Secundo videndum cujus boni est corruptio? Videtur quibusdam quod boni naturae in qua est, quia secundum Augustinum in Enchirid. cap. 6. Peccaium est corruplio speciei, modi et ordinis. Et similiter vult Augustinus quod est corruptio illius boniy quo corrupiOj iandem corrumpitur ipsa conniptio. Illud non posset esse, nisi corrumperetur bonum, in quo est, quia corruptio non destruitur nisi destructo subjecto. Hoc idem vult Augustinus 12. de Civit. Deiy cap. 6. Pro hoc adducitur illa parabola Lucae 10. de illo, qui incidit in latrones, et fuit vulneratus in naturalibus.
Alia via ponit quod peccatum est corruptio gratiae.
Tertia via ponit quod peccatum est corruptio boni virtutis vel moris, et sic singula peccata aliquam virtutem moralem corrumpunt.
Contra primam viam: Omne finitum per ablationem finiti tandem consumitur; igitur tandem corrumpitur tota natura.
Dicitur quod verum est, si esset ablatio partium ejusdem quantitatis; PoBse quomodo non intrinsecum peccato.
Opioio D. Bonavent.
Opinio 2. Terlia.
Impufi[oatur pnma.
LiBRi n.
ista autem ablatio est partium ejusdem proportionis. si peeca- Coutra, omne agens aequale seramtede- cundum mtensiouem, vei magis, destrueret. passo remanente eodem modo disposito, vel eequale corrumpit, vel magis; sed sequens peccatum potest esse intensius peccatum, vel aeque intensum, et natura est minus potens ad resistendum, vel non magis; igitur per peccata seque intensa, vel magis polest tota natura corrumpi. 5. Unus Doctor dicit quod natura D.Thom.i. potest cousiderari dupiiciter, ut in p.q. ^.ar.g^^ vcl quatcnus habituata; peccatum vero non corrumpit naturam in se, nec habilitatom secundum abiationem, sic enim tandem tola posset auferri, sed illa habilitas remittitur per peccatum. Exemplum: Dispositio materiae ad formam intenditur cum plures dispositiones insunt, qucB disponunt ad formam inducendam, el illa habililas remitlitur cum pauciores insunt.
Contra illud, illa habilitas per ipsum non potest corrumpi per peccatum, quia sic totum tandem corrumperetur; igitiir stat peccatum cum illa habilitate, quia non est per ablationem alicujus boni, et peccatum est privatio alicujus boni praesuppositi; igitur privatio stat cum bono quo privat.
6. Item, ille Doctor repugnat sibi- A soioDeo ipsi, quia ipse dicit quod non remitab^eidem titur ista habilitas per ablationem destruibi- alicujus, ct tamcn designat qualiter intenditur per oppositum.
Item, quod ista habilitas non remittaturper peccatum, probo, quia si sic, hoc est, per corruptionem alicujus gradus; sed quod est a solo Deo immediate a nuUa creatura corrumpitur, quia corruptio illius quod capit esse per creation-em est annihilatio; igitur cum nulla creatura possit aliquid annihilare, sequitur quod homo in actu peccandi non potest minuere aliquem gradum habilitalis naturae, nec aliquid in ipsa remittere cum natura voluntatis, et quilibet gradus ejus sit a Deo per creationem.
Item, causa contingens alicujus ^effjctu"*^ effectus potest stare cum opposito ^g^g°j.jj*J[^^|. illius effectus; sed voluntas quae- cauia concumque ponitur causa peccali, est ejus. causa contingens aclus meritorii, ve! peccati, non enim est peccatum, si nullo modo vitari possit; igitur per peccatum nunquam corrumpitur voluntas, nec aliquid, quod est causa contingens actus meritorii, vel pars causae.
Item, privationes habilus ejusdem speciei non differunt specie, quia privationes distinguuntur per habitus; sed bona possunt esse ejusdem specii, quorum privationes sunt peccata specie diversa.
Et si dicas quod bona differunt specie, quia quoddam peccatum privat bonum speciei, quoddam bonum modi, quoddam bonum ordinis, secundum Augustinum; ad illud patebit slatim post, quia quodlibet peccatum privat ista tria.
SGHOLIUM ir.
Ex rationibus aliatis, probat pecsatum non esse corruplioncm aiicujus boni naturae intrinsecam, quia secundum Dionysium in damnatis naturalia manent integra.
