est una potentia, quia in neutra portione est una tantum potentia, imo in utraque portione sunt diversae potentiae, nam secundum Augustinum 11. de Trinit. cap. 4. Portio superior est respcctu seternorum^ respectu quorum est memoria, intelligentia et voluntas, quoe non sunt una potentia. Unde Augustinus in illa superiori portione ponit prsecipue imaginem Trinitatis, quae non est nisi quantum ad istas potentias; quod non esset verum, nisi respectu aeternorum in illa essent ista tria; ergo superior non est tantum una potentia.
Item, in Deo est memoria paterna, 3. quae est principium productionis in difinis Filii, quae est notitia genita, et per potenii».
consequens ibi est intelligentia, et eliam in Deo est voluntas, quae est principium produclionis Spirilus sancli; undein Deo ita sunt principia productiva personarum distinctarum realiter. Et ist» potenticE, ut sunt principium producendi personas, non sunt distinctcje ex creatis, quia impossibile est personas divinas, quae secundum se simpliciter sunt necessaricE, dependere quantum ad aliquid a creatis, quae sunt possibile esse; ergo illae potentiae respiciunt divinam essentiam, (iua3 scilicet aeterna est; ergo respectu aeternorum sunt illae potentiae distincta3; ergo portio superior, quse est respectu aeternorum, non est tantum una potenlia. Simiiiier Edcm modo diccudum est de porinr m por- tioue infenori, quod non est una poferiori." teutia tautum, cum ipsa sit intellectusetvoluntas, et memoria, respectu objecti temporalis, quia respectu talis objecti anima est aliquando in habitu scientiae alicujus conclusionis verae, et hoc respicit memoriam; aliquando est in actu et respcctu inlelligendiillud, et hoc respicit intellectum. Ex hoc autem quod actu intelligit, sequitur volitum in voluntate. Cum ista tria non possint esse una potentia, portio inferior non erit una potentia. 4. Secundum hoc dicendum est quod uiffiportio- non distinguitur porlio superior et disiiD- inferior per hoc, quod supenor est i^iue^Bpl tanlum contemplativa, sive specuet prw^m" lativa, ct alia est practica; imo tam speculatio quam praxis secundum Augustinum ubi supra^ pertinetad portionem superiorem. Ista enim contemplatio non tantum continet in se speculationem puram, sed ToM. xxui eliam amorem, ut patet per ipsura ibidem. Sic ergo dico quod portio superior, quae intendit circa aeterna consulenda, sive conlemplanda, et inferior circa temporalia disponenda, neutra est una potentiain se. In utroque enim ponit Augustinus Trinitatem, sed in superiori proprie ponit imaginem.
Quartum adsecundumintellectum quaestionis, dico quod comparando partes Trinitatis in portione superiori partibus in portione inferiori, non sunt aliae potentiae, ut accipiendo memoriam et intelligentiam inter se non possunt esse alia potentia in superiori et inferiori portione. Quod probatur primo ex actu, nam secundum Augustinum ubi supruy portio superior intendit regulis aeternis contemplandis; inferior vero temporalibus agendis, secundum regulaaeternas. Unde superior portio intendit frui primo, a quo inferior recipit regulam agendorum.
Ex hoc arguitur, eadem potentia cognoscit principium et conclusionem, quae sequitur ex principio, alioquin nulla potentia cognosceret, cum non cognoscatur per se conclusio, nisi ex collatione ad principium, sicut arguit Aristoteles 2. de Anima, iexL 146.de desensucom' muni, quod si una potentia non cognosceret sensibilia diversorum sensuum, nulla polentia cognosceret dilTerentiam illorum. Nunc autem intellectus prout est portio inferior cognoscit conclusionem de agibili temporali, cujus principium et regulam aeternam cognoscit portio superior, scilicet quod praecepta Dei ex charitatc sunt implenda, vel aliquid Eodeoi eet potealla io portioDe Buperiori et mferiori.
Probalur primo.
Eadem poteDtia co- ^DOSCit priucipium et coDclu- BioDem.
