Dicit quod voiuntas praecipit per aiiquid velle impressum ab objeclo; igitur voluntas ante sistitur per illud objectum magis efficax.
SCHOLIUM lll.
Refutatur in speciali opinio GofTredi. Primo. quia cauea »*quivoca toUtlis est perfectior suo elTectu. Secuudo, alias Hnima separata et Angelus nihil ialeiligeront, nec se moverent, quia secundum ipfuni, idem non potest esse ajjreiiB el paliens. Solvit quinque rationes GoiTredi positas num. 3. et seqq. eiplicando varia principia et ditficultates Philusophicas.
9. Contra primam opinionem argui opioio lur suecialiter: Si phantasma est oppugDa- causa totalis et aequivoca mtellec- ^^^' tionis et volitionis. igitur est simpliciter perlectior intellectione et volilione; igitur phantasiatio est nobilior felicitate Philosophorurn, quam ponebant consislere in intellectiore ct volitione. Non enim polest ille Doctor ponere aliud agens, videlicet intellectum agens, quia agens et patiens necessario sunt distincta subjecto, per eum.
Item, Anffelus et anima separata Secundum possunt operari volendo, et non animanihii potest poni in eis phantasma cau- ^°**^*g*[««" sans volilionem; igitur oportet quod Deus immediate causet malum velle in voluntate primi Angeli; vel si ponatur aliud agens, ut coelum, vel quodcumque aiiud objectum, oportet principium suum negare, quod causa aequivoca totalis est nobilior effectu. Unde non est probabile ponere quod anima separata, vel Angelus nullo modo possit movere se, sed quod starent immobiliter in quocumque ubi ponerentur, ac si essent in carcere.
Nec valet arguere, quod Philoso- lo. phi non viderunt quomodo polerit esse nova intellectio in Angelis, quia ipsi de Angelis erraverunt, et ubi falsa sunt principia, non est mirum si dicant falsas conclusiones. Si tamen ipsi convenissent nobiscum, quod Angeli acceperunt esse post non essey ipsi bene admisissent novas intellectiones in Angelis et hoc necessario habent Theologi ponere.
Ad primam igitur rationem pro Rationes pnma opinione dico, cum dicit, goWuniur. movens et motiim esse dislincta subjeclOy aliquidicunt quod hoc est verum in corporibus. Dico tamen vide nenquod nec ibi, nec in spiritibus; unde quod?.To. credo quod Deus non posset facere Angelum ita nudum cum generali influenlia, quin possit inlelligere se, et tunc idem esset movens, et motum.
Ad primam rationem contra, cum dicitur quod ista sunt ejusdem po- mam' sitionis, movens et motum esse in- U8™esse distincta subjecto, et idem movere "oJ^um J| d. 7. et2. se, hoc est falsum secundum muld 3. q. 10. jQg^ dicenles quod species inlelligibilis movet inlellectum, etobjectum cognitum volunlatem; et tunc dicunt movens et motum esse indistincta subjectOj et tamen negant • idem esse principium agendi et recipiendi, tamen concedo in proposito, quod idem movet se, et est in actu et in potentia.
Et cum dicitur, passum est tale in potentia, quale agens in actu, dico quod hoc est verum in actione univoca, et impossibile est quod idem sit in actu ens formaliter tale, et in potentia ante actum formaliter tale; tamen in actione aequivoca nunquam oportet hoc esse verum, quia ibi agens oportet esse nobilius, et virtualiter tale. uaum aii- Et si capiatur quod nihil idem ili^aau^^et* potest esse simul in potentia ad poieniia. aliud, ct actu habere eminenter, dico quod istud est falsum, quia ut in pluribus natura habet principium activum ad iliud, cujus est capax, etsi non semper, ideo naturadedit eidem, quod potest recipere augmentativam potentiam, aclivam et nutritivam, et nobilissima forma ut intellectiva habet potentias activassuse perfectionis accidentalis, ut in pluribus, respectu cujus est susceptiva. Et quia non potest in talibus dare potentiam activam et passivam in diversitate subjecti, cum potentiae sint non organicse, ideo non distinguuntur subjecto; ideo quamquam in corporibus alia sit pars mota, et alia movens organice,quia corpora habenttalem distinctionem, tamen in non organico eruntistae potentiae unitive, et sine distinctione subjecti.
Ne tamen fiat aequivocatio de n. hoc y ocahulo pole7iliay dico quod lo- idemsiajui quendo de actu et potentia uno mo- viriuair.^^fe" do, quodlibet praeter Deum potest *"fSrm\7i!* dividi per actum et potentiam, ita quod prius est in potentia quam in actu. Loquendo tamen de ente in potentia alicujus perfectionis, quam debet recipere, quod tamen est ens simpliciter, nihii prohibet ipsum esse simul in actu virtuali, et in potentia formali ad perfectionem talem, quam debet recipere. Nec est illud oppositum principio Melaphysicali, quia principia Metaphysicalia sunt notissima; igitur notis terminis statim sunt nota, et multis non occurrit hoc principium notis terminis, imo apparet eis, quod est falsum; ideo accipiendo potentiam pro principio passivo receptivo actus, etactum, ut distinguitur contra ens in potentia, secundum quod res diciturin potentia, quamdiu non habet esse extra causam suam, plane petitur quod deberet probari, et cum hoc, assumptum est falsum, quia substantia est nobilior accidente, et nobilitati suae non repugnat posse recipere accidens, nec etiam repugnat enti perfecto efficere; igitur non repugnat sibi, quin illud efficeret in se propter perfectionem suam.
Dicunt, saltem agens est virtualiter tale, quale est suus effectus, et tamen potestesse in potentia receptiva per se ad talem effectum;igitur habens aliquid modo eminenti esset in potentia ad habendum illud modo minus eminenti. Consequens est falsum, quia sic Sol, qui est virtualiter calidus, esset in potentia ut esset formaliter calidus, et simi- DIST. XXV. QUiESTIO UNIC.
Qaaodo ba< bens aliquid emi- Deoter polett habere illod rormaliter.
Quare Sol ooD est formaliter calidot.
liter Deus posset esse formaliter tale quale est virtualiter, et per consequens posset esse formaliter asinus.
Dico quod hoc est sumere non causam ut causam, quia aliquando in eadem re sunt diversse proprietates, ettunc quando aliquidcompetit sibi ralione unius proprietatis, probatur inesse illi ratione allerius proprietatis; quia videtur quod in hoc ente consequitur talis effectus, quia habettalem proprietatem, et infertur quod ubicumque illa proprietas reperitur, debeat sequi talis effectus. Sic in proposito in quibusdam exemplis, assumptum est verum, quod habensaliquidmodoeminenti, non estin potentia ad habendum illud modo minus eminenti, tamen universaliter sumpta est propositio falsa, quia in multis praehabens aliquid modo eminentiori, ut virtualiter, esl in potentia ad habendum illud formaliter. Nec est hsec causa in Sole, quare non potest esse calidus formaliter, ex hoc quod sit calidus virtualiter, quia si hoc esset causa pra3cisa, cum Saturnus non sit calidus virtualiter, nec etiam Luna, sequeretur quod uterque posset esse calidus formaliter. Alia igilur est causaquare Sol non est receptivus caloris formaliter, quia caliditas est qualitas, quse non est receptibilis, nisi in re corruptibili, ideo ignis, quantum est ex parte sui, est receptivus caloris formaliter, cujus est effectivus sicut aqua, esto quod calefiat, sibi dimissa redit ad frigidilatem a se, ita quod est affectiva ejusdem frigiditatis, et receptivaejusdem, secundum aliquem gradum. Sic, esto quod ignis posset remitti in calore, sibi dimissus efficitin se calorem formaliter, ettamen passum prceexistit tale virlualiter.
Similiter, exemplum de Deo sin- 13. gulare est, quia Deus habet omnem perfectionem modo infinito, et talis modus excludit omnem componibilitatem. Non igitur est hoc solum, quia praehabel aliquid virtualiter, quod non potest suscipere illud formaliter, quia nunquam impedit, quantum est ex se, quando praihabet talem qualitatem limitate. Unde subjectum habet virtualiter et eminenter propriam passionem effective, et tamen potest esse tale formaliter. Et hoc est de intenfione Aristotelis 7. Metaph. text. 32. Ad hoc quod generelur substanlia, necesse est quod prseexistat substantia in actu; non autem ad hoc quod generetur quantum, vel quale, est necesse quod prseexistat tale in actu, sed sufficit quod praeexistat in potentia virtuali.
Ad aliud, cum dicitur materia etAdsecuoefficiens non coincidunt in idem nu- Goff^di. mero, dicitur ' quod in voluntate • Heoric.
possumus duo considerare, vel in- 11. rejiciquantum esf appetitus; vel inquan- *^* tum liber. Inquantum appetitus> recipit, inquantum liber, efficit.