Concedo igitur quod peccatum 7 non corrumpit aliquid naturale, Ad rattoquod est inti4nsecum naturee, quia°®*^^'°*** \ DIST, XXXV. QU^STIO UiNIC.
secundum Dionysium 4. cap. de Divinis nominibus: Naturalia in damnalis manent splendidissima^ elc. Dices ex Augustino quod /?ecr?atum est corruptio speciei, modi et ordiniSj elc. Dico quod in creatura sunt relationes ad Deum in ratione triplicis causaB, efficientis, exemplantis et finalis, et hoc in actu primo, et non possunt istae relationes corrumpi manente natura creaturcB. Alio modo potest voluntas considerari in actu secundo, et sic nala est habere modum, speciem et ordinem in actu secundo. Et ista tria possunt corrumpi manente voluntale in actu primo integra quantum ad naturalia.
Et cum allegatur in Enchirid. quod peccatum est corruptio illius boniy quo corrupto corrumpitur cormptum^ dico quod res potest esse indivisibilis in essentia sua in actu primo, et manere integra, etsi non sitintegra quantum ad perfectiones secundas natas inesse, quia bonum, quod est perfectio secunda, corrumpitur per malitiam; et sic malitia potest esse inlrinseca natura^., non pro quanto bonum est perfectio prima naturae, sed quatenus perfectio secunda tollitur per malum, et potcst stare aliquod bonum in actu secundo cum peccato, quia malum esloppositum bono, quod non est, quando malum inest, et non illius gradus bonitatis, cum quo stat malum. vaineraUo Ad aliud dc vuluerato, dico quod uo "qSoroo. differcntia est inter vulnerationem et **^ruD^*" mulilationem in hoc, quod vulnerafio dicit divisionem conlinui, et non ablationem alicujus partis, sicut mutilatio; et ideo non est intelligendum periliam parabolam Lucse 10. quod aliquid aufertur a natura subjecta, cum quis peccat; sed quod ibi est divisio specialis, in hoc quod ibi est inhabilitatio ad bonum opus, et semper major q^uanto gravius et pluriespeccat.
Refutat secundam gententiam lenenlem peccalum esse privationem graliae, sex rntionibus claris, ostendens solide, peccatum non effec* tive, sed demeritorie gratiam corrumpere, quia Deus decrcvit posito peccato non amplius eam conservare. Refutat tertiam sententiam asserenlem peccatum esse privationem virtutis ac* quisita;, quia constat habitus vitiorum mancre Id converso, et virtutum in lapso.
Contra secundam viam superius diclam, quod peccatum non sit corruptio gratia^, probatur, quia gratia est a solo Deo per creationem; igitur per nullam creaturam potest corrumpi; sed voluntas per actum suum potest peccare peccato actuali, et illud peccatum non est corruptio gratiae, cum non sit in poteslate voluntatis causatae.
Item, peccatum non est corruptivum gratiae, nisi demerilorie, hoc aulem non est effective, sed quia Deus subtrahit gratiam non conservando ipsam propter demeritum peccantis, ita quod simul tempore, tamen prius natura, peccat voluntas, quam Deus desinat conservare gratiam.
Item, gratia est causa contingens * respectu actus meritorii; igitur quantumestex se potest stare cum opposito illius aclus; igitur non formaliter corrumpitur per peccatum.
Item, potest esse peccatum, etsi prius non infuisset gratia; igitur 8.
Impagnatur opio. 2.
Peccatum noD esse corruptionem grati».
Peccatum destruit gratiam demerilorie tantum.
9.
Impu^oatur opiD.3.
Peccatum iDortale compatibile cum babitu qoocumque morali.
Virtule3 morales Btaot cum peccato, et Titia cum gratia.
illud peccatum non corrumpit gratiam.
Item, peccata non distinguerentur specie, quia gratia, cujus formaliter sunt peccata privationes, non est alia et alia specie.
Item, sequeretur quod post primum peccatum mortale non posset homo iterum peccare, quia nullum peccatum posterius corrumperet gratiam; ideo ergo solum est, quod gratia non stat cum peccato, quia Deus eam non conservat propter demeritum peccantis.
Contra tertiam viam: Privatio est incompossibilis habitui; sed non est aliquis gradus virtutis moralis, quin cum eo stet peccatum mortaie, quia si detur quod justitia moralis in nono gradu stet cum peccalo, non autem in decimo, sequeretur quod per unum actum posset habitus virtutis corrumpi, et similiter generari, etidem de habitu vitioso.
