Sine c€utea eum non secuti putemur} Anliqna ed« eine.cauea ^^ coneecuti putemur, DoUb. sine causa non eecuti putemur» ^*A«T. Pronomen omitiil Sch. Ouo.
Ataue imppdimentum] Leid. 111. aut, imp, Oud.
^uUum dicere caussae esse genus] Erf. nullum autem dicero ««««oe esse genue, Grajit, 435 M. T. CIC RHETORICOR. seu canssas etse mnltas dicat, ^t in eas praecepta det, ameTitia est. Unam ^ aatem iadiciale solom esse qai potest, com deliberatio et demonstratio, neque ipsae simiies inter se sinty et ab iadiciali genere plarimam dissideant, et saom qnaeque finem habeat, qao referri debeat? relinqaitnr ergo, nt omnia tria genera sint caussaram. Deliberttio igitur, et demonstratio, non possunt recte partes alicains 818 generis caussae putari. Male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit.
C A P. *X. Quod si generis caussae partes non possant recte patari> multo yninus recte partis ^aussae- partes potabttntut. Pars autem caussae, est eonstitutio omnis; non enim coussa ad constitulionem, sed constitutio ad canssani adcommodatur. Sed demonstratio et deliberatio^ generis daussae partes non posstlnt recte putari, quod ipsa sant genera. multo igitar minus recte partis eius^ quod hk Dicat, et in eas praec^ det] Yom. I. et dicat et etc^ Bd, Omn. in eis, Ouo.
jimentia eet] Liber Soffridi eumnta amentia eet, Grvt.
Unum autem iudiciale] Erf. unum iudiciale, Objlbt.
Suum quaeque finem HabecU] MSS. habeant, quo referri de^ heant, Gkojt. Habeant, quo r. aebeantf tic confideoter rescripti • MSS. GroD. et Sch. acJLeid. III, debeant etiam £d. Omn. y.rC3. quisque cogerentur, Tolgo habeatt q* r. debeat, Oun. Habeat'^ debeat B. idque retinuerant Sch. ct Orell. £.
. Relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint cauearum'] qnuntIs omnet bic consentiant libri, legcDdum temen e§»e: relinquiter €rgOf ut omnino tria genera eint cauearum^ mihi eti persnasum, et sie quoque feaiit Cauchiuf^ nec improbabnnt o^ j^fsc^^smp. pi^xr. Sch. Lambino et Graeirio obiecutus omnino fcripsit, citra neceasiu-X^m, Hecte osidndit Orell. omnia tria dicinm csae nt GraScorum ndvxatqla, i. e. in unipersum tria^ Consentinnt' tnlgatae omBei Codd. etiam Yiclorinus. L. ' C A P. X. Est constitutio omnis"] Sic Erfort. Alii: canstitatie eet omnis Grabt. Leid. L est constitutionis» Ed. Omn. cum sliif const, est o. Oun. JS^t constifuiio omnis B. atqne ita recte Grasvium secuti edidernnt Scb. et OrelL Consentinnt Voctorinas e^ Ce^ Turic. L.
Sed demonstrafio] Erf. et demonstratio, GiikEr, Sch, £t d, eic. OvD, Et dem^ T, fied dem, B. At dem, scripait Sch. La«-binnm aecuMia. Praefero sed, quum inata caufsa non sit, cnt et scribatur. Codicnm error et- ortua ez aniiqna scriplora set, BifferuDt auiem ita sed et at ^ ut at cum opposiiione coocefsipsif aliquara cooiuogat noiionem, sed contra meram opposl^tionem st contradtctionem sigoificet. Veloii •—: ei non hoc ^ at OM Conlra —: non hoo — sed illud, Sed res nolat loqnor. X#.
OencrU caussae partes] Ed. Omnib. generis causam, Oon* Mulfo autem mmus partis eius] Erf. multo autem minus p^ tes eius. Crakv.
Partis sius, quam hic dicit\ Id est consiitnlionii generahs.
D£ INVENTIONE Lib.L Cap. lo. 436 dicit, partes putabunt^r. Deinde si oonstitatioy et ipiay et pars constitutioim eius quaelibet> intentionis depulBio est^ quae intentionis depubio non eat, ea nec constitutioy nec pars constitutionis est At si, quae intentionis depulsio *-non esty ea nec constitutioy nec pars constitationis est; demonstratio 9 et deliberalio^ peque conslitutio, nec para constitutionia est. Si igitur constitutio, et; ipsa, et parf eios, in tentionis depulsio est; deliberatio et demonstratio^ aeque constitutio, neque pars constitutionis est. Placet, aotem ipsi constitutionem intentionis ease depulsioniem. S19 Placeat igitur oportet, demonstrationem et d^berationem^ tic anttm. legendam, et iu habenl duo librl maniitcriptl, noD parti 4iu4, quod, etc. Lamb.
