8. His suppositis, genuinus sensus allquorum loquendi modorum, qui ex Augustino sumti sunt, facile patere potest, simulque falsitas quarundam interpretationum, quae duplicem errorem seraphico Doctorl imposuerunt.
9350 ITINERARII MENTIS IN DEUM SCIIOLION.
Primo enim dictum est, eum consentire ontologismo Malebranchii, quasi doceat, veritates intellectuales cognosci formaliter in rationibus aeternis. Attamen eiusdem testimoniis irrefragabilibus lam toties demonstratum est, ab ipso admitti pro hac vita ne « ezilem » quidem gradum tmmediatae Dei cognitionis, nec in allissima contemplatione (saltem ordinarie), nec ullum transitum ad rationes aeternas, nisi eum quo intellectus « transfert se ab e//ectu ad causas ». « Unde si quae auctoritates id dicere inveniantur, quod Deus In praesenti ab homine videtur et cernitur, non sunt intelligendae, quod videtur in sua esseulia, sed quod tn aliquo e[fectu interiori coguoscitur » (Il. Sent. d. 23. a. 2. q. 3. in corp.). Ipsi Angeli naturali cognitione non poterant Deum cognoscere nisi « per effectus. Cognoscilur autem Deus per effeclus visibiles et per. substantias spiriluales et per influentiam luminis connaluralis potentiae cognoscenli, quod est similitudo quaedam Dei, non abstracta, sed infusa, inferior Deo, quia in inferiori natura, sicut. dicit Augustinus» (IX. de Trin. c. 1t. n. 46.). lta Il. Sent. d. 3. p. H. a. 2. q. 2. ad 4. Plura vide I. Sent. d. 3. p. Il. q. 4.
scholiom et cit. Dissert. pag. 7-12. — Mirum videtur, quod de genulna docuina S. Bonaventurae propter quasdam mole intellectas formulas huius ltinerarii potuerit dubitari, cum ipse etiam in eodem clarissime (c. 4. 2. 3.) non nisi ascensionem a crea-(uris àd Deum doceat; et quando adhibet verba videre Deum, se explicet additis aliis verbis, ut: « conari debemus per speculum videre Deum » (c. 3. n. 4.) et « videre poteris Deum per. te tanquam per imaginem, quod est videre per speculum in aenigmate » (ibid.).
9. Alius error iinpositus est auctori nostro per falsam capituli V. interpretationem, quasi docuerit, tum quod primum coguitum e&nlellectus apprehendeutis sit esse divinum, tum quod esse commune coufuderit cum esse ditino. Perversa. haec. interpretalio prorsus aliena est a mente S. Doctoris et manifeste excluditur irrefrogabilibus suue docuinae capitibus, quae constanter et passim asserit. Nam docet verbis peremptoriis, quod divinum esse in se nec ante nec post primum peccatum m- ITINERARII. MENTIS IN DEUM SCHOLION. 9007 tnediale cognosci possit; quod non percipiatur nisi in speculo creaturarum et per ordinem, quem effectus habent ad causam (I. Sent. d. 3. p. I. q. 4. 2.; Il. Sent. d. 23. 8. 2. q. 3. et passim); item, quod actualis tntellectio incipiet & sensu, ita. ut mens ab intellectione imperfecta et confusa progredlatur ad perfectiorem et explicitam (cfr. Il. Sent. d. 39. 8. 1. q. 92. et scholion, n. Il, d. 95. p. Il. q. 6; I. Sent. d. 8. p. M. dub. 4; ll. Sent. d. I. p. Wl. 8. 4. q. 2. ad 2; Ill. Sent. d. 37. dub. 4.). Denique totles affirmat, esse divinum non esse in genere, sed supra omme genus, nec esse wnivocum, sed tantum analogum cum omnibus mentis conceptibus, etiam transcendentalibus.
Insuper ex hoc Itinerario et ex ipso cap. V. genuinus sensus auctoris satis apparct. — Nam primo clarissimo docet. ordinem et gradus cognitionis et contemplationis, per quos a creaturis ascendimus nd perfectam, quantum fas est, Dei cognitionem (c. 4. n. 2.). Primum enim gradum ponit in fmo, inciplendo a mundo sensibili, ut supra (n. 4.) notavimus; scilicet « ut perveniamus ad Deum, oportet, nos transire per vestigium » (c. l. n. 2. et 5). — Superiores autem gradus ab ipso deinde explicati supponunt praecedentes.