Sed illud non valet, quia proxima ratio constituendi speciem, ut differentia ultima, est proxima ratio recipiendi propriam passionem; non enim recipit homo risibilitatem ratione animalis, sed ratione, qua rationalis esl. Et per istam responsionem a^qualiter posset sustineri quod queelibet species posset agere in se, ita bene non libera sicut libera, et ratione materialis vel generis, possit recipere, et ratione differen- LIBIU 11.
LIBIU 11.
Aquare- tis3 vel forma3 possil effic^re. Et ad"frigiV.^ manifestum esl quod cum aqua reagR^ei pa* ^'' ^^ propriam naluralilalem, tota utur. aqua agil, et tota aqua paritur; forma enim non agit in materiam suam. 14. Prseterea, ille Doctor alibi dicit quod genus et diflerentia differunt per intentiones, et dicit quod differentia intentionis non arguit quod sit res alia; igitur ipse habet concedere quod voluntas cum recipit inquantum appetitus, et efficit inquantum libera, ratione ejusdem realitatis primo agit et patitur. Ideo concedo quod per eamdem realitatem primo est voluntas receptiva, activa et effectiva; nec per aliam rationem realem elicit et recipit, sed solum per aliam rationem causatam ab inlellectu nostro. Aristoteles vero 2. Physic text. 68. loquitur de materia transmutationis realis, qua^ est materia alia, quam sit subjectum, quod coincidit in efficiente, quod dicitur proprie efficiens distinctum contra agens, sic enim effi* ciens transit in materiam extrinsecam, sicut omnis factio; non autem sic aclio. Ad ter- ^d aliud, concedo quod relationes tiam.
Quaereia- rcales Dossunt essG in eodem simul lespossuDt realiter sed quaedam sunt relaliones dem. reales; quse habent dependentiam essenlialem, ut causa et causatum; alicB sunt originis, quse non habent dependentiam inter se, ut pater et filius; aliae habent dependentiam tantum accidentalem, motum enim secundum id quod est, non dependet a movente, inquantum tale, sed solum quantum ad aliquod acciden-^e hoc 1. tale, quod recipit per motum. Loquendo igitur de relativis, primo modo, dico quod lalia relaliva non possunt essein eodem numero, quia in nulla una natura, sicut patet in divinis; loquendo de relativis secundo modo, ipsa bene compatiuntur se in eadem natura, sed non in eadem persona. Si igitur talia opposita relativa, ut causa et causatum, pater et filius possunt esse eadem res, loquendo de eo quod subest respectibus, idem esset recipiens esse a se. Tertio modo non sunt repugnantia in eodem, quia inter ipsa est tantum dependentia accidentalis; idem enim potest accipcre perfectionem accidentalem a se.
Dices, relativa tertio modo sunt wem deopposita, dico quod ipsa denomina- se^acci-*...£ •!• •* deDtaliter.
tive accepta non sunt simpliciter opposita, ideo eadem res simplex ratione ejusdem realitatis primo posset esse movens et motum; sed accepta in abstracto sunt opposita, et ideo nunquam activa motio est passiva; sed non repugnat quinpossint esse siinul in eodem, sicut repugnant albedo et nigredo.
Ad aliud, sustinendo quod quam- 15. quam voluntas sit activa, tamen in- ^d quartellectio est sine qua non. vel ob-inteiieciio jectum, quamquam nihil agat, sicut qua dod ponunt alii quod intellectio nonest^^* sine phantasmate actu, e( illud facit ordo naturalis potentiarum.
Et cum dicitur contra, quod tunc Uude coopari ratione posset dici quod lignum ^igDmn agit in se, praesente igne, et quando ^hlxii^' deficit illud sine quo non^ ut ignis, ^roximal lignum non comburit, dicitur quod *°- non est simile, quia apparet quod ignis approximatus huic ligno, et illi aequaliter disposito, semper uniformiler comburitur lignum; sed DIST. XXV. QUyESTlO UNIC.
objecto uniformiler disposito non semper aequaliter vult volunlas, ideo manifestum est quod illud non potest esse a ligno, sicut ex alia parle a voluntate.
Sed illa responsio non sufficit, quia adhuc adversarius posset hoc salvare, dicendo quod lignum semper uniformiler comburit se approximato illo uniformiter sine quo non; et vohintas non aequaliter efficit actum in se praesente objecto, quialignum agit naturaliter, et voluntas libere; ideo ista est cautela, quia homo de opponente facit se respondentem.
Dico igitur quod oportet patiens ab alio pati, et ubi non potest ab alio pati, sequitur quod patitur a se; sed voluntas non patitur in actu suo ab alio creato a se, quia velle est in potestate volentis, sed agens extrinsecum non est in potestate volentis.