Quod hic dicit] £d. Omnijb. quam h, d, Oud. ^ Constitutio et ipsa, et pars coastitutionis eius qu<ielihet'] Voz conatitutionie dubia eit^ qnum in antiqniore non appareat, cniat lectioiiem vel ideo probate cogimnr, qnod etiam mox, nbi Jitigant ediiionet, legat accnrate fatia: 3i igitur conetitutio et ipsa et par» %iu9 quaelibet intentionie depuleio eet. ubi alter exbibebat et para quaelibetf nbi ▼oigo pars eiue omitao T^ quaelibetp qnod anlificero noD poietty aed etiam MSS. •tatim: JHacet autem ipsi constitu» tionem intentionis dep, esse, Gron. MS.: si igitur constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, Erfnrt.: de^ inde constitutio si et ipsa, et pars constitutionis eius quaelibet intentionis depulsio est, Eai etiam in Duitb. quaelibet, qoae tox male a Grntero omiltiinr. Grabt. Deeit tox constitutionis non neccitaria in Sch. Leid. 111. ac Victorino p. ii3. JK/ ipsa et pars eius quaelibet. Ita Scb. Vou. I. Leid. I. HL £d. Omnib. Victor. Malo Ti>ijo exfolat quaelibet.,0»i). Constitutio ipsa et pars eius quae-» libet eihibet B. Constitutionis addit T. Igoorat ▼. constitutionis •liaA Yietorinney qoapropter recte omiieronl Scl|. et Orell. X.
Neque pars const,] Voti. I. £d. Omn. nec />• c. Ouo. NeqU0 C9Hst. neque pars B. Alque iu etiam paollo pott. £.
3i igitur constitutio et ipsa ] £rf. si igitur comtitutio ipsa.
GXAXT.
Placet autem ipsi consiitfitionem intentionis esse depulsionsm] • Sic Erfort. et edd. Teti. Tolg. placet autem ipsa intentionis essa depulsionenu Omitta eral yoz, qoae ex Erfnrt. el aliif MSS. qnot docti coninloernnl» el editioneHervagiana atque aliit reperitor: can« ititutionem, quam repotni. Graxt. Noa, ut tcriptnm ex^tal in nno Orjphii exemplari recentiore, ted longe optimo, ante Tocemy tn* ftntionis, constitutionem addidimut; quomodo legitur \u Aldi edi-^^^f} qnam Umcn Manntiat noo fcqoitur: ooi conTcnit cum Victorii eaiiiottOy ei omniboa fere ▼ulgaiif; in hii LeoniQ. Larnb.» ut »ot, constitutionem habet. Beut. Voti. II. ipsius. Vocem consti^ ^iouem agnoaciint mei O. praeter £d. Qmnib. Beoe illam internit Oraeyiui, OuD. Ennnciatum aotecedent: Si igitur const, — nequs part eonstitutionis sst omne omitit Sch, prg tporio habena, quio nale rtpetitum ail ex anperioribnt. Sed aatia tuelar Vicl0riBilf« ^iS ^^^^^f^f^^fnem addit etiam B. L, ^^eiai igitur cpartst ] Sch. p/« aut^m op^ Oos.
^M lioc codcfli nrgdntnr incoimBodo, -pnmMm cwuune «cctuctoris conlirinatiooc» dxserily nre i/tknaom prinuun d^rccatioiiqv^ hsb com incoinniocU scqncntnr.
Dciadc conicctnraBc cinm non poCnt dcm pcrtCf codcm in generc et coniccinralis essc, ct dc-£iiitiTA« Knrsns ncc dcfinitiTa nnwi potcst siatnl cx esdcm psrtc, codcm in gcncre ct ddbntiTai csse, et tm# IstiTS* Et omnino nnHa constitntiby ncc pars constitDtioaii potcit sinml ct soam hsbere, et alterins in sc ims ' continerc: idco qood nnsipiseqnc ex sc, et ex sna natnra simplicitcr coniidcratar: altera adsnmta, nnmems cqiip stitntionnm dnplicator, non Tis ^^onstxtntionia angedir. At dcliberatiTa caossa simnl ex eadem parte, eodem in gcncrc ct coniectnralem ^ ct generalcm, et dcfinili* Tamf ct translatiTam solet habere constitntiaiiem i ct nnam aliqnandoy ct plnres nonnnmqnam: ergo ipsa iiec constitatio csf| ncc pars conatitntioiiis* Idem in demoostrationc solet nsn CTenire. Gcnera igitor, nt siiti Kee €4§€ eanstitutionem] ErC «t Dmsb* non esse ewutiiwH»» nm. GaAsf. Non esee conetituiionem, nee />• eoruf» Sk VSS. O* eC Ed. Orao. Tnlfo nec eeee. Leid. 111. neque p, eonet. Oun.
jitque hoe eodem urf^ebitur] Adieiet tt hic Toccm ineemmede d ^ptimo Erforuiui, ab aliis DegUcum. Gbast. EzsbUi toz weommodo s Sch. el Edd« snU GraeT. in Lcid. IIL ur^ modo. Om, Voctm ineommodo eleceninc recte 6cb. el OrclL Defcnditar Caoiea sUam a Cod. B. t.
Defeneorie pr» deprieat'] Ei. Omnib. defen^ionit pr, dtp. Otu, Jncomrhoda eequentur} Leid. L i» eequuntur» Ul. i. coiii#-^uuntur. OuD.
Rureue nee definitipa eaueea'] Apagc ictnd rureue» latrafiia sei o GloMa, mionseulis litterii intcr Tertna scripta, hireu4 epeeia' iie propoiitios Qt conspiclior in TcUrrimis memltfanisy qnas nossiao fieb. Oui).
Sm ee et ex eua natura'] Toss. II. ex ee et eua n. Ouo, Numerue eonetitutionum] Leid. L n. conetitutionie, Oiro.
Unam atiquando] Edd. nonnnllae: unam aliquame. Gsabt.