Secundo, de conceptu «ob esse lam in tertio gradu (c. 3. n. 3.) auctor locutus. est. secundum intellectum. apprehendentem et resolventem (vide supra n. 3.); ubi dicitur, quod « non venit Intellectus noster ut plene resolvens intellectum alicuius entium creatorum, nisi luvetur ab intellectu entis purissimi » etc. Non ígitur nisi ascendendo a causatis rebus et resolvendo, immo resolvendo non semiplene, sed plene, intellectus concipere potest ens purissimum et absolutissimum et inde illustrare concepius entium creatorum.
Hoc supposito, etlam in c. 5. n. 3. triplex disünguit esse, scil. in rebus (extráà nos) « esse particulare, quod est esse arctatum, quia permixtum est cum potentia »; in intellectu (intra nos) « esse analogum, quod minime habet de actu, eo. quod minime est »; denique esse supra nos. Sed breviter comme-. moratis duobus prioribus, totus versatur in contemplatione illlus esse, quod est « supra nos », quod non attingitur nisi ab 328 ITINERARI MENTIS IN DEUM SCHOLION.
oculo contemplalivo, qui videt, esse purum non tantum esse cerlissimum, sed etiam radices oinnium aliorum divinorum àttributorum, sive essentiam. metaphysicam et constitutivum totius Deitatis. Ne igitur lector a genuino huius capituli sensu aberret, ea quae in cap. 3. dicta sunt et nexus gradus quinti cum tertio mente retinere debet.
Tertio, contemplatio huius 5. gradus fundatur in axiomate Avicennae cominuniter a Scholasticis recepto, quod « ens (esse) est quod primo cadit in intellectu ». Haec sententia intelligitur proprie de illo ente communi, primo actu intellectus concepto, quod nullo modo manifestari nobis potest per aliquid notius illo. Hoc tamen ens, quatenus concipitur ab intellectu apprehendente, « non est aliquid determinatum, nec actu nec potentia, nec praesens nec futurum, nec homo vel equus et huiusmodi, sed ens, quod est superius ad omnia isto; et ego dico, quod quidditas illa est ens in tnfellectu...licet non sit ens in. actu, quia nec hoc est de Intellectu suo » (Matti. ob Aquasparte, in cit. Opusc. de Illum. Cognitionis ratione, p»g. 120; sive in quaestione disp.: Utrum ad cognitionem rei requiratur ipsius vei existentia etc., ad 6; cfr. ad 5. 6. 7. et corp., ubi etiam alia sunt ad rem spectantia). S. Thom. (S. I. ll. q. 94. a. 29. corp.) dicit: « lllud quod primo cadit in apprehensione, est ens, cuius intellectus includitur in omnibus, quaecumque quis apprehendit; et ideo primum principium indemonsuwabile est, quod mon est simul affirmare el negare, quod fundatur super rationem entis et non entis, et super hoc principio omnia alia fundantur » (cfr. idem de Potentia, q. 9. a. 7. od. 15. et in Hoc esse anulogum, ab intellectu apprehendente primo cognitum, non est nisi tenuissima umbra divini esse, a quo ratione realitatis toto caelo distat eique quasi est oppositum; nihilominus ratione suae mazimae wuniversalitatis, primtlutis et simplcilalis uptuim est fieri contemplutvo oculu. speculum ad divina contemplanda. Observat etiutn. Richardus à Med. (I. Sent. d. Ill. p. l. 8a. 3. q. 3.: «Cum intelligimus ens in. comfuni, non descendendo ad ens creatum vel increatum, Intelli- ITINERARI]. MENTIS IN DEUM. SCHOLION., 9 gimus Deum intellectione generalissima, in quantum intelligimus aliquid commune sibi et cuilibet creaturae, non. communitete unicoca, sed analoga. Et haec naturalis cognitio de Deo prior est quam Dei cognitio [propria] per vestigium; quia Ista prae supponit in intellectu alicuius alterius cognitionem, sed illa non. Unde secundum Avicennam...ens commune omnibus rebus nullo modo potest manifestari nobis per aliquid notius illo. Alio modo cognoscitur Deus a nobis in generali, in quantum cognoscimus, esse aliquod ens increetum, cuiuslibet entis creati causam efficientem et finalem; et hanc cogoitionem habemus de Deo per naturam primo per vestigium ». — Omnia haec confirmari possunt testimoniis nostri suctoris, quorum unum insigne juvat transcribere, in quo loquitur de gencre generalissimo et specie specialissima et sic concludit: « Et hinc est, quod genus in aliquo ossimilatur Dco magis quam species, in aliquo e converso. Deus enim, quia nobilissimus est in fine totius nobilitatis, simul habet in se omnem perfectionem, ita quod ipse est simplicisstimus et omnino éncorruptibilis, est eiiam perfectus et in omnimoda actualitate constitutus. Creatura vero, secundum quod potest, semiplene assimilatur Deo; et quantum ad rationem simplicitatis et incorruptibilitalis magis assimilatur magis universale, quantum ad rationem actualitatis agis &ssimilatur minus universale » (Il. Sent. d. 18. a.
