il. c. 3. seq. et c. 14; de aliis libris vide ibid. Prolog. $ 1. seq. et p. VI. c. 4.
ITINERARIE MENTIS IN. DEUM CAP. If. 3505 non evigilat surdus est; «qui.ex omnibus his effectibus Deum non laudat mutus est; qui ex tantis indiciis primum principium non advertit. stultus est. — — Aperi igitur oculos, aures spirituales admove, labia tua solve et cor tnim apponc (4), ut in. omnibus creaturis Deum num videas, audias, laüdes, diligas et colas, magnifices et honores, ne forte. totus contra te orbis terrarum consurgat. Nam ob hoc pugnabit orbis terrarum contra insensalos (2), ect econtra sensatis erit materia gloriae, qui secundum Prophetam possunt dicere: De-. leclasti me, Domine, tn factura tua, et^ 1n operibus manuum (uarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera («a Domine! omnia. in. sapientia. fecisti, $mpleta. esl terra possessione (ua.
Av. IH.
De speculatione Dei tn vestigtis suts tn. hoc senstbili mundo