Etcum dicitur, igitur posset stare cum beatitudine peccatum veniale, dico quod non, quia comprehensor actu habens beatitudinem, habet praeceptum de semper frui; et ideo sibi esset mortale, si posset peccare, quod est veniale viatori. Deus enim noluit obligare viatorem, quod si semel haberet actum intensum de Deo, quod semper in illo aeque perseveraret; sic tamen tenetur quilibet comprehensor, ideo cum summa rectitudine viatoris potest stare peccatnm veniale.
Ad argum.
OpiD. 8Uperioris.
Peccalum veuiale repugoat. Bummai re cUtudiDi simpliciter.
4.
Adsecun- Ad aliud, esto quod assumptum Aiiud°di8- sit verum, quod non possit esse trr^peciS" deordinatio in sensu, vel viribus intaireT?e- f^riofibus, uisi sit aliqua deordiniaie. natio iu portione superiori, adhuc non sequitur quin, stante justitia originali, possit peccare venialiter, quia non quaBlibet deordinatio in superiori portione ralionis est peccalum mortale. Non enim distinguuntur veniale et mortale solum in hoc, quod mortale est tantum in superiori porlione, veniale in inferiori, sed quia peccatum circa aeterna non polest esse, nisi in superiori portione, et licet frequenter talis deordinatio sit peccatum mortale, non tamen semper. Potest enim esse motus levis et subitus, Deum non esse trinum et unum, et heesitatio subita de tali articuloFidei, et nunquam posset fieri nisi in superiori portione, et tamen illud non habet rationem peccati mortalis.
Ad primam rationem ad opposi- S. tum,patet per dicta,quod veniale non pr*|„3'?n est con tra rectitudinem rationis si m- oppo"t. pliciter, sed solum secundum quid^ nec oportet primum peccatum AdaB corrumpere justitiam originalem.
Ad aliud, potest dici quod peccato Peccamm veniali per se loquendo, non debea- leri poiest tur aliqua poena, sed fervor in ali-""®^®"*' quo bono actu, qui alias non esset debitus, et ideo si peccasset decies venialiter, adhuc posset sine poena cum fervore in bono actu illud peccatum delere.Vel esto quod poena debeatur pro omni peccato, non tamen fuisset mors poena debita gro veniali, sed solum pro mortali. Ideo stante innocentia, potuisset aliqua poena alia quam mors sibi infligi, ut disciplina,vel aliqua alia poenasufficiens.
DIST. XXII. QUiESTlO UNIC.
DISTINCTK) XXII.
pnmQm.
S«CQOdom.
Uirumpeccaium Adae fuii gravissimumf I. Circa distinctionem vigesirnam ArfQaeDi. secundam quaerilur primo: Ulrum peccatum, Adds fuisset gravissimum peccatum? Quod sic, quia secundum Augustinum in Enchirid. In ratione est peccatum, quia adimit bonum; sed hoc peccatum adimit maximum bonum, quia a tota posteritate; igitur gravissimum fuit.
Item, secundum justitiam poena condigna debetur delicto, quia Apocal. 18. dicitur: Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit, lantum date ei tormentum et luctum, etc. Sed isti culpae debetur maxima poena, ut patet, sibi et toti posteritati; igitur heec culpa fuit maxima.
Item, super illud Psalm. 68. Quse non rapui, tunc exolvebam, dicit Auguslinus quod Adam voluit rapere sequalitatem Dei; hoc autem est maximum peccatum, quia hoc fuit peccatum Angelorum.
Oppositum habet Auguslinus 12. super Gen. dicens peccasse ex camali quadam benevolentia erga uxorem; et ita communiter fit.
TerUiBD.
Conira.
ut offendalur Deus, ne offendatur amicus, et ita peccavit Adam, ne contristaret uxorem. Sed illud peccatum non fuit gravissimum, quia diligere mulierem suam non fuit malum ex genere; igilur nimis diligere non poluit fuisse peccatum gravissimum.
SCHOHUM.
Primum Ads pcccalum fuit inordinatus amor amicitiffi erga conjugcm, quam (inquli August.) noluit cotitristare, Non fuil gravissimum, quia non privavit formaliter summa rectitudine. Gravius ergo peccavit Eva, quia videtur aliquo modo appeliisse divinitatem. Adam autem pecoavit contra temperantiam vel obedienliam, et contra prapceptum tantom positivum. Bx circumstantiis tamen, et accidentaliter, ejus peccatoro fuit valde grave.