t. q. 3. in corp. circa (inem). Eo fortius hos. valet de universalibus (ranscendentalibus, quorum primum et gencralissimum est. esse. | ' Quarto, ipsa verba auctoris in cap. 3. satis manifestant, quod bene distinguat ab esse divino, quod est nctus purus, illa duo alia. Dicit enim: « Sed hoc non est esse particulare [extra nos realiter existens], quod est esse arctatum, quia permixtum est cum potentia; nec esse analogum [in intellectu?n-(ra nos], quia minime habet de actu, eo quod minime est ». De esse analogo sive communissimo, quod est quas]. infimum Inter omnia, quibus compelit esse, auctor hic non loquitur, nisi quatenus occasionem dat contemplandi ipsum esse (supra nos). Unde monet: « Volens contemplari Del invisibilia quoad 360 ITINERARII MENTIS IN DEUM SCIIOLION.
essentiae unitatem defigat aspectum in ipsum esse el videal » etc. (n. 3.). ltem: « Vide igitur ipsum purissimum esse, si poles, e occurrit tibi » etc. (n. 8.). Haec verba de « fpso esse» manifeste non intelliguntur de primo illo actu intellectus apprehendentis, qui naturaliter et necessario exercetur, et cuius obiectum est tenuissimum illud esse, quod non est primum et purum esse, sed potius eiusdem longinqua wmóra. Intellectus autem reflectens et resolvens, et praecipue oculus contemplativus facile advertere potest, ipsum esse per se, quod est primum a parte rei essendi et. cognoscendi principium, esso aliquid supra nos et anle nos, in quo omne esse creatum el etiam illud coimmunissiimum primi universalis esse radicatur, et iu quod omnia ducunt intellectum resolventem. Hoc sensu etiam S. Thomas (S. I. q. 3. a. 5, sed contra) proclamat: « Nihil prius est Deo, nec secundum rem nec secundum intellectum », Quod manifeste dietum est non ex parte intellectus humani, qui in caecitate sua prius umbram veritatis quam ipsam veritatem in se. appreliendit, sed ex parte rei vel intellectus. superioris, qui bene videt, ipsum esse praecedere wmiram ipsius. — Hoc sensu «eccipienda sunt illa verba, quae multis fuerunt lapis offensionis; « Esse Igitur est, quod primo cadit in intellectu; et illud esse est, quod est purus actus » (n. 3.); et illa alia: e lllud esse extra omne genus, licet primo occurrat menti » etc. (n. 4.). Semper enim loquitur de intellectu contemplante ei deflgente aspectum in ipsum esse purum, quod est supra mos, non vero de intellectu apprehendente esse ubstractum. Sensus igitur genuinus hic est; ipsuin esse purum non est in rebus particularibus nisi per participa-(ionem et modo arclato et imperfeclo, nec ab intellectu. humano primo suo actu apprehenditur in sua puritate ei. distinctione, sed tantuin. imperfectissime in. illa communissimi esse unibra; idem tamen ub. oculo. contemplaltvo cognoscitur. distincte ut. illud esse, quo rovera e nibil prius est, nec secunduim rem nec secunduin. intellectum »,. Quia autem inteliectus. «pprehendens propter suam caecitatem illud esse primissimum « ton videl », « nec advertit », imino. « videtur sibi nihil vi- ITINERAQUIC MENTIS IN DEUM SCIHOLION., 904 dere » (ut inculcatur, ibid. n. 4.); S. Doctor miro acumine secundum intellectum reflectentem et resolvenlem ex ipso conceptu 1oD esse per se evolvit praecipua attributa divina.
