nem B.qui r, primum omitiit. In rationem T. et alii Codd. id qiiod dedernnt Ern. Sch. Orell. recte. In ratione lontina. X« Quod eveniet} Leid. III. quod evenit* Oiro.
Docilemfecerit] Erfort. doczlem confecerit, qood etlam est in margine Hervagianae, pro quo paulo post dictt, dociUs audito^ ree efficere^ et mox, perficiene auditorem benivoium, cap. i6. qiiae res exordio conficere oporteat, et, quibus quaeque res rationibue confici possit, G&abv. Sch. docibilem confecerit^ puoctis sub bi poitiis. In Ed. Omn. b, et attentum et d, confecetit* Probo compositum.OuD. Co/z/ecer:/T.id quod deditOren./4?c<?rjVrelinuitSch. 2/.
Ex, causam volet"] Leid. II. ex, c, poluerit, Oud.
8unt quinque"] MSS. O. quinque sunt, £d. Omn. sunt n^ quinque i. e. numero quinque, Oud.
Auditorie favet animus] Erfurt. auditoris animus fapet, In Gsuch. non est auditorih Graev.
Mienatus est animus} Al^tsi verbnm a Leid. III. Oud.
Non magnopere] vide.Gronot. suprsx ad cap. 7.
£t honestatie et turp, p,] Deest prima copola Yoss.-L Ottd.
Ut benev^lentiam pariai\ Erfurl. ut et benipolentiam pariat, GiAST. Ut et beni», p, et offej^. Sic MSS. O. et Edd. qooque sote Graer. non ut benip, Oud.
Causa implicita est] Erf. causa est implioita, Caudi. causa ^t implicata, Grabv. implicita est uonnulli mannscripti habeAt. BacT. Scb. Voss. II. cnm Victorino p. i24« ct aliis c. inplicata est.
li 437 VL T. CIC RHETORICOIL «ra Tersa tunt genera caQssannii, exordiii qnoque diqiari ntione in anoqaoque genere necesse esf. ^tor exordiom ia doas partes dividilar, in principiam, et insinnationeB. Princjpiam est oratio perspicae et protinos perficiens mditorem benivolom, aat dodlem^ ant adtentnm. InsinuAtio est oratio qnadam dissimolatione, et circoitione obscora subiens anditoris animam.
S27 In admirabili genere canssae^ si non omnino infiesti andiiores emnt, principio benirolentiam comparare licebit; sin erant vehementer abalienad, confagere necesse erit ad insinnationeiii: nam ab iratis si perspicue pax, et benivolentia petitar; non modo ea non invenitur, sed ira angetur atqae inflammatur odio. In bumili autem'.genere canssae, contemtionis toUendae caussa, necesse erit adtentum efficere auditorem^ Anceps genus canssae, si da))iam iudicationem habebit^ ab ipsa iudicatiotte exordiendum eit; sin autem partem turpitudinis et partem honestatis habd>it, benivolentiam capiare oporiebit, ut in genus Iionestom • caussa translala videator. Cam autem erit honestmn canfpraefero nt 6amerofiai. Oud. Caussa est implicUa B« ^implicatA dedit Scb. TBlgtiam leDaii,OreII. L, Quare quoniam tam d,] Scli. Leid. I. q, cum tam d, Ocs* £t inetnuationem] vid. GroooT. «d Lib. III. «d Heren. cap, i5. YoM. II. iA pr, et in insin, Oud. £t in ins, B, Paollo po»t pro V. perficiens Sch. dederat eficiens, de mooiia Eroeaiii. Eecta e<»-ficiens e Cod. T. recepit OrelL L, Circuiiione ohscura subiens] Grut. et aL edd. circuitione ohscure subiens, louge yerius Erfurt. circuitione ohseura subiens aru' mum* Grabt. Circuitione ohscura subiens, Sic qu^qoe Sdi.ci Leid. 111. cum Erf. lo ceieria e| vulgo obscure. Ovo, Obscure Hnueruot Sok. ei Orell. ohscura eiiam Cod. T. /i.
Fehempnter abalienati] Vois. II. veh, alienatL Ovd.
Sed ira augetur atque infiammatur odio] Gmt. et al. ed^ sed augetur atque infiammatur odium, Sed Erfurt, eleganter: sU ira futgetur, atque infiammatur odio^ tc. irali. Grabt. Irm a^f^ atque infiammatur odio. Sic edidit Graer. ex Erfurt. lD,Lda.lU> augetur potius atque fiammatur odium, Vota. I. augetur petiu et infiammatur odium, Ceteri «t volgo augetur atque infl^ odiitsi» Ed. Omn. augeiur atque infiamm, odiam potius, Ovd, Sed aagf tur atque infianunatur odiumT, eodem modo Bl nisi qood ia «f pro atque B. odio Sedit Sch. et Orell. L, Necesse erit att, efficere aud] Scb. Vott^L IL n. «tf a//. Taa facere aud. Sch. Leid. L Oud.
ludicationem habebit] Leid. I. iud. habuerit. Ovd.