Aiiqaid Dices, eCTectus non dependet nisi ^ad^eSec- a causis prioribus, ut materia effi- *"^n^?t* ciente, quantum ad fieri; igitur si causaejuB. ^j^j^^j^^ uon sit aclivum, nec est materia actus volendi; igitur non dependet ab objecto; igitur semper erit in actu, sicul sensus semper sentiret, si esset activus.
Dico quod necessario est aliqua prioritas naturee, quae non est prioritas causae respectu elTectus, quia secundum sic arguentes, inlellectio est necessario prius natura volilione, et tamen non in aliquo genere causae; igitur tale sine quo non, necessario praeexigitur; et non sufficiunt causae per se ad fieriy ul activa et passiva. Istam prioritatem oportet ponere, propter ordinem potentiarum, et tamen potentia inferiornon estcausa superioris. Unde phantasiatio non est causa totalis inlellectionis, et tamen necessario estprius in nobis, ut plurimum, et maxime secundum istum Doctorem, qui ponit quod agens et patiens sunt distincta subjecto, oportet ponere prius volitione aliquid in parte intellectiva, ul intellectionem, quae tamen per eum, nullo modo est causa voluntatis.
Dico igitur quod quando unus 16. efifectus est posterior alio effectu, et neuter habet rationem causae respectu alterius, posterior effectus habet dependentiam ad causam propriam, et ad effectum priorem, tanquam ad sine quo non. Unde totus radius est immediate a Sole immediatione causae, et tamen non potest fieri pars remotior a Sole, nisi prius natura fiat pars prior. Proprie igitur loquendo de dependentia effectus ad illud, quod dat sibi essey effectus tantum dependet ex causis per se; loquendo tamen de illo ad quod dependet tanquam necessario praeexactum, dependet ad illud tanquam ad aliquid sine quo non.
Et cum dicit Aristoteles quod sen- Senflu» si sus semper sentiret, dico quod ve- ▼ussemper rum est, quia licet effectus posterior ^ponltun^" via generationis, dependeat a priori, nunquam tamen e contra. Sensus autem exterior est prius in aclu suo via generalionis, vel origine, quam potentia interior; ideo licet sensus semper esset in actu suo, non sic esset intellectusquamquam; esset activus, quia adhuc non potest exire in actum sine actibus prioribus origine,quos praesupponit. Nec propter hoc esset dicendum Nunquam quod quodlibet esset activura non sic aliqua alia causa creala.
Tgoobiif-' in se, et tantum deficit sine Similiter lignum, si posset combumaarfesta?^^ ^^^^^ quia, ut vult Arislote- rere se, ageret in se actione unineceMiia. j^g^ 2. de Gencr. Natura semper voca; et dictum est prius quod hoc ayit^ quod melius esl; sicut igitur est universaliter impossibile, nihil nunquam est ' ponenda pluralitas enim agit in se aclione nisi aequisine necessitate, sic nunquam est voca, et talis actio magis facta natura ignobilitanda sine necessi- nihil subjicit a substantia. Nullum tate. Sed perfectius est aliquid, si enim agens actione aequivoca corest in potentia receptiva alicujus rumpit substantiam suam per acperfectionis, si habeat potentiam tionem magis factam. Nunc autem aclivam respectu ejusdem, ideo na- si lignum combureret se, tandem tura supplevit defectum, ut fre- totam substantiam corrumperet. quenter, ubi potuit. Gum igitur Dices, actus primus perfecte po- ig.
existens in actu primo perfecte, et test esse sufficiens ad causandum tantum in potentia accidentali ad actum secundum in alio, non auactum secundum, non eget agente tem in se.
extrinseco, ad hoc quod exeat de Gontra, existens in actu primo potentia ad actum, ut patel oclavo non eget alio agente ad hoc quod Physicorum, et secundo de Anima, exeat ab olio in actum. Galor igitur illud est nobilitas naturalis. est, quo agens agit, et illud quo 17. Ideo dico universaliter, quod vel sccundum quod, reducitur ad omne existens in actu primo per- rationem principii activi, 5. Metafecte, sufficit ad hoc quod exeat in phys. text. 2. et 3. Ad idem geactum secundum, nisi possit mani- nus ars et aedificator reducuntur; feste probari quod aliud ad hoc re- igitur non solum est ibi actio tranquiratur, sicut manifesle patet quod siens, sed oportet ibi esse actionem visus non sufficit existens in actu de genere Actionis ad aliquem terprimo, ad hoc quod exeat ex se in minum, cujusmodi est operatio, actum secundum, quia ut patet, in quse erit actio immanens, quia illud tenebris non videmus. Rationabile exire ab otio in actum non causatur igitur est quod voluntas, quse est in alio; igitur sicut causat aliquid nobilissima perfectio, existens actu in alio, sic potest actus primus aliprimo, possit exire in aclum secun- -quem actum secundum causare in dum, et nulla habitudo, vel conse- se.
quentia est, si voluntas est suffi- Ad aliud, cum dicitur, volunlas MtaWq' ciens ad faciendum se in actu se- esset nobilior voluntate mlente^ di- frejL^vo*/" cundo; igilur lignum, quod est in co quod voluntas volens est unum fecuorvo-* potentia ad actum primum caloris, compositum, quod est ens per acci- voientc^ potesl causare in se aclum primum dens, et inquantum produclum acet secundum. cipitur ut sub termino formali, et Nihii agit Prajtcr haec, omnis indifTerentia sic concedo quod nobilius sit votioneu^nr. iu actibus potcst rcduci ad volunta- lunlas, quam voluntas ut volens, ^^^* tem, quasi ad causam illimitalam, hoc est, ut terminus formalis, non DIST. XXV. UUiESTlO UNIC.
RespoDdet quibusdam ari^umen- U» Hen- Caasa pcr aecidens quaodoqae priorcausa per ee.
tanien acccipiendo totum, cujus pars nobilior praBSupponatur, quia illa pars non producitur, et ideo sub illo inlelleclu non esset efficiens omne nobilius effectu per accidens. Exemplum ad hoc: Esto quod aliqua qualitas solum adveniat substantiae, ut lumen, si conservaretur per se, posset alterare substantiam; totum illud generatum est nobilius ratione accidentis. Sed quod prsesupponitur non est ignobilius, puta substantia. Quomodo autem agens est praeslantius passio, dictum est prius, quia ignobilius est eo, quod passum est in actione a^quivoca.
SCIIOLIUM IV.
Sjlvuntur duo argumenta pro opinione Henrici positanum. 5.
Ad primum pro secunda opinione, cum dicitur quod balneum in anima movet ut efficiens, si suslineatur quod objectum movet effective, licet non sit causa totalis, tunc potest sustineri quod balneum movet ut efficiens extra, ut finis. Sustinendo tamen quod sit tantum sine quo noriy et nullo modo movens elTective, tunc oportet glossare, quod non movet effective per se, sed per accidens.
Dices, causa per se est prior causa per accidens; sed ista est prima causa, quia prius origine oportet objectum esse prsesens, quam movelur polenlia ad objectum.
Dico quod omnis causa per se est prior causa pcr accidens, vel natura, vel perfectione. Non autem semper origine prior, quia prius origine est amotio prohibentis, qukm motus gravis deorsum, tameti ipsummet est prius, sed non prius movet se, quam amoveatur prohibens. Nunc autem modo non oportet quod causa respectu ejusdem finis, semper praecedat causam per accidens, sed sufficit quod respectu alterius finis, ut foditio est causa per accidens inventionis thesauri, et non praecessit actio per se inventionem, nisi propter alium finem. Ad aliud cum dicitur, appetitus Appetitus...,. seQsitivuB ...,. seQsitivuB sensitivus movetur a suo appeli- ducitur. bili, igitur intellectivus a suo, dico?D°eifecii-' quod oppositum sequitur ex hoc ^"* ^^^^^' quod unus est liber, et alius non, quia secundum Damascenum, lib. 2. cap. 22. et 23. 43. appelilus sensitimis ducitur, et non ducit; scd intellectivus ducit, et non ducitur.
Ex dictis resolvitur, nihil aliud a voluntate esse causam totalem volitionis. Addit quod alias sequeretur nihil conlingenter evenire.
Dico igitur ad quaestionem, quod nihil creatum aliud a voluntate est causa totalis actus volendi in voluntate, quia aliquid evenit contingenter in rebus, hoc est, evitabiliter (sic loquitur Aristoteles in lib. 1. Perihermen. cap. ultimo: Necessario eve?iire,hoc est inemtabililer); illud igitur quod contingenter evenit, ita evenit, quod tunc posset non evenire in sensu diviso. Qua^ro igitur, a qua causa contingenter evenit; vel a causa determinata potente se determinare, vel non potente? Si a non potente, oportet quod per aliud determinetur ad unum; vel si exeat in actum, ut indeterminata, simul fnceret utrumque vel neulrum; igitur oportet quod in illo instanti, in quo evenit, eveniat a causa indeterminata potente se detorminarc. inieiiectus Dicit, ista dcterminatio est ex uon potet»t ' determina- parte intellcctus sic repraesentantis tatem ad oDjectum voiuntati.