in toto autem itinerario suo Seraphicus innititur doctrinae S. Augustini; ad cuius profunditatem intelligendam simul optlmam quasi clavem praebet. Qui igitur sublime hoc opusculum bene vult intelligere legat vel potius meditetur S. Augustini libros de Vera Religione, Vf. de Musica et Il. et IIl. de Libero Arbitrio, vel saltem conferat locos 8 nobis in notis allegatos.
pois Google SERAPHICI DOCTORIS SANCTI BONAVENTURAE OPUSCULUM DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM E tiodts Google DE REDUCTIONE ARTIUM AD THEOLOGIAM 4. Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum, Iacobus in Epistolae suae primo capitulo (1). In hoc verbo tangitur origo omnis illuminationis, et simul cum hoc insinuntur. multiplieis Juminis ab illa fontali lucc lihcralis emanatio. Licet autem omnis illuminatio cognitionis interna sit, possumus tamen rationabiliter distinguere, ut dicamus, quod est lumen exterius, scilicet lumen artis mechanicae; lumen inferis, scilicet lumen cognitionis sensitivae; lumen:nlerius, scilicet lumen cognitionis philosophicae; lumen supertus, scilicet lumen gratiae et sacrae Scripturae. Primum lumen illuminat respectu figurae artificialis, secundum respectu formae naturalis, tertium respectu verttatis intellectualis, quartum et ultimum respectu veritatis salutaris.
2. Primum igitur Iumen, quod illuminat ad figuras artificiales, quae quasi exterius sunt et propter sup- 360 DE HREDUCTIONE ARTIUM AD TIIEOLOGIAM.
plendam: corporis indigentiam repertae, dicitur Jumen artis snechanicae (1); quae, quia quodain modo servilis est et degenerat a cognitione philosophiae, recte potest dici exterius. Et illud septuplicatur secundum septem artes mechanicas, quas assignat Hugo in Didascalico (2), quae sunt scilicet lanificium, armatura, agricultura, venatio, navigatio, medicina, theatriea. — Quarum su/icientia, sie accipitur. Quoniam omnis ars mechanica aut est ad solatium, aut ad commodum; sive aut est ad excludendam 4ristitiam, aut indigentiam; sive aut. prodest, aut delectat, secundum illud Horatii (3): Aut prodesse volunt, aut. delectare poetae.: Et iterum: Oinne. tulit punctum qui miscuit utile dulci.
Si est ad solatium et delectationem, sic est. (heatrica, quae est ars ludorum, omnem modum!udendi continens, sive sit in cantibus, sive in organis, sive in fig- (1) Cfr. Aristot., Quaestiones mechanicae, ubi (in principio) approbat dictum poetae Antphon: « Arte enim superamus ea, a quibus natura vincimur », et docet, illa tantum artilicia ud mechanicam pertinere, quae urte sive ingenio indigent ad propulsandas difficultates nobis contingentes praeter naturam (in multis enim natura ei, quod nobis usui esse potest, contrarium facit) et quae nostrae subveniunt utilitati.
(2) Sive Eruditione didascalica, M. c. 91. Cfr. 1. Excerpt. prior. c. 44. — Subsequentibus temporibus, omissa (Aeatrica, substiituebantur. militaris et fubrilis (cfr. paulo inferius) tanquam duae artes; quae septem artes hoc versu exprimebantur: Rus, nemus, arma, rates, vulnera, lana, faber.
(3) Epist. ad Pisones sive de Arte poetica, v. 333; seq.
versus est ibid. v. 343.
mentis, sive in gesticulationibus corporis. — Si vero ordinatur ad commodum sive profectum secundum exteriorem hominem, hoc potest esse aut quantum ad operimenium, aut quantum ad. alimentum, aut. quantum ad utriusque adminiculum. — Si quantum ad operitmentum, aut illud est de materia molli et leni, sic est lanificium; aut de materia dura et forti, ct sic est armatura sive ars fabrilis, quae continet omnem armaturam fabricatam (4) sive ex ferro, sive ex quocumque metallo, sive lapide, sive ligno.