Ad quaestionem dico primo, 2. quod fuit peccatum primum Adae. * Supra d. Prius dictum est * quod actus num. 4. voluntatis potuit esse nolle et velle, et primus actus non potest esse nolle. Similiter dictum est ibidem quod velle est duplex, amicitiae et concupiscentiae; et prius est velle amicitiae quam concupiscentiae. Sicut igitur primum peccatum Angeli fuit in actu velle amicitiae, ut videtur per Auguslinum 13. de Civit. Dei; tamen non simililer velle amicitiee fuit peccatum hominis et Angeli, quia homo non primo intellexit se, quia intelleclioneni accepit ex sensibilibus; Angelus vero prius intellexit se, quam primum Adse maximum, non enim aliam crealuram, quia illud fuit privabat formaliter bonitate maxisibi prius intelligibile; non sic ma, quia non fuit circa maximum autem homo. Ideo sicut prinium bonum, elsi indirecle privabat • peccalum Angeli fuit diligendo bono maximo; neque fuit contra se immoderate amore amicitiae, arduissimum praeceptum directe, sic primum peccatum Adae fuit neque contra plura ardua, quia diligendo immoderate mulierem primum preDceptum est: Diliges, amore amicitiaB, non ad peccatum etc. secundum, de dilectione procarnis, vel amore libidinis, quia ximi. Contra primum non fuitpeccaium illud peccatum nondum fuit, nec directe, neque contra secundum, fuifg°ra° talis appetitus inordinatus, sed so- quia excessus diligendi minus estng"™n™a lum placendo contra legem Dei. directe contra illa praecepta, quam P,fficep" Et sic polest esse peccalum inter sit odium Dei vel proximi, esto ^^"^{1:^°^^.
homines, non cogitando aliquid quod Deus posset odiri '. Nunc cundum turpe carnis, sed in placendo sibi, aulem pecatum, quod solum est • vided.
quamquam sit contra legem Dei. peccatum, quia prohibitum, minus ' '9. ' PrimumA-'""^ igitur fuit primum peccatum est peccatum formaliter, quam ^®tum?*' Adae, primo immoderate diligendo illud quod in se malum est, et mulierem, sicut posset quamcum- non quia prohibitum. Nunc autem que aliam creaturam rationalem. comedere de illo ligno, non plus 3^ Secundo sequebatur peccatum fuit peccalum de genere actus, Augeius gravius, placendo sibi in eo quod quam de alio ligno, sed solum tu°ttqwa"fuit contra Icgem Dei; et sic quia prohibitum. Sed omnia pec- ComedPTe ^'oel"" multoties proceditur a peccato le- cata, quae sunt circa decem prae- tulf°fuu viori ad gravius. Nec voluit Adam cepta, formaliter non tantum sunt ^ufa^^^p^- esse aequalis Deo, sicut nec Ange- mala, quia prohibita, sed quia *^»^>*"™- lus fuit ita obstinatus, quin vidit mala, ideo prohibita, quia ex lege hoc esse simpliciter impossibile. naturae oppositum cujuslibet fuit Ideo primum peccatum Adae fuit malum, et per naturalem ratiomulto levius, quam multa quae nem potest homo videre, quod fiunt modo a peccatoribus, ita quodlibet praeceptum ex illis est quod si ille debuisset fuisse dam- tenendum.
natus pro illo, multo minorem Adam igitur ex illo peccavil, ut 4.
poenam habuisset, quam multi qui foret socius, sicut multi P^^c^pter MuUer^fu^ modo damnantur pro peccatis suis. societatem communem faciunt in- gravios Peccatum Tamen unum peccatum potest dici honesta contra Dei praecepta. Muaiio^quam majus alio, vcl quia bonitas, qua lier tamen seducta erat, et ipsa modo 8it. piival formaliter peccantem,esl ma- simpliciler gravius peccavit, et jor quam bonitas, qua pri\ et aliud multiplicius, per se loquendo. Ipsa peccatum, vel quia peccatum unum enim ex verbis serpentis bene poest contra plura praecepta, et ma- tuit seduci, et peccare peccato gis ardua quam sit aliud. Nunc graviori quam Adam; dixit enim autem neutro modo fuit peccalum serpens sibi, eritis sicut dii ] Adsim A DIST. XXll. QUiESTIO UNIC. 105 tamen in nullo fuit ex hoc motus. fuisset immorlalis per gratuita peccaium Tamen aliquando potest dici collata. Et bene videmus multofjm^ins E- peccatum gravius accidentaliter ex ties quod ex parva culpa possunt 'c*ipiian- circumstanliis accidentalibus, ut sublrahi maxinia graluita, et tamen ^"" ex dignitate personee, vel quia non proprie debet infligi maxima fortius potest resistere, et sic ac- pcena. Adam igitur prius per incidentaliter Adam peccavit gravius trinseca potuit mori, et fuisset ex dignilate personee, et quia prfleservatus per beneficia gratuita, fortius potuit resistere, quam mu- et subtractio maximorum benefilier tenlationi diaboli. Sibi enim ciorum potuit bene esse pro culpa data fuit justitia originalis, ut eam non maxima, et tunc ipse potuit conservaret pro se, et pro poste- mori. Et cum dicitur, peccavit ritate, vel perderet pro se, et eis, pro posteritate, dico quod hoc et non sic fuit tradita mulieri, non arguit peccatum gravius in quia si Eva peccasset, non sic se, quia decapitatio est gravior peccasset pro posteritate sicut quam exulatio, et tamen non se- Adam, et ideo quantum ad • cir- quitur posteritalem sicut exulatio.