L1BHI II.
Probatur ftecundo.
Beatiiudo est respec tu utriusque porliODis.
6.
Prohatur lcrlio.
DistiDctio io po»leriori doq iDrerteamdem iD priori. Idem est habiluB tale; ergo est una potentia intellectiva portio superior, quae est respeclu principii, et portio inferior, quae est respectu conclusionis.
Ilem, secundo probo idem ex actu speciali, scilicet beatitudine, nam beatitudo non consistit nisi in operatione potentiae unius secundum eamdem rationem nam elsi beatitudo sit simul in inlellectu et voluntate, lamen non potest esse in duabus potentiis intellectivis, vel in duabus volitivis; imo necessario actus unicus unius rationis tantum est in una potentia, quia beatitudo secundum Philosophos, et secundum omnes, est optimum hominis, ideo tantum in una virtute consistit unius rationis. Beatitudo autem est portionis superioris rationis, ut manifestum est, et similiter est portionis inferioris rationis, quia est illius potentiee, quae est principium merendi, cum pra^mium correspondeat merito; potentia vero inferioris porlionis est principium merendi, ut illa, qucB elicit actus meritorios circa proximum, etalia temporalia; hujusmodi est tota porlio rationis inferioris; ergo potentia inlellectiva in superiori et inferiori portione est unius rationis, et similiter potentia volitiva utrobique erit ejusdem rationis.
Item, tertio ostenditur hoc ex habitu: Idem habitus non pcrficit duas potenlias sed eadem charitas perficit voluntatem superioris ct inferioris portionis; crgo non sunt ducc potentice; ct sic de intellectu; ergo, etc. Probatio majoris, distinctio in posteriori non arguit distinc-! tionem in priori, sed potius e converso, quia semper est major unitas in priori quam in posteriori; sed habitus est unus; ergo potentia quam informat, magis est una. Probatio minoris: Charitas perficit voluntatem superioris portionis, qua diligitur Deus. Similiter perficit inferioris portionis volunlatem, quia aliter ex ista charitate non diligeremus proximum, qui non diligitur nisi a charitate portionis inferioris, et non est nisi una charitas, quae se extendit ad omnia diligibilia; ergo non est nisi una voluntas; similiter non est nisi unus intellectus.
Posset etiam argui ex parte objecti utriusque portionis, quia intellectus portionis superioris et portionis inferioris esl idem objectum adaequatum, ut ipsum ens, quod est cominune Deo etcreaturee, ut ostensum est 171 primo \ Sed huic rationi non innitor.
Ad primum principale, dico quod imago consistit in anima, non secundum quod totaliter est unum ens, quia essentia animcB repraesentat unitatem et dislinctionem; unitatem ratione essentiae, distinctionem ratione potentiarum, ut subsunt actibus, ut dictum est dis" tinct. 16. *. Nunc autem potenliae possunt comparari respectu aeternorum, vel respectu temporalium; et respeclu aeternorum habent quamdam simililudinem specialem, ratione qua est expressior imago in ipsis, ut sic quantum subsunt aclibus, qui actus sunt circa temporale. Et quia non ita expresse est imago in anima respeclu temporalium in potentiis, hinc est quod Augustinus non ponit imaginem nisi respectu aeternorum, per se loquencharitalis iD utraque portiooe.
Probatur quarto.
quacBt. 5.
Ad argum.
primum priacipale.
• Qufpst.
UD. Dum.
Imago magiB proprie est reepectu aeteroorum.
X DlSr. XXV. QUyESTIO unic.
Ad secandam.
do; sed respectu inferiorum bene potest esse imago intelligendo lapidem, licet non ila expressa, quia temporalia non sunt immedialae similitudines cBternorum. Non igitur vult Augustinus negare absolute imaginem esse in portione inferiori, sed quod in eisdem potentiis, ut subsunt talibus actibus, est imago, non ita expresso, vel non eo mpdo.