Si vero iuvat quantum ad cibum, hoc potest esse dupliciter: «quia. cibamur vegetabtitbus, aut sensibilibus. Si quantum ad vegetabilta, sic est agricultura; si quantum ad sensibilia, sic cst venatio. — Vel aliter: si iuvat quantum ad cibum, hoc potest esse dupliciter: aut iuvat -quantum ad ciborum genituram et multiplicationem, et tunc est agricultura; aut quantum ad cibi multiplicem praeparationem, et sic est venatio, quae continet omne genus praeparandi cibos ct potus et sapores, quod pertinet ad pistores, coquos et caupones. Denominatur autem ab unius parte solum propter quandam excel-: lentiam et curialitatem (2).
Si autem est in. utriusque adminiculum, hoc est (!*) Secundum Hug. s S. VicC, HH. Erudit. didascal. c. 93, armatura, ad quam pertinet omnis materia lapidum, lignorum, metallorum etc., duas species habet, scil. architeclonicam (sub qua ars caementarin et corpentaria) et fabrilem (sub qua est ars malleatoria et exclusoria, prout ipso msssam in formam redigit vel feriendo, vel fundendo).
(2) Hug. a S. Vict., 1l. Erudit. didascal. c. 96: Ad hanc disciplinam pertinet omnium ciborum, saporum et potuum apparatus. Nomen tamen accepit ab una parte sui; quia antiquitus plus venaticis vesci solebant etc.
dupliciter: aut defectum supplendo, et sic est naviga- (10, Sub qua continetur oinnis sercatio sive pertinentium ad operimentum, sive ad alimentum; aut rermovendo impedimentum et nocumentum, et sic est, fnedicina, sive consistat in confectione electuariorum, sive potionum, sive unguentorum, sive curatione vulnerum, sive decisione membrorum, sicut est chirurgia. — Theatrica autem est unica (1). Et sic patet sufficientia.
3. Secundum lumen, quod illuminat nos ad formas naturales apprehendendas, est lumen cognitionis sensitivae, quod recte dicitur «nferius, quia cognitio sensitiva ab inferiori incipit et fit beneficio lucis corporalis. Et hoc quintuplicatur secundum quinque sensus. — Quorum su/ficientiam sumit Augustinus secundum naturam luminis elementorum in tertio super Genesi (2) hoc modo: quia lumen sive lux faciens ad distinctionei rerum corporearum aut est in. suae proprietatis eminentia el quadam puritate, et sic est sensus visus; aut commuiscelur aéri, et sic est auditus; aut vaport, et sic est odoralus; aut humort, et sic est gustus; aut lerrae grossitici, eA sic est tactus. Spiritus enim sensibilis naturam luminis habet, unde in nervis viget, quorum natura est clara et pervia; et in istis quinque sensibus multiplicatur secundum maiorem et minorem depurationem. Itaque cum quinque sint corpora mundi simplicia, scilicet quatuor elementa et quinta essentia (3); (4) Scil. in suo genere i. e. solatái, dum aliud genus com-140di plures (sex) sub se comprehendit. artes.
(3) Scil. corporum firmaunenti. Cfr. supra DBreviloq. p. Il. c. 3. seq. — De stmilitudine requisita in cognitione cfr. Bonav., ut homo omnes formas corporeas posset percipere, quinque sensus habet illis correspondentes; quia nulla fit apprehensio nisi per aliquam similitudinem et convenientiam organi et obiecti, pro eo quod sensus est natura. determinata. — Est et. alius modus. sumendi sufficientiam sensuum (1), sed linne approbat Augistinus, et rationabilis videtur, quia ad hanc sufficientiam simul concurrunt correspondentía ex parte orgaui,. medii et obiecti.
4. Tertium lumen, quod illuminat ad ver:/ates inteiligibiles perscrutandas, est lumen cognitionis philosophicae, quod idco.$n/erius dicitur, quia interiores causas et latentes inquirit, ct hoc per principia disciplinarum et. veritatis naturalis, quae homini naturaliter sunt inserta (2). Et hoc triplicatur in rationalem, natom. V. pag. 29, nota 6, et quod sensus sit natura ad aliquid determinata, docetur ibid. Quaest. de scientia Christi, q. 4. ad 11. Vide otiam i. Sent. d. 3. p. f. q. 1. ad 2.
(1!) Praeter praedictorum. modum, qui, ut poulo. inferius insinuatur, plures (v. g. ex parte obiecti, medit) in sc comprohendit, ex quibus Alex. fJal., S. p. I. q. 66. m. 3, loon. a ftupella, Sum. de Anima, p. Il. c. 19, distinctim derivant quinarium sensuum, ildem auctores alium modum afferunt, scil. secundum modum sentiendi, qui est vel secundum approcimationem sensibilium (sic est sensus (actus et gustus), vel secundum distantiam (sic est sensus visus, auditus et odoratus).