cumstantias accidentales Adam gra- Similiter exhaeredatio non est ita vius peccavit simpliciter, et per gravis in se, et tamen non derise Eva. vatur in totam posteritalem, non Adtriam. Ad primum principale, cum di- sic decapitatio.
pninoni. ^j^^j.^ -Uyj ^gj gravius, quod plus Ad aliud dico, quod Adam non Ad leradimit de bono, verum est, si apppetebat aequalitatem Dei directe Adam™'uoplus adimit formaliter, non sic et formaliter, sed tantum interpre- "^e^u/^T autem peccatum Adae, sed postea tative, et sic Adam peccans rnor- <i"*^^^*^®°* plus ademit posteritati, sicut cau- taliter non solum vult se esse sa demeritoria. aequalem Deo, sed vult volunta- Ad secuD- Ad aliud, dico quod peccato tem suahi esse majorem voluntate °"' Ad€e si debuisset pro illo dam- divina in hoc, quod non vult nari, non debebatur maxima poena, idem, quod volunlas divina. IIoc •soprmn. ut prius dictum est *. Et cum di- est solum interpretative, et non booi^lS^ cilur, sibi debebatur mors pro formaliter appetere aequalitatem n powuni delicto, dico quod non dicebatur Dei; neque etiam hoc formaliter ^oSp** immortalis prius per aliqua in- appetebant Angeli, sed volebant trinseca, quee fuissent postea cor- esse majores interpretative. rupta per peccatum, sed prius DISTIIVCTIO XXIII.
Secuadum.
Utrum Detis possit facere voluntatem impeccabilem?
1. Circa haric distinctionem vigesi- Argumcnt. mam tertiam queeritur primo: pnmum. ^^^^^ Deus possit facere volunta' tem impeccabilem per naturam? Quod sic. Deus potest facere corpus, quod non potest deordinari in motu suo, ut coelum; ergo et spiritum.
Item, Deus potest facere voluntatem, quae necessario intendit in aliquod bonum, ut finem; igitur potest facere voluntatem, quae tendat in quodlibet bonum modo debito. Antecedens patet, quia secundum Augustinum 13. de Trin. 5. Omnes necessario appelunt beatitudinem. Consequentia patet, quia eadem voluntate, qua quis vult finem, vult ea quae sunt ad finem. Item, Anselmus de liber. arb. cap. 4. Posse peccare non est li'- berum arbilrium, nec pars liberi arbitrii. Igitur potest facere voluntatem per naturam, quee non possit, quia Deus potest facere sine quolibet, quod non est de essentia sui esse. Quartum. Itcm, voluntas per gratiam po- Tertiuro.
Tertiuro.
test fieri impeccabilis; igitur Deus potest facere unam voluntatem aeque nobilem per naturam. Quia sicut potest creare voluntatem, et deinde gratiam, ita potest gratiam concreare, ita quod voluntas contineat charitatem unitive; vel aliqua natura creata potest continere charitatem et gratiam unitive, quia Deus potest facere quod non claudit contradictionem. Sed addendo talem perfectionem voluntati, etsi essent idem identitate, vel una natura contineret illa duo, adhuc isla esset finita, quia ex finitis perfectionibus non fit aliquid infinitae perfectionis, et non esset repugnantia quare non posset fieri a Deo, nisi propter infinitatem; igitur potest creari voluntas intrinsece perfecta, sicut est voluntas cum gratia.
Item, potest facere voluntatem 2. impeccabilem in primo instanti; Quiniam. igitur et in quolibet posteriori. Antecedens patet, quia in primo instanti voluntas creata habet motum naturalem remissum; igitur tunc non potest peccare. Consequentia patet, quia quod est naturale uniformiter, inest in quolibet instanti, dum manet natura; igitur in primo instanti habet motum naturalem remissum; igitur et in quolibet dum manet.