Item, vitia moralia possunt stare cum gratia, quia aliquis multum habituatus in vitiis potest subito poenitere, et recipere gratiam, et tamen certum est quod non statim corrumpuntur habitus vitiosi, inio si remittuntur, hoc est valde modicum; quantumcumque enim poeniteat, adhuc habet vehementiorem inclinationem ad actus malos. quos prius exercuit. Similiter habens habitus virtutis perfectee, si semel peccat, non slatim corrumpuntnr virtutes illcB priorcs morales, quia tunc non facilius resurgeret a peccato bene nioratus, nec virtuosus, cum semel caderet, quam vitiosus, nec majorem inclinationem haberet ad bene operandum.
Ait peccatum acluale consistere in privatione reotitudinis aclualis/ quam deberel voluntas baberejuxta rectam rationem. Explicat duas deOnitiones peccati ab Augustino datas juxta banc sententiam; item, duplicera aversionem a Deo, formalem el virtualem; hsec in omni mortali includitur, estque principalius in eo, quam conversio ad creaturam.
Dico igitur, cujus boni est peccatum corruptio. Formaliter in voluntate nata est esse non solum rectitudo habitualis, sed actualis, ita quod actualiter conformatur regulae suae, ita quod' actus suus eliciatur propter talem finem, quem judicat recta ratio quantum ad omnes circumstantias, quas recta ratio dictat, et bonitas in istis circumstanliis est perfectio secunda, et non conformari rectse rationi est peccatum, quod est formaliter corruptio boni, scilicet rectitudinis actualis. Istam rectitudinem tenetur voluntas dare actui suo, et ipsa est causa contingens respectu hujus rectitudinis, et respectu non rectitudinis, quia absolute est causa contingens respectu aclus; igitur in potestate sua est causare conformiler ad rectam rationem, vel difformiter, et si causat actum difformiter, privat se bono illo, quod fuit natum inesse, ut rectitudinis actualis, quse debuit inesse. Est i(jitiir peccatum actuale privalio rectitudinis aclualiSy vel carentia juslitide actualis natse inesse cum debito habendi eam. Et sic intelliguntur auctoritates Augustini, quod peccatum estdictum^vel factum^ vel concupitum contra legem Dei^ ila quod dictum vel jactum ponitur loco generis, vel subjecti, sicut Peccatom actuale est formaliter eorruptio rectitodinis actua- \\% oata ioesse.
Definitio actualis peccati.
Quomodo sint ioteiligeodae variee peccati defioitiones.
\ DIST. XXXV. QU^STIO UNIC.
ATerflio a Deo, alia formalis, alla virtualiB.
In omiii mortalit est aTersio Tirioalis a Deo.
Peceata eoDtra primam taoulam graTiora.
definiuntur concreta ponendo subjectuu) loco generis, et contra legem Deiy est formale in peccato. Similiter peccatum est voluntas recipiendi quod justitia vetat; voluntas recipiendi est subjectum, sed quid justitia vetat, est differentia, vel formale, ita quod vetitum est formale in peccalo.
Ex his sequitur secundum, quod principale in peccato est aversio. Sed hoc potest intelligi dupliciter: Potest enim aliquid averti a Deo formaliter, vel virtualiter. Primo modo dicitur contrarie, vel negative. Contrarie, ut odire Deum, si hoc sit possibile in entibus; negative, non diligere Deum, quando oportet. Et neutro istorum'modorum potest dici universaliter, quod omne peccatum est aversio a Deo formaliter. Alio modo dicitur aversio virtualiter, quando aliquis avertit immediate se ab iilo, quod est necessarium ad salutem; sicut quando aliquis negat conclusionem, quae virtualiter includitur in principio, ipse avertitur formaliter a conclusione, virtualiter a principio. Sic in ordinatis ad salutem necessario, quando aliquis avertit se ab aliquo, quod est ad finem necessarium aversione formali, virtualiter avertitur a fine, et quanto illud a quo averlitur formaliter, est propinquius fini, tanto pejor est illa aversio formalis, caeteris paribus; ideo odium Dei, si est in natura, est maximum peccatum, deinde, aversio formalis a Deo negative, et deinde aversio virtualis propinquior. Graviora enim sunt quee sunt contra primam tabulam, quam contra secundam, caeteris paribus; et sic omne peccatum est aversio a bono incommutabili virtualiter vel formaliter. Dico igitur liug^nPg;. quod principale in peccato non est <^**o est aconversio ad bonum commutabile; nou consed aversio a bono incommutabili, quai*e conversio ad bonum commutabile non formaliter opponitur dilectioni Dei. Hocpatet per Augustinum 12. de Civit. Dei cap. 4. Ideo malum, quia contra ordinem naturse ejicSy a quo summe est; igitur aversio est totum, quod est de ralione peccati, quia contra voluntatem Dei. Discordia igitur est mala regula sua, quia necessaria est ad salutem, et carentia virtualis est mala pro tempore, pro quo est rectitudo necessaria ad salutem. Per hoc patet ad secundum quaesitum.