(2) Cfr. supra lItinerar. c. 3. n. 2. et Donav., tom. V. pag. .490, nota 41. — August, VII. de Civ. Dei, c. 4; Proinde Plato utrumque [partem philosophiae aclibtam et contemplalitam] iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione versatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua verum disterminatur a folso etc. Cfr. ibid. 1l. c. 7; XI. c. 25. et Epist. 137. (alias 3.) c. 5. n. 17.
turalem) e moralem. — Et suflicientia potest accipi sic. Est enim veritas sermonum, veritas rerum cet veritas 2Ónorum. llationalis veritatem: serinonum considerat, naluralis veritatem rerum, moralis veritatem 700rum. — Vel aliter: sicut in summo Deo est considerare rationem causae efficientis, formalis sive exemplaris, et finalis, quia « est causa subsistendi, ratio intelligendi et ordo vivendi (1)»; sie in ipsa illuminatione philosophiae, quoniam illuminat aut ad cognoscendas causas essend4, et sic est physica; aul rationes. 1nlelligendi, et sic est logica; aut ordinem vivendi, et sic est moralis sive practica. — Tertio modo sic: quia lumen cognitionis philosophicae illuminat ipsam intellectivam; hoc autem potest esse tripliciter: aut in quantum regit 20607, et sic est moralis; aut. iu. quantuni regit se 1pseiA, eb sie est aluralis; aut in quan-Uun regit znterprelatvan et sie est. sermnocinalis; ut sic illuniuetur homo ad veritatem vitae, ad. veritatem scientiae et ad veritatem doctrinae (2).
Et quoniam tripliciter potest aliquis per sermonem exprimere quod habet apud se, ut scilicet. notum faciat mentis suae conceptum, vel ut amplius moveat ad eredendum, vel ut moveat ad amorem, vel odium: ideo sermocinalis sive rationalis philosophia triplieatur, scilicet in. grammaticam, logicam et rhetoricam; quarum (1) Ut secundum Platonem refert. Augustinus in DBonav., toin. V. pag. 19, nota 7. allegatus. De triplici causa cír. supra lüinerar. mentis in. Deum, c. 5. n. 7. etl. Sent. pag. 73, nota 7.
(2) Angust, XI. de Civ. Dei, c. 25, docet, uia in homine spectari. posse, scil. naturam, doctrinam et. usum; et « ex liis propter obtinendam beatam vitam tripartita, ul. dixi, a philosophis inventa. est disciplina: naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter. usum ».
AD REDUCTIONE. ATIUM AD. TITEOLOGIAM. 511 prima est ad exprimendum, secunda ad docendum, tertia ad movendum. Prima respicit rationem ut apprehensivam; secunda, ut:udicativam; tertia, ut motivam. Et quia ratio apprehendit per sermonem congruum, iudicat per verum, movet per sermonem ornalum: hinc est, quod haec triplex scientia has tres passiones (4) circa sermonem considerat.
Rursus, quoniam intellectus noster dirigi habet in iudicando secundum rationes formales, et hae tripliciter possunt considerari: vel in comparatione ad:ateriam, et sic dicuntur rationes formales; vel in comparatione ad animan, et sic intellectuales; vel in comparatione ad divinam sapientiam, et sic tdeales: ideo naturalis philosophia triplicatur in. physicam proprte dictam, in mathematicam et in. metaphysicam (9); ita quod p/ysica consideratio est circa rerum generationem et corruptionem secundum virtutes naturales et rationes seminales; mathematica est circa considerationem formarum abstrahibilium secundum rationes intelligibiles; metaphysica, cirea cognitionem omnium entium, quae reducit ad unum primum principium, a quo exierunt secundum rationes tdeales, sive ad Deum in quantum principtum, finis eà exemplar; licet inter metaphysicos de huiusmodi rationibus idealibus nonnulla fuerit controversia (3).
(!) Sive proprietates; cfr. supra pag. 478, nota 2.