Brgo ipea nec eonetitutio eet, nec pare eonetitutionie] Ve loe ^nidcm practeiirc laa dnco. Licet enim sio legaiur ia omnibu, quod acio, oditit, tamcn in niroqoo MS. habetnr neque conetitotie ^tp nee, fd qoad in lidclisslmis membranis aio persaepe offeadl Inflr, cap. 57. in qua nec prepoeitio neque aeeumptio, ul Tidi ip»« in aeriplo. GnON. Erf. cl alii dno MSS. ergo ipea neque eoMetitw lio eet^ nec pare, Ghajit. ^id. GrcnoT. ad Lib. II. cap. 5o.
Nec tionttitutio, nec pare] Sch. Yots. ll. Letd. III. neqme c meque p, Lcid. I. jiec conet, neque pk Ocd.
Soirt meu et^enire] Reciiot Erf. ct Caoch. eoUt ueu venire..Sis Lalini loqnuanir. Cie. de acneclntc: Quid komini poieet turpiM*, DE INVENTIONE Lib-I. Cap. ii. 428 dixbmis, haeo eaufsaruni pntanda tiint^ non pairtea alicalus oonrtittitionia.
CAP. XL Haeo ergo constitatio, qnam generalem 320 nominamnf, partes nobis Tidetur dnas habere, ioridiciatem, et negotialem. Inridicialis est^ in qna aeqni et ini^oi natura,' aut praemii, ant poenae ratio quaeritur. Ne^p^ tialis eaty in qua, quid iuria ex ciyili more, et aequitate aity conaideratur: cui ditigentiae pr^eeaae apud noa iurispananlti exiatimantur.
Ac iuridicialia quidem ipaa in duaa distribuitur partea,. abaolutam, et adaumtiyam. Abaoluta esty quae^ipaa in ae continet inria ^finiuriae quaeationem. Adaumtiya eat^ qnae ipaa ex ae nihil firmi dat ad recuaationem; foria aatem aliquid defensionis. adaumit, Eius partes.sunt qua^- quid pero mherius aut acerhiuk usu penire? quod tantum evenire dtdecue? Gkast. Soh, et Vom. 11« ueu penire» Quod cum Grao-^io Terini daco» licet MSS. fere leaper Tarient, ut in librie ad Berenoiiim. (nbi tamen constant Godd. L. IV. C. 45., Scio vohie mnihue usu penire^) et in Cicerone eliqnotieSy nt infra C. 43. Omnibue dicatur usu penire. C. 64. Ncque alicui unquam usu pene* rit, Sic in pleriiqae MSS. s^d Tulgo epenire, epenerit* Atqne ita io tliif aactoribi». Verum profecto corrigendnt Vitrn?iaf ex duobnt Votaianie ti Franekerano, L. I. C. 6. In multis cipitatibus usu solet penire, non epenire,, Idem L.X. C,'22, Rhodiensibus usu venire, In Appuleio L. I. Met. p. i4.- £d. Pric. bene Colviua e Lipiii Codiee edidit usu penire, Sic enim exhibent MSS. mei eeptem; item in Apologi^ et de deo Socratia, ut plerisque pidemus usu pe^ nires qao tamen loco in maltit ett usu epenire. - Sed aliud est, ttsu penit mihi^ aliud usu mihi ePenit, Innomera e Varrene^ Cae^ •are^ fiirtio» Nepote, aliis addi posseol, ostendiqne, qaoties penire prsTe in epenire abierit; sed.^^o}. Ous. Usu epenire ezhibei B. Vsu penire T. atqne ita dederuiit Sch. ei Orell, Recte' h<^c loco.^ Ct qaae noUTi sd Aactor. ad Herenn. 11, 6, et quae ad eum lo«' • «» consignaTi in Addendis. X.
Non partes alic, c.] Leid. III. et non p* all c. £d. Omn. ne--quep. al.c^ OuD.^ CAP. XL Fartes nohis pidetur duas hahere} Canch. partes. pidetur duas hahere, Erf. partes nobis duos habere pidetur. G&ast. • i In qua aequi et iniqui natura\ Sic reponendum censnit Gu« liclmias, ex librls omuibns SufiTridi nostri; quibns respondet Pal, tec ceieri aequi efrecti, quomodo aniea Tolgati. Gb.iit. Sic ErC et al. MSS. Sed Tolgati et mnia MSS. aequi et recti fiotura. Crait. jlequi et iniqui natura, Sic Vou. I. In celeris et Victor. p. ii6. aequi et recti n* Seqaentia oppotita praemii aut poe-. nae aesideraUt potios aequum et iniqujim, yel aequum et contra" rium, T«I dequum et tetrum; qnam aequum et rectum» Ojuu.
Jic iurididalis quidem ipsa'^ Daisb. et iuridicialis quidem et ipsa, Eff. ac iurk diem ipsa «lc. Grabt. Sch. Voss. I. ac «. q. et Adsumtipa est] Carent Torbo Sch. Voss. I. II. Leld. I. Oun.