ISt partenr honestatis] In nullo MS. ett copnU ef / «td ii Leid. L partemque k. OvD. Omitcnat et etiAm BT. OrclL waat indutil. L.
sae gentis^ Tel praeteriri principiam poterit, Tel, si com-f ^ modum faerit^ aut a narratione incipiemusy aut a lege, aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis: sin nti priucipio placebit^ benivolentiae partibus utendum est, ut id^ quod est, augeatur.
CAP. XVI. In obscuro caussae genere^ per principinm dociles auditores efHcere oportebit. ^unc, quoniam, quas res exordio conlicere oporteat, dictum est: reliquum eiX, ut ostendatur^ quibus quaeque res riationibus confici possit.
Benivolentia quatuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adTersariorum, ab iudicum persona^ ab ipsa caussa. 828 Ab nostra, si de nostris' faclis, et officiis sine arrogantia dicemus: si crimina illata, et aliquas minus iionestas su- Vel praeteriri princ. pJ] Deest vel Vots. I. Leid. 111, Oud, Vel, ji commodum fuerit] Alii, et si commodum fuerit^ GRi^Br; Voss. 1. Leid. 111. Ed. Omn. et si c. f Oitd. Ei ni ciiam Cod. T, qood dederunt Sch. ek Orcll. X,.
Aut a lege, aut ab aliqud\ Ed« OmD» aut lege^ aut aliquai OUOBNDORPIUS.
j^ aligua firmissima ratione'] Al. ab aJiqua firma rationem GaAETius.
Sin uti principio placehit"] Vulgala, vel *i uti prineipiQ; fed iltenun* reatabal in Pal. habebat praeterea Grey. ain autem uti. Sopra ctiam aucioribus iisdem mss. subsiitui, vel ^i commodum etcp cuiu priui fuisset, et, si comm, Grut. 3in uti principio placehitf Dt scripium est in omnibus ineis manuscr. et in, nno impresso Leo-Diceni, excudeudum cnraTi. Brot. In Sch, aupratG. cadem jn. o/. Ucebit. OvD, ^ Quod esty augeatur"] Leid. I. quod est reliquum a. Ovn* CAP. XVI. In obscuro cauesae gA Sch. Ed. Omn. in obscuro autem c. g. Oud. Baec Terba usqne ad t. oportebit Sch. retrazit post vy. tranalata yideatur. Mon secutas csi Orellina. Rccle. X<* DocHes aud, ejicere oportehit} Cum iUico sequatar conficere opottsat, hic mulio elegantius ct nerYose prac^eut yctcrrimae mcmbranae Scb. dociles auditores fiant, Oud.
Conficere oporteat] Leid. 1, efficere op. Oud.
Ab adversariorum y ab iudicum persona]. Sch* ab aduers. per» sona, ab i^ persona, Voaa.!• a iudicium p, Victor. p. ia4. a iud. Ouo.
Ab ipsa causal Lcgcbalur anlca^ ab ipsa rs, scd practcr Pall* ia qnomm tccundo allcrum csstabat: nam pr. et tert, ab eausa^ siae pronc^minc, quod lamen in cditione Victorii. Gb,ut« 'ii&S. O, simplicitcr a caussa. Oud.
De nostris factis ] Leid. IIL nostris de f* Mos dixerimusm Aliquas minus honestas suspicionesj ErfarC dliquas minue' honsetas suspicationes, ^od in tam bonac fidct libro non csl tcmerarinmy ^acd crcdendum, a posterioribus librariia hanc yoccm mi-' noa obviam mutaiam cice in notiorem» £•! euspectaiiOf • cufpccto, Ii2 439 M. T. CIC RHETORICOIL sm •picionet iniectas dilaemui: si, qnae incommoda «ccide^ ^int, ant quae instent difEcultates, proferemns: si precey. et obsecratione humiii, ac tupplici utemur. Ab advers»* riorum autem, si eos, aut in odium, aut in invidiam, aoC in contemtionem adducemus. In odium addacentur, d quod eorum spurce, superbe, crudeliter, maliliose factom proferetur. In invidiamy si ris eorum^ polenUa, diyitiaey cognatio, pecuniae proferentur, atquc eoruni UBns arrogan«, et inlolerabilis; ut bis rebus magis videantury qnam caussae suae confidere. In contemlionem adducentur, u eorum inerlia, negligentiay ignaviay desidiosum slndiaiii, et luxuriosum oLium proferetur. Ab iudicum persona benivolentia captabilur, si r^ ab liis fortiter, sapienteri mansuete gestae proferentur, ilt ne qua adsentatio nimis significetur: et si de his^ quam honesta existimatiOj qaintit ab exftpecio, exapecUtio, abalieno» abalienatio. Suspecto est apad Tacit. I. Aon. 5. Quidam tcelus uxorU euspectahant^ et in aoa paiiris aliis locif. Sicut a fuspicere est saapeciio, qaod eat apnd Tefcuiiom, tic a tutpeclare ett tospectatio. Grabv. ^' Suspiciones iniectas] HerTag. margo suspiciones illata*. Gaisf* JJumili ac supplici] Sch. /r. et s, Yott. 1. Lcid. 111. h. OMtt,.