Ad aliud, cum dicitur, potenlise dulinguuntur per objectay dicitur quod verum est per objecla formalia; visus enim nondistinguitur per objecta materialia, cujusmodi sunt album et nigrum, sed per objectum formale adsequatum. Istud tamen non valet, quia album non plus est objectum materiale visus quam sit color, sed ita formale, licet non adaequate; unde forte visus nunquam videret colorem, nisi quia album, vel nigrum. Unde illud objecau^'?e8pf' ^""^ abstractum, quod est objectum ^u^habei ^dcBquatum potentiae, fit sic absuDum ob- iractum per intellectum; et non est aliqua potentia respiciens multa, quae habet objectum adsequalum totaliter reale praeter operationem intellectus, nisi potentia Dei tantum, quse habet propriam essentiam pro objecto adffiquato, et nos non possumus habere essentiam divinam pro primo objecto; ideo ponimus illud commune quid abstractum, et sic adaequatum (it tale per intellectum in nobis. Et licet nullus intelleclus abstraheret colorem ab albo et nigro, nihilominus visus bovis; videret album et nigrum, sicut nunc; ideo dico quod dissimiliter est de potenliis non organicis, quia sicut potenlia? non organicae sunl abs- Nulla pojectum. realetractae a materia, hoc est, non requirunt talem complexionem alicucujus organi, sicut objecta sunt abstracta; ideo quaelibet potentia non organicaest totius entis, quia Aristoteles investigat determinatam proportionem in organo potentiae organicae, et ex hoc arguit quod est talisobjecti. Unde si videndo aequaliter perciperemus sonum sicut colorem, et in audiendo aequaliter colorem, sicut sonum, non posset concludi plus quod visus est coloris quam soni. Ideo dictum Philosophi solum habet veritatem de potentiis organicis, quae requirunt aliam et aliam mixtionem in oculo etorgano, ut vult rfe Sensu etsensato.
Dices, quod igitur est primum objectum ipsius intellectus? Dico, sustinendo quod ens univocum ad ens creatum et increatum, est primumobjectum, non tamen propter abstraclionem fit ipsum objectum intellectus. Sed unus conceptus potest abstrahi a quolibet, quod est intelligibile, et tunc non distinguuntur portio superior et inferior, nec etiam intellectus et voluntas formaliter per objecta. Vel secundum dicentesquod ens non est univocum, oportet dicere quod primum objectum intellectusnostri sitDeus, quod tamen non credo, et tunc oportet eos dicere quod non oportet primum objectum intellectus esse univoeum omnibus, quae sunt inlelligibilia. Vel oportet eos dicere quod non est primum objectum adaequatum intellectui, quod videtur mihi probabilius propter perfectionem potentiae, quia sicut videmus quod a sensibus partialibus abstrahitur communeobjectum, ut qualilas sensibi- PoteDtia ooD organica eBttotiu8 eotis.
Objectum primum iDtellectus.
Vide obieclum volUDtatis, 1.
d.3. queest.
3.
Objectum primumiotellectus i.
114 LIBRl H.
tale; ergo est una potentia intellec- in priori quam in posteriori; sed.chariutu tiva portio superior, quae est res- habitus est unus; ergo polentia 'poJuoDe* peclu principii, et portio inferior, quam informat, magis est una. Proquse est respectu conclusionis. batio minoris: Charitas perficit vo- Probaiur Hem sccundo probo idem ex aclu luntatem superioris portionis, qua Berudo speciali, scilicet beatitudine, nam diligilur Deus. Similiter perficit intTouiSrbeatitudononconsislitnisi in ope- ferions portionis volunlatem, quia '^"ttoiiT ratione potenliae unius secundum aliter ex isla charitate non diligereeamdem rationem nam etsi beati- mus proximum, qui non diligitur tudo sit simul in intellectu et volun- nisi a charitate portionis infenons, tate, tamen non potest esse in dua- et non est nisi una charitas, quae bus' potenliis intellectivis, vel in se extendit ad omnia diligibilia; duabus volilivis; imo necessario ac- ergo non est nisi una voluntas; tus unicus unius ralionis tantum est similiter non est nisi unus intelin unapotentia, quia beatitudo se- lectus.