Poris autemj Deest «ItiAt yox Le|d« 111. Ovx>* 429 Bl T. CIC. RHETORICOIL sec tnor^ coiiceMiOy remotio criminiSy relatio crimima, eomparatio. Cpncessio est» cum reiu non id, quod factnmett, defendit, sed, ut ignoacatur, postulat Haec in daas partes diTiditnr, pnrgationem, et deprecatipnem. Porgatio ett, cum factum conceditur^ cnlpa remoretur: haec partes lubet tresj imprudentiam, casum, neqessitatem. Deprecalio esty cnm et peccasse, et consnlto peccasse reus ae confitetur, et tamen, ut ignoscatur^ postulat: quod genns perraro polest accidere. Remotio criminis est, cum id cnmen, quod infertur, abs se, et a sua culpa, ti, et potestate in alium reus removere conatur: id dupliciter fim poterit, si ant caussa, aut factum in alinm transferetnr.
S21 Caussa transfertur, cum aliena dicitnr vi et potestate factnm. factnm autem^ cum alius aut debuisse, ant potnisie facere dicitur. Relatio criminis est, cum ideo iure factam dicituri quod alius ante iniuria lacessierit. Comparado est, cum aliud aliquod factum rectum, aut utile contenditnr, quod ut fiereti iUnd, quod arguitur^ dicitor ene commissum.
In quarta constitntionei quam translativam nominamuS| eius constitutionis est controYersia, cum aut qneiD, aut quicumi aut qnomodo, aut apud quos, aut quo inre, aut quo tempore agere oporteat, quaeritur, ant omnino ' aliquid de commutatione, aut infirmatione actionis agibir.
Abs 46 0i a wa culpOf vi tt potesfate] Erd Ab^ se et ab m eu^a, €t 9h *' pote^tate. GaAav. Vots^ I. l.eid. lU. yictor.p.ii8. et ab s. c. Ovo. Ab ^e et ab eua culpa B« Alaae iu ractv d«i*« mnt Sch« ct Orelliiis, Xu Jn alium transferetur} ErC in alium transf eratur. Gkamt. S^ Yots* U. Ed. Omn. in o. traas/ertur, Oud. Transfertur B. L» Cauea transfertur] Erf. cauea traneferetur. Grast.
Cum ideo iure factum^ Erf. ^uod ideo iure factum. GaAXT.
Quod aliue antea iniuria laceseierit] HerTiig. quod aliue ante laeessierit. Geajit. Vom. 1. IK I«eid. 1« Ed.. Omn. quod aliquis •CC OUBSMD.
Cum aliud aliquod factum rectum aui utile contendetur} la ttno codice maniitcr, iu legitnr: cum aliauod aliud ab ilio, de qae agiiur, factum rectum^ etc. Lajib. i*al. eec aliquod rectum aut utile 'concediiur, Febr. cum aliquod alicui faetum rechtm. Lito Toianas: cum alicuius aliquod /acium recium etc^ onod empleeie* betnr Gnlielmint. GavT. BIS. notter cum aliud aiiquod aticmmf facium. Sic iuitio libri 11. cdiud alii commodi aliquo adiumde incommodo muneratur. Gaox. Erfurt.,et eliuft MS. cum aliud aii^ quod alicuiusfactuiui elii IfS. •liier. Tid, not. GaiLXT. Addidi ▼•-cem aiicuius anctoritate Soh. Victorioi p. ii8. ct Ed. Omnib.?ide Gomm. aliud aliquid Scb. Leid..l. Voie. U. Oud. Abee» t.. '* DE INVENTIONE Lib.L Cap. 12. 430 Haiiis constitationia UermagOras inyentor eaie existimatiir^ non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, std q\iia nou animadyerterint artis scriptoi^es eam superioxesy nec retalerint in numerum constitutionum. Post au- -tem ab Iioc inyentam multi r^eprehenderunt, quos non ttm imprudentia falli pntamus» (res enim perspicua est) S22 quam inyidia atque obtrectatione quadam impediri* CAP. XII. £t conatitutiones quidem, et earum par« tea expoauimus: exempla autem cuiuaque generia tunc commodiua expoaituri yidemur, cum in unumquodque eonun argumentorum copiam dabimua. Nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genusj et ad exemplum caaaaae atatim poterit adcommodari.
Conatitutione cauaaae repertai statim placet conaide* rare, utrum cauaaa ait aimplex, an iuncta^ et ai iuncta Huius constiuitionU Hermagoraa inu$ntor etc J fid. Qulncii-Lao. III.' lost. Orat. cap. 6. p. ^4. et ibi Interpr.
Non quia non mi ^int^ Libent hanc mniationem reliqai aii-. eloriboa fuis, ex illif, qni uoi imitali annt^ tt nimis quidem feftinale, yiciorio, Lambino et Gratero« diaccdens ad ▼etnfiiorea cdiiionef ac dnof nostrof M$S.^ in qnibus non quo non. Certe enim et hoc ipsum toiief in Ciceronc occurrit, ut addubitari nequeat^ et Tide hio cap. 33. Qnod ai fequens quia eos i»ovit, nibil egernnC. Ltcet enim etiam cap. 33. aliler aic loquatur, lamen et sic muiat Gcero V. ad Att., lo. Non quo te ceiem, non per^cribo, sed,quia dvgtiliAfjta eunt. XV. aa. Non quo iam adeseet, sed quia certe id ageret. V. ad Fam. 19. Non quo celandus eeeea, eed quia com^-nunieatio consilii etc. Immo fic prorfoa infra 11^ 61. Non quo non in aliqua conetitutione omnie eemper causa persetur, sed quia proprii eic. Gron. Victor. Lamb. Grut. non quia non usi sint; sed priof approbat Errurt. ai MSS. al. et edd. Teit. G&abt. MSS. O. ei Ed. Omn. non quo non, Oup. Ita eiiam BT. Non quod non fcripfit Sch. alqne ita Oxonn. duo. non quo non recte retinuit OrdL Deiode animadverterunt *- retulerunt Sch. de coniectora dedii, recte^ ut videtur. Nam coQinnctiTiis male repelitns yidelnr e foperioribuf. Secutus est Orell. h» ^is scriptores eam superiores] Videntur esse ab aliquo librario: certe si abfint, nihil fententiae defnerit. GaVT.