OufiXMDORPlUt, uiut in inuidiam] Praepotiiione carent Sch. Vott. I. Ovo.
Jn odium ducentur] babtrnt manatcripii omnet Teiatlioret: Lcoviceni edilio, Aldi ^ \ qoo filiut disseolit. In Victorii editiooe, ot in auiiquif, ducentur, legitur. Lamb. ut Mannt. adducent edjdit. Credoy erodiiot homioet, qiiod crehrior utut ett Terbi adduco ia hac trAnftlaiioue, qu*j(^ eiua» a qno manet duco, adducentur effleadaiie. Brut. Jn odium adducentur, Sic Sch. In ceteria MSS. fli o, ducentur, Ouo.
Malitiose factum proferetur] Greyiut ostendaiur, placniiqM Gulielniio; sed ttant pto Tulgata Pall. Iret* Grut. MS. malitieti factum ostendatur, Grabt.
Pecuniae proferentur ] Leid. L p, proferantur, Leid. II. qvi hic incipity /7. /^ro/Vm/i/iir. Ouo* Otium pro/ert!ti(r] Leid, il, ot, profertur, Ouo.
jilt indicum persona] £dd« ▼algaiae^ ab auditorum persons, inepte. Miror hoc \itium io omnibut editionibot, quat vidi, tolleiaium esst. Vcritsime Erfurt. et Oui&buigeotit Codicet ab iudi^ cum pereona, Ad iudices enim haec perliuere, quae aeqnaatort claiistime paiet« Supcrina diail:^ Beneuolentia quatuor ex locit comparatur: ab nostra, ab adversariorum ^ ab iudicum personm,^ ipsa causa* De nottra, et adversaiiorum pertona ul beniToleBli* comparari postit, iam ottendii: iam aupereraf, ut otlendcrei, qeanodo ab iiidicom pertooa quaerator, qood hic facit. Graxt. J^ iudicum persona b, captabitur, Sic Teriasime e MSS. doobni emeodatit Graeviut pro auditorum, Emendationem hanc coofir* maot Sch. a m. i. et Viciorinua p. 126. captatur L«ad« L jinditO' rum reposoit Orell. lu £i si ds his} Deeat eopuU 8ch. Oiro..
taqne eonim iadicii, et anctoritatis exspecUtio sit, otten- 329 detur. Ab ipsis rebua, si nostram caussam landando ex« toUemu8y adversariorum caussam per contemtionem. de* primemns.
Adtentos autem facieraus, li demonstrabimus, ea^ quao dicturi erimus, V ma^na, nova^ ' incredibilia esse, aut ad omnes^ aut ad eos, qui audient, aat ad aliquos illustrea bominep, aut ad deos immortales, aut ad summam reipublicae pertinere: et si polliccbimur, nos breyi nostram* caassam demonstraturos, atque exponemus iudicationemi aut iudicationes^ si plures erunt Dociies auditores facie-> mns, si aperte et breviter snmmam caussae exponemus; hoc est^ in quo consistat controYersia» Nam et cum do-* cilem velis facek^e^ simul adtentum facias oportet: nam ia est maxime docilis, qui a^tentissime est paratus andire.
Exspectatio *U, ottendetur'} Daitb. et Erfart. txpectatio *mU Oitenditur. Gb.abv. Scii. Leid. III. oetenditur. Oud.
Laudando exlollemus ]. Dnisb. laudando extollamus* Grait» Scb. cnm Victorino extollamus ^ deprimamus. Oud.
jidt^ereariorum causam'} Lamb. edit. causam omittit. Grabv.
Per contemtionem deprimemus'}* Duitb. per contemtionem do» primamus. Idem.
Quae dicturi erimus'] Duiib. quas dicturi sumus» Grabt. Sch* d sumus. OuD. lu superioribus icriptit Sch« Attentos autem fa^ ciemus auditores. Non tecncut ett OreUiut, quk tupra pro t* iu» iiicum reposuit auditorum. L.
Jut ad omnes^ Vott. I. II. et aut ad o. Bene, Ouo.
Ad eos qui audiunt"] MSSti audient, ut I. ad Herenn. 4. Hino etiam neacioy unde capite 17. edant, maxin^e iif gui uudierint, pro» harint, quum in optimo meo, qui audient, in aliero qui audio^. runt. Etiam cap. ai. in mcliore membraaa legitur, ad eorum qui audient opinionem^ etsi uon etiam in verbit panlo post ibi tequen* ^ libut, Gron. audient Crf. et alii libri, quot intpeserunl riri docti. Vnlgo, ad eos qui audiunt, Scb. Vicior. ad c» q. audiunt» lo Vott*.lI. non etl eos. Ooo.
Ad summam reipublicas] legendum puto» ad summam rsm^ ■tUy ad summam remp. Lamb. Lamb. ed. ad summam remp. Grast« Lambini conieciuram (irmat Victorinua p. 126. ad s. rempublicam* Leiil. I. IL ad summam r. p. Ouo. Ad summam rsipublicae TB« Vitiiim ortom ex compendio R. P. quod alii aliier eiplicuerunt» Aliad est summa resp. apud Cic* da Legg. |IIj 16. ubi opponitur nunicipalis. 2/.