Contra, intellectus indeterminate se habens ad hoc fore et non fore, non potest delerminare se, nisi ad unum istorum nisi sophistice. Si enim determinet se ad unum per rationem necessariam, ad oppositum non potest determinare se, nisi paralogizetur. Si igitur determinatio esset ad unum illorum, ad quae se habet contingenter, solum ab intellectu, hoc non posset nisi inquantum paralogizabilis; igitur a voluntate nihil posset immediate contingenler evenire, et probatum est in • D.s,q,b. primo ', quod tunc nihil eontingentereveniret, cum in voluntate divina sit ponenda prima ratio contingentiae.
Item, intellectus non est causa contingens, cum talis aclio sit per modum naturae, ideo dicitur Filius procedere per modum naturffi.
Dices, Philosophus dividit naturam contra intellectum et agens a proposilo; non igitur intelligit quod intelleclus sit causa per modum naturae.
Dico, quod intellectus potest accipi secundum quod est quaedam potentia operativa, vel secundum quod intellectus et voluntas sunt principium concurrentia respectu practicabilium, quae extrinsecus producuntur per intellectum et voluntatem. Primo modo parum loquitur Philosophus de intellectu, sed secundo modo multum frequenter fere pei' tolum libmm Ethicorum, et 9. Metaphync. et 3. de Animay et 2. Phtjsic. de potentia rationali; et isto modo agens per intellectum distinguitur contra agens per naturam. Praeter hoc, sine contradictione posset esse appetitus intellectivus non potens se determinare, sed appetens per modum naturae, sicut fingit Anselmus de casu Diaboli, cap. 12. quod primo esset unus Angelus, qui haberet intellectum vel appetitum tantum, ita quod posset habere affectionem commodi, et non daretur sibi affectio justi. Iste Angelus cum non possit appetere nisi tantum intelligibilia, et hoc per modum naturae, sicut nunc appelitus sensitivus appetit per modum naturae convenientia secundum sensum, nec appeteret ille convenientia secundum intellectum. Nihil igitur est crealum praeter voluntatem, quae potest se determinare ex se, et per consequens nihil aliud creatura a se potost esse causa totalis volitionis.
Ad primum principale, sustinendo 21. quod objectum movet effecfive vo-Adargum. luntatem, non tamen est causa to- c^a^r^ lalis, lunc auctoritas Aristotelis est '^"®*'' pro me. Vel sustinendo quod tantum appetibile movet metaphoiice, tunc vult Aristoteles intelligere quod sicut appetibile movet appetitum metaphorice, ita appetitus motus niovet effective animal ad exequendum, ut acquiratur illud appetibile.
Et cum dicitur, tunc aequivoca-Non reaoiret, illud nihil valet, quia adhuc in- jectum ler ista est ordo secundum genusad vormocausee postenoris ad prius genus DIST. XXV. QUiESTIO UNIC.
causaB, ut efficientis ad finem; el Aristoteles potuit dixisse sic expresse intentionem suam, quod unum movet metapliorice, et aliud effective, et potest dimittere ne exprimat, sicut in graviori auctoritate dicitur, scilicet in Scriplura sacra Eccl. 31. Qui polutt transyredi, et non est transgressus. Potuit transgredi non refertur ad Ghristum, sed dicilur de alio Sancto, et non est transgressus tantum refertur ad Christum. Medietas igitur auctoritatis refertur ad caput, et alia medietas ad alia corporis membra. 22. Ad aliud, concedo quod voluntas Ad Bccan- est potcutia activa; et cum dicitur, non est principium transmutandi aliud inquanlum aliud, quia objectum non aliler se habet propterea, quia est volitum reaiiter; igitur voluntas non transmutat objectum. Si quis vellel dicere quod ipse loquitur de potentia activa, quae est factiva in 5. Metaphysic. sic concedenda esset conclusio, quod voluntas noii est factiva; tamen quia videtur generaliter esse, dico, sic ipsemet exponil, 9. Metaphysic. ubi dicit, est principium transmutandi aliud, aut inquantum aliud, ut me. dicus sanat se, non inquantum medicus, et tamen certum est quod sVagiiTn non sanat alium. Sic igitur intelli-^aHud." gendo potentiam activam, ut est terminus a quo, inqliantum causarel perfeclionem, quam recipit in termino ad quem, sic verum est quod transmutat aliud, vel inquantum aliud, ut est in termino a quo, et in termino ad quem; et per hoc patet ad illud dictum ibidem, nihil inquantum ipsum agit in seipsum^ verum est, ratio formalis transmu-ToM. xxni.
tabilis, ut dicit terminura oppositum termino ad quem^ non est ratio formalis termini adquem.
Ad aliud, nego cum dicitur, acci' 23, dens per accidens non orilur ex ^^xum' principiis intrinsecis alicujus entis. Accidens Cum enim oporleat procedere do-denspronec ad ulud a quo causatur, abeoin perveniatur per intrinseca, sive in se, sive in alio, cum ipsum posse causare tale accidens per accidens, nullam perfectionem tollat ab eo, nec etiam in creaturis ipsum posse recipere, tollit perfectionem, igitur pari ratione standum in principio, quod forma perfecta possit causare in se accidens per accidens.
Ad aliud, cum dicitur quod est ^^t^m"" in potentia contradictionis ad aliqua, non determinat se ad unum, dico quod aliqua est forma in potentia contradictionis, ut scientia contrariorum, et ista non potest determinare se, quia esl diminuta, et non potens se complete determinare ad unum, et ideo, ut vult Aristoteles, si talis potenlia ex se procederet ad actum, simul produceret contraria. Alia est causa indeterminata, determlnaquee est causa completa potens se poiestTe delerminare ad unum istorum, et*^*®J^^°*" isla est rationalis complexa, ut voluntas cum intellectu, et hoc necesse est dicere, si aliquid sit contingens; et talis potest determinare, et complete se determinare, quia est indeterminata active. Quae tamen est indelerminata passive tantum, vel active incomplete, nunquam potest se ad unum indifferentium determinare, cujusmodi sunt materia et scientia.
LIKRI tl.
LIKRI tl.
DISTINCTIO XXVI.
Utrnm gratia sit in essenlia animsB^ vel in voluntate?
rans et cooperans; gralia cooperans esl in polentia, quia polentia est immedialum principium operationis; igilur et gratia operans est immediate in potentia.
1.
AJ primum.
Secundum.
Terlium.
Cootra.
Girca istam distinclionem vigesimam sextam quaeritur primo: Utrum habitus gratificans animam sit in essenlia animae, vel potentia immediate? Quod in essentia; probo, quia quod primo exit a Deo prius gratificatur, quia secundum Dionysium de Ccelesti Ilierarchia, processus est ab extremo in extremum per mediuin; sed anima prius exil a Deo quam potentia; igitur, etc.
Item, magis indeterminatum magis egct determinantc; essentia est magis indeterminataquam potcntia; igituripsa magis debet determinari per habitum ad operandum quam potenlia.
Itom, potentia non semper est in aclu suo; sed habitus gralificans existens in anima semper est in actu suo, qui est gratificare; igitur illud in quo est immediate, semper est in actu suo; hujusmodi est essentia.
Oppositum, eadem est gratia ope- SCflOLlUM.
Sententia D. Tbomffi et aliorum, graiiam esse in essenlia animae, non in potcntia, nisi pcr quamdam redundantiam, suadetur quinque argumentis. Refatalur primo, quia gloria, cui gratia est idem, vel dispositio ad eam, est in potentia, quia operatio, de quo in Oxon. 4. dist. 40. qusest. 1. 2. et 3. occasione instantc, docet Iruitionem viae et patrifiB dilTerre specie; de quo ibidem dist. 49. quaest. 5. Secundo, gratia non perGcil animam, nisi quoad voluntalem tantum. Tertio, aiias intellectio praeccdens voluntatem esset meritoria. Quarto, ex Anseimo.
Dicitur ad quaestionem, quod 2. gratia est prinio in anima, et in po- opinio tentia per quamdam redundantiairi. ^RauTi?* Iloc probatur per Augustinum de laude charitatis, ubi dicit, quod gratia est radix viventium^ ct vita morientium\ essentiaanima) esl radix vita) corporalis; igitur in ipsa immediate erit radix vitcC supernaturalis.
Item, gratia dat agere., igitur dat secunda. esse^ quia agerQ pra^supponit esse; sic esse est ab essentia anima), et sibi primo datur esse supernaturale.
Itcm, per essentiam acccpfam Deo Teriia. acceplatur potentia, ettotum; non autem essentia perpotentiam; igitur cum per gratiam fiat anima accepfa Deo, ipsa eritimmediate in essentia. Primum assumptumpatet,6few^5. 3.
DIST. XXVI. QUiESTlO UNIC.
Quarta.
QaiDta.
Refellilur haec opiDio.
RespoDsio Uear.
quodl. 15.
Beatitudo coostistit iD operatioDe.
Prius enim respexit Deus ad Abel, deinde ad munera; igitur prius est acceptus in se, quam quantum ad opera. Secundum assumptum probatur, quia acceptata potentia non non est causa acceptationis aliarum.