CAP. XIL JBxposituri videmur'] Leid*L Voss. II. expj^pidea-^ nmr. Oud, £t, ad genits, et ad exemplum] Priat et detst Voss^ L alte* rem ad non est in.Leid* 1. Ovb.
Simplex an iuncta; et si iuncta] Ita erat in Pa}l. omnibos^ eC' GreTeob.) Tulgata enim an coniunctaf et si coniuncta» Grut. £dd« volgg. simplex an coniuncta, GaAsr. Utrum coussq sit simplex^ anconiuncta, etsiconiunctaerit* Ita, ut edidii Larob.,fcriptum eifial in HDo Grjpb. manofcr. ezemplari: ceieri, an iunvia, et si iuncta, habeal. BauT. Sch. Voff.I. Leid. 111. et I. a m. II. cum I^d. Omn. et. yictor. «. an coniuncta, et si coniuncta nisi quod secundo ioco iuiuita retiiieant Scb, el Leid. I. Ovd. Cpniuncia B. luncia Vierit, atrnin tit ex plnribiu qnaeitionibits ianc||i, an ex aliqna comparatione. Simplex est, qnae absolntam in te continet unam qnaestionem, hoc modo: Ccfk-intluis belliUB indicamnsy an non« Coninnota eoc plnribns qnaestitKiibiiiy in qoa plura qnaemntur, hoc pactb: Utmm Kartlugo dimatnr,.an &arthaginiensiba8 reddator, an eo colonit deducatur. £x comparatione, in qna per coatentioneiD, ntmm potius, aut quid potissimum sit^ qnaeritur, ad hanc modnm: Utrnm potius exercitus in Macedoniam amtrt Phflippnm mittatur, qui sociis sit anxilio; an teneatur in Italia, at quam maximae contra Hannibalem copiae sint Deinde considerandam est^ in ratione, an in scr^to sit controversia., Nam scripti controyersia est ea, qoae ex ' " Acriptionis genere nascitur.
82S CAP. XUL Eius autem genera, quae sant separsta a constitntionibnSy quinqne snnt Nam cum yerfoa ^psaTidentur com sententiiP scriptoris dissidere, tam inter se ctorinos in commentsrio, §t& \n lemmate coniunci€U Ptnllo aale 0tatim placft cons, omnes, eliam Victorin. Seil Sch. t. stotim, taDqaam male repeiitiim es •uperioribus, delevity nacis iocknit Orell. L.
JBx pL quaestionibus iuncta\ \ow, I. Leid. III. tt I.obi. XLi, e9 pL q» coniuncta» Ovo. Coniuncta B. luncia yiGtoriaas io comm. seil in Irmroste coniuncta. L» Coniuncta ex pluribug] £rfart. Doisb. Csuch. iunofa^ pbn' bui. Geabv. Scb. iuncia ex pX. q, Ono. Coniuncta fi. jL* Xarthaginieneibue'} Voss. U,Leid. I. Ed. Onin, cartAagimie»' 0ibu*. OuD..,,. ^ Utrum potius eXercitue in Maeedoniam] Edd. ac/mnt exerdiut* Erfart. uirum potiue exercitue in Maeedonianu Becte, ut cx prsscedentibus liquet. GaABY.
Utrum exercitue 'in Maced.] Sic MSS. O. GraeTias e solo Er« fbrt. inseruit potiug ex praecedeniibos. Msle, si qoid Yideo. Oro. Ignorst V. eiercitos Cod. fi., recepit^ Sclu omisit OrelL rocte tit miy Im ratione, oJt in ecripio eii contropereia ] AL an in ratieni mn in ecripto eii controvereia. Graet. Nos priore loco an partioulam sasiulimas cum ex ceita rationey tom ex Teterum codictA auctorilate^ io quibus omnibua recte abest. fiRtTT. Leid, L Voss. I. £d. Omn. in r. an ecripio. Oud.
Conirou, eet ea, quae] Pronomeii dtaonstrAtimm/Doa sgassciliir a Scb. Oud, CAP. XIII. JSiue auiem genera^ quae eunt *eparata'\ Eri eiue enim genera, quae eeparata eunt. Grast.
Nam cum verba ipsa pidentur] Lambini et aliae edd. mem lum verba ip^a. Doisb. ium verba ipea i^ideniur, Ga.ABv. MSS.O. ium p. «. V. OuD. Tum v, ipsa 6T. atqae iia Scb. et Orell. Racle* Aliter legi nequii. Paullo po«t Lambin. eignijicare videiur^ qeod leTOcafift Scb.y iieriim o^nitit Orcll. Godicom mollot OAhibet. L.