Oppositum. Anselmus lib. pri- Contra. mo: Cur Deus homo, cap. 10. res- DIST. XXIII. QU^STIO UNIC. 107 pondet ad queestionem quaradam queelibet creatura possit deficere, cuidam discipulo quaerenti quare quia ipsa est de nihilo, et per Deus non creavit voluntatem im- consequens potest peccare. peccabilem, dicens, quia non po- Dico tamen quod islee i^ationes |^®^*°^^^^^^ tuit, nisi illa esset Deus; nulla non concludunt. Cum dicilur primo tur.
igitur voluntas creata, nisi sit quod omnis voluntas, quse in agenassumpta a supposito divino, po- do non est regula sua, potest erratest esse impeccabilis. re, falsum est, quia intellectus non Item, Augustinus contra Maxi- est ipsa principia, sed est quasi minum, I. 3. c. 13. dicit quod tabula nuda. Non enim sic sunt voluntas sit impeccabilis, non est principia intellectui innata, quod hoc naturse, sed Dei gratise. sint sibi concreata, sed pro tanto dicuntur innata, quia sunt sicut SCHOLIUM. januae, ut habetur 2. Metaph. text.
cap. 1. quia statim ex sensu occur- Bis rejicit Doctor, tenens eam magis propter ^^«^ notlS termmiS ex lumine ipslUS auctoriUtes Sanctorum. et addil duas rationes. intellectUS: Priucipia enim COqnO- Intellectus Pnma, qum sola voJunias divina necessario SCimUS tuquantum termin0S,eiC. In- eua regula, agit recte. Sccunda, nulla voluntas creala est *^iir.^t,,«;^;i.,., ^^^ ^,,* «^^.,i« tamen cir- Baiiata naturaliter, ct sic potest aliud appctere ^^"^^*^^ ^g^^"^ ^^^ ^^* ^^^"'^ ^^^' ^^^, quod non habel. Vide Doct. in Oxon. 4. d. 49. ^t tamen non potest errare Circatesterrare.
q 6. principia et conclusiones, quas videt demonstrative sequi ex princi- 3 Ad quffistionem dicitur quod piis. Probatur, haec voluntas beata, aexioder Don. Prima ratio ad hoc, quia accipiendo hoc totum, voluntatem "tmnitio omnis voluntas, quee in agendo sub beatitudine, adhuc in agendo Z^, non est regula sua, potest errare, non est regula sua, sed sola volunet per consequens peccare; sed tas divina, et tamen voluntas, ut nulla voluntas creata est in sub beatitudine formaliter, non poagendo regula sua; igitur queeli- tesl errare in agendo. Unde non bet sibi dimissa potest peccare. plus potest conformatum regulae, s^niidt, Secundo sic, objectum volun- dum est conformatum, in sensu tatis non solum potest esse bonum composito errare, quam potest reapparens, sed potentia potest in gula sua, et tamen voluntas ut conquodlibet contentum sub suo sub- formata, et dum est conformata rejecto. Si enim objectum sit adee- gulae, non est regula sua.
quatum, circa quodlibet ejus po- Ad secundum, potest dici quod 4 test potentia habere actum; igitur nullum bonum ex ratione sui est quaelibet voluntas creata potest non volibile, quia nuUum est ens, tendere non solum in bonum quod Deus non possit velle, et nulsimpliciter, sed in bonum appa- lum est tale, in quo voluntas alirens. qua non possit meritorie tendere.
Tmit. Tertio sic, Augustinus de Fide Unde posito quod sit aliquod boad Petrum: Quodlibet, quod est num ita apparens, quod voluntas de nihilo, potest deficere, cum creata non potest habere actum volendi circa illud, cum possil illud nolle nierilorie, et nolle sit aclus voluntatis positivus, ita potest habere actum voluntatis circa quodcumque bonum, et hoc sufficit. Unde Auguslinus: Circa omne quod inlelligo possiim uti voluntate, et hoc dico volendo, vel nolendo; et sic etiam intelligetur illud Auguslini: Quidquid anima meminit vult, hoc non esset verum, nisi acciperet ibi velle pro actu positivo voluntalis, aut communis est ad velle et 7iolle.
Ad aliud, si capiatur quod omne quod est ex nihilo^ potest deficerCy hoc est tendere in nihil, sibi dimissum, concedo; et ex hoc non sequitur quod potest errare, vel peccare, quia pari ratione,cum intellectus sit ex nihiIo,sicut voluntas, intellectus posset deficere, hoc est, tendere in nihil, sibi dimissus,et tamen circa principia non potest Tendere ex errare; tendere igitur in nihil nonestes-non arguit quod polest errare "%^fe?*' slante sua natura. Similiter amare Deum est actus creatus, et tamen slante actu, impossibile est ipsum deficere, ita quod possit esse non rectus, dum est. Etiam ratio aequaliter concluderet quod lapis posset peccare, quia potest deficere, hoc est, tendere in nihil.
5^ Dico igitur sustinendo conclusio- Ratio ppi- nem propter hoc, quod auctoritates procon^- Sanctorum videnlur magis conclunegaUva. ^^^^ iHam partem quam oppositam, et addo rationes probabiles. Prima est talis: Omnis voluntas potest appetere commodum, quia omnis appetitns sequens apprehensionem potest hoc appetere commodum, ut apparet in irrationabilibus. Ex his arguo, omnis volunlas, in qua non necessario conjunguntur appetere \ commodum, et i^ecle appetere^ potest appetere unum sine alio, ut commodum, et non recte; sed in nulla voluntate creata sunt ista duo necessario unita. Probatio, nam jyjj^jj^j^^; nulla voluntas ex hoc solo quod ap- ce«sario petit, est recta, nisi voluntas pri-!>«» ma; igitur omnis voluntas creata potest non recte appetere sibi commodum.