cundum Philosophos, et secundum Posset etiam argui ex parte ob- Probauar omnes, est optimum hominis, ideo jecti utriusque portionis, quia mtantum in una virtute consistit tellectus portionis superioris et porunius rationis. Beatitudo autem est tionis inferioris esl idem objectum portionis superioris rationis, ut ma- adeequatum, ut ipsum ens, quod est nifestum est, et similiter est portio- commune Deo et creaturee, ul osten- '^^^-J^lnis inferioris rationis, quia est illius sum est m primo '. Sed huic rationi potentiee, quse est principium me- non innitor. *pri"ar" rendi, cum praemium correspondeat Ad primum principale, dico quod principaie. merito; potentia vero inferioris imago consislit in anima, non seportionis est principium merendi, cundum quod tolaliter est unum ut illa, quae elicit actus merilorios ens, quia essenlia animcB repraesencirca proximum, et alia temporalia; tat unitatcm et distinclionem; unihuiusmodi est tota portio rationis tatem ratione essentiae, distinctioinferioris; ergo potentia intellecliva nem ratione potentiarum, ut subin superiori et inferiori portione est sunt actibus, ut dictum esl disunius rationis, et similiter potentia tinct. 16. *. Nunc aute.n potentiffi J^Ou^s^-volitiva utrobique erit ejusdem ra- possunt comparari respeclu eeter- 22...-g norum, vel respectu temporalium; Item, tertio oslendilur hoc ex ha- et respeclu ffiternorum habent P h lur bilu • Idem habitus non perficit duas quamdam similitudinem specialem, '°""" polenlias sed eadem charilas per- rationequa est expressior imago in ficit voluntalcm superioris ct in- ipsis, ut sic quantum subsunt acliferioris portionis; ergo non sunt bus, qui actus sunt circa tempoduae potentifc; ct sic dc intellectu; rale. Et quia non ita expresse est f.^l^^X Disiinctio ergo, etc. Probatio majoris, distinc- iraago in anima icspectu tempora- -t j^pecrrorroou tio iu postcriori non arguit distinc- lium in potentiis, hinc est quod Au- rum. d°/m iuT tionem in priori, sed polius e con- gustinus non ponit imaginem nisi o^T. 'idem ygj.gQ^ qnia semper esl major unitas respectu aeternorum, per se loquen- DlSr. XXV. QUyESTIO UNIC.
Ad secun dam.
do; sed respectu inferiorum bene potest esse imago intelligendo lapidem, licet non ita expressa, quia temporalia non sunt immediatae simililudines cBternorum. Non igitur vult Augustinus negare absolute imaginem esse in portione inferiori, sed quod in eisdem potentiis, ut subsunt talibus actibus, est imago, non ita expresse, vel non eo mpdo.