' DE INVENTIONE Lib. I. Cap. i3. 432 duae legesy ant plurea diacrepare, tum id, quod scriptum est, doas attt plures res significare: tum ex eo, quodscriptum est, aliud quoque, quod non.scriptum est, iuTeniri: tum vis verbi quasi m definitiva conslitutione, in quo po* sita sit, quaeri. Quare primum genus, de «cripto et sentenlia; aecundum, ex contrariis legibus; tertium, ambi* gnum; qnartom, ratiocinatiYum \ quintum, definitiyum / nominamTis.. ^ ^ * Ratio autem est^ cum omnis qu/iestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistiL At tum considerato-genere caussae^ et ctognita constilutione, cum, simplexne, an coniuncta sity intellexeris, et «cripti, an rationi^ habeat controversiam, videris; deinceps erit videndnm, qnae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentom caussae sit: quae omnia a constitutione proficiscantur oporteL Quaestio est ea, quae ex conflictione caussarum gignitur controversia, lioc modo: Non iuire fe- Tum id guod scriptum ej/] Leidi I. tum ex eb q. *• e. Sch. /.
Jn quo posita eit] Sch. fn q, p, eat. Oud.
Cum omnis quaestio non in ecriptione'] Lamb. ed. cum quae^ 9tio non in scriptione. Grabt. Vou. II. cum oratiq pel quaestio lupraicr. omnie; contrm ia Sch* iupraacr. oratio veL OaJD.
At tum coneideratQ genere caUsae et cognita conetitutione} Copolattva io nuUo eat fcripto. Ghon. Sic £rfiirC. Mauut. eC eddL ami^iiiorea. Gmter. cum omDihQf recentioribas: At tum coneide^ rato genere caueae. Ooiib. at cum coneiderato. Paullo poit idem codex' Er£. Cauearum enim conflictio eet, edd. Caueearuni €UtJtem. baee eet conjlictio, Sane haec ntc in Cauch. le^itnr» et Lambiniit eam delevit. Grabt. Vom. 1. 11. Leid. 1. ac cum £d.. Omn. el Viclor. p. 130. At cum Scb. a m. I. copuU et abetta MSS. O. Ovo.
Cum eimplexne an coniuneta"} Ouisb. utrum eimpltx an con^ iuneta, Graey. Pro cum io Scb. et Victorino [apud Victorinnm] Mt utrum^ Dem eimplex iu iitdem et Leid. 11 i. i^nctaheid, |« Vota. 11. Victor. Istud tum aequentiboa cum et deincepe^ hic plana otioanm eat, neque ita^cripaitae Ciceronem, mihi pertuaanm nabeo^ Legendnm pnto tranapotita illa voce e MSS. aic: at eum, cone* g€n, c« j, tum (i. e. praeterea ) cogn,. conet, utrum eimpleXj' m f* eit» intellexerie, Cum ai? e quum intellexerie annt conatmctiona iiuigenda. Vide eiiam Gmteri et GraeTii notnltf. Oud. ^jit-tum ^^* gen, caueae cpgnita conet* cum eimplexne an coni, IK' jii quum^ cone,gen. caue. et cogn, con, eimplexne an coni, acripte* nmt Sch. et Orell. Rectey opinor. L.
, Quaeetio eet ea » quae ex conflictione ccuieearum gisnitur etc.] ^me Qninctilian. 11 1. Intt. cap, 6. pag. 336. et ad^. et uU. loco In-*^pr. Extulat copula a Voat. II. Oujd. Baec Oudendorpii nota ^notsnm apectet, i^noro. Quae paulio poat arquuntur verba: hoe modo «• iurefeci, Scb. tranapoinit poat T. conetat. Vnl^ainm or-^m reTocaTk Orelli, L.
cifti: inre fecL Caataanun antem haec est oonflictio, in qua conttitutio constat; ex ea igitnr nascitnr controTcraa, quam qoaestionem dicinras, lioc modo: larene fecerit 324 Batio est ea, qoae continet cauasam, qnae a. snblata st, nihil in caussa controyersiae relinquetnr, lioc modo, nt docendi canssa in facili, et per^gato exemplo cmastimus: Orestes si accusetnt matricidii, nisi lioc dicat, Inre feci; illa enim patrem menm occiderat: non liabet.defensionem. qua sublata, omnis qnoque controTersia sablata sit Ergo eius caussae ratio est, quod illa AguBemnonem occiderit ludicatio est| quae ex infirmatione, et cbnfirmatione rationis nascitnr controyersia. nam sit ea nobis exposita ratio, quam paullo ante exposnimas. Illa enim meum^ inquit» patrem occiderat At non, inqnit adyersariusy abs te filio matrem necari oportoitc potait enim sine tuo scelere illius iactum puniri.
Causarum autem haec est conflj] Deest particola auiem Yeii. I» II. Leid. lil. qui caret quoqut pronomtne. Oud.
Quam 'quaestionem dicimue hoc m^o, iurene Jecerit'] ErC quam quaestionem dicimus hoc iurene fecerie* GaABT. Lod. IIL Ratio est, quae cont. c.] Sic Sch. Voft. I. Ed. Om»ib. Victo^ p. 120. Vnlgo r. e. ea, quae c. c, Oud.
Sublata sit] Leid. I. ablata e* Oud.
Nihii in causa relinquetur] Erf. Dni»b, Cunch.nihil in eaua reliquatUT. Gkai{t. Sch. Voss. f. Leid. I. n, u c, c. relinquatur, «t •tAtim, qua sublata, omnis quoque eontroversia subiata ^it. reli»' quitur in ceterif ct Ed. Omn. Oud.