Dicunt, illud non sequitur, quia licet ex hoc solo, quod appetit, non sitvoluntas creata recta, tamen potest creari, ut semper conformetur regulaB recla^, et ita bene est recta protunc, sicut regula, ut prius argutum est.
Contra illud non instat, quia omnisvoluntas sicut potest^ velle sibi commodum, sic potest velle eo modo quo esset sibi majus commodum, si inesset, qui quidem modus non est prapscriplus a Deo, ul suppono; sed si commodum infinitum esset sibi idem, magis esset sibi commodum quam nunc sit, el sic potest queelibet volunlas appcterc sibi summum commodum, ut sibi idem, etsic potest appetere non recte commodum, quia appetere sibi plus quam sit ordinatum a Deo. Et sic potest tenere prima ratio superius facta, quod omnis voluntas, quae in agendo non est sua regula, neque necessario conformis regulae suae, potest in agendo errare, quia posset appetere sibi commodum secundum omnem modum quo posset esse sibi commodum, si inesset.
Secunda ratio ad idem: Omnis veluntas, quee in appetendo non est NuUa^vo DIST. XXIII. QUiESTlO UNIC.
lootai ere- satiata, nec quietata, potest aliud Linata- appetere, vel non in ordine ad[illud; ^^^^^' sed omnis voluntas creata est talis naturae, quod non potest ex naturalibus esse satiata, nec quietata, quia non potest quietari, nisi in bono infinito, ut probatum est alibi, et sic non potesl habere praesens primum bonum infinitum per naturalia sua, quia sic posset naturaliter attingere beatitudinem suam simpliciter ^ igiturnon potest esse naturaliter quielata. Et ideo non potest creari ita nobilis, quin sibi derelicla possit tendere in bonum apparens, volendo ipsum, etetiam deficere, ut concludunt secundaratio, et tertia sub hoc intellectu, et per consequens per nullam gratiam, nec per aliquod accideas sibi datum potest confirmari, quin nalura, qucB subest lali accidenti, possit peccare. Gratia enim collata voluntati non facit impossibilitatem ad peccandum, quin voluntas, qucB est beata, in sensu diviso possel peccare; tamen voluntas boata in sensu composito non potest peccare sic, quod suppositum sub accidente manens, possitesse unum tolum respectu peccati; sed natura, jcomado qua? subest, sibi derelicta posset nti im- perdere hoc accidens; sed Deus il-*diit 49. lud conservabit et coaget, sicut '^'^ ^* agens fortius prcBvenit debilius, quod nunquam erit in ejus potestate perdere boatitudinem, nec etiam peccare. * T. Adprimum principale, dico quod *^^™' Deus potest facere unum corpus, ^Qtiptie. quod non potest deordinari in motu suo deordinatione illa, quae nunc est peccatum, quia illud corpus non est eulpabile, cum non sit capax peccati, etideo nonestsimile de voluntate, cum ipsa sit capax peccati. Sed sicutillud corpusest capax talis motus ordinati, sic est capax oppositae deordinationis, ut moveatur motu contrario, si Deus velit, et tunc est simile quantum ad hoc. Si tamen quilibet raotus sibi inesset, esset aeque ordinatus, sicut isle, qui modo inest. Sicutmateria, quantum est ex se, eequaliter est sub omni forma, tunc est simile, nisiimaginetur unus Angelus, sicut fingit Anselmus de Casu diaboliy quod primo esset quaedam natura, et deinde tantum daretur sibi affectio commodi sine ratione; illa voluntas non esset capax peccati, quousque daretur sibi plus, sicut accidit in phreneticis, et non habentibus usum rationis, sed impeditumperpetuo; talisvoluntas non est capax peccati cum talibus circumslantiis, nec etiam est capax actus merilorii, ideo solum debet intelligi de habente voluntatem, et simul usum rationis.
Ad aliud, dico quod si Deus face- 8. ret voluntatem, quae in primo in- Ad secunstanti necessario tenderet in aliquod Nonneceabonum, igitur in quolibet instanti dereet yotenderet in aliquod bonum, ideo ne-Deumciar« go antecedens, quia beatitudine ap- ^*"""' prehensa non necessario tenderet volunlas in ipsam, licet non posset eam nolle positive, potest tamen eam non velle negative, ut dictum esl in fine quarti \ Et vel esto quod * y»»^e ^^ necessario tenderet in aliquod bo- lo. n. lo...^., et in 1.
num, ut ponit opmio communis ad- dist. i. q. huc non sequitur quod tenderet in quodlibet apprehensum modo debito, quiaadhuc posset tendere immoderate in bonum apprehensum. Vel esto quod necessario tenderet in aliquod bonum apprehensum, et Ad tertium.