Ad aliud, cum dicitur, potenlicB duslinguuntur per objectay dicitur quod verum est per objecla formalia; visus enim non distinguitur per objecta materialia, cujusmodi sunt album et nigrum, sed per objeclum formale adcequatum. Islud tamen non valet, quia album non plus est objectum materiale visus quam sit color, sed ita formale, licet non adaequate; unde forte visus nunquam videret colorem, nisi quia al- NaUa po- bum, vel nigrum. Unde illud objecau^'reapf-' ^""^ abstractum, quod est objeclum '^u^habei stdaequatum potenliae, fit sic absaDum ob- iractum per intellectum; et non est reaie. aliqua potcntia respiciens multa, quse habet objectum adaequatum totaliter reale pra^ter operationem intellectus, nisi potenlia Dei tantum, qua3 habet propriam essentiam pro objecto ada^quato, et nos non possumus habere essentiam divinam pro primo objeclo; ideo ponimus illud coinmune quid abstractum, et sic ada^quatum fit tale per intellectum in nobis. Et licet nullus intellectus abstraheret colorem ab albo et nigro, nihilominus visus bovis; videret album et nigrum, sicut nunc; ideo dico quod dissimiliter est de polenliis non organicis, quia sicut polentiae non organica*. sunt abstractse a materia, hoc est, non requirunt talem complexionem alicucujus organi, sicut objecta sunt abstracta; ideo quaelibet potentia non organicaest totius entis, quia Aristoteles investigat determinatam proportionem in organo potentiae organicae, et ex hoc arguit quod est talisobjecti. Unde si videndo aequaliter perciperemus sonum sicut colorem, et in audiendo aequaliter colorem, sicut sonum, non posset concludi plus quod visus est coloris quam soni. Ideo dictum Philosophi solum habet veritatem de potentiis organicis, quae requirunt aliam et aliam mixtionem in oculo et organo, ut vult de Sensu etsensato, Dices, quod igilur est primum objeclum ipsius intellectus? Dico, sustinendo quod ens univocum ad enscreatum et increatum, est primum objectum, non tamen propter abstractionem fit ipsum objectum intellectus. Sed unus conceptus potest abstrahi a quolibet, quod est intelligibile, et tuncnon distinguuntur portio superior et inferior, nec etiam intellectus et voluntas formaliter per objecta. Vel secundum dicentesquod ens non est univocum, oportet dicere quod primum objectum intellectusnostri sit Deus, quod tamen non credo, et tunc oportet eos dicere quod nonoportet primum objectum intellectus esse univocum omnibus, quae sunt intelligibilia. Vel oportet eos dicere quod non est primum objectum adaequatum intellectui, quod videtur mihi probabilius propter perfectionem potentiae, quia sicut videmus quod a sensibus partialibus abstrahitur communeobjectum, ut qualitas sensibi- Potentia DOD orga- Dica esttotlus eotis.
Objectum primum iDtellectus.
Vide ob- Objectum primumiotellectUB i.
lis, etultraa sensibus exterioribus et interioribus, tandem convenit concedere quod nuUum unurn objectum sensibile univocum potesl esse commune omnibus sensibus. Non datur Sic ctiam objectum omnipotentise iectumrea-divinae, objectum dico operabile, utsic, non potest esse anquid adaequatum, omnu'" nisi tantum ens possibile, quod non est unum in re, sed si aliquo modo poteniiaB hoc lantum est in intellectu, quia ^^*** '*' non potest esse aliquid univocum reale omnibus operabilibus a polentia divina, sic propter perfecllonem intellectus ad tot se extendit, quod nullum unum objectum univocum habet sibi adaiquatum.
DIST. XXV. QUiESTlO UNIC.
DISTINGTIO XXV.
primum.
Ulrum aliud a voluntate causat aclum ejus effective?
1. Circa hanc distinctionem vige- Argumeni. simam quintam qua^ritur primo: Utrum aliud a volunlale causet e/- fective aclum in voluntate? Quod sic. Per Aristotelem 3. de Anima, text. 54. Ordo est movenlium, et motorum; quoddam est movens motum, ut appetitus; quoddam movens immobile, ut appetibile, etc. Et quod Aristoteles ibi loquatur de movente effective, et non metaphorice, ut finis, patet, aliter enim a^quivocaret movens, quia aliud movens, de quo loquitur, movet effective.
Item, voluntas non est potentia activa; igituralia a voluntate causant actum in voluntate effective. Antecedens patet, quia potenlia activa est principium transmulandi aliud inquantum aliud, 5. Metaph. text. com. 17. Tertium. Item, accidcus per accidens non oritur ex principiis suppositi; sed volitio est accidens per accidens respectu voluntatis, quia potest sibi Secundum.
inesse et non inesse, manente supposito.
Item, quod est in potentia contra- QuaKum. dictionis, non ex se determinatur ad unum; voluntas est in potentia contradictionis; igitur oportet quod per aliud determinetur.