Pervulgato exemplo consistamus] Erf. perpulgato exempla ca*-^tituamus, Graby. Sch. exempla constituamus. OaD.
Qua eublata omnis quoque controuersia eublata sit] BrC «t Dnitb. quarst omnie contropersia quoque sublata sit. Grabt. SA. VoM. I. quare^ icilicet nisi hoc dtcat, vt Scbolion sopraftcripCBiB eit in Sch. Sed in marg. eadem mann aliter dnblata. In &L Omnib. qua te sublaia. Opiimi Graeviani dant tiiam quare. Oitd. Vt. qua sublata — sublata sit, soapoctla Ei nettio, ciccit Sch^ oncif inelotit Orell. Omnis controv, quoque s. B. L.
Bius c, ratio etc. occiderit,] Leid. I. Eius c quoque r. ecc ec' eiderat, Oud. PaoUo poit tt« et confirfnatione Sch. de lo. C Tk. Emettii •entenlia, in lez. techoolog, Lat. Rhet. t« iudicatio prodita, eiecit toripsitqoe ez eintdem tenteniia: quae ex ratione et infimoi^ tione rattonis, I^oIIos codicnm addicit^ et yidetor defendi poite Tnlgaia. i.
lila enim meum, inquit, patrem occiaerat] meum adted es Erfarl. et edil. HerTag. At in edd. aliia no.a habetor. GaABf* Meum', inquitf patrem occ, Sic eiiam MSS. mei omnea » et Ed. Omnib. male Tnlgo aberat ante GraeT. meum. Qnando aimit ambigoe locntos ea^et Orettet: nam pater CljtaemneeUee poaact in« Iflligi. Coufer praecedentia et •eqoentia. Oud.
Abe te filio matrem] Voss« iU ab tefilio, Oub* DE INVENTIONE Lib. 1. Cap. i4. 434 CAP. XIT. Ex hac deductione ratioms, itia ramma nascitur controTeTsia ^ quam indicationem adpellamus. £a est hniusmodi: Rectumne fnerit^ ab Orestc roatrem occidiy cnm illa Orestis patrem occidisset.
Firmamentum est firmissima argumentatio defensori^ et aptissima ad iudicationem: ut si velit Orestes dicere, eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et fa« miliae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum peter^ de^ bnerint. £t in ceteris quidem constitutionibus ad linne modum iudicationes repenunttu:: iu coniecturali autem constitutione, quia ratio non est (factum enim non conce* S26 ditor) non potest ex deductione rationis nasci iudicatio* Quare inecesse est eandem esse quaestionem, et iudicationem: ut factum est^ factum non est; factnnme sit Quot autem in caussa constitutiones, aut earum partes erun^ CA P. XIV* Sx hac cUducHone rot.] $ic Voss. II. lo ceterls tx h, diductioT^e r, ac deincept. Oud. PauUa poit summa nascitur controeersiae d« Crn. oooicctnra tcripfU Scfa. forlMtc recte. Sic infra c i6* eummam eaueeaef qnea locam indicavit Orell. L^ ludicaiionem appellamus\ Leid. 1. iudiciaUm app. OvD.
Oreetie patrem occidiseet] Erfarr. Oreetie patrem ^ occiderit» Graxt. Leid. 111. /?. occiderit. Oun. ^ Bt aptiseima ad iudicationem'^ PeL jiec. et Grer. » mann pnndpe: appositieeima f noa male.-^GRnT. jippoeitissima in qaatnor manufcripiif eiempUribue legitar. Oud. JJefeneorie ac potie^ tima ad iudicationem ^"6, jippositissima exhibentCod. T. et Oxohieniis 11. Recepernnt Scb. t\ Orell. L.
Animum matrie euaefuisse] Erfurt. animum matri euaefuieee» Stt etiam legit Victorinof. Gxabt. ^id. 1. huiusm» i^best suae a I««>(|. lU. Opinor Teram eife Erfnrl. et Victorini p. 131. lectionem ^f^i suae. Ovd, Matri e, dedit Sch. Volgatam tenuit Orell, £• Inpatrem e, in ee ipe, ac sorores"] £d. Oma. in parentem «• Scho). et sor, Leid, I. et eororem, Oujj.
Generis et familiae'] Voff. I. gw ac fam, OuD.
In ceterie guidem const.] Leid. III. quidem cet, in c, Ovd. *Iudic, reperiuntur] Sio Soh« In reiiqoif reperientur.,OuD« Rtperientur etiam Cod. B. L» In coniecturali atitem] Deest uUlma yox Vo<t*'I« Oitd* > \ Bamdemesse quaestionem] Verbum non legaf in Vofs. II. 0vD« Pfollo ante ex ea et ex deductione de eoo dedit Scb., perYerse qaidem, iudice Orell. L.
Ut factum esff factum non est] 1n Doifb. u/ non leg>itnr| (poteit tine iiicommodo abeffe) nec in Erfutt., in qao eat: factum t*t, non estfactum, bene. Grabv. In duobuf Grypbii etemplari-^ l>Q*i ffqae in uho meo, secundo loco, yoxf actum abeft. BRirr« Faetum. est, nori est factum, Sic lego e MSS. O. Tolgo utfacturn *ft'9 factum non eet» Vide et GraeTiam OvD. Ut recte omiait OrelL, reUnoit Sch. L.