Potse duplex est.
Posse peccare non estlibertas, ex plicatur.
Videde hoc Bupra VoluDtas creata dod potest carere de se poBse peccare.
Posse peccare quomodo pertiueat ad liberumarbitrium.
moderale utin bonum ullimum, adhuc non sequitur quod tenderet in quodlibet moderate, quia non esl simile de optimo, et de aliis objectis, cum in primo nulla ralio mali possit inveniri, et in multis aliis possit.
Ad aliud, cum dicit Anselmus quod posse peccarej nonest pars fiberi arbttrit^ dico quod posse potest accipi dupliciter, vel ut dicit ordinempotenlise ad actum, vel pro illo absoluto, quod habetrationem potentiae, in quo fundaretur iste ordo ad actum. Primo modo posse peccare nihil est ipsius potentiae, in qua fundatur, nec posse bene agere, vel velle, nec posse male velle, est aliquid libertatis, quia respectivum nihil est ipsius absoluti. Et principaliter hoc posse, utdicit ordinem potentiae ad actum, est simul natura cum actu; sed potentia, in qua fundatur ordo, est prius nalura actu; igitur illa potentia absoluta nihil est illius respectus; non tamen potest hoc fundamentum esse sine tali respectu, quia ille respectus est necessario consequens. Si loquamur de potentia, quae est ordo ad aclum, est ibi considerare duo, sicut in peccato est actus, et deformitas in actu, sic est ibi potentia ad agere, et ad sic agere, et ista correspondent sibi invicem, et fundamentum dicitur esse voluntas quantum ad vellej et ad sic velle. Loquendo igitur de libertate arbitrii absolute, et de voluntate absolute, possunt absolvi a posse peccare, quia in Deo ita est, non tamen in voluntate creata, quae est libertas, et creata libertas. Licet igilur posse peccare nihil sit liberi arbitrii absolute, nec voluntatis absolute, est tamen aliquid voluntatis creatae, et liberi arbitrii creati, accipiendo possepvo fundamenlo; ideo non potest esse voluntas creata, quin possit fundare, actum talem qui potest deficere, et qui potest esse deordinatus ideo liberum arbitrium creatum non est nisi sit illa potentia, quee potestesse fundamentum potentise, quaedicit ordinem ad actum.
Ad aliud, dictum est prius, quod 10. gratia non tribuit volunlati impecca- ^*\,J|2"* bilitatem, quin illud quod subest gratiae, sit peccabile, licet non totum, voluntas ut sub gratia. Vel esto quod gratia posset conferre, quando est consummata, voluntati, quae subest impeccabilitatem, ut ponitur communiter, adhuc non sequitur quod potest creari una creatura, ubi ista suntidem unitive, quae sit impeccabilis per naturam. Quia quando Q^iare vo aliquaduo sunt distmcta realiter se-graUa no cundum rationes formales, ita quod se jden unum illorum sit susceptivum, el alius actus ejus, non potest unum fieri aliud uuitive, nisi susceptivum fuerit infinitum, cujusmodi est solus Deus, quia quantumcumque extenditur illud susceptivum in perfectionibus, dum manet fundamentum, semper est perfectibile a majori actu; igitur quantumcumque creatura rationalis intenderetur in perfectione, semper esset perfectibilis majori gratia, et tanto major in eo esset deformitas, si •eam non haberet, quam esset in alio, quod non esset natum tantam perfectionem habere; ideo cum charitas et suum susceptivum sint distincta secundum suas rationes formales, et realiter, solum potest concludi quod si est charitas in Deo, est sibi ea- DIST. XIII. QUiESTIO UNIC.
Ad Deas fM)ie«t crc" ari perfectiooem erettQram perfectifsi' mi ereata.
II.
CiQtradi©- tio est aliqiivl addi Mipreaio.
dem unitive, non aiitem in aliquo finito.
Et cum dicitur, si fieret una creatura, qua3 haberet perfectionem voluntalis, et illam perfectionem gralia3, adhuc non esset infinita ex duabus perfectionibus finitis; igitur posset fieri a Deo.
Dico hic, sicut ad rationem, qua probatur quod perfectissima creatura, qucB posset esse, posset adhuc esse perfectior creata, quia similis ratio est, si adderetur aliquis gradus perfectionis perfectissimaB creaturse qucB possetesse, adhuc non efficereturinfinita, et tamen non manifestum est quod non propter hoc est concedendum quod Deus posset creare perfectiorem creaturam perfectissima, quee posset esse, quanquam posset creare forte perfectiorem perfectissima, quse modo est. Similiter per eumdem modum arguendi posset probari, quod data albedine in supremo gradu, qui possit esse in natura albedinis, quodadhuc posset esse albedo perfeclior, quia uno gradu addito albedini in supremo gradu, adhucilla non esset infinitae perfectionis; igitur adhucesset limitata,et posset contineri in genere.