Explicat qaomodo peccata diBlInguuntur specie et numero, juxta distinctionem reotiludlnum, quibus privant.
De tertio, supposito quod pecca- 12. tum sit formaliter aversio a Deo, Peccato quomodo distinguuntur peccata spe- gpecie discie? Dico quod privationes distin- *'"fur.°" guuntur specie per habitus, sicut surditas et ceecitas distinguuntur specie per hoc quod habitus oppositi distinguuntur. Sic aversio virtualis a Deo circa diversa objecta formalia distinguitur, imo circa idem objectum, quia rectitudo est alia et alia, quam tenetur voluntas observare respectu hujus objecti, et respectu illius, et respectu ejusdem objecti quantum ad diversas circumstantias. Primum patet, scilicet quod aversiones differunt specie propter diversa objecta, quia aliter prsBcipitur in uno praecepto respec- Diyersa peccata etee poBsuot circa idem objectam.
Quomodo peccatadifleruDt Dumero.
tu illius objecti, aliter respectu alterius. Aliam igitur rectitudinem tenetur volunlas habere respectu unius, et alterius; et si careat, alia est aversio virtualis a Deo, propter carentiam unius rectitudinis et alterius.
Secundum patet, scilicet quod respectu ejusdem objecti possint esse diversa peccata specie, quia rectitudo in operatione respectu unius objecti requirit omnes circumstantias, quas recta ratio dictat, quia bonum est ex causa integra, secundum Dionysium, et peccatum potest esse ex omissione cujuscumque circumstantiee; cum igitur circumstanti83 differant specie, privationes different specie. Ex hoc patet quod plura accidentia differentia tantum numero possunt esse simul in codem, quia sicut plures rectitudines secundum speciem privantur per plura peccata secundum speciem, sic plures rectitudines numero privantur per plures privationes solo numero differentes, ut si ille hodie occidit hominem, cras alium, post cras tertium, plures privaliones secundum eamdem speciem insunt eidem simul. Nec illud est inconveniens de peccatis, quia dictum est in 4. quod post actum non remanet nisi reatus, scilicet obligatio ad pcBnam; et sic plura peccata remanere quantum ad reatum, non est ah'ud, quam plures non rectitudines ejusdem rationis simul manere in eodem.
HGHOLIUM VL HGHOLIUM VL Peccatum eo gravius specie, quo nobilior virtus opposita, et numero, quo majori conatu committitur, quia juxia conatum tenetur toluDlas apponere majorem rectitudinem. Expiicat quomodo poccatum sit intensive finitum, sed objective, quandoque formaliter, quandoque virtualiter inflnitum; item, quomodo voluntas posset in inflaitum augere peccata, si inflnita duralione maneret in via.
De quarto quaero: Utrum unum 13. peccatum potest esse gravius alio? Peccatom Dico quod illud peccatum esl gra- \iio slt vissimum, quod est immediatecirca ^*'*^*"®- finem ultimum contrarie; et si est immediate circa ea quae sunt ad finem formaliter, quanto illud bonum circa quod est peccatum, magis est necessarium ad ultimum finem, tanto est illud peccatum gravius, ita quod talis est ordo iri gravitate inter privationes, qualis inter habitus. Una igitur rectitudo oppo- Quo nobisita peccato, est melior alia, quia tus, eo p...,. *. gravius p...,. *. gravius propinquior lini ultimo, et sic esset peccatum, respectu ejusdem objecti; una cur-%onUurf vitas in actu estmajor alia, licet non differantin genere actusex hoc quod ex majori libidine est major conatus vel major delectatio, quia quanto actus est elicitus cum majori conatu, tanto tenetur voluntas habuisse majorem rectitudinem. Ista declarantur exemplo, quia error in intellectu dicitur major ex hoc quod falsum, quod creditur esse verum, est oppositum conclusioni propinquiori principio. Similiter esto quod possit intellectus moveri ad eamdem conclusionem immediate a duobus objectis, nobiliori, et minus nobili; esto quod esset error in utroque, major error esset in actu inteileclus, quando moveretur a nobiliori, quam quando moveretur a minus nobili. Sic esto quod ab eodem sit actus cum majori conatu, et cum minori, major error est in actu, qui fit cum minori conatu, caeteris paribus.