435 M. T. CIC. RHETORICOR. sro toddem necesie erit ^pueadonet^ ratiDneSy iudicationeif firmamenta reperiri. His omnibiiB in caami repertis, tmic deniqae singnlae partes totios caussae conaiderandae niit Nam non ut quidque dicendum primum^ ita primom ammadvertendum Tidetur: ideo,quod illa, quae prima dican« tur, ai whementer velia congruere, et cohaerere con canasay ex eia ducas oportet, quae post diGj&nda snnL Quare cum indicatio et ea, quae ad iudicationem oportet inveniri argumenta, diligenter erunt artificio repertay can et cogitatione pertractata^ tnm denique ord^nandae^ sont ceterae pa!k:tes oratioms. Hae partes sex t^se omnino no-•bis videutur: exordium,, narratiO| partitio, confirmatioy reprehensio ^ couclusio. Nunc quoniam exordium piisceps omuium esse debet^ nos quoque primum in rationt exordiendi.praecepta dabimus.
Firmamenta reperiri] Ezsalat prima toz a Leid. I. rtpmte Sch. OuD.
Hi9 omnSbus in cauta reptrtit, hUftc] Erf. Tur» kU owaukBi in eansa repenie, tum, GaAsr.
Tum deniefue} Sic MSS. O. Victar. p. lai. nt ui£ra. Koa tunc d. Ed» Ojnn. cum d* Ouo. Tum etiam XB. id quod fcripMrnnt Scli. ct Orell. iL ^ Ut quidque dicendum primum] Leid. 1. Ed. Omn. ul qucdqMi.
Abctt primum Lcid. 1. codtra eet adiliiur Vost. L 11. £d. Oflia* ad animum advert» f^. Oud.
Ideo quod Ula, qn,ae prima"] ETrf. el Daisb; ideoque iUa quu prima» Grasv. Sch. ideoque illa. Oud.
Cohaerere cujn caued^ Nonuallae edd. coniungere cum couta* Gbaetius.
£x eis d^cae] Erf. eJr th ducae» Grast. MSS. O. ex hie d, o. OuD. £x hie DT. atqoe iia dedit Scb. ex eis tenuit OrclL L, Intfeniri argumenta'] Erf. argumenta inveniri, GaAsr.
Hae partes eex] Erf. et CaDcb/ eae partes sex, GaAsr., Leid. 111.
et hae />. deeat nobis a Leid. 1. Oud. Hae partes sex B. £m P.S.T.L.
Ifunc quoniam exordium] Dnisb. Nunc quamodo exardium»Gn.uJ.
Princeps omnium debet esse] ErL princeps debet esse, Caeeb.
princeps debet. GaAST.. Voz omnium hon agnoscitur a Scfa. beee.
Oud. Omnium debet esse B. Omnium in margine habet T. ifsM OrelL L.
Primum in ratione exordiendi praecepta dahimus] Cum ia libris mannscr. reperiuem scriptum in oratione, ego oration^m repoiui. Lakb. MS. melior in rationem exord, Quod eane proban* dnm Tidetnry nt patet et cep. 9. ^ £t in eas praecepta det, et cap. 19« cum in umumquodque eorurn argumentorum copiam dabimus» Tale est cap. 6a. praeceptum datur ad ermmerationem. Gaoa. EmL el alU MSS.. in rationem exordii. Isbk. Lamb. Erf. el el. MS. pri-' mum in rationem exordiendi praecepta dabimus s ^od merito prt- DigiTizedbyCiOOQlC DE INVENTIONE Lib.I. Cap. i5. 436 CAP. XV. Exordinm est oratio animum anditoris 326 idonee comparam ad reliquam dictionem: quod ev-eniel^ ai eum b.enivolum,' adtentum, docilem fecerit. Quare qui bene exordiri caussam volet, eum necesse est genus suae caussae diligenter ante cognoscere. Genera caussarum sunt qoinque, honestum, admirabiley humiley anceps, obscurum. Uonestum caussae genus est, cui statim sine ora- ''^ tione nostra auditoris favet animus. AdmirabUe^ a quo alienatus est animus eorum, qui audituri svmt Humile, quod negligitur ab auditore, et non magnopere adten-. dendum videtur. Anceps^ in quoaut iudicalio dubia est, aut caussa, et bonestatis, et turpitudinis particep^: ut et benivolentiam pariat^ et olTensionem. Obscurum, in quo ant tardi auditores sunt, aut difficiiioribus ad cognoscendom negotus caussa iinplicita est. Quare quoniam tam dibat Jac. GronoT. exemplif huim locntionit petiti» ex aliis ClceroDit Ijbrify ut fup. ex cap. 9. et in eas praecepta det, Graev. In ra'* iionem praecepta dabimuSf in praeposiiione cum nofDioe coeunte^ in omnibot libris antiquis scriptor^ exstst; ex qna^ Toce didoctk ctiamsi non incommoda lectio conffci potest, Lambinum tamen seqaor ex eadem orationem^ unde multo planioT iectio At, emen-^ dantem. Vulgata quidem leotio ferri non potest. B&ut. In ratio-^ nim exordiendi praecepta dabimue, Sic omnino est Ifgendnm. Prseter aliorom codices bsnc lectionem firmant Sch. Leid. 1. 111. et exempla Ciceronis. V. GroooT. vutgo in ratione, Ood. In ratio^ '