Item, essentiaestprincipale agens in actu meritorio, potenlia tantum instrumentale; sed magis debet poni gratia, quee est dispositio necessaria ad hoc quod actus sit acceptus in principali agente quam instrumentali.
Item, ad hoc est una congruentia. Reformatio imaginis fit per gratiam; imago est magis in essentia quam in potentlis; igitur gratia magis debet poni in essenlia.
Contra illud, gratia vel non est res alia a beatitudine, vel est dispositio proxima et perfectio, ad quam disponit; beatitudo autem est immediate in potentia, cum consistat in operatione.
Dicitur, quod beatitudo est primo in essentia per illapsum, et per redundantiam in potentia, et ideo dicitur essentia, ut carbo ignitus.
Contra, beatitudo non potest consisterC; nisi in attingendo objectum ultimum, nihil enim intrinsecum satial capacitatem animee; igitur in actu formaliter consistit beatitudo, per quam attingit objectum, et hoc vult Aristoteles 10. Ethic. quod consistat in operatione.
Item, si non consisteret beatitudo in operatione, sed immediate in essentia, posset beatitudo nuncinesse viatori, sicut comprehensori, licet non ita perfecta beatitudo, quia major potest esse gratia intensive, seu charitas in viatore quam in coinprehensore, ut in beata Virgine in via, quam in Latrone in patria.
Dicitur, sic arguo contra te, quia 4. charitas nunc potest esse major Jii-Y^lg^^^ tensive in perfectissimo viatore, quam in patria in aliquo comprehensore; igitur nunc posset esse beatitudo in viatore, cum ipsa respondeat intentioni charitatis. Nec valet dicere quod non, quia nunc caret visione, quia visio vel non est de essentia beatitudinis, vel non est principale in beatitudine.
Dico, sustinendo quod objectum videde est aliqua causa per se, licet non obJecti*q!* principalis, tunc potest esse effectus PJ®uo" per se alius, et alius, quia objectum ^1^1^"^^ nunc non est sic praesens, sicut re- fut^ra. quiritur ad beatitudinem, quia nunc est visum eenigmatice, tunc vero clare, ideo potest fruitio nunc differre a fruitione tunc specie, quamquam sit eadem charilas numero nunc et tunc, esto quod sit causa principalis utriusque. Quia principali agente exislente eodem, causa secunda per se variata, potest effectus variari specie, et secundum illud potest salvari illud commune, quod omne illud perquod perfectius coiiDenit cum imperfecto^ est imperfectiusperfecto^ quam quo differt ah imperfecto. Quod tamen difficile est salvare, si fruitio nunc et tunc sunt ejusdem speciei, differentes tantum secundum magis perfectum, et minus perfectum, quia tunc fruitio illa convenit cum ista in quolibet, preeterquam in visione, et illa fruitio est perfectior ista; igitur videtur quod visio sit quid perfectius in ista fruitione, cum solum in hoc differat voiunus ab ista, quse est perfectior. Vel sus-effectus^ditinendo quod objectum non est ali- gpede!
qua causa beatitudinis, nisi sicut sine quo non^ polest dici quod adhuc illee fruitiones differunt specie, quia causa illimital® virtutis acliv^B ad niultos effectus causandos, ita tamen quod non est nata causare, nisi aliis concurrentibus, ipsamet potest producere diversos effectus specie, vel aliisqualitercumque concurrentibus, quse sunt tantum sine quo non; igitur licet objectum nihil agat, adhuc voluntas informata charitate potest causare diversos effectus specie, sicut Sol quantumcumque terra esset uniformiter disposita, produceret effectus diversse speciei. 5. Item,quando aliqua forma est in- Graiia non diffcrens ad tantas operationes, perficil ^ *^...'
ammam a- quod perlicit cam, ut principium sed aecun- hujus opcrationis tautum, non perpoien"iam! ficit cam, ut indiffcrcns; sed gratia non perficit animam qualitercumque, sed solum ul principium operationis meritoriae. Sed anima quantum ad essentiam est indifferens ad meritoriam operationem et demeritoriam; igitur non, utsic, perficitur a gratia immediate, sicut scientia non perficit animam, nisi ut est principium intelligendi, et ex hoc sequitur quod non est in essentia animae immediate, scdin intellectu. Item, si gratia sit immediale in essentia, igitur posset esse operatio gratuita in inteHectu proevia volitione;et esto quod non esset volitio sequens, intellectio esset meritoria, quia principium activum informatum charitate potest operari meritorie.