Si poilicebimur] Scb. si pollicemur^ Ooo.
Atque exponemus iudicationem} BrL Aut exponemus iudica» tionem. Graev.
Aperte et breviter] Erf. aperte ac brepiter. losx.
Nam is est ma^ime docilis] Sic Erfurt. AI. nam is maxima docilis est. Idem. MSS. O. is est m, d, Oco, Paullo anle Sch. dederat: Nam quem dooilem pelis /•, pro quibat Cod.^T. apod OrelL CAP. XVIL Nimo imniiiAtionet qaemadmodiuii tn» cUri conTeniaty deinceps dicendom Tidetnr. Inainuaticme igitor ntendom est, cnm admirabile genns canssae eatj lioc esty -nt ante diximna^ cnm animns anditoris infestns est Id antem tribns ex canssis fit maxime: si a,nt inest in ipsa 880 canssa qnaedam tnrpitudo, ant ab iis, qni ante dixemnt, iam qniddam anditori persnasnm yidetnr, ant eo terapore locns dicendi datnr, cnm iam illi| qnos andire oportet^ defessi sunt ancKendo. Ntaa ex bac qnoque re non miniiSy qnam ex primis dnabus, in oratore nonnumqnani animut anditoris offenditur.
Si caussae turpitndo contrabet offensionem; ant pro eo bominey in quo offenditur, alium hominem, qni diHgitnri interponi oportet: ant pro re, in qua offenditiirf f aliam rem ^ quae probatnr: ant pro re hominem, ant pro homine rem, ut ab eo^ quod odit» ad id, quod diligit^ an- ^ ditofis animus tradncatur, et dissimulare id te defmsamiiif £t quum omifto nam> yalgatftoi retiDuic Orelliaf, non recte. Ob-•equeodam erat Codici T. L.
CAP. XVII. Jnsinuaiionds] Leid. II. insinuaiionem* Oob.
Cum animue auditorie infe^tue eet'] MalijD-legi^ infensus, ma offeneus eet, Lajib.
, Aut ab iis, gui ante dixeruntl Erfart. Si aut ab iis, qui ants dixerunt. Alii MSS. et edd, aut si ab iis, q» o. d, GaAsr. Scfa. Ed. Omo-. aut si ab his, Oud.
jiut eo tempore] Sch. Leid. II. Ed. Omn. aut si eo f. Leid.111* aut eo t, iam, Ooo.
In oratione nonnumquam anirnus aud, offenditurl Ant sic btbent efUtionety aat, in oraforem, qnod est in Stephanica Viclorii, at et Lait^biniana, et lic qaoqae Uabet una- membrana nostra; <ed al(«.ra in oratore, quod sblum yeram puio, qnum ei mox ita sequator, ci freqoentft Cicero. Adde Grulerum ad libri U. capot eecundum. Gron. Grutcr. ed. 'in orationenon nunquam, AI. in oratorem non nunquam. Secatas sum scriptaram codicis Erfarteosifi 'Caucbianiy et Duiiburgeosis, quam lac. Gronoviua qaoqae in siio libro iovenit et probayit. Volgati in oratione, Alii in oratorem^ Sie •tatim, in quo offenditur, Grasv. Voss. I.II. Leid.II. et Ed.Oma.ts oratorem, Sed cum Gron. et Gtaev. verissime praebent Sch. Leid.I« III. in oratore, Sic L. I. de Orat. c. 6i. ji quibus nihil jfraei^ poluptatem aurium quaeritur, io iis oflTendiiar, eimulatque minuitur aliquid de voluptate, Idem casas inteUigendos L. II. aa Fam. C17* mirms offendor in me. L. II. C.3. si quo in viiio eius offendereWff' L. I. ad 2. F. Ep. 1. si auis est, in quo iam offenderis. Plara vide ad hnius Libri C. 28. Offeodi in bis consueverini, Ooo.
Contrahet offensioneml Sch. Vossiani et Leid, II. conirahit of OvD. Contrahit etiam ia B. L,- qdod existimeris defehsnrus: deinde, cum iam mitior faclufl erit auditory ingredi pedetentim in defensionem^ et dicere, ea, quae indignantor ^adversarii, tibi qnoque indigna videri: deinde^ cum lenieris eum^ qui audiet, demonstrare, niliil eorum ad te pertinere, et negare te ■ quidquain de adversariis^ esse dicturum, neque lioc, neqne illud: ut neque aperte laedos eos, qui diliguntur, et tameu 531 id obscnre faciens, quoad possis, alienes ab «is auditorum ¥oluDtatem: et aliquorum Judicium simili de r e, aut auetoritatem proferre imitatione dignamr deinde eandem, aut consimilem, aut maiorem^ aut miuorem agi rem iu^ prae* senti demonstrare.
Quod existimeris defemurus] Doiib. guod existimaris de/ensu^ nta. Haee verba guod existimeris defensurus ood snnt io Caucbiaoo. Gbabv, Sch. quod existimarisi »nprMer, a m. ir^ defensurus. Leid. I.
?tod existimareris d, III. guod estimeris 4, Ood, Paollo poft Cod« or, quum iam amicior factus, qaaoi jnemorabilem dicit lectio-Bem Orell.; minime. Scriptam erat micior, ande sciolaa librariat fccit' amicior» Veram etse vulgalam, etkm Victorinui ostendil/ qui bii bonc locnm affert. Zr* Pedetentim] £rf. pedetemptimi GrAet.
Quae indignantur adffersarii] Erfuri. Daisb. Cancb. guae in" iignentur adpersarii,GjLLJiY, Quaeindignentur aduersarii, Sic legi inbent Gracviani, et mei li/lSS» O. et £d. Omn. Victor. p. 12G. valgo indignantur. 6uq. Indignentur eiiaiA in B. iJem etiam Viciorinuft, L, Deindsp cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare] In Lamliaiana non legontar bacc verba, cum lenieris eum quiaudiet, sed tantum deinde demonstrare, Sane li veiat liber addiceret, ipae quoquein eiaa irem senteniiam. Nam modo praecessit: cum iam mitior factus erit jauditor, Sod libri omnes refraganiar. Grajsy, Cum le^ nieriseum, qui audiet, Mei omnes quoqae a^noscanl, sed absnnt rccliua • Viclorino. Oud. Haee verba, q«ae, iit omnibas comparent Codd., eiecit Sch. reduzit Orell. £ Viclorino nibil pbterit probari^ quiim non ad verbum totum locam transscripserit. Xr.
Mienes ab iis"] Sch. Leid. I. ahalienes ab eis» Bene, OuD* Non secati aant Sch, et Orell, Videtur tamen etiam Victorinua boic leciioni favere, qui ila baibet: et ideo iudices pidentur abalie" nati. L.
fdut auctoritatem prof,] Sch. a m. II, cl, et, Oud. Deinde eandem aut consimiiem] AU edd^ deinde aut eandem out eomimilem, Grabv» Victor. d, aut eamd, cum Leid. III. Oud. , In praesenti demonetrare] Sic ex optimis libris Erf. ac Daisb, 'wcripsi} valgaii, in ptaesentia. Grabv. Sch. in praesenti rem, ReUqni et Edd. ante Graev. rem in praesentia, Uiramqne rectam eise nemo negabit: Codicnm vetostaii et praestantiae in bisce, nbi-<ia« fere variari solitia^ obsequendum est; nisi quis in praesentia '^Ut, cum agitur de hominum vel rei praesentia; cum de tem-P»re est serino, in praesenti* Confer Ciceron. pro domo C. 5. ^ pr^esentia res erat et ante oculos proposito periculo. L. II. ad ' «Mii. Ep.jo, Hateadte in praeAent$ scripsi, We« non infra C.36.
443 VL T..CIC. RHETORICOR. sed Sin oratio adTersarionun fidem videbitnr anditoribiB fecisse, qnod eiy qui intelligit, quibns rebus fides fiat, f&> cile erit cognitu; oportet aut dc eo, quod adversarii sili firmissimuin putarint, et raaxime ii, qui audierunt, prob«-rint, primnm' te dictufum poUiceri, aut ab adversarii dicb exordiriy et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixexit: aut dubitatione uti, q^id primum dicas, aut cu: potissimum loco respondeas, cum admiratione. Nfuaa, auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putant orationc, videt atiimo firmissimo contra dicere paratum, plerumque se potfus temere adsensisse, quam illum sine 832 caussa confidere arbilratur. Sin auditoris stndium defkti- 3o, 3i, 33. L. II. C a5, 44, 58. qnorani in muliif locit Tsrun Codd. videbitia. Ouo. Rem irt praetenlia TB. Retiitiul hoc OrelL recte. Noo polo ▼crum ette di«crimen, qiiod •tAtnit Oudendorpiof.L Quod ei qui intelligit,quibue r,f.f.,facile erit ^egnitu'} Ex qoornm codlcQm fide et qua aucioritale tio compotnerint locom flactuantem tane, iignoro. Editi magna pars habuernnt ab principii idque ei, quod et in nna membrana inveni^; alii id quod, UBdt •lii priorem Toculam eliseruot, quam ego non dubito, qnin exMe: in ▼eioscie omnibna: et quis lieget optime baberi io membraoa no»irj meliore? Sin oratio advereQriorumfidempidehiturauditoribusfeci*4t {et id ei, qui intelligiti quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu oportet aut etc. Sitniliter cap. 23. MSS. et qoondam editi habcD: idque perraro poteet accidere. Gror. MSS, et pleraeque edd. aBfe Gruteiianam, ut et MS.S. Erfurt. Dui»b. idque ei, qui intelligit Al. MS. et id ei qui intelligit, Sed Canch. id quod ei, qui intei^ ligit, qood probo cum Lambino, qni id ezpretflic in editione tna. GaABT. Jd quod ei. Sic cnm Lamb. et GraCfio reponendnm ceo* •eo; cum MSS. mei quinqne et Ed. Omn. praebeanl idque ti, Leid. 111. et id ei, Alii quod ei, Sezceutiet cnm optimit qniboaqne Cicerb icriptit id quod^ taepe in idque corrnplumy ycl t^ «i elapso; ut in Anct. ^d Herenn. L. IV. C. 53. M quod accidit. Adi ad Cae». L. VI. B. G. c. ti. L. III. de B. av. c. 44. laih Pacile erit cognitu] 'Ett facile erit cognitum» Grabt, Adi^erearii eibi firmi^^imum putarint ] Erf., aduerearii firmis» simum eibi putarint. Cauch. adverscuii firmieeimum putarint. iBnb Et maxime ii, qui audierunt, probarint} Sic opiime ^r/art. Vnlgffti, et moxime ii, qui audierint, Canch. et maxim^ iip qn audient, probarint, Grabv. MSS. quinqoe, £d« Omnib. et aiiae u, q. cuidierint, Leid. 111. <<> ^. audient, Vostt II. Leid. L preb^ perint. Oud.