Oppositum, Augustinus 12. de 2. Civit. Dei, cap. 6. Si duo dRqualiter contra. affecti habeant objecta aequaliter tum primoventiay asqualiter approximata, ""™* unus cadit, alius non. Unde igilur cadit istCy et alius non? Respondet, non nisi propter voluntatem. Cum igitur omnia sunt eodem modo disposita, ut ipse supponit si objectum causaret actum in volunlate, impossibile esset quod unus caderet, et alius non.
- Item, Augustinus 3. de liber. arbitr. Nisi velle esset in nostra potestatCy neque esset aliquis laudanduSy neque viluperandusy neque eliam monendu^) et talis extermi'-nandus esset de hominum numero. Ex hoc arguo: Non est in potestate patientis non pati, quia si agens agit, patiens patitur; cum igitur non est in potestale patientis quod agens non agal, igitur nec in poteslale ejus erit posterius, quod necessario consequitur; igitur motus, qui est velle sic, vel sic, non est in potestate voluntatis, si effective causetur ab alio a voluntate.
Anselmus de conceptu Virginali Tertium cap. 4. Anima estseipsum movens.
Secundum.
Qaartum. Item, Augustinus de vera Religione: Nihil tarn in polestale nostra sicut ipsavolimtas] etidem vult lib. 83. qucest. q. 8. sed voluntas potest alias potentias movere; igitur potest se movere.
Qaintum. Item, Philosophus 9. Metaph. cap. 5. text. 10. Potentia rationalis valet ad oppositay et arguit ibidem, cum irrationalis statimprocedat ad actum soluto prohibente^ iyitur si indifferens^ ut indifferens^ aliquid producatj contraria simul faciunt; ideo potentia rationalis nihil facit^ nisi determinatur. Quid igitur determinat? respondet: Hoc dico appetitum prohseresim^ id est, electionem; igitur per ipsum potentia rationalis potest se ipsam determinare, et maxime voluntas.
Ratio 3. Item, objectum voluntatis, ut ®^^"™- voluntatis, est linis; igitur ut sic movet metaphorice; igitur ut sic, non effective, quia movens effective inquantum tale, movet propter finem; sed non ex hoc, quod movet utfinis, movet propter finem; igitur objectum volunlalis, ut voluntas est, non movet effective.
Septimuni. Item, potentia nobilissima non potest esse tantum passiva; sed intellectus et voluntas sunt nobilissimai, el maxime voluntas; igitur est activa.
SGHOLIUM 1.
Prima opinio GofTredi volilionem lieri a phanlasmate, ct idem de intelleclione, quia movens et molunr. sunt distincta suhjecto, «|uod probatur quadrupiiciter. De hoc late acium esl in Oxon. I. dist. 3. quaest. 7. a num. 5. Secuiida opinio esl Hcnrici, quod objectum in se, vel ut cognitum, est causa volitionis; idem tcnet de intelleclione, cujus causam ait esse objectum, ut relucens a phantasmate, de quo late ibidcm, Dicitur ad qua^stionem, quod g aliud a voluntate causat effective opin.Goffr. actum in voluntale; et illud est ^atio i. phantasma, quia oportet movcns et motum esse dislincta subjecto; sed nihil intrinsecum menti est distinctum subjectoa voluntate; igiturnihil quod est in intellectu, potest movere voluntatem effective. Major patet, quia idem est ponere movens et motumnon esse distincta subjecto, et ponere idem movere se; sed hoc est impossibile propter multa. Primo, quia tunc sequitur quod idem esset in actu, et in potentia simul respectu ejusdem; hoc autem impossibile est, quia agens debet esse tale in actu, quale est passum in potentia, iit patet i. de Generatione^ et 3. Phys. text. 17. Igitur hoc principium negare est deslruere totam Philosophiam.
Secundo ad idem: Materia et secunda. efficiens non coincidunty 2. Phys. text. 20. Motum se habet ut materia respectu motus; igitur inipossibile estidem movere se ad aliquid.
Terlio ad idem: Movens rcfertur Teriia. realiter, 5. Metaph. text. 10. ejusdem ad se non esl relatio realis. Probatur, quia relativa realia sunt opposita realia; igitur non compatiunturse in eodem.