Dico tamen quod si addatur gradus albedinis albedini in supremo gradu, est manifesta contradictio, et ideo non omnis gi'atia est compossibilis, quae posset fingi per intellectum verum vel falsum. Sic dico quod saltem aliqua creatura suprenie perfecta est possibilis esse, etsi forte non sit modo facta, ita quod esset contradictio quod ex aliquo gradu supperaddito, et illa perfectione tota fiat ens creatum, neque est aliquod ens unitive continens ista, nisi solus Deus. Nec in proposito propter incompossibilitatem provenit, quod non possit creari creatura unitive conlinens volunta. tem creatam et gratiam, sed propter infinitatem, quae resultaret, si ex his possit fieri unum creatum, in quo unum esset aliud unitive.
Ad aliud, cum dicitur, potesi fa- ^^^ Q"^'^- cere voluntatem impeccabilem m voiuntas primo nunc r Dico quod non, quia impeccasi esset impeccabilis in primo nuncy primo *?n. propter motum naturalem rectissi- *^*°*** mum, cum motus naturalis voluntatis sit semper eeque intensus, manente natura, esset impeccabilis in quolibet nunCy dum maneret. Et cum probatur, dico quod ista inclinalio naturalis, quia voluntas appetit commodum, non est actus elicitus, ideo semper tendit sequaliter in bonum commodum, nisi aliunde reguletur. Nunc autem nullus actus elicitus voluntatis dicitur naturalis, nisi quia esl conformis appetitui naturali et inclinationi, quae non est actus elicitus; ideo quilibet elicitus quantumcumque sit conformis inclinationi naturali, et propter hoc posset dici naturalis, est tamen mere liber.
Similiter concedentes antecedens, vide auppa negarent consequentiam, quia non njca num' esl similis de primo instanti, et *' ®^ ** quolibet posteriori. Dicunt enim quod quilibet actus, qui est rei in primo instanti productionis, est immediate a producente; et ideo dicunt quod in primo instanti non potest peccare, nisi redundaret in Deum. Sed in instantibus posterioribus potest elicere actum bonum et malum a se cum influentia gene rali.
DisrmcTio XXIV.
Utrum portio superior sit diversa pote?itia a portione inferiori?
. Circa distinclionem vigesimam Argument. qi^artam Magisler determinat de primum. adjuloriis ad resistendum, ponens quamdam distinclionem animae potentiarum, quaeritur unum, utrum portio superior sit potentia dislincta a portione inferiori? Quod sic, quia secundum Augustinum 12. de Trinit. 4. imago est in superiori portione, in inferiori non est; sed non potest simul esse, et non esse in eodem; igitur est alia potentia. Item, potenticB distinguunlur per objecta 1. de Anima, text. 33. sed objectum superioris portionis est aeternum, objectum inferioris portionis est temporale; igilur islae potentia3 distinguuntur.
contra. Oppositum, Augustinus ubi supra in principio capituli, non dicimus eas disti?ictaSy nisi tantum penes officia gemi?iamus.
Portionem Duperiorem esse unam et eamdem. llla respicit aelerna, h»c temporMlia.
2. Respondeo, quod ista quaestio potest habere duplicem intellectum; Dupiex mquorum unus est ille, quod portio quffistiosuperior sit tantum una potentia, et similiter inferior sittantum una. Et tunc est quaerere, utrum una sit eadem potenlia cum alia? Alius intellectus quaestionis est iste, quod accipiendo aliquam potentiam in portione superiori ut intellectivam, et similem in portione inferiori, scilicet intellectivam, et sic de voluntate et memoria, et tunc quaereretur, utrum sint distinctae potentiae; et utrum intellectus, prout est in portione superiori et inferiori, sit eadem potentia, aut diversae.
Dico autem quod primus intellec- in ntraque tus est falsus, scilicet quod tantum saotpiures est una potentia, quia in neutra^^^^"'*^' portione est una tantum potentia, imo in utraque portione sunt diversae potentiae, nam secundum Augustinum H. de Trinit. cap. 4. Portio superior est respectu 3ete?mo- 7iimy respeclu quorum est memoria, intelligentia et voluntas, quae non sunt una potentia. Unde Augustinus in illa superiori portione ponit praecipue imaginem Trinitatis, quae non est nisi quantum ad istas potentias; quod non esset verum, nisi respectu aeternorum in illa essent ista tria; ergo superior non est tanlum una potentia.