Nam auditor cum eum p quem adversarii perturhatum pulant cratione] Putat pro putant videtor toribendom; et ita ctt in vetuttistiinu apuil me libro. Urs.
yidet animo firmissimo] Erf. videt firmissimo gnimo, Gra*^.
Sin auditoris studium defatigatio] Soffridi codd. aliqnoiY atd, animum specie recti, ted ncn reliuqnimnt pnblicatam. Grdt. Ert sin autem auditoris studium* Codd. Sa#ridi, 4in tuuL onimMm gatio abalienayit a caussa, te breyina, qnam paratna faeris, esse dictumm, cozamodam est polliceri*, et non imitatmnm adversarium. Sin res dabit, non inutile est ab oliqna r.e nova, aut ridicula incipere: aut ex tempore qaae nata sit*, quod genus, strepilum, acclamationcm: aut iam parata, quae vel apologum, vel fabulam, vel aliqnam conlineat irrisionem: aut^ si rei dignitas adimet lo* candi facultatem, aliquid triste, novum, borribile^ statim non incommodum est iniicere. Nam ut cibi satietas, et fafitidinm aut subamara aliqua re relevatar, aut dulci miti-* gatar; sic animus defessus audiendo^ ailt' admiratione integralury aut risu renovatur* 9p€cie rectL Patillo po«r addidl copalam» volgo Bcgleciam, oic ErfnrleDsi, in quo» et non imitaturum adi^erearium. Grast.
Ahalienavit a caussa] Leld. 11« alienabita c. MSS. celeri et Ed. Omnib. abalienabit ac, Ouo.
£t non imitat. adpers.'] CopoU deett MSS. O. et Edd. aoto GraeT. Oud.
Non inutile e#/j Leid. I. n. m. eit. Onn. ^ jiut ridicula\ Al. edd. et ridicula. Graet.
Aut ex temporey quae nata eit} Letd« 1. 4iut ea ete tn etc. Soh* ToM. I. aut ex eo /. etc. Odd.
Quod genue, etrepiiu, acciamatione: aut iam parata'] Sic leg<!ndum, Don ot Talgo, quod genue^ etrepitum^ aifclamatiofum» Kam quod genus idem Tafet, qoody nly olov, Lamb. In optimo suoMcripio legiior» quod genue etrepitum acclamationem dicemue, cum in Tnlgatit detit Terbum dicemus^ »Hoqui necettarinm. Ubj« Gnlielmipt praeferebat tcripturam libri GreTcnbr. exclamationem: aut iam peractai edhiiereo ipte Tulgalae. Grut. £rf. quod genu* ttrepitum et acdamationem, aut iam parata, Codexy Grereobr. quod genue exclamationem, aut iam peracta, Cauch. quod genue etrepitue, acclamationep aut iam paratioque: poncu tomecia nount liilerat, qoibof toppotiu tuot, delendat ette. Lamb. ed. quod ge^ nueetrepitUj acclamatione, Grabt. Not Lamb. tecutiy etrepitu, atque acclamatione i edidimus. Leclio quidem Tulgata noo etl feleuUa. BauT. Leid. I. • m; I. ^. g, dicimue tripitum qdclamatio^ nem, Sch. q, g, etrepitu adclamatione, dein ett addiu litera m, et lopratcr. dicere poeeumue» Corr. tio« strepitu adclamatio est» VoN. h' q, g,str, aut acclam, Lalet quid^ nec alienot tum a Lam-> bini tenieniia. Vicrorinut p. isfi. jiut ex tempore si forte clamor aut 'strepitus^ alicunde fuerit exprtus, Ao q, genus strepitu sit aut adclamatione, Tel strepitu, aut adclamatione, tcil. tubinlellecu praepotiiionc^ a, Omo. Cod, B. ezhibet: strepitum aut acclamationa potsumus dtcere aut iam p, Ablaiivam dedemni Sch. ct OrclL recie. L, Miquid triste] Leid. 11. aliquod tr^ Oud. % Aliqua re relevatur] Leid. 111. ajL, re levatur» Viliote in Yiciorino ediiom repelatur, 'Oud.
Aut risu tenoyatur] Grot. et aliae edd. aut risu novatuf» Optini libri £rf. Doitb. et CoQcb» aut fim ^ovatur. quot teqaor* GaAST* 445 IL T. CIC. RHETORICOB. sro CAP. XYIIL Ao •qparatim qaidem, qiiae de principio, et insioiiatioiie dicenda Tidebantiiry liaec £ere saoL Nonc qniddam breTiter, et commimiiar de ntroqne praecipienckim Tidetor. Exordiimi, tententiamm et graritatis plorimam debet babere, et omnino omniay qnae pertinait ad dignitatem, in ae continere, propterea qood id optime S35 faciendum ett, qnod oratorem aoditori maxiine commt&-dat: splendorijy et festiritatisy et concinniindinia minimiiiB, propterea qaod ex hia soapicio qoaedam aclparationis aiip.t artificiosae diligentiae nascitar: qaae maxime orationi fidem, oratori adimit aoctoritatem.
Vitia vero haec font cerdssima exordionunj qnae snmmopere Titare oportebit: yolgare, commime^ commntabile, longnmy separatnm, transiatnm, contra praecepb. Valgare est, qaod in plores caassas potest accoouBodan» iit conTenire Tideatnr. Commnne est, qnod nihilo minni jtui fim novabtr» Sie com iribw GrMvii Codd. Ed. Osteib, aliUqM danC qa^qne Tclcrri«a0 aKmbranae Sch. pro reMW tur 9 qaoa ail auctor Lab. II. O i5. aitditoris animtu aul remoraiar ad ea: ec ▼ulKarioa cal, qoam nomari, qaod magia poeticam poaiil Tideri. Conaale N. Hcioa. ad Ovid. Ep. IV» 90: Hoec reparai rires f fetsaque membra novat» Sed aicati aimplcz iniegrari adlubail Ciccro, pro qoo redintegrafi aic Yi<^^riuoa alicrom omlttenay cir non cC fimples novari poaneric? Vieu qiud bic ▼elic, neecio. Ovs. Mimirom viiu errore cjpograpbi Sn Graevii noCa acripcom pro ri«8, qaod correzimof. Getemm novaiur eliaia T« apad OrelL Rcde acripscronc novatur ^iik, 01 Orell. L. " CAP. XVIII. De principio et ineimttaiione] Vosi. L IL Lcid. I. 111. de pr. etde ihein* Bcne. Ouik Breviter et communiter'] Reccina Erfort. et Caocb. hre^i emmuniter de utroque praecipiendum, b. e. panca praecepca commoaia iniiio eC insinoaiioni danda. GRiksr. Copola deetc Sch. In- EdL Omn. br, communiterque. Mon male doo Graer. libri, hrevi cemmuniter, Ouo. Acqoe iu scripteranc Scb. ei Orell. Brepiier conmuniter T» L* De utrpque praecipiendum] Edd, aliqnae» de utroque dicm' Omnino omnia"] DeesC secanda vox Lcid. III. Ono.
Propterea quod] AbeiC quod a Lcid. II. Oud.
Maxime commendat] Er(, maxime commendet» GKA^r^ Vost.lL m. commendet. Lrid. I, m. commodet, Odd. Commendai iodicatiTO •cripterunc Sch. et Orell. Conbeuiit Cod. T. apud OrelUnm. X.
Propterea quod ex hie ] Scb. propter q, ex hie. Letd. II. p. quia ex hie, Oud.
Vitare oportebif] Erf. vitari oportebit, Ghabt. Sch. Voti. I. pitari op, Oud. Slatim anCca summo opere tcribcndom ex C6dd.TC< •liitqne, Summopere etc valde, vehementer; summo opere conCra ett summa virium contenticne, summo studio, CL qoae de hac re diii in Adr, Lat. tpec. IV. pag. 19. L, Contra praecepial 8oh, Lud„ lU c, praeceptum. Oud.
in hanc, qnam in contrariain partem causaae, potest CQnyenire*. Commutabile eat, quod ab adyersario potest, leviter mutatnm » es. contraria parte dici. Longum est^ quod plaribus verbis^ aut sententiis, ultra quam satis est pro* ducitnr. Separdtum est^ quod non ex ipsa caussa ductum esty nec^ sicut aliquod membrum> adnexum orationi. Translatum est, quod aliud conficit, quam caussae genus postulat: ut si quis docilem faciat auditorem, cum beni-Tolentiam caussa desiderat: aut, si principio utatury 9um insin^uationem res post^lat. Contra praecepta est, quod nihil eomm efficit, quorum caussa de exordiis praecepta tradnntur: hoc est, quod eiun, qui audit, tieque benivolom, ncque aitentumy neque docilem efficit: aut^ quo pro« fecto nihil peius est, ut contra lit, facit Ac de quo exordio quidem satis dictum est CAP. XIX. Narraiio est remm gestarum, autdt ge- S54 ttamm, expositio, Narrationumtriasuntgenera. Unum genus CommutMle esi\ Scb. a m. I. Vom. I. II. oarent verbo. Dein Uv, commutatum Leid. III. Oup. Hic et in seqq. omitenint eet Sch« et OrelL e Codd., io^qaibas etiem T. Aocedit io plurinus JSr contTnria parte dici] Erfort. ex eontraria parte duci, Grast, Longum est] Hic soliu Vot$, I. non agnotdt x6 [▼.] est. Ovn, £tt h. L ezhibet B. Xr.