Quarto ad idem: Agente approxi- Quarta. mato et passo disposito, semper est actio; igilur si voluntas esset activa respectu sui, semper esset actio. Sic arguit Philosophus 2. de Anima, texl. 52. Sisensus esset aclivu^^ cum sentire sit immanenSy semper esset actiOy sentiendo se, vel saltem si non semper esset volitio, quia voluntas esl libera, tamen posset semper esse volitio; consequens est ^ DIST. XXV. QUyESTlO UNIC.
falsiim, quia non potest esse volitio, nisi intellectione preevia; incognila enim amare non possumus, per Augustinum 8. de Trinit. cap. 4. et 4. Si dicatur quod non sequitur, objeciio. quia objectum est causa sine qua non^ et ideo non potest esse semper volitio, nisi objeclo preesente. RespoDsio. Contra, sic possel sustineri quod quodlibet semper agit in se quantum est ex parte sui, quod tamen non semper agit in se, hoc est, quia aliquid deficil sine quo non. Unde lignum est combustivum sui, non tamen comburit se, nisi igne pra3sente, quiaignis est sine quo non; ita igitur probabililer posset suslineri quodlibet agere in se sicut voluntatem agere in se. Quinia. Itcm, omue agens aequivocum et totale est nobilius effectu, et principium agendi nobilius termino formali producto; sed si voluntas causat velle in se, hoc erit actione aequivoca; igitur voluntas erit quid nobilius voluntate volente.
5. Item, dua3 aucloritates Aristotelis adducuntur, quod voluntas vult conformiter intellectui, 7. Ethicor. et similiter 2. de Generatione Animalium. Sed ista sunt auxiliata, quia sive tenetur actus in voluntate ab alio quam a voluntate, sive ab ipsa, eequalitersunt ista difficilia.
Dicitur igitur pro ista opinione, quod intellectus agens non movet possibile, neque aliquid in intellectu movet voluntatem, cum non sint distincta subjecto; sed phantasma potest movere intellectum et voluntatem, quamquam non sit phantasma alicubi, quin ibi sit intellectus; adhuc tamen intellectus est alibi, ac si non esset ibi; et sic potest salvari sufficienler, quod movens et motum semper sunt distincta subjecto. Intellectio igitur et volitio est immediate a phantasmate immediatione causcfi, etsi non immediatione effectus, quanquam intelleclio sit prior in ratione effectus quam volitio, non lamen mediatione ratione causae, quia tunc molum et movens non essent distincta subjecto.
Alia opinio ponit eamdem conclu- Henrici sionem, quod aliud a voluntate qiodL^^i^. causat actum in voluntate, sed illud **"®®'' ^' est objectum ut cognitum. i'lud,p^^® ^-^ palet in simili per Averroem 12. ^•^^.^ot^J- Metaph. text. com. 36. qui dicit p-f- q- 3*. quod balneum in re extra niovet effeclive vires sensitivas; sed bal neum in anima movet voluntatem; ergo objectum ut cognitum movet voluntatem.
Item, sicut in appelitu sensitivo objectum sensatum causat actum in appetitu sensitivo, sic objectum cognitum in appetitu intellectivo.
Et si dicatur contra istos, objectum intellectus polest esse nihil in se, igitur nihil potest effective causare, quia non esl intelligibile quod pro illo nuncj pro quo actu causat, sit aclu nihil, oportet eos dicere quod objectum ut cognilum causat, et hoc est dicere quod intellectus per intellectionem causat volitionem, quia loquendo de cognitione abstracta, manifestum est quod potest esse aliquid cognitum, quando nihil est in se.
Contra duos praefatas opiniones resolvit, volunlatem causare suum aclum. Primo, conlraria circa idem immutatum non possunt fieri a LiURl 11.
Primaralto coDtra 8upradictaB opiDiones.
CoDtrarta DOD pos- BUDt esse a causa Daturali, om- DibuB aliiB eodem mobeotibuB.