Item, in Deo est memoria paterna, 3. quae est principium productionis in di^ioia Filii, quae est notitia genita, et per potenu^* consequens ibi est intelligentia, et eliam in Deo est voluntas, quae est principium produclionis Spirilus sancti; unde in Deo ita sunt principia productiva personarum dislinctarum realiter. Et ist» potenliae, ut sunt principium producendi personas, non sunt distincla^ ex creatis, quia impossibile est personas divinas, quae secundum se simpliciter sunt necessaricE, dependere quantum ad aliquid a creatis, quae sunt possibile esse; ergo illcB potentiae respiciunt divinam essentiam, quae scilicet eeterna est; ergo respectu seternorum sunt illae potentiae distinctcB; ergo portio superior, quae est respectu aeternorum, non est tantum una potentia. simiiaer Edem modo dicendum est de poriDr iii por- tione inieriori, quod non est una poferiori. tentia tantum, cum ipsa sit mtellectuset voluntas, et memoria, respectu objecti temporalis,quia respeclu talis objecti anima est aliquando in habitu scientise alicujus conclusionis vera^, et hoc respicit memoriam; aliquando est in actu et respectu inlelligendi illud, et hoc respicit intelleclum. Ex hoc autem quod actu inlelligit, sequitur volitum in volunlate. Cum ista Iria non possint esse una potentia, portio inferior non erit una potentia.
4. Secundum hoc dicendum est quod iit»poriio- non distinguitur portio superior et "disun" inferiorper hoc, quod superior est i««°s;^ lanlum contemplativa, sive specu- I*'^^?!™ lativa, et alia est practica; imo tam ecundum ertinet ad sla enim continet am, sed etiam amorem, ut patet per ipsura ibidem. Sic ergo dico quod portio superior, qua3 intendit circa aeterna consulenda, sive conlemplanda, et inferior circa temporalia disponenda, neutra est una potentia in se. In utroque enim ponit Augustinus Trinitatem, sed in siiperiori proprie ponit irnaginem.
Quartum adsecundumintellectum quaestionis, dico quod comparando partes Trinitatis in portione superiori partibus in portione inferiori, non sunl aliae potentiae, ut accipiendo memoriam et intelligentiam inter se non possunt esse alia potentia in superiori et inferiori portione. Quod probatur primo ex actu, nam secundum Augustinum ubi supruj portio superior intendit regulis aeternis contemplandis; inferior vero temporalibus agendis, secundum regulaseternas. Unde superior portio intendit frui primo, a quo inferior recipit regulam agendorum.
Ex hoc arguitur, eadem potentia cognoscit principium et conclusionem, qucB sequitur ex principio, alioquin nulla potentia cognosceret, cum non cognoscatur per se conclusio, nisi ex collatione ad principium, sicut arguit Aristoteles 2. de Auima^iext. 146. de desensucommnniy quod si una potentia non cognosceret sensibilia diversorum sensuum, nulla potentia cognosceret difTerentiam illorum. Nunc autem intellectus proul est portio inferior cognoscit conclusionem de agibili temporali, cujus principium et regulam aeternam cognoscit portio superior, scilicet quod praecepta Dei ex charitatc sunt implenda, vel aliquid Eodem eet potenlia io portiooe euperiori et mferiori.
Probalur primo.
Eadem potentia cogooscit priucipium et conchi- Biooera.
DISTINCTIO XXIV.
i.
Vtrum portio superior sit diversa potentia a portione inferiori?
Circa distinclionein vigesimam Argument. Quartam Magister determinat de primum. adjutoriis ad resistendum, ponens quamdam distinclionem animae potentiarum, quaerilur unum, utrum portio superior sit poleutia dislincta a portione inferiori? Quod sic, quia secundum Auguslinum 12. de Trinit. 4. imago est in superiori porlione, in inferiori non est; sed non potesl simul esse, et non esse in eodem; igitur est alia potenlia.
Item, potenticB distinguuntur per objecta 1. de Anima, text. 33. sed objectum superioris portionis est cBternum, objectum inferioris portionis est temporale; igitur istfle potentiae distinguuntur.
Oppositum, Augustinus ubisupra in principio capituli, non dicimus eas distinctasj nisi tantum penes officia yeminamus.
Portionem Buperiorem esse unam et eamdem. llla respicit aelerna, h»c temporMlia.
Respondeo, quod ista queestio Cootra.
potest habere duplicem intellectum; Dupiex inquorum unus est ille, quod portio quaeetiosuperior sit tantum una potentia, et similiter inferior sittantum una. Et tunc est quaerere, utrum una sit eadem potentia cum alia? Alius intellectus queestionis est iste, quod accipiendo aliquam potenliam in portione superiori ut intellectivam, et similem in portione inferiori, scilicet intellectivara, et sic de voluntate et memoria, et tunc quaereretur, utrum sint dislinctae potentiee; et utrum intellectus, prout est in portione superiori et inferiori, sit eadem potentia, aut diversae.
Dico autem quod primus intellec-in otraque tus est falsus, scilicet quod tantum suntpiures