Separatum eet} Sch. Vosi. L IL Leid. I. omittnnt et hic yerbnm. OuD.
£x ipea c. ductum] MSS. tret dictunu, Out), jtliua conficit] Leid. 1. efficit» Oud.
Ut ei auie docilem] £r£ si qui docilenu Grabt.
Benipolentiam causa desiderat"] Erf. Caocb. benivolehtiam ccusa desideret. Graet. Caussa desideret, res postulet» Ila lelendnm, iodico, auctoribne MSS. Grae?. meisque qninque et Victorinop. ia8. Vnl^o desiderat, postulat, Ovd, Desiderat — postu^ lat iodicaiiTum retiitaeruDt Sch. ot Orell. licet etiam Victorinof eihibeat coniunctivnm» L.
Cum insinuationem pes postultu] Erf. Canch. eum insinuatio^ nem res postulet, Gaaxt.
Contra praecepta] Leid. II. c. praeceptum cum Victorino. Oud.
Neque docilem reddit] Al. neque docilern efficit, G&abt. Ed, OmD. n, d, reddit, Oud. \ Profecto nihil peius est] Erf, Hihil profecto Pfius est. Canch. nihil peius est, Grabt. Quo nihil profecto p, Sic Scb^ Voss. I, Leid. 1. lU. Tolgo q, pr, nihil. £d. Omn. quod quo nih, prof tic faciet, Oud.
Ut coiitra sit, facit] Erf. ut contra sit faciai, Ghabt.
Ac de exordiis quidem] Caucb. ac de exordio quidem, Gbabv. Addit iwm; Leid. IL lii Caucb. videtur eftse de exordiis, ni in teid. L OuD.
CAl». XIX. Narrationum tria sunt genera] Etf. llarratio^ »«111 genera sunt tria, Grabt» Genera sunt tria. Sic MSS.Vvel g.
447 H. T. CIG. EHETORICOR. sev e8t.in qtio ipsacansM etonuiis ratio controTersiae continetizr. Alterom, in qno digresno aliqna extra ranssain aat crijBiiutionis, ant nmilitndinis, ant delectationis non alienae ab eo negotio, qno de ^tnr, ant amplificationis canssa, interponitur. Tertium genns est remotum a cirilibns canssis, qaod delectationis caussa, non inntili cum exercitationo, dicilor et scribitur. Eius partes snnt duae, quamm altera in ntgotiis, altera in personis maxime versatnr. Ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres Habet partes, isbulam, historiam, argnmentum. Fabula est, in qna aee Terae, nec Terisimiles res continentur^ cniasmodi est: u^ngues ingentes dlitee, iuncti iugo. Bistoria est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remoti: quod genns, Appius indijdt Karthaginiensibus beUam. Argumentom est ficta res» quae tamen fieri potuit- Hoinsmodi apud Terentium: J^am is postquam excessil ex ephehis^ Sosia, nia autem narratio, qnae Tersatur in personis, eiusmodi est, nt in «a simul cum rebus ipsis personarom sermonesy et animi perspici possint, h(Sc modo?
tria sunt* Volgo ioTerto ordine. Moz genus sbctt a Scli, Ovd. PauUo anU gestarum rerum f male, altqnol Codd. GestaruMremM Bou aliter dici poiest, mti abi gestae res opponantar fictis tcI dittie Tcl fimilibnt. Xr.
Ratio controv. continetur] Voai. I. narratio eontr. expomtsr, OUDENDOAPIUS.
AUerum, in quo digressio] Doisb. alterum genus est,«•}•* digreesio, GRA.By. Sch. alt, genus eet, in quo, Ood» Digresaio al, ext, c. a. criminationis] Vom,!• digressio. \jiAX 'criminte, Oud.
Ab eo negotio, quo de agitur] Sic legendnm, non, nt q«-dam Tolunt^ quod agitfir, Lamb. A1. de quo agitur. Grabt. Qs9 de agitur, Sic Scb. Voai. 1. In ceierif et' Ed. Omn. ds f«^ ^* OuD. JDe quo etiam B. />.
Dicitur et scribitur] Vo»f, I. et dic et scr» Bene. Oun.
Tres habet partes] Hlc post Terbom habet deficit Scb. aminii ddobus libri foliis, usqoe ad C. 27. Oud. Versaf, qui protimf seqoitur, ex. Ennii Medea dcsnmptus esse Tidclur Schuisio. Idcm Tidebatur Nascinbaenio, ao de curra Medeae anguibnt alatis tscIo inteliigendus. X. » * Jb aetati^ nostrae memoria remota] Lambinns, memoriaprO' p'/er petustatem remota, scilicct meiuendum eraC, ne remoia t»tX propter noTilalem. ^iibil ineptios tali sdsalamento » tine libroroia aucioritate, GauT.