DIST. XXXV. QU^STIO UNIC.
j^ De quinto quaesito: An malum in An pec- ^^'" peccandi sit infinitum? Dico ^^{^^■^ quod nullum peccatum esl malum finitum. infmitum, proprie loquendo, quia nulium peccatum est majus malum, quam sitbonum, quod privatur per actum peccati. Sed nullum bonum potest privari per peccatum, nisi finitum, quia, ut dictum est prius, per peccatum non privatur nisi bonum in actu secundo, quod est acomn?*fiSi- cidens naturae in actu primo. Ta- ^""swe*" men, ut prius dictum est, aliquod qooddam peccatum cst immediatc circa finem objecUve ^ estforma- ullimum formaliter, aliquod peccadam vir- tum circa ea, quee sunt ad imem fiiiiium\° formaliter. Primo modo omne peccatum est finitum inlensive in actu, quia causa eliciens actum est finita intensive, tamen iliud malum est infinitum objective formaliter, quia formaliter est respectu boni infiniti; peccatum tamen, quod est circa ea qu8B sunl ad finem, formaliter est finitum intensive quantum ad actum, et objective finitum formaliter, infinilum tamen objective virlualiter.
jg De sexto queesito: An peccatum An pecca- possit augcri in infinitum? Dico nXmiu^q^od si conservetur voluntas creata geripossit. iji via pcr tempus infinitum, potest peccatum continuari in infinitum, et nunquamdiminuetur natura volenlis, quia causa, iu qua virtualiter continentur infiniti eflfectus, si 'm infinitum conservetur, infinitos effectus potest producere. Nunc autem voluntas ex hoc, quod accepit gratiam, tenetur agere gratuite in omnibus, in quibus peccat mortaliter; ideo voluntas potest peccare in infinitum, si in infinitum conservetur in via, quia voluntas est debitrix omnium rectitudinum, quee natae sunt inesse in actibus sequentibus, si conservasset gratiam collatam, et in omnibus actibus peccati tollitur aliquid, quod inluit virtualiter, si non demeruisset conservationem gratiae, quia quaBlibet rectiludo opposita curvitati peccati actualis, fuit virtualiter inclusain voluntate, quandohabuit gratiam.
Ad primum principale, patet per Ad argum. dicta in positione, et ad secundum similiter.
Ad tertium, dico quod passio in- jg quantum ea patimur, non est pecca- ^d tertum, tamen alio modo est peccatum ^*"™* inquantum est a voluntate, ut a causa activa.
Ad aliud, dico quod non sequitur Ad quarpeccatum est corruptio boni; igitur Tanulmest estmalum infinitum. Etcumdicitur (JSaDt^m tantum est malum, quantum bonum opponitur! contra quod peccatur, verum est ^^p^^^*^^" tantum, etquantum, secundum proportionem, non secundum aequalitatem. Et ideo concedo quod contra majusbonum immediate est majus peccatum; non tamen si est immediate contra Deum, propter hoc sequitur quod sit infinitum, quianon privat bonitatem Dei, quia illa non fuit nata infuisse creaturae, sed privat bonitatem in actu secundo, quee accidit naturae in actu primo.
Ad aliud, dico quod Anselmus de- 17, clarat originale non magiset minus Adquinin uno quam in alio, quia per pec- *"™* catum originale tollitur justitia originalis totaliter, et quilibet aequaliter est debitor justitiae originalis, ideo non potest esse plus in uno quam in alio. Sed in peccato actuali non sic est, quod unum peccatum acluale potest esse respectu unius boni, aliud respectu alterius. El sic alia DIST. XXXVI. QUiESTIO UNIC.
DISTINCTIO XXXVl.
Utrum peccalum sit poena peccati?
