Item, Anselmus de conceptu Virginali, 3. et 4. cap. dicit quod omnisjustitia et injustitia esl in voluntatej et 7. Omne peccatum est in volunlate; igitur ibi immediate est gratia, cum idem sit susceptivum contrariorum.
Ad primum principale dico, sustinendo hanc conclusionem, quod gratia est immediate in potentia, et dico qupd illud quod primo agit, primo perficitur, loquendo de diversis naturis, non de his, quse sunt in eodem supposito, et non res et res alia; et sic intelligit Dionysius, quod prius perficitur immediatwn, quam mediatumy etc. quando talia distinguuntur in supposito.
Ad aliud, cum dicitur, essentia est magis indelerminata; igitur egetmajori determinatione. Dico quodquia essentia est magis indeterminata quam potentia, cum ipsa sit determinata ad rationes potentiarum, ideo determinatur per potentias; non sic potentia, sed ulterius postquam anima est determinata ad potentias, adhuc potentia est indeterminata ad sic agere, vel non, et ideo ipsa eget magis determinatione, cum ipsa sit immediatum principium operandi.
Ad aliud, concedo quod habitus non possit esse in actu, nisi illud cujus est, sit in actu secundo; nunc autem habitus gratuitus non semper est in actu secundo, sicut nec ipsa potenlia; unde quod semper gratificat, non arguit quod sit in actu secundo, quia gratificare est actus primus, quamquam videatur sonare ut actus secundus; non enim est gratificare, ut actus elicitus et potentia in qua est, semper est in actu primo.
Ad primum pro oppositaopinione, cum dicitur quod charitas est radix 6.
Ad primam principale.
Ad eecundum.
Potenlia eget magis determinationequani anima.
Ad tertium.
Gralificare, est actua primus.
7.
DIST, XXVI. QUiESTIO UNIC.
Ad ralioneoi primam D.
Thomse.
Ad secuodam.
Ad ter.
tiam.
Prius est affectio iolerior accepta, qaam ezterior.
8.
Aceptata voIuDtate maoet accepiata esseotia.
el vila spiritualis, dico quod siciit vita corporalis primo est in essenlia, sic radix operationis meritoria^, et vita primo est in potenlia, quse est immedialumprincipiumoperationis.
Ad aliud, concedo quod sicut dat aoere^ ita dat esse tale potentise.
Ad aliud, cum dicitur, acceptatio essentiae sufficit, sed potentiee non, dico, acceptatio potenliee sufficit, sed essentiee non, quia acceptatio essentise, non estnisi quaedam generalis acceptatio cujuslibet entis, quod vult esse. Alia est acceptatio specialis tanquam ordinati ad bonum, cujusest capax. Et hoc est propter opus merilorium, quod sic est acceptum, et tale opus est immediate in potentia, et non in essentia.
Et cum dicitur, prius respexit, etc. dico quod ibi vocantur mwiera, opera exteriora, sed Abel vocalur affectio intrinseca, et prius est affectio interior accepta, quam opera exleriora; ideo nihil illud est ad propositum de potentia et essenlia.
Ad aliud, cum dicitur, si acceptatio esset primo in potentia, non esset nisi potentia acceplata, et tunc non propter istam essent omnes alise acceptata3, sed acceptata essentia omnes alia3 potentiae s-unt acceptatffi. Dico quod etsi non esset nisi una acceptala, esto quod habitudo consisleret in operatione unius potentioe, adhuc propter istam potentiam, essentia etomnes aliae potenticB erunt acceptatae.
Ad aliud, dico quod magis requi- Ad quarritur dispositio in principali agente, quam in instrumento in operatione meritoria, si instrumentum esset extrinsecum principali agenti. Sed quando instrumentum est idipsum, quodprincipale, magis debetinstrumentum determinari quam principale, cum sit principium immediatum operationis; nunc autem potentia non est res alia ab essentia.
Ad aliud de congruentia, dico ^^^^^^*°" quod aliqua est convenientia in tota De imagiessentiaanimae adimagmemcompre- le. et d. 3 hendendo potenlias, ut sub actibus, ^" et gratia aliquo modo reformat imaginem deformatam, licet non sit iiTimediate in essentia. Vel potest dici quod essenlia animae semper correspondet unitali essentiae divinae, et repraescntat distinctionem personarum, ut polentiae sunt sub actibus, ideo magis polest salvari congruenlia; si immediate sitgralia in potentia quam in essenlia.
DISTINGTIO XXVII.
QU.^SSTIO UNICA. Utrum gratia sit virtus?
Alens. 3. part, quxii, 69. membro 2. art. 6. D. Thom^s i. 2. qucest, \iO, art. 3. D. Bonavent. hicart. i. qusest. 2. et 3. sent. dist. 27. art. 2. quxst. I. Ricbardus art. 2. quxst. i. Bellarm. I. de liber. arbit. cap. 6. et 7. Vega. iib. 7. in Trident. cap. 25. Vasquez i. 2. e/tip. 198. Scotus in Oxon. hic.
1. Circa hanc distinctionem vigesi- Argumen- iTiani septimam quaeritur: Ulrum gaUvum. gralia sit virtus? Quod non. Oinnis virtus naturalis perficit in ordine ad lumen naturale; igitur onmis virtus supernaluralis perficit in ordine ad lumen supernaturale; igilur gratia perficeret in ordine ad lumen supernaturale; consequens est falsum.
Oppositum, Magister in litlera, gralia esl bona qualitas mentis.
Opinio Henrici, et D. Thomaj gratiam non 6838 virtutcm, sed lumen quoddam supernalurale, se habens ad virlules Theologicas, sicut lumen naturale ad acquisitas, rerutatur, quia sic non darotur ri<ies informis; etrejicitur duplex responsio ad hoc, qux non est D. Thornoe, quia absurdissima est.
Contra.
2.
Hcnr.
Solet dici ad qucBstionein quod gratia sit quoddam lumen superna- ^"^a. D.'^ lurale, et juxta illud ponebaUir aliud q.^m.arL lumen, scilicel gloricB, ideo non est ^- virtus. £t si argiiitur contra islos, quod tunc non possil esse fides informis, quia semper esset fides conformata regulae suae, et talis non polest esse informis, dicebatur dupliciter: Primo, quod fides non manet eadem specie post peccatum mortale, et ante. Secundo sic, quod licet maneat charitas eadem specie, tamen secundum gradum superiorem dicitur charitas; secundum vero gradus inferiores fides etspes. Et sic per peccatum morlale destruitur secundum lalem gradum, ettunc non dicitur charitas manere.
Sed primum non est verum, quia Fides ma- . A. net cum per peccatum, quod non est pecca- peccato. tum infidelitatis, non corrumpitur fides preecedens, sicut patet in multis peccaloribus, qui eosdem articulos fidei credunt post peccatum et ante. Undecum quis peccat, si corrumperetur fides praecedens, oportet quod habeat novam fidem de arliculis fidei, et quod Deus in peccandoinfundat sibi novum habilum, et cum quis justificatur \de novo, quod semper infundat sibi Deusnovam fidem et spein, quod videtur omnino falsum.
Similiter secundum est falsum, quia per peccatum mortale destruitur charitas, ilaquod nihil illius fornuc remaneat, et tamen remanent fides et spes; igitur, etc. Ideo non tenentur illae opiniones modo, neque quodcharitas diminuitur,quamquam posset de potentia absolula, ut dictum prius est ', sed tantum n/q. 7.
DIST. XXVII. QU^STIO UNIC.
charitaa corrumpitur, sicut sibi debetur dimuuiitur corruptio propter mortale peccaper venia- tum; veniale enim peccatum nihil potest minuere fle charilate, nec etiam Deus subtrahit propler veniale aliquam partem charitatis, quia tunc puniret ullra condignum, subtrahendo magis bonum pro minus malo.
Gratia et charitas sunt unus [habitus. Primo, quia Sancti eadem tribuunt utrique. Secundo, alioquin possent separari, et sic damnari posset quis cum gratia,?el salvari sine ea. Ita Alens. 3. part. qusest. 3. membr. 2. art. 4. Albert. 2. dist. 26. art. 3. Major quaest. i. Gabr. ibi. Henric. quodl. 4. quapst. 10. Vasq. Vega, Richard. Bellarm. citati.
3.
Eadem excelleDti» tribuuDtur charitati et gratiflB.
Deus est charitas rormaliter, sed Doo eat gratia formaliter.
Ideo dico quod gralia est virtus, et est idem re quod ipsa charitas, ut patet per multas praeeminentias, quas Sancti attribuunt aliquando charitati, aliquando gratise, ut 15. de Trinit. 18. dicitur quod sola gralia dividit filios regni a filiis perditionis; etalibi, quia sola charitas perfectissime unit. Et si charitas et gratiaessent duse rescuni sint absolutse, non esset contradictio quod unum inesset sine alio, et tunc homo posset salvari sine gratia, vel sine charitate, vel damnari in gratia, vel in charitate existens. Quod aulem aliquis habeat gratiam vel charitatem, vel quod sit justus aliquando, et aliquando non, ex creditis potest teneri, et per verisimiles conjecturas, sed hoc probari non posset, ita sunt indistincta quoad nos opera meritoria et ficta.
Dico tamen quod licet charitas et gratia sit eadem res, hoc tamen est ut diversimode concepta, quia Deus est formaliter charitas, sed non sic est Deus formaliler gralia. Aliquid enim quod in Deo est infinite, potest concipi in creatura limilate, et idem polest dtipliciter concipi, vel illud finitum solum, quod est in creatura non ut limitate, nec illimitate, et illud solum conceptum estindifferens ad Deum et creaturam, et sibi potest ut sic, imponi unum nomen, ut sapientia vel charitas. Vel potest concipi id, quod est in creatura, scilicet talis perfectio, ut limitata, concipiendo totum ut perfeclum, cum limitatione, et tunc illi toti potest imponi nomen, et sic gratia imponitureidem rei, et sapienlia creata eidem rei, cui imponitur absolute hoc nomen sapientia; et sic non dicitur de Deo, quia illud aliquam imperfectionem dicit, quia dicit aliquid dignum charitate, vel gratia, et tale non ex se habet charitatem.
Secundo, esl differentia inter 4. ista in respeclu connotalo, quia utOraiiaBet habeo Deum mihi carum, possura aiia djffeillud dupliciter concipere, vel ut charitas est absolutum principium operandi circa Deum gratum mihi, vel ut est in habente Deum, ut habentem carum, ut habens est objectumsecundarium, circaquodoperatur intelleclus divinus; et sic eadem res dicitur gratia^ ut in homine existens, et dicitur charitas, ut est absolulum principium operandi circa Deum gratum. Prirao inododicit imperfectionem; secundo modo non, et sic est de omni perfectione, quod in quolibet est melius csse quam non esse, considerando illud quod perfectionis est solum, indifferens est ad Deum, et creaturam, sed ut limitatura tanlum et ibi est status in virtutibus acquiin crealura, sitis, sic in virtutibus infusis reso- Ad argum. Ad primum, cum dicitur quod lutio stabit ad lumen supernaturale.
virtutes perficiunt in ordine ad lu- Sicut enimlumen naturale inlellecmen^ sit ita, oportet tamen stare in tus agentis cooperatur prudentia^, primo lumine virtutis, ut pruden- sic lumen supernaturale cooperatur tifle, quia ipsa perficit non nisi in or- gratiae, et ibi est status. dine ad lumen intellectus agentis.
DIST. XXVUI. QUiESTIO UNiC.
DISTINCTIO XXVin.
Utrum liberum arbitrium sine gratia possit cavere a mortali peccato?
D. Thom. I. 2. quxst. 109 qusst. 3. 4. et 8. e hic (fuxst. 2. art. i. D. Bonavenl. art. i. quxst' 2. Richard. arl. i. qusest, i. et 3. Vega quxst 13. dejustif. Suarez 3. deauxil. cap. 2. et i. part. tract. 2. lib. 2. a. cap. 0. Vasq. i. 2. disp. 198. et 199. Gregor. hic quaest. i. arf. i. Durand. qux$t. 3. Honric. quodl. ^. quxst. M' Bellarm. lib. 5. de grat. et lib. arbitr. cap. 6. et 7. Scolus in Oxon. hic.
1, Circa istam distinctionem vigesi- Argum 1. mam octavam quaeritur: Utrum li" berum arbitrium sine gralia possit cavere a peccato mortali? Quod sic, ad Rom. 1. Gentes sine lege sibi erant lex; igitur sine lege cavebant peccatum per liberum arbitrium.
Item 3. de libero arbitrio, Augustinus, nullus peccat quando facit quod vitare non potest; igitur si non possit vitare per liberum arbitrium,non potest peccare per liberum arbitrium. TerUam. Itcm, Ansclmus dc libero arbitrio, c. 3. Liberum arbitrium est potestas servandi rectitudinem^ etc. igitur ipso remanente potest vitare obliquitatem.
Oppositum, iste fuit error Pelagii.
SCHOUUM I.
Beutentia Henrici, posse liberum arbilrium sine gratia cavere ab omni peccato mortali ac- Secaodam.
tuali disjunclive, non lamen copulative. Exemplum de navi perforata, cujus singula foramina quis obturare^poaset, non omnia aimul, sic de multis tenlationibus. Objicit Doclor con-Ira hano dupliciter.
Dico ad quaestionem quod vitare peccatum potest intelligi dupliciter, vel quod peccatum accipitur pro reatu, qui relinquitur post actum, qui est sine actu tunc, et peccatum originale dicitur tale; si enim consisteret in actu tunc elicito, esset actuale. Alio modo potest accipi, ut consistit in actu tunc existente. Primo modo, sive in primo statu non potestliberum arbitrium viatoris vitare peccatum, sed hoc non est propter incompossibilitalem graliae et peccati habitualis formaliter, ita quod alterum illorum necessario insit, quia sicut in statu innocentiae caruit homo probabiliter in sua creatione peccato et gratia, sic posset Deus talem naturam nunc reparare, licet non faciat de potentiaordinata. Haec igitur est causa quare liberum arbitrium non sufficit ad vitandum peccatum primo modo, quia modo omnes sunt nati filii irae, ad Ephes. 2. ideo nunc nisi recipiat gratiam est in peccato; et postquam gratiam receperat, non perdit eam sine peccato mortali, et tuncnon potest redire sine gratia. Sed Pelagius negavit originale peccatum in parvulis.
De peccato secundo modo, ut Peccatum habituale tolli nequit siDe gratia de potentia ordiData, sed bene de ob- Bolata.
3.
Opinio consistit in actu, dicitur quod homo <^odL%. P^^^sl per liberum arbitrium exiqoaBst. 21. stcnsiu peccato originali vitare omne aliud peccatum consistens in actu, quia si non, hoc non esset nisi duplici de causa. Vel quia non poenitet, tamen tenetur poenitere, vel quia non conservat alia preecepta, quse tenetur observare. Sed neutro modo existens in peccato originali, peccat; non enim tenelur poenitere in multis casibus, in quo tenetur post poenitere per liberum arbitrium secundum judicium rationis naturalis; nec lenetur alia prsecepta servare alio modo, quam possit per liberum arbitrium, quia nihil praecipitur a Deo, nisi quantum possibile est; Deus enim nihil praecipit implere, secundum Sanctos, quod est impossibile. Quomodo tamen illud sit impossibile, et quomodo non, dictum est distinct. 7. ' hujus^ ideo hic non recito, sed dico de aliis peccatis occurrentibus extentationibus, quod adhuc possibile est per liberum arbitrium omnia talia vitare mortalia, quiadequocumque, id est, concurrentibus, possibile est ex naturalibus deliberare, etjudicio existente completo potestvoluntasrecte eligere, et per consequens potest omne peccatum occurrens ex tentatione vitare.
Item, Hieronymus ad Damascenum Episcopum: Confitemur sem^ per nos posse peccarey et posse non peccare; igiliir post peccatum originale potest vitare quodcumque aliud coinmittendum per liberum arbitrium; potest enim homo recte deliberare ex naturalibus.
Dicitur tamen quod homo potest vitare singula peccata, sed non omnia occurrentia, sicut existens in navi perforata in multis locis potest singula foramina obturare, sed non omniasimul, cum enim se convertit ad unum, aqua ingreditur ad aliud; sic homo expositus tot tentationibus, dum resistit uni, labitur in aliam. Ad hoc videtur Gregorius 23. Moral. cap. 10. Peccatum opprimens hominem suo pondere mox ad aliud trahil; sic existens in peccato originali mox trahitur ad aliud.
Contra, qui potesl resistere multis divisim, si non occurrat, nisi semper unum illorum simul, aequaliter potest resistere uni et omnibus; sed quibuscumque occurrenlibus tentationibus non potest haberi plenus consensus simul, nisi unius, qualis requiritur ad peccatum mortale; et possibile est quod non occurrat nisi unum simul; et quamquam multa possint intelligi simul habentia ordinem, non potest esse simul consensus nisi unius; igitur sequaliter potest resistere omnibus sicut uni.
Item, si vincit unam tentationem, efficitur fortior quam prius; igitur magis potest vincere secundam.
Item, unum peccatum mortale non corrumpit statim habitum ad bene operandum, quia non unico actu inducitur habitus contrarius; igitur qui semel peccavit, si prius habuit habitum acquisitum ad bene operandum, adhuc magis inclinatur ad oppositum illius peccati quam ad consimile peccatum. Et prseter hoc magis distant peccata ab invicem, ubi extrema sunt vitiosa, et virtus in medio, quam virtus ab extremo; igitur si peccat uno peccato, ut peccato avaritiae, magis disponi- Uoi teoUtioDipotest quis reeidtere, oon omoibus, impugualur.
5.
Ilabitus ▼irtutis acquisitie DOQ perditur per anum peccatum.
DIST. XXVIII. QUiESTIO UNIC.
tur ad non peccandum peccato prodigalitatis, quara dum stelit in medio. Non igitur ex uno peccato trahitur ad aliud semper, et quanto plus trahitur ad unum peccatum, tanto minus trahitur ad peccatum oppositum vel disparatum.
SCHOLIUM If.
Alia seDteDtia, quam leDel Gregorius btc et alii, homiDem extra charitatem existeDtem, iD siDgulis operibae, etiani praeceptis, peccare, quia juxta iDtentioDem prfficipieDtis teuetur imptere prfficepta ad finem charilatisi bauo refutat Doctor: Primo, quia duIIus esset mo- Deodus implere prsceptaj quia audieodo Missam die DomiDica peccaret, si dod esset iD gratia. Secundo, Pagaous dando eleemosynam ex pietale, peccaret. Haec rejicitur ab omDibus, dequoSuar. Vega, BellarmiD. citati. Vide pro boc multa in OxoD. io Scbolio Dum. 7. Eejicit modum diccudi D. BoDaveDtur» de (empore deliberandi, Iransacto, et noo traDsaclo.
g Aliter dicitur, quod existens in AiiaopiDioP^^^^^^ ^''igi"^l'> vel iu alio quansequuur ^""^ ^^ reatum, non potest vitare GregoriuB. aliud pcccalum, sed necessario peccatum novo peccato, quia ipse non servat prsecepta secundum intentionem mandantis. Praeceptum enim est diligere Deum et proximum, et facere talia opera, et talia ex charitate, et in ordine ad finem ultimum, et sic non servat aliquod praeceptum.
Item, praeceptum affirmativum, diliges Deum^ etc. obligat ad semper, etsi non pro semper, tamen in aliquo casu, et aliquando tenetur fioc implere; sed non potest diligere Deum ex tolo corde dileclione salubri sibi ad salutem; igitur in nullo quando potest hoc implere.
7. Contra illud, si existens in pecnM impie- cato mortali peccet mortaliter de pracepia novo iu actu bono ex genere, si non faciat illum secundum intentio- j^ charitnem mandantis, sequitur quod exi- '«. stens in peccato in audiendoMissam, peccaret mortaliter, et in servando Sabbatum, quia non ex intentione mandantis. Et tunc existens in mortali non esset monendus quod faceret tot bona, quot posset, imo ad nullum faciendum, cum in quolibet peccaret mortaliter. Dicunt quod gravius peccaret si non faceret. IIlud non valet, quia modicum remedium esset, cum quis deberet peccare, suadere^ei quod ipse peccaret alio genere peccati mortalis; non enim debet esse talis commutalio, quod necessario fiat peccatum mortale minus, ad vitandum majus in nullo casu.
Item, sequeretur quod Paganus in dando eleemosynam pietate naturali, peccaret mortaliter. Prima ratio hujus positionis non valet,quia etsi Deus voluit hominem sic operari ex intentione mandanlis, non tamen voluit hoc imponere homini ex necessitate, quod in quolibet actu esset obligatus ad operandum sub tali intentione, et si existens in peccato mortali non habeat ad hoc conscientiam de reddendo aliquid, quod injuste abstulit, potest habere vehementiorem modum diligendi Deum, quam multi existentes in gratia, et tamen non eum diligit dilectione meriloria, nec tamen in sic diligendo peccat novo peccato. Et per hoc patet ad secundam, quia ubi dicitur, diliges Deum^ etc. dicitur dilif/es proximiim sicul teipsum^ et ex illo oriuntur omnia prsecepta negativa. Nunc autem non permittendum est proximum morifame, sed sibi subveniendum in necessi- 8.
tate, quamquam existat in peccato mortali. Aliter dicitur, quod non potest Teriias. vitari peccatum mortale, quia ibi est distinguere tempus deliberationis, et tempus anle deliberationem, et post, et rudiori plus temporis esl dandum ad deliberandum quam subtiliori; ideo non est ibi certa mensura ante tempus, quo potui deliberare ne peccaret quis nisi venialiter. Sed post tempus completae deliberationis, potest discernere quod est mortale, et ideo tunc potest vitare quodlibet aliud committendum; si tamen tempore deliberationis non deliberet, sed fluat tempus, tunc post lempus deliberationis, non tamen post deliberationem dicitur quod non potest vitare peccatum, exceecante se malitia sua. Contra, si fluat tempus deliberationis, aut igitur dum illud tempus fluit, habet usum rationis, vel non? Si non, igitur non fuit sibi tempus deliberationis; si sic, aut igitur occupatur circa aliud, vel circa illud? Si circa aliud, adhuc non fuit hoc tempus deliberationis; si circa illud, igitur non exceecatur circa illuc adhuc. Si est occupatus circa illud, dum fluit tempus deliberationis, igitur in fine potest vitare peccatum per se. Non igitur post tempus deliberationis oportuit eum peccare circa illud.
Alia senlentia tenens poBse liberum arbitrium vitare peccata, seclusis tentationibus; eed his poaitis, 81 bene se gesserit, ex naturalibus ac cipiet gratiam, qua si bene usas fuprit, accipiet ulteriorem. Hanc non refutat Doctor, et coincidere videtur cum illa sententia, qusB tenet facienli quod in se esl, ez natura, Denm non denegaturum gratiam, quam cum variis limitalionibus multi Doctores tenent, de quo Lessius dippul. de graiia. Quid juxta Scoti mentem tenendum sit (btc enim nihil resolvit) vide in Oxon. in predtcto Scholio num. 7.
Aliter dicitur quod liberum arbi- g trium potest considerari dupliciter; ^ii^ opj. vel in se et absolute, vel ut exposi- °*^- tum tentationibus. Primo modo polest vitare peccata committenda. Secundo modo, aut de peccatis commissis bene se habet quantum potest ex naturalibus, vel male. Si bene, hoc est, displicet sibi quantum tenetur ex naturalibus, ex congruo meretur gratiam gratis datam, et si bene utitur^ipsa, cito dabitur sibi gratiagratum faciens. Si autem male se habet ut complacendo in commissis, cum sibi occurrunt, peccat novo peccato. Sed si neutro modo, nec complacendo, nec detestando, non dicit ille Doctor quid sit judicandum. Tamen forte esset dicendum quod ille peccat mortaiiter, quia tenetur detestari; licet enim non teneatur semper quis poenitere de commisso actualiter, tamen tenetur habere aliqualem displicenliam, quando occurrit. Sicut forte de conclusione Geometrica, si eam specularetur, forle in hoc non peccaret, nisi nimis morando, quando tenetur alia speculari, vel immoderate ibidem complacendo tenetur. Igitur quod liberum arbitrium non potest diu stare, quin peccabit novo peccato, vel quin Deus ex liberalitate dabit sibi gratiam, si disponat se quantum in se est.
Sed quid est dicendum de infi- jq deli, qui nunquam audivit fidem, et multa commisit, quae videntur sibi satis licita, de quibus teneretur DIST. XXVIII. QUiESTIO UiNlC. 141 fidelis habere displicentiam, quan- ralem^ polest dici quod quamvis do illa occurrunt, si habeat com- non habebant legem scriptam Moplacentiam, et illud est ex instinctu saicam, habebant tamen in corde Spirilus sancti; igitur Spiritus sanc- legem, et bene vivebant, sicut boni tus faceret eum approbaro actum Gentiles. Non enim tenebantur tunc detestabilem, si movet eum ad di- ad legem Moysi, nisi populus Israsplicentiam, cum habeat ignoran- eliticus, et qui volebant eis adhaetiam invincibilem, quia secundum rere; unde Cornelius fuit bonus, judicium suum videntur sibi hones- dum vivebat exlra legem Mosaita, non propler hoc dimittit illa; cam.
igitur Spiritus sanctus esset causa Ad aliud, concedo quod Hlud ^^*^»®^""^- peccati in illo. non est pecatum in eo, quod nullo 11. Dico quod forte nunquam occur- modo vitari polest. Nunc autem Ad argum. rct talis, qui non vellet facere licet existens in peccato mortali principaie. quod crcdcret esse melius, quando non posset sufficienter ex se vitare Deus ex liberalitato sua auferet ab omne peccatum, tamen potest se eo ignorantiam invincibilem, el disponere, et tunc Deus dabit sibi ideo semper paratus est Deus ad gratiam, unde possit.
dandum gratiam, et si homo eam Ad Anselmum respondetur, quod ^^.^{JJ' repellat, resistit Spiritui sancto. liberum arbitrium est potestas ser- Ad primum principale, cum di- vandi rectitudinem, si non sit in citur quod gens sine lege, erat sibi peccato mortali, non sequitur aliter. lex viventes secundum legem naiu- DISTINCTIO XXIX.
SecuQdum.
QUyESTIO I.
Utrum in nobis requiratur gratia^ ui principium activum?
Alens. i.part. quaett, 19. membro i. art. 2. D. Thomas i. 2. qaxst. 49. art, 3. et quxst, 51. art. 2. Occham quodl. 3. quxst. 2J. Durand. 3. did. 23. quxsl, 2. Palud. ibiquxsl. 2. Rubion quxsi. i. Scotus i. dist. 3. quxst, 7. et dist. 17. quxst. 2. ^^ 3. dist. 37. ad argument, et 4. dtj/. 49. quxsl. 2. ad u/a'm.
l. Circa distinclionem vigesimam Argum. nonam queeritur: Utrum gratia se primum. f^^f^^^^ ^^ rutione principii activi respectu actus meritoriil Quod non. Accidens non agit in suum subjectum; gratia esl in voluntate; igitur, etc.
Item, voluntas non est principium activum; igitur nec habitus in voluntale. Antecedens patet, quia si sic, moveret se, et tunc cjusdem ad se essel relatio realis. Consequens est contra Philosophum 5. Metaph. ponentem identitatem esse relationem rationis.
Item, unius actionis est unum principium formale; operatio meritoria est una actio; sed voluntas et gratia sunl unum ens per accidens; cum igitur voluntas situnum principium, gralia non erit, quia sic hujus actionis non esset unum principium formale aclivum.
Item, relalio non est principiura actionis, nec terminus, ut patet 5. Pliysic. Sed habitus sunt ad ali- Terlium.
2.
Conlra.
Quartum.
quid, ut patet 7. Physic. ibi: Ad illa, quse sunt in primse specie Qualitatis non est motus, quia illa sunt ad aliquid.
Et confirmatur, non plus repu- ^^^^^^j^™*' gnat relationi quod sit terminus mofus, quam quod sit principium motus; igitur cum non possit esse terminus, non polest esse principium.
Ad oppositum, Augustinus ad Bonifacium: Charitas meretur augeri, sicut aucta perfici; quod meretur, est principium.
Item, gratia in voluntate inclinat secundo formam ad agere; vel igitur in ra. tione principii activi, vel passivi; non passivi, quia ex se sufficienter est disposita passive.
Item 2. Ethic. cap. 5. Virtus habentem perficit, et ejus opus bonum reddit; gratia est virtus, ut dictura est prius '.
Ilem, ille habitus, quo quis ulitur cum voluerit, est activus; voluntas habens talem habitum utitur eo, cum vult.
Graliam esse activam respeclu sui aclns, probat variis iocis Augustini, ratione et ex Philosopho; estquc communid senlentia Doclorum citatorum de habitu in univcrsum. Vide Doct. in Oxon. r. disl. S7. quaest. 2. et ibi Scholium Circa islam quaBstionem duo sunt videnda, et primo declaro quod gra- Tertio.
Supr. d.
DIST. XXIX. QUiESTlO UNIC.
ata ^*rind' *^^ creata est principium activum; piamacu- secuudo, Qualiter est activa. Primum aeclaro secundum Augustinum super illud Roman. 9. Non est currentis, etc. sed Dei miserenlis. Et adducit auctoritatem Apostoli 1. ad Corinth. 15. Non ego, sed gratia Dei mecum, etc. Non autem dicit quod nihil boni faciat, sed nihil, si illa non adjuvaret.
Alibi super illud Psalmi: Adjuva nos Deus, etc. Qui adjuvatur, non nihil operatur.
Idem Augustinus super Psal. 64. Charitas est hic ignis, sed ibi caminus; et alibi alii Sancti coraparanl charitatem ardori et fervori ignis. Ex his patet quod tam gratia quam voluntas sunt principia activa.
Ilem, per rationem, actus meritorius per se est in potestate merenlis; igitur si gratia concurrit cum voluntate, hoc erit in ratione principii aclivi, aliter non esset mere in polestate merentis.
Item, charitas creata concurrit necessario ad beatitudinem, et ipsa numquam excidit, ut patet 1. ad Corinlh. 13. Et requiritur charitas, non ut recipitur beatitudo in voluntate, sed ut causa activa; aliter enim non diceretur/i/c ignis, et ibi caminus.
Item, quanto aliquid magis est receptivum alicujus, tanto magis debet perfici; sed voluntas est ratio rcceptiva immediate beatitudinis; igitur non juvatur a charitate, ut recipiat, ita quod sit medium in recipiendo, sed solum ul a principio activo.
f. Item, 7. Moralium Eudem. lib, modo*wr 2. cap. 6. Virtus est dispositio per- ^wtiTam" fecti ad optimum; igitur charitas disponit active respectu beatitudinis.
Nunc autem videndum per quem modum habet rationem principii activi. Dicitur quod in habitu acquisito aliter est, quam in habitu infuso; unde per aliud est actus, per aliud expeditio; actus est a potentia, sed expeditio respectu operationis est per habitum acquisitum. Non sic de habitu supernaturali, quia non soium facilitat, sed dat elicere secundum istam 'vel illam virtutem, et illa est virtus talis, quaede potentia ultimum operatur, et non sic consistit in medietate, ut habitus acquisitus; sicut enim talis habitus dat esse supernaturale, sic dat operari.
Si tamen ista opinio distinguat inter istos habitus, quod majorem virtutem activam habet habitus supernaturalis respectu sui efTectus, quam virtus acquisita respectu sui, caBteris paribus; probo quod non est verum, quia actio non libere elicitur, nisi ab elicienle libere. Si igitur talis habitus supernaturalis agal per modum naturae, et sit causa superior quam voluntas, non erit ista actio libere elicita, quia actio non est in potestate causae principalis; igilur si principalis causa operationis meritoriae sit gratia, talis operatio non erit in potestate hominis, quia causa prima deterininat secundam, et non e contra; imo voluntas non posset contra moveri, et per consequens, nec sic movendo mereri.
Aliter dicilur, quod simile esl « inter istos habitus quantum ad hoc, AUaopiquod tam voluntas quam gratia est "'^* activa; voluntas tamen est causa LIBRl 11.
actus, et habitus est causa intensionis actus. Aquosii Conlra, intensio actus non est eju§ iDieo- res facieus compositionem cum actu, sed sic intensus, vel sic, est unus effectus simplex; igitur a quo est hoc individuum actus, ab eo est ita intensus actus; vel oportet dare quod erit unum individuum in nalura, ut actus, qui est a voluntate, et in illo gradu intensionis, et tunc quod alius superveniens det sibi certum gradum.
Item, naturale semper agit quantum potest; igitur si coagit voluntati habitus naturaliter agens, " si habitus causet totam intensionem in actu, et actus tantum tribuatur volunlati, igitur nihil voluntas agit. Item, si a potentia est actus, igitur oportet quod sit saltem in aliquo gradu; sit iste gradus A, qui est primus, qui per habitum potest intendi, igitur si fiat voluntas nobilior in natura tantum potest nobilitari, quod voluntas ex se causabit actum ita intensum, sicut facit nunc voluntas cum gratia.
SCHOl.IUM II.
VoluDiatem esse primari&m causam respectu actas quoad substaDliam, et charilalem quoad rationem meriti, ot explicat optime utramque parlem, de quo in Oxon. i. dist. 17. quasst. 2.
6^ Dico igitur quod possumus con- Auctoris siderare actum tantum, et actum eeiiientia. ^g^j^p^^ ^j actum mcritorium. Unde autem dicatur r.:spectus moralis, et meritorii, alibi patebit. Voluntas tunc et charitas concurrunt, voluntas, ut causa principalis, et gratia vel charilas, ut causa secundaria, ex quibus fit una causa totalis. Quod autem voluntas sit causa principalis, patet, quia potentia non libera non movetur libere, quamquam movens moveat libere, sed ita necessario pro tunc moveretur, sicut si movens naturale esset; sed actus meritorius est in potestate nostra; igitur non est a causa non libera; sed si charilas esset totalis causa motiva respectu actus meritorii, ut principalis, non est talis motio in potestate vol^ntis, cum in poteslate volentis non sit agens naturale movere naturaliter; igitur, etc.
Item, causa, qucesubest naturaliter agenti, non potest movere, nisi illa movente, nec potest contra movere; igitur voluntas semel existens in gratia, erit impeccabilis, si gratia sit causa principalis, quia cum causa perfectior et fortior movet naturaliter, causa debilior contra movens tandem vincetur; igitur voluntas semel existens sub charitate non potest movere, nisi charitate movente, et illa movente, non potest contra ejus motum; igitur nunquam possel peccare.
Item, causa superior est illimitatior et indeterminatior causa inferiore; sed quilibet habitus est determinatior, quam sit voluntas, quia voluntas potest operari modo convenienti habitui, et disconvenienti; igitur voluntas est causa superior.
Item, 2. Ethicorum: Habitus est^ qiio totaliter possumus, sed polentia, qua simpliciter possumus; igitur si habitus supernaturalis sit, quo simpliciter possumus in actum, habitus erit potentia.
Dico igilur quod illa duo concurrunt, voluntas et gratia, sicut causa Qaomodo Eotentia et abitus faciunt UDum,vide l.dist.a. q. potentia eit prima- Probat primo volantaleoi esHe causam prcBci puamactus meritorii.
Secundo.
7.
TerUo.
Quarto.
Quare mater plu8 diligit fi- DIST. XXIX. QUiESTIO I.
'*%a?er*™ superior et inferior, et hujusmodi causa inferior semper coagit, dum est, quando illa superior, quse principalis est, agit. Tamen possunius considerare istum actum in se, vel inquantum est meritorius: Primo modo est causa principalior voluntas. Secundo modo dicitur gratia principalius agere, quia est acceptior Deo.
Quod autem possibile sit aliquid esse magis acceptum ratione alicujus minus agentis, declaratur; primo, secundum ponentes quod mater et pater sunt causae activee respectu prolis, adhuc mater est causa minus principalis, quamquam effectu8 in entitate magis sit a patre quam a matre, tamen plus potest diligi ratione matris, et posset esse ratio specialis, quia magis certum est de matre quam de patre. 8. Aliud exemplum: Potentia divisa magis facit in dividendo aliquid, quam faciat acutiescultelli, et tamen plus potest placere acuties quam potentia divisiva. Similiter in harmonia plus potest placere aliquid ex accidentali sono, quod minus facit in esse naturaB, quam id quod plus facit; sic actum meritorium esse acceptum a Deo, magis est, quia a charitate, quam quia a voluntate. Deus enim diligit se propter se, et ideo magis diligit immediatum sibi in illo ordine, inquantum sic est ab illo pondere, quod dicitur charitas, quam inquantum riu ma^«*a est a voluutate. Sic habitus intellecqotm^t^' tuales faciunt ad intellectionem et luDUie. a^j volitionem, et sic habitus appetitus inclinando voluntatem, etc. minus principale, quantum ad esse naturae potest esse plus acceptum, ToM. xxni.