(2) Cfr. Aristot., Vl. Metaph. text. 9. et XI. c. 6. (V. c. 4. et X. c. 7.); Boeth., Dialog. 4. in Porphyr. (in principio) et I. Comment. in Porphyr. (in principio). | (3) Cfr. Aristot, 1. Metaph. text. 6. et 25. seqq. (c. 6. et 9.), ubi sententiam Plotonis de ideis per se existentibus refert et impugnat; et August., 83 Qq. q. 46, ubi docet, Platonem sensisse, has ideas in Deo existere. Vide ll. &ent. d. 4. p. Ll. a. 4.
. Postremo, quia regimen. virtutis z2o4vae tripliciter habet attendi, scilicet respectu v/ae propriae, respectu familiae e respectu multitudinis subiectae; ideo. moralis philosophia triplicatur, scilicet in. monasticam, oeconomicam et politicam; quae distinguuntur secundum triplicem modum praedictum, sicut apparet ex ipsis nominibus (1).
5. Quartum autem lumen, quod. illuninat ad ver:- latem. salutarem, est lumen. sacrae. Scripturae, «quod ideo dicitur superius, quia ad superiora ducit manifestando quae sunt supra rationem, et. etiam, quia non per inventionem, sed per inspirationem a Patre (/uminum descendit (2). Quod licet 4»um sit secundum intellectum Ztteralez, est tamen (riplex secundum sensum mystcum et spiritualem. In omnibus enim saerae Seripturae libris praeter. 4erulem sensum, quem exterius verba sonant, concipitur triplex sensus spirttualis, scilicet al/egor:cus,. «quo docemur, quid sit ereden-.—. dum de Divinitate et humanitate; zooraés, «quo docemur, quoinodo vivendum sit; et anagogicus, quo docemur, qualiter est Deo. adhaerendum (3). Unde tota sacra Seriptura haee tria docet, scilicet. Christi aeternam generationem et incarnationem, vivendi ordinem et Dei et animae unionem. Primum respicit. fidem, secundum sores, tertium finem utriusque. Cirea primuin insudare debet studium doctorum, cirea secundum studium praedicatorum, circa tertium studium contemplativorum. Prinum maxime docet Augustinus, secundum maxime docet Gregorius, tertium vero docet Dionysius (!) Ctr. Hug. a S. Vict, Hl. Erudit. didascal. c. 20, et Isidor., Il. Etymolog. c. 24. in fine.
(3) Cfr. supra Breviloq. Prolog. S 4.
DE REDUCTIONE. ARTIUM AD TIIEOLOGIAM. 919 — Anselmus sequitur Augustinum, Bernardus sequitur Gregorium, Richardus sequitur Dionysium, quía Anselmus in ratiocinatione, Bernardus in praedicatione, Richardus in contemplatione — Hugo vero omnia haec.
6. Ex praedictis colligitur, quod liect ex primaria divisione gtadruplex sit lumen desursum descendens; sunt tamen sez cius differentiae: scilicet lumen sacrae Scripturae, lumen. cognitionis sensitiva&, lumen artis mechanicae! lumen philosophiae rationalis, lumen phtlosophiae naturalis et lumen philosophiae moralis.)Et ideo sex illuminationes suut in vita ista ct habent vesperam, quia omnis sctentia destruetur (1); et ideo succedit eis septima dies requietionis, quae vesperam non habet, scilicet £//uminatto gloriae.
1. Unde valde apte possunt reduci sex istae illuminationes ad senarium formationum sive illuminationum, in quibus factus est mundus, ut cognitio sacrae Scripturae primae formationi, scilicet formationi lucis, respondeat; ct sic deinceps per ordinem. — Et sicut omnes íllae ab una luce habebant originem, sic omnes istae cognitiones ad cognitionem sacrae Scripturae ordinantur, in ca clauduntur et in illa perficiuntur, et mediante illa ad aeternam illuminationem ordinantur. Unde omnis nostra cognitio in cognitione sacrae Scripturae debet habere statum, et. maxime quantum ad ' intellectum anagogiae, per quem illuminatio refertur in Deum, unde habuit ortut. Et ideo ibi completus est circulus, completus est senarius, et proptera status.
8. Videamus igitur, qualiter aliae illuminationes cognitionum reduci habent ad lumen sacrae Scripturae.
(4) Epist. 1. Cor. 13, 8. — De sex diebus creationis et de septima requiel cfr. supra Breviloq. p. ll. c. 2. et Itinerar. mentis in Deum, c. 7. n. 4.
*-