Secunda. Si ToluDtas noD est activa« nulla eet libertae.
Responsio tioffr.
7.
Impugnatur.
causa naturoli, sed uolte el velle sic fiunt. Sccundo, alias noruio non cssel in dominio hominis. Tertio, ex aucloritalibus Patrum ct Philos. adduotis ad opposilum.
IstaB duae opiniones concordant in hoc, quod aliud movet et causal volitioneni ab ipsa voluntate, et contra istas in generali sunl rationes principales ad oppositum, et deduco eas ulterius, primo sic: Agens natnrale limitatum non potest esse per se causa contrariorum circa idem objectum «qualiter dispositum; sed possumus habere velle et nolle circa idem eequaliter dispositum ex parte sui; igitur idem objectum non potest esse causa per se istorum contrariorum; igitur aliud erit proprium objectum, respectu cujus est nolle, ut malum, el aliud respectu cujus est velle, \xt bonum; sed malum non polest causare nolle positive, quia privativum inquantum tale, non per se causat posilivum; igitur voluntas causat nolle effective.
Secundo ad idem, homo est dominus actuum suorum; sed passio non est in potestate patientis naturaliter; igitur volitio non est in polestale volentis, et per consequens nec illi actus, et sic nullus vituperandus.
Dicitur hic quod sic, quia voluntas determinat inlellectum ad considerationem unius, elpotest ad unum convertere, vel avertere, et pro tanto est in potostate volentis, licct non quantum ad actum primum.
Contra, in primo instanli, in quo occurrit tale phantasma, lunc prirno evigilanti prima actio per se est mere naturalis; igitur volitio causata, quia non est in poteslale noslra qvin visis tangamur^ Augustinus 8. de Libero arbit. per talem actionem intellectus est mere natnralis. Si igitur voluntas potest imperare potentiis, hoc non erit per istumactum primum; tum quia ille actus primus non est in potestate voluntatis; lum quia ille actus non est considerando, vel non considerando, sed causatur mere naturaliter. Quid igitur facit istum actum, quo voluntas imperat intellectui ad considerandum, vel ad non considerandum? Voluntas enim non potest aliis potentiis imperare, nisi per actum voluntalis, vel nisi velit eis imperare, vel nisi velit ipsas exequi imperium, a quo est illud velle effective. Aut igitur istum actum causat in se immediale, tunc pari ratione standum est in principio; vel hoc habet aliunde, et tunc imperium suum non est in sua potestate.
Dicit, potest occurrere impedimentum, quamquam hoc phanfasma sit natum movere ad sibi propinquum.
Ex hoc habetur propositum, quia Rejiciiur quotcumque fiant circulationes, impedimentum occurrens non est plus in potestate nostra, quam bovis euntis ad pascua, si occurrat sibi aliud magis delectabile in eundo, proscquitur illud, illud tamen inipedimonlum nonestin potestate bovis; sic nihil fieiet per imperium voluntatis, nisi voluntas possit aliquem actum in se causare.
Dicitur aliter, si simul occurrunt g. in phantasmale delectabile et detestabilo in actu, in potestale voluntatis est sistere intellectum in turpi, dimittendo aliam partem, et tunc sequilur mala electio.
Replica Goffredi.
Alia respoofio^ DIST. XXV. QUiESTlO UNIC.
ncfeiiuur. Contra, quaero, si illa duo simul occurrentia sunt aeque efficacia movenlia voluntatem, vel intellectum, et si sit nihil effective ex parte voluntatis, simul eligit utrumque, vel neutrum? Si phantasma unius efficacius moveat, igiturillud eliget, quia per efficacius movens ad unum contrariorum non potest passum reduci ad actum contrarium. Igitur si voluntas potest libere, hoc non erit per actum vehementiorem, quo imperabit ad oppositum, nec per actum debiliorem, stante vehementiori; igitur a se imperabit ad cessalionem vehementis. Non enim sistitur voluntas per hoc quod est voluntas solum, si nullo modo causet offeclive actum in se.