Alens. 2. part. qusesl, 127. membro 7. eti, part. dist. 40. m. 2. 2. D. Thomas, i. 2. quxst. 87. art. 2. et htc qusest. i. art. 3. D- BonavenL art. i. quxst. i. Richard. art. i. qucBst. i. Durand. qusest. i.Salas. tract. 13. disp. 15. num. 10. Vasq. i. 2. diip. 140. Can. 2. (/f /o(;. 4. Sootus in Oxon. hic et dist. 37. quaest. 2. num, j Circa istam distinctionem trigesi- Argum. r '^^"^ sextam quaBritur: Utrum peccatum sit poena peccati? Quod non. Augustinus primo Retractationum cap. 26. Omne justum est a Deo; omnis poena est justa; igitur omnis poena est a Deo; sed nullum peccatum est a Deo; igitur nullum peccatum est poena peccati.
Item, Augustinus de vera religione: Peccatum est ita voluntarium, quod sinon est voluntariumy non est peccatum; sed omnis poena est involuntaria, quia omnis poena tristis; igitur nulla est peccatum.
Item, Deus semper punit citra condignum, quia poena nunquam excedit culpam; sed sequens peccatum potest esse gravius quam peccatum praecedens; igilur non est poena peccati peccare.
Ad oppositum. Ad Roman. primo, el 1. ad Thessalonicenses 2. dicitur de Philosophis, propter quod, id est, propter peccata sua, Deus tradidit illos in reprobum sensum. Et Genes.
Secundum.
TeHiam.
CoDtra.
15. Nondum sunt completa peccata Amorrhoeorum, etc. Et Apocalyp. ultimo: Qui in sordibus est, adhuc sordescat. Et Augustinus contra Julianum lib. 5. cap. 5. et in Psal. 57. ad illa verba: Supercecidit ignis, et non viderunt solem. Et Gregorius Moral. 25. cap. 12. Peccatum, quod non purgatur, mox ad aliud suo ponderetrahit. Propter istas auctoritates tenetur quod peccatum potest esse poena peccati.
SCHOLIDM I.
SCHOLIDM I.
Ait peccatum esse pcBnam peocati, quia privatio justi roajor pmna est, quam privatio commodl; neque est de ratione poBnae quod sit nolita, sed quod contra inclinationem naturs, et sio est omne peccatum. Pro hoc faciunt loca ScripturaB ad oppositum ducta. Ita Magist. D. Bonavent. Ricbard. Cao. citati, Bassol. Major, Gabr. btc D. Tbom. de malo, qusst. i. art. 4. Valent. i. 2. disp. 6. quaBst. 27. part. 3. variant tamen in modo explicandi. Doclor dat duas explicationes ad Magi8trum,quomodo peccatum 8it simul poBna el culpa, voluntarium et involuntarium. Sed ipse bunc modum non sequitur.
Ad quaestionem dico quod sic. Peccatum est poena, quia omne peccatum estcarentia boni justi convenientis, et major poena est carentia boni justi convenientis, quam boni commodi, quia bonum justum est nobiliusbono commodo, etpropinquius perfectiori, et sicut proprium perfectiori est perfectius quam commune perfecto et imperfecto, sic propinquius perfectiori cseteris pari- Poena non OTDois involuntaria.
Quomodo poBDa sit iDYoluotaria.
3.
Quomodo culpa etiaDQ eit pcBDa volUDtaria, et iavoluotaria, expo- Ditur ad meDteoi Ma^. dupliciter.
bus. Nunc aulem justilia estpropria appetitui rationali, commoduni vero convenil omni appetilui; sed peccatum carentia boni justi convenientis, quia praemium est oppositio boni convenienlis; igitur demeritum privat bonum conveniens.
Dices, culpa non est poena, quia non est involuntaria; nullum enim malum est poena, nisi sit involuntarium.
Dico quod omnis poena est contra inclinationem naluralem, quamquam actus elicitus de illa poena sit volunlarius, ut patet de morte, licet Sancti cupiant dissolvi et esse cum Christo, adhuc illa mors est poena, quia contra inclinationem naturalem, quamquam non sit contra actum elicitum voluntatis. Non igitur est verum quod omnis poena est involuntaria, ita quod contra actum elicitum voluntatis, quia tunc Martyres non sustinuissent poenam in morte; sed dicitur involuntaria, quia contra inclinationem naturaiem voluntatis, non autem contra actum voluntatis elicitum.
Ideo dico quod peccatum est formaliter maxima poena. Et quomodo stantsimul, quod culpa sit voluntaria, et quod sit poena? Magister respondet quod potest accipi ut activa, vel ut passiva. Ut active sumitur est culpa, ut passive, poena. Etquamquam istadistinctio appareat grossa, potest habere bonum intellectum, quia voluntas potest dupliciter considerari vel ut subjectum actus peccati, vel ut causa actus. Ut subjectum, non dicitur actus voluntarius, nec culpa voluntaria, sed dicilur ipsius volunlatis, quia non est in potestate voluntatis, ut est subjectum culpae recipere talem actum, vel non recipere. Secundo modo tantum, est in potestate voluntalis, ut est causa actus demeritorii, et quia voluntas tenetur agere conformiter regulae suee, si non facit, peccat, et sic peccatum est corruptio boni active, vel voluntas per peccatum, et sic peccatum est culpa formaliter. Et sic corruptio, actio est a voluntate active in primo instanti naturae, et in secundo instanti naturoe, est corruptio passio, privans subjectum a bono sibi opposilo nato inesse. Sic igiturstantsimul, quod^in primo instanti naturee sitculpa voluntariainquantum est a voluntate effective, et in secundo instanti naturae, simul tamen tempore, est subjective in voluntate, et est poena, quia in illo instanti naturae privat voluntatem a bono nato inesse.
Aliter exponitur, et subtilius, dictum Magistri, quod in voluntate est duplex actio ad oppositum, scilicet actio de genere Actionis, et actio de genere Qualitalis, quae dicituro/?eralio^ ut volitio, quia volitio est quid absolutum et intellectio similiter. Non enim erimus beati in relationibus, sed volitione et intellectione erimus beati; igitur illa sunt absoluta. Ad volitionem igitur est actio de genere Actionis, cujus terminus est volitio; sed agens inquantum hujusmodi, non perficitur operatione perfectione prima; igitur illa volitio non est perfectio voluntatis in actu primo. Nunc autem illa operatio debet esse circa objectum, et debet esse recta inquantum voluntas est causa activa illius operalionis. Igitur voluntas tenetur habere aclionem rectam de genere Actionis DIST. XXXVI. QU^STIO UNIC.
tram.
quae est elicere volitionem, sicut si voluntas sit poteniia facliva, utpossit per imperium suum perfectionem producere in lapide, si tenetur ibi producere actum reclum, peccaret in non recle agere actione de genere ^jJ^P/j^^*^^ Actionis; ut si producat ibi tibiam Magi»- curvam, cum tenetur producere rectam, tamen lapis non peccaret, sed magis posset dici sibi poena, cum natus esset recipere effectum rectum, et nunc caret perfectione, quam est natus recipere. Sic voluntas, cum producit in se volitionem non rectam, peccat in hoc, quod non recte agit actione de genere Actionis, et posterius natura inquanlum recipitur in ipsa actus non rectus, est sibi pcena, et non peccat in recipiendo; et sic peccatum de genere Actionis est causa poenaB in operatione de genere Qualitatis.
Simiiiter, esto quod Deus possit causare immediate malum actum in voluntate, sicut ipsamet polest, ipsa in recipiendo non peccaret. Ideo culpa formaliter est carentia rectitudinis in actione propria, de genere Actionis, et sic ex volitione est iliud peccatum poena, ita quod inquantum elicit, peccat, et sic est voluntarium, inquantum suscipit aclum privative bonum conveniens, non peccat, sed illud suscipere est sibi poena.
SGHOLIUM H.
SGHOLIUM H.
Peccatum eatenus est pGcna peccati, quatenus Deus propler peccata cominiesa deserit peccatorem, non dando ei abundantiorem gratiam; dat tamen sufncientem, alioquin non peccaret in sequentibus peccatis, quia nemo peccat in eo quod vitare non potesf. Ita Doct. io Oxon. hic dist. 37. qusest. 2. num. 24. hic tamen ia Report. adducens locum Anselmi, quoTideturvelle negare sufQcientem gratiam in pGenam peccatorum, nihil respondet, forte quia remittit se ad aliud scriptum. Itaque peccatum, propriH loquendo de ejus formali, non est pcEna. D. Thomas cilatus, et i. part. quaest, 48. nrt.5. 6. ponit quaiuor conditiones pcEnae, scilicet quod sit restaurativa ordinis perversi a culpa, conducens ad justitiam, bono communi bona, et a Deo volila; quarum nