Item, Matth. 7. Non potest arbor Qaintum. bona Malos fructus facere^ nec e contra; igitur bonum non est causa efficiens mali.
Item Dionysius 4. de Divin. no- sexium. Minib. dicit quod non est ignis infrigidare^ neque boni non bona facere.
Ex hoc arguitur primo sic: Om- 2, nis causa assimilat sibi efTectum, SepUmum. saltem in rationibus communibus; sed bonum convertitur cum ente; igitur in entitate et bonitate omnis causa assimilat sibi efTectum; nihil igiturcausat malum.
Secundo ad idem: Illud non est ociavum. causa alicujus efTectus, quod habet efTectum contrarium illius; nunc autem boni est salvare, igitur ipsum non causat malum, quia mali estcorrumpere.
Item, aliquid est primum malum Nonum. in entibus; igitur illud est causa posterioris; igitur nullum malum est a bono efTective. Antecedens patet, quia aliquod est summe malum in entibus, aliter enim esset processus in infinitum in permanentibus, et per consequens esset infinitum malum in entibus. Consequentia patet, quia quod est maxime tale, esl causa aliorum 1. Metaphysic. igitur malum evenit a causa ordinata ad ipsum; non igitur a bono, cum bonum [non ordinetur ad malum.
Decimum. [tem, quod bonum non sit causa materialis respectu mali, probatur, quia accidens denominatsubjectum; malum non denominat bonum, quia Isai. 2. Vee illis qui dicunt malum bonum^ et e contra; nec est bonum materiale mali, u't pars essentiae.
Ad oppo- Oppositum habetur in littera, et Augustinus de Spiritu et concupiscentia, i. lib. et Enchiridio 6. et 16. quod non est malum nisi in bonOy neque malum nisi a bono.
Explicat primo qoid eit raalum, nempe pnvaliobooi. Secundo, quod detur in eDlibus, quia constat aliqua carere perfectione, qunm suscipere nata sunt, tam in genere moris quam naturaQ. Tertio, malum habere CAusam, et non esso a summo malo, ut fingebant Manichasi, ostendens hoo esse impossibile; de quo vide Augustinum hsres. 46. et 12. Civit. i. et 2. et 5. Gonfess. 12. et Epiphan. hsr. 27.
3. Circa queestionem primo declaro quod malum aliquo modo est in entibus. Secundo, quod habet causam in entibus. Tertio, qualiter habet causam in entibus. Perfecium D^ primo oportet scire quid dici- ^piidier"' 1"^ per nomcn; cum igitur privatio cognoscatur per habitum, ut tenebra per lucem, oportet scire quid bonum significat. Dico quod bonum et perfectum idem sunt 6. Metaph. Perfectum autem dupliciter dicitur; Uno modo, cui nihil deest, et hoc intrinsece, et illud est perfeclum perfectione essentiali intrinseca, seu perfectione prima; alio modo dicitur perfectum perfectione secunda. Sic igitur bonum duplex est: Primo modo, et secundo. Bonum pritno modonon potest habere contrarium, neque privativum in natura, quia contraria nata sunt fieri circa idem; igitur quod non est natum inesse alteri, non habet contrarium, neque privative oppositum; sed bonum seu perfectum perfectione prima, inquantum primum, non est natum alteri inesse. Etsi enim quantum ad id quod est, posset alteri inesse, dicendo quod accidens aliquo modo est perfectum perfectione prima, vel intrinseca perfectione, quia est essentialis, tamen inquantum primum bonum dicit perfectionem in se et ad se. Bonum Maium igitur bonitate prima tantum habet oppoDiiur oppositum contradictorie, ut non ^"bono!^ bonum; bonum autem secundo modo, quod est extrinsecum, habet malum oppositum privative. Malum enim est privatio boni secundum Damascenum cap. 18. ut tenebra luminis; isto igitur secundo modo opponitur malum privative.
Tamen unus Doctor * probat quod 4. malum non est in entibus, quiao.Thom. nullum habetcontrarium, nisi quod * ^i. *** potest inhaerere alteri, sicut lumen intellectuale, quia quod aliquod esse habet, potest habere rationem acceptabilem, sed malum culpae non.
Tamen illa ratio non probat, nisi de malo opposito bono primo modo. Privatio enim boni secundo modo potest alteri inha^rere sicut bonum, et sic Boetius de Hebdomadibus^ cap. 9. loquitur de bono et malo, cum dicit quod res non eo quod sunty ideo bonas sunl, verum esto bonilate secunda, quee consequitur essentiam et bonitatem intrinsecam. MaDumest Viso igituT quid importatur per naiura. nomcu, declaratur quod tale est in entibus, et arguit unus Doctor sic: Perfeclio universi requirit inaequalitatem graduum, nam si omnes gradus in universo essent aequales, sequeretur quod essent ineequales, ut probat Augustinus 83. qusast. q. 83. igitur requirilur quod sit aliqua res in entibus defectibilis, et talis potest deficere. Deficere autem ma-. lum est, ideo malum est in natura. 5^ Tamen illa ratio non concludit, nam non oportet quod quamquam res sit defectibilis in natura, quod ipsa actu deficiat; ideo dico quod non sequitur, res est defectibilis in entibus, igilur potest deficere in actu. Sed potest deficere potentia remota, non autem oportet potentia propinqua; ideo licet nunquam deficeret actu, vel corrumperetur aliquid in universo, nihilominus posset universitas esse perfecta in entibus. Unde, ut vult Augustinus in Enchiridio cap. 6. Non est mabim, nisi propter bonum, verum est occasionaliter, et idem bonum posset esse in natura, etsi malum non esset; ideo inaequalitas graduum in universo non ostendit quod malum est in universo, sed defectibili potentia remota. elt^^cMe '^®^ probo aliter quod malum est maionj, in uuiverso actu existens in re, qua carcnt quia malum est carentia perfectio- ^ne^i^br" nis debitae inheerere; sed tale est in debita. r^ u universo. Probo, quia quaecumque suntejusdem speciei, exigunt eamdem perfectionem; sed manifestum est quod in eadem specie unum individuum habet perfectionem sibi debitam, aliud non habet, quia unum habet operationem, per quam attingit finem, aliud non habet; igitur in alio est carentia perfectionis, quae nata est inhaerere.
Secundo ad idem sic: Non omnia entiahabent necessario perfectiones natas posse inhaerere, sic enim nihil contingenter inesset, igitur aliqua entia non habent perfectiones, quas possent habere, et quas sunt natae suscipere, ideo in natura est malum naturae, et malum moris. Malum naturee, cum quis caret perfectione secundaria nata naturaliter inheerere; malum moris, cum Maium naquis caret perfectione morali nata moris. inhaerere.
De secundo articulo, declaro quod 6. malum habet causam eo modo quo Maium i. • x-u Ti# • 1. • caugambaest m entibus. Manichdeus enim bet. posuit malum in principatu, sicut bonum, et consequenter posuit quod anima mala est ab illo malo principio; bona autem a bono. Et sic malum velle est a mala voluntate, bonum a bono necessitate naturali.
Contra istos arguit Augustinus, Peccatum libr. de Animabus, dupliciter, pri- voiuntas mo sic: Peccatum est voluntas re- neoetsario tinendi quod ju^tilia vetat, a quo *° "* "™' liberum est abstinere; igitur non potest esse voluntas, quin possit velle aliquod bonum. Talis autem voluntas non necessario tendit in malum; non igitur mala voluntas necessitale naturali habet malum velle, quia est a malo Deo.
Secundo arguit sic: Pcenilere est actus bonus voluntatis, et hoc concedunt Manicheei, sed non convenit r- / LfBRI II.
7.
Summum malum es' set 8umnum ti poneretur.
Malum e&i a boDo, vel dabis processum.
poenitere, nisi illi voluntati, qu« pcccavit; de bono enim non oportet poenitere. Vel saltem esto quod bonus posset poenitere de peccato commisso ab alio, tamen non sufficit poenitere, nisi poeniteat ille, qui commisit peccatum; igitur mala voluntas potest habere actum bonum, ut poenitere; non igitur necessario tendit in malum.
Item, arguo sic: Non potest intelligi summum malum in enlibus, nisi in illo quod caret maximum bono nato sibi inesse; igitur illud, in quo est illud malum summum, est magnum bonum in entibus. Aliter enim nihil esset natum in entibus recipere maximum bonum, nec consequenter summum malum quod consistit in carentia illius summi boni.
Item, illud malum quod est summum, et a nullo bono, esset ex se necesse esse, et imparticipatum; sed ex se necesse esse est perfectius quacumque creatura; igitur summum malum esset perfectius nobilissima creatura.
Item, quandocumque aliqua sunt opposita, conditio, quee magna est in extremo nobiliori, repugnat extremo opposito; sed esse ex se est conditio nobilis in optimo bono; igitur illud non potest compelere malo. Malum igitur est ab aliquo, et non potest esse processus in infinitum;' igitur oportet quod sit a bono in genere; tum quia si detur primum malum, illud erit non ex se, sed ab alio; non a malo, cum sit primum malum, igitur a bono, quia non potest esse processus in infinitum, quod malum sita malo; tum quia primum simpliciter coordinationis respectu entis causati, erit alterius rationis. Quidquid enim est causatum causis intrinsecis, scilicet ex materia et fornia, est causatum ab efficiente extrinseco. Cujuscumque enim entis sunt causae intrinsecee, necesse est ponere causas extrinsecas; igitur cujuscumque causati oportet ponere primum simpliciter extrinsecum simpliciter incausatum.
Secundo declaro in speciali quod g, malum natura^, et malum moris habent causam eo modo quo sunt. •Primo de malo naturae, quia malum naturae est carentia alicujus perfectionis naturae debitee vel natae inesse. Ista autem carentia aliquo modo habet causam, quia non contingit tale malum in natura, nisi quia efficiens non potuit debite sibi causare illam perfectionem natam inesse. Vel quia esto quod potuit quantum est ex parte sui, tamen materia non fuit disposita, vel materia existente disposita, et agente potente quantum est ex se, impeditur tamen per agens perfectius, quod agit ad contrarium, semper igitur aliquo modo pervenit a causa efficiente.
De malo moris declaro idem, quia malum moris est primo in actu; sed actus habet esse causaliter a potentia, vel ab objeclo; igitur a potentia; vel objecto est, quod actus non est talis qualis natus esset esse. Et patet ex intentione Augustini 12. de Civit. Dei 6. ubi loquitur de malo velle, dicens: Illud sibi fecit mala voluntas, etc.
Qualem causain habelmalum.
Prima opinio.
Cauea per accideDt, dnptax ex parte caaidOj et es parte effec- IU8.
S.BoDav.d.
Tres afferl luoJos diceadi, quomoJo voluntas e&t oausH peccali, et disputat coDtra duos primo8. Tertiura, qui est Augusiini approbiT, de quo fusius in Oxon. dist. 37. quaest. 2. num. 9. voluntaa ergo est causa furmalis peccati, non efliciens, sed deficiens; et explicat quomodo est causa per accideas peccati, quia per se tantum intendit materiale, seu positivum.
De terlio arliculo, qualiter habet causam? dicitur quod habet causam per accidens, et hoc convenit dupliciter: Uno modo accidente ex parte causse; alio modo ex parte effectus. Primo modo dicitur Polycletus causa per accidens statuee; et sic loquitur Philosophus 2. Physic. text. 2. et 5. Melaphysic. text. 33. Secundo modo sunt casus et fortuna causcB per accidens ex parte effectus, quia inventio thesauri est per accidens respectu fodilionis. Sicut enini ambulans acquirit sanitatem, quam non intendebat, et sic sanitas indticitur fortuito respectu sui, non respectu naturae, sic dicitur quod voluntas inquantum defectibilis, est causa per accidens mali, eo quod est ex nihilo. Primo igitur modo accidentis, est voluntas creata causa mali per accidens. Ad hoc videlur Auguslinus 12. de Civit. Dei, cap. 6. ubi supra, Dolunlas non est causa mali unde voluntas, sed ut ex nihilo. Secundo modo est voluntas causa per accidens, sicut dicitur quod ignis intendit generare ignein per se, et per accidens intendit corrumpere aquam, et sic voluntas est causa actus per se, et vult delectationem in actu, sed deformitatem per accidens. Ad hoc videtur Dionysius 4. de Divinis nominibus: Nihit ad malum respiciens operatur.
Contra ista, et primo contra pri- 10. mum membrum: Si voluntas est q^o^^o^J* causa mali inquantum defectibilis, estcauaa aut igitur inquantum defectibilis est per se causa mali, aut causa per accidens? Si per accidens, igitur frustra ponit inquantum defectibi'- lis, quia voluntas creata secundum se, est causa per accidens mali. Si est causa per se mali, sequitur quod Deus est causa mali per se, quia quod est per se causa causee, est per se causa causati, quod est per se a causa secunda; sed Deus est per se causa voluntatis, inquantum defectibilis, quia ex hoc quod voluntas est defectibilis, sequitur qifod non est a se; igitur inquantum talis est a positiva causa, non alia nisi a Deo.
Item, voluntas creata inquantum voluntas magis est causa effectus defectibilis, quam inquantum voluntas defectibilis, quae defectibilis dicitur, quia potest absolute non esse; igitur potest voluntas non esse causa effectus defectibilis, et ipsa non existente, posset aliquid esse causa effectus defectibilis. Non igitur voluntas ut defectibilis est, sed voluntas creata, ut contingens, est causa convertibilis effectus defectibilis.
Item, causa contingens duorum sub eadem ratione ex parte sui, est causa utriusque; sed voluntas inquantum defectibilis non est causa immediata respectu bene velle; igilur nec respectu male velle.
Confirmatur ratio sub illa ratione sub qua voluntas, non potest bene velle, non potest contingen- / LIBRI II, ter male velle; igitur si inquantum voluntas defectibilis non possit bene velle, non posset male velle.
Item, ista voluntas inquantum defectibilis, nou est nisi voluntas inquantum libera; igitur idem est dicere, quod voluntas inquantum defectibilis est causa mali, et quod voluntas inquantum libera.
Contra secundum, sequitur quod voluntas est causa fortuita peccati, sed non propter hoc est voluntas simpliciter mala, quffi est fortuita causa mali.
Item, sequeretur quod sicut voluntas creata est causa mali, ita voluntas Dei, quia Deus vult actum, etsi non deformitatem in actu peccandi, et sic dicitur quod voluntas creata solum est causa peccati.
12. Alia opinio ponit quod non est secunda inquireuda causa efTectiva mali, sed D^^SonaV. causa defectiva, quia malum in actu esi 0^1?^ quae debuit infuisse. Et hoc videtur 8e?defec- P^^ Augustiuum 12. de Civit. Dei, ^'^** cap. 7. 8. et 9. qui dicit quod bonum non est causa effeclivaj sed defectiva malitiae, et postea quod queerere causam mali est quserere utrum stlentium potest audiri, et tenebra videri.
Ex his colligitur quod in malo includitur aliquid boni, bonitate prima, et carentia bonitatis secundaB, quae est perfectio nata inhaerere, et tunc potest quaeri, quee potest esse causa negationis in actu malo, vel causa illius substrati, quod subest? Primo modo non habet malum causam effectivam, sed tantum negationem causae, sicut absentia naulae est causa non salutis navis. Sed quomodo est voluntas causa deficiens respectu mali? Dicit ille Doctor quod in actione voluntaria malum est non subjicere se regulae sui actus, sed illud malum non est culpa; sed ex hoc sequitur culpa, cum operatur, non subjiciendo se regulae suae.
Contra, si tenetur voluntas subjicere se regulae suae cum operatur, quaero, aut potest subjicere se regulae suae, aut non? Si non potest, non tenetur ad id quod non potest. Si potest, et non facit, peccat; igitur duae sunt culpae quandocumque est una culpa; una in operando, non subjiciendo se regulae, et alia non subjiciendo, cum tenebatur. Ideo dico quod primus defectus in voluntate est non velle operari concorditer regulae suae.
Hinc possumus loqui de substrato aclui malo, et sic potest dici quod voluntas est causa per accidens mali, accidente ex parte causae, quia voluntas creata per differentiam suam specificam est causa actus mali, quod est oppositum contra voluntatem increatam; et sic dico quod voluntas creata per suam differentiam specificam est proxima ratio contingens actus boni, et actus mali. Et sic potest dici quod voluntas absolute est causa per accidens, quia per differentiam specificam est causa proxima, et illa contrahit voluntatem in genere, quae voluntas absolute considerata, est causa per accidens actus; sicut dicitur quod differentia accidit generi, quia est extra ejus intellectum, et contrahit ipsum ad certam speciem. Ideo defectibilitas non est proprie approprians voluntatem, ut sit causa contingens immediata actus meritorii Volontas creata, est proxima cauea contingens actu8 boni, et mali.
Defectibilita8 Doa est caufta approprians yolontatem, ut causet malum.
DIST. XXXIV. QU^STIO UNIC.
Quomodo boQum est causa materialismali.
PriTatio,et negaUo quomodo diffeniDt 7 et demerilorii, quia defectibilitas inquantum est ex nihilo, aBqualiter competit lapidi sicut voluntati; ideo voluntas, nec inquantum defectibilis, nec inquantum creata, est proxima ratio actus mali, sed differenlia specifica volunlatis creatae.
Secundo dico quod voluntas est causa per accidens mali accidente ex parte effectus, ita quod illius po. sitivi, quod est in effectu, est voluntas causa per se, et totius compositi ex illo positivo, et privativo est causa per accidens, ita quod duo sunt in voluntate correspondentia duobus in actu deformi.
SGHOLIUM m.
Malum Don conlrariari alicui substanlisey sed ultimate subjectari in ea, de quo dist sequenti.
De quarto articulo, scilicet quomodo bonum est causa materialis mali?Dico quod bonum, cui contrarium malum, non est aliqua substantia, quia contraria nata sunt esse in eodem susceptivo, substantia vero in nullo; malum igitur contrariaturbono in aliquo supposito, ut in substantia, et saltem ibi erit status. Ultimo igitur oportet quod sit subjective in bono. Sed per quem modum? Dico quod nihil plus entitatis est in privatione, quam in sola negatione, quia in ceecitate non est plusentilalis, quam won videre, sed solum addit non videre in illo, quod natum est suscipere visionem, et non videre dicit hoc absolute. Ideo differt a negatione in solo connotato, quia ex hoc quod affirmatio convenit tali susceptivo, necessario concipitur ut disconveniens, sed in non apto videre non concipitur negatio, ut disconveniens. Ista est sententia Anselmi, 5. cap. de con' ceptu Virginalij et 16. rfe casu Diaboliy qui dicit quod injustilia non nisi solam negationem dicit. Isto modo bonum est causa materialis mali, quia malum est carentia perfectionis natee inesse alicui bono.
Ad primum principale, cum dici- 15. tur quod nihil contrariatur primo Ad argum. bonOy et ideo nullum malum formaliter sibi oppositum est in natura. Dico quod illud non sufficit, quia si aliquid est infinitum, ita bene destruit repugnans sibi virtualiter, sicut formaliter, et destruit omne repugnans effectui suo, si agat necessitatenaturali. Ideo dico quod sisiprimum ,, boDum aprimum sic ageret, omnmo nullum geretnatumalum esset in entibus, quia tunc?um mainduceret quantum bonumposset in ^""esgc."^* quodcumquecausatum; sed nullum causatum est natum recipere majorem perfectionem, quam posset Deus in ipso causare; igitur si Deus causatomnem perfectionem in entibus, quam potest causare, quodlibet habebit tantam perfectionem et bonitatem, quanlam natum est recipere; igitur nihii erit malum in entibus, cum quodlibet sit ita bonum etperfectum, sicut natum est esse. Nunc autem Deus agit voluntarie, ideo non destruit omne malum, quod posset destruere, nec inducit omne bonum quod posset inducere.
Ad aliud, concedo quod unitas Ad secununiversi est ordo, et bonum universi, bonum ordinis. Iste autem ordo non est quartumcumque partium parvarum in universo, sed principalium; ideo malum hujus dum.
/ ter male velle; igitur si inquantum voluntas defectibilis non possit bene velle, non posset male velle.
Item, ista volunlas inquantum defectibilis, non est nisi voluntas inquantum libera; igitur idem est dicere, quod voluntas inquantum defectibilis est causa mali, et quod voluntas inquantum libera.
Contra secundum, sequitur quod voluntas est causa fortuita peccati, sed non propter hoc est voluntas simpliciter mala, quee est fortuita causa mali.
Item, sequeretur quod sicut voluntas creata est causa mali, ita voluntas Dei, quia Deus vult actum, etsi non deformitatem in actu peccandi, et sic dicitur quod voluntas creata solum esl causa peccati.
12. Alia opinio ponit quod non est secunda inquireuda causa effectiva mali, sed D^^SfonaV. causa defectiva, quia malum in actu est cauM qu® debuit infuisse. Et hoc videtur 8t?defec- P^^ Augustinum 12. de Civit. Dei, ^*^*- cap. 7. 8. et 9. qui dicit quod bonum non est causa effectiva^ sed defectiva malitise, et postea quod quserere causam mali est quasrere utrum 5elentium potest audiri, et tenebra vi--deri.
Ex his colligitur quod in malo includitur aliquid boni, bonitate prima, et carentia bonitatis secundae, quse est perfectio nata inhaerere, et tunc potest queeri, quae potest esse causa negationis in actu malo, vel causa illius substrati, quod subest? Primo modo non habet malum causam effectivam, sed tantum negationem causffi, sicut absentia nautse est causa non salutis navis. Sed quomodo est voluntas causa deficiens respectu mali? Dicit ille Doctor quod in actione voluntaria malum est non subjicere se re- ' gulae sui actus, sed illud malum non est culpa; sed ex hoc sequitur culpa, cum operatur, non subjiciendo se regulae suae.
Contra, si tenetur voluntas sub- 13. jicere se regulae suae cum operatur, quaero, aut potest subjicere se regulae suae, aut non? Si non potest, non tenetur ad id quod non potest. Si potest, et non facit, peccat; igitur duae sunt culpae quandocumque est una culpa; una in operando, non subjiciendo se regulae, et alia non subjiciendo, cum tenebatur. Ideo dico quod primus defectus in voluntate est non velle operari concorditer regulae suae.
Hinc possumus loqui de substrato voionias actui malo, et sic potest dici quod proxima ( voluntas est causa per accidens ma- Ungens acli, accidente ex parte causae, quia J? maiJ!^' voluntas creata per differentiam suam specificam est causa actus mali, quod est oppositum contra volunlatem increatam; et sic dico quod voluntas creata per suam differentiam specificam est proxima ratio contingens actus boni, et actus mali. Et sic potest dici quod voluntas absolute est causa per accidens, quia per differentiam specificam est causa proxima, et illa contrahit voluntatem in genere, quae voluntas absolute considerata, est causa per accidens actus; sicut dicitur quod differentia accidit generi, quia est extra eius intellectum, et contrahit ^ ipsum ad certam speciem. Ideo de- masnon fectibilitas non est proprie appro- approprians voluntatem, ut sit causa con- ^anuiemi tingens immediata actus meritorii "mttum.^ \ DIST. XXXIV. QU^STIO UNIC.
et demeritorii, quia defectibilitas inquantum est ex nihilo, aequaliter competit lapidi sicut voluntati; ideo voluntas, nec inquantum defectibilis, nec inquantum creata, est proxima ratio actus mali, sed differentia specifica voluntatis creatae.
Secundo dico quod voluntas est causa per accidens mali accidente ex parte effectus, ita quod illius po. sitivi, quod est in effectu, est voluntas causa per se, et totius compositi ex illo positivo, et privativo est causa per accidens, ita quod duo sunt in voluntate correspondentia duobus in actu deformi.
Malum Don conlrariari alicui substanlisey sed ultimate subjectari in ea, de quo dist sequenti.
j4^ De quarto articulo, scilicet quo- Quomodo modo bouum est causa materialis ^asTm?.' niali?Dico quod bonum, cui conteriaiisma- trarium malum, non est aliqua substantia, quia contraria nata sunt esse in eodem susceptivo, substanlia vero in nullo; malum igitur contrariaturbono in aliquo supposito, ut in substantia, et saltem ibi erit status. Ullimo igitur oportet quod sit subjective in bono. Sed per quem modum? Dico quod nihil plus entitatis est in privatione, quam in sola negatione, quia in ca^cilate non est plusenlitalis, quam wo;^ videre, sed solum addit non videre in illo, quod natum est suscipere visionem, et PrivaUo.et won videre dicit hoc absolute. Ideo quomodo differt a negatione in solo conno- ^^^^^ tato, quia ex hoc quod affirmatio convenit tali susceptivo, necessario concipitur ut disconveniens, sed in non apto videre non concipitur negatio, ut disconveniens. Ista est sententia Anselmi, 5. cap. de conceptu Virginalij et 16. rfe casu Diaboliy qui dicit quod injustitia non nisi solam negalionem dicit. Isto modo bonum est causa materialis mali, quia malum est carentia perfectionis natee inesse alicui bono.
Ad primum principale, cum dici- 15. tur quod nihil contrariatur primo Ad argom. bonOy et ideo nullum malum formaliter sibi oppositum est in natura. Dico quod illud non sufficit, quia si aliquid est infinitum, ita bene destruit repugnans sibi virtualiter, sicut formaliter, et destruit omne repugnans effectui suo, si agat necessitatenaturali. Ideo dico quod sisiprimam ,, boQum apnmum sic ageret, omnmo nullum geretnatumalum esset in entibus, quia tunc 7um mainduceret quantum bonum posset in ^""eage."** quodcumquecausatum; sed nullum causatum est natum recipere majorem perfectionem, quam posset Deus in ipso causare; igitur si Deus causat omnem perfectionem in entibus, quam potest causare, quodlibethabebit tantam perfectionem et bonitatem, quanlam natum est recipere; igitur nihil erit malum in entibus, cum quodlibet sit ita bonum etperfectum, sicut natum est esse. Nunc autem Deus agit voluntarie, ideo non destruit omne malum, quod posset destruere, nec inducitomne bonum quod posset inducere.
Ad aliud, concedo quod unitas Ad se^ununiversi est ordo, et bonum universi, bonum ordinis. Iste aulem ordo non est quartumcumque partium parvarum in universo, sed principalium; ideo malum hujus dum.
tum.
partis non derogat ordini universi, si hcec pars non sit principaiis, sicut subtracta una gutta sanguinis corporis mei, non propter hoc destrui-^oiiu^ili^ tur ordo corporis. Tamen secundum or«?me^uni- P^nenles quod quilibet Angelus faversi. ciat spccicm atomam, videtur quod multcB partes principales erunt extra bonum ordinem perpetuo. Sed malum contrarium bono non privat nisi bonitate, quae est perfectio secunda, nala inesse, quae non est per se de partibus essentialibus universi. i6. Ad aliud cum dicitur, opposiium ^fum'^" non est causa oppositi, dico quod Quomodo malum non opponitur bono, quod poDiturbo- convertitur cum ente, sed bono, quod dicit perfectionem secundam natam inesse. Adquar. Ad aliud cum dicitur, ma/wm non habet causam finalem^ dico quod bonum, dequo loquimur, non habet rationem finis praecise; bonum, quod est finis, est bonum utroque modo quandoque.
Dices, causa finalis est prima causa; igitur quod non habet ipsam procausa, nuliam habetcausam.
Ouomodo Dico quod malum habet causani bef fl^eoK finalem per accidens, nihil enim prohibet negationes in actu ordinari ad finem bonum, scilicet verum bonum, vel apparens bonum.
^1u^m!°" ^^ aliud, cum dicitur, arbor Arbor bo- boua. ctc. dico quod arbor bona ponitur. vocatuT voluutas intcrior, vel actus interior; opera exteriora vocantur fructus; et boni actus interiores non causant mala opera, nec e contra, quamquam mala voluntas possit causare quaedam opera exteriora similia bonis operibus.
Ad aliud, dico quod probat quod 17. causa naturaliter activa, non causat Ad Beztum per se malum oppositum suo efifec- *m'um!* tui, bene tamen potest causare malum oppositum alteri, sicut cum ignis corrumpit aquam, causat malum aquae, sed non malum ignis; sed voluntas est causa mali, id est, illius privationis in actu secundo. Ideo licet non assimilel sibi efifectum in hoc, causa tamen sufficiens, non deficiens, semper assimilat sibieffectum in rationibus communibus.
Ad aliud, palet per idem, cum di- ^^°^^*" citur, causa non potestcausare effec- causa cautum oppositum suo effeclui proprio; doqueecfeverum estefficiendo, tamen deficien- tui oppodo potest.
Ad aliud, de summo malo, dico AdDooum. quod in universo est dare malum summum, quod non est dare pejus, et illud non est ens ex se, nec primum, sed est carentia boni non primi, sed secundi, scilicet perfectionis alicujus nati inesse alicui bono, cujus perfectio secunda amitti potest. Et sic Lucifer caret in Lucifesumma perfectione secunda nata •ummum sibi competere, et sic in eo est culpa et deordinatio aclus, quse privat summa perfectione, quee nata est sibi inesse; sic igilur est dare primum malum in genere et summum, quod non habet malum prius tanquam causam, nec prius malum in universo. Et illud non oportet quod sit causa omnium aliorum, quse sunt talia in illo genere, sed tenet hoc respectu illorum, quae habent causam per se effectivam, non defectivam, ideo tenet in bonis. At ubi effeclus sunt defectus, non oportet quod reducantur ad Ad deciaium.
primum, quod siltale necesse esse ex se.
Ad aliud, dico quod in bono, quod contrariatur malo, non est malum subjective, sed in bono, quod convertitur cum ente. Malum enim, quod est carentia perfeclionis secundaB, denominat bonum quod est perfectio essentialis et prima. Et hoc dicit Augustinus in Ench. cap. 13. et ponitur in littera: Nullum malum potest essCj ubi bonum est nullum; et in sequenti capitulo dicit quod hic fallit regula Dialecticorum, dicentium duo contraria non coniTaria ^^^^^ insunt eidem. Sed hoc dico, Toiontate ^^^^ P^^ tauto dicit Augustinus regulam Dialecticorum falli, quod ubi contraria qualitercumque abstracta, vel generalissime accepta, non possunt referri ad diversa iila non compatiuntur se in eodem, sicut album et nigrum quanlumcumque generaliter sumpta, non possunt inesse eidem. Sed in transcendentibus, cujusmodi sunt bonum et ens, nihil prohibet contraria secundum vocem supponere pro diversis, et simul esse, ut bonum pro bonilate essentiaB vel naturae, quae est perfectio prima, et malum pro negatione boni secundi, quae est perfectio nata inesse illi naturaB, et sic possunt esse simul hoc modo, non proprie contraria.
Ad auctoritatem Isaiae 5. respondel Augustinus in Enchiridio. cap. 12. vel 14. vel 35. quod dictum Prophetae intelligendum estde ipsis rebus, quibus homines mali sunt, el non de hominibus. Et ponit exemplum, ut qui dicit adulterium esse bonum, et qui dicit hominem inquantum homo, esse malum, opus Dei culpat, scilicet hominem, et vitium hominis laudat, scilicet iniquitatem; et ponitur in littera, cap. 1. ibi: Ad hoc autem quod dictum est^ etc.
ToM. xxni.
•/ DISTINCTIO XXXY.
Vtrum peccatum formaliter sit con^uptio bonil Alens. 2. parl, quxst, 101. membro i. parl, i. et 2. et art. i. et 2. et quxit. 102. D. Thomas i. part, qn3est, 35. art. i. Gt»br. hic quaest. i. D. Bonavent. ari. 2. qussst. i. et 2. Richardus art. 2. 9ua?5«. I. e/ 2. Bellarm. 5. (fe s/a<u percati cap. i9. hi cum communi tenent peccatum tantum corrumpere gratuita. Scotus tn Oxon. dist. 37. quxst. i. a num. 3.
l Circa istam distinctionem trigesi- Argum. 1. mam quintam quaeritur: Ulrum u^lf^l^ peccatum formaliter sit corruplio **• alicujus boni? Quod non. Auguslinus contra Faustum: Peccatum est dictum^ vel factum^ vel concupitum contra legem Dei. Nullum islorum est formaliter corruptio; igitur, etc.
Item, Augustinus deduabusanimabus: Peccatum est voluntas recipiendi quodjustitia vetat. Illud non -esl formaliter corruptio.
Item, Augustinus 83. quaest. q. 57. Nulla passiOj qua patimurj est peccatum; omnis corruptio est passio qua patimur; igitur nulla talis est peccatum formaliter.
Quartum. Ilem, si pcccatum sit corruptio formaliter alicujus boni, igilur erit corruptio boni infiniti, quia tanlum cst malum, quantum est bonum, contra quod peccatur; sed omne peccatum estcontra bonum infinitum, ideo dicitur in Psal. 50. Tibi Secundum.
Terlium.
soli peccavi 'yigitixr si peccatum est corruptio boni formaliter, peccatum erit malum infinitum.
Item, corruptio non suscipit magis et minus, sicutnec privatio, ut probat Anselmus de Conceptu Vir~ giniy cap. 24. quia ubi nulla est justilia, non potest aliquid auferri, et aliquid remanere; igitur si peccatum est formaliler corruptio, sequiturquod nullum peccatum est gravius alio.
Item, si corrumpit bonum, corrumpit cui nocet; sed nocet naturcB, in qua est; ergo est. Idem vult Augustinus de Civit. Deiy 12.
Oppositum habetur in littera, et apud Augustinum de Natura boni; et ponitur exemplum: Abstinere a cibo est nihil, et tamen facit corpus languescere; sic peccatum, etsi nihil sit, tamen potest esse corruptio naturae.
Secundo quaeritur: Utrum principale in peccato sit aversio a bono incommutabili, vel conversio ad bonum commutabile?
Terlio: An peccata distinguantur specie, supposito quod sit tantum aversio formaliter?
Quarto: An unum peccatum possit esse gravius alio?
Quinto: Utrum peccatum sit malum infinitum?
Sexto: An peccatum possit augeri in infinitum?
Quintum.
Seztum.
2.
Conlra.
Qusstio secunda.
Torlia.
Quarta. Quinta.
Sexta.
DIST. XXXV. QU^STIO UNIC.
SCHOLIUM L Peccatum consislere in privatione; ita Anselmus, et Augustinus btc citali, et communis, praeter paucos Tiiomisias, expresee Hiiarius de Trinit. cap. H Nyssenus, homii. 2. Basii. Rom. 9. Epiphan. ^haercs. 24. Ambrosius de Parad. cap. 6. 7. Ponit tres sententias de bono, quo privat peccatum: Prima, ail corrumpere bonum naturffi; secunda bonum grati»; tertia bonum ▼irlutis aoquisitffi. Refutat primam 5. rationibus, de quo vide ipsum in Oxon. dist. 37. quaest. i. num. 4. 5.
3. Ad primam quaestionem dico, quod corruptio potest accipi dupliciter, proprievel communiter. Proprie, secundum quod corruptio terminatur ad non esse per se; et isto modo peccatum non est formaliter corruptio, quia non oportet quod corrumpat gratiam, vei aiiquid positivum preecedens, cum aliquis actu peccat, quia non habens gratiam potest actu peccare, et per consequens non oportet quod omne peccare sit expulsio gratiae preeceden-Peccatum tig. Si accipitur corruplio secundo liier priva- modo, scilicct pro privatioue, SlCUt tenebra dicitur privatio luminis in quolibet instantiposteriori, sicut in primo instanli, sic dico quod peccatum est formaliter corruptio boni. Sicutenim ceecitasnon estnisi soia negatio, nec surditas, licet connotatumsit quid positivum, quia csecitas est in oculo, tamen illud connotatum non includitur intra privationem, quia illud est commune habitui et privationi, esse in tali connotato; sic peccatum solaprivatio est, et non includit illud in quo est, cum iilud sit commune peccanti et bene operanti. Idem vult Anselmus de Conceptu Virgin. cap. 4. et 5. e* de Casu Diaboli, lo. Omne iio.
peccatum est formaliter injusti" tia.
Item, omnis voluntas creata tenetur conformare se regulae, et ipsa non est regula sua; igitur si potest concordare regulae, et non concordat, peccat. Non concordare regulae, si potest, est peccare proprie; non concordare, et posse tantum importat negationem et posse. Posse non est intrinsecum, sed connotatum, quia posse est in bono actu; igitur non est intrinsecum actui malo. Est igitur peccatum formaliter corruplio, quae est privatio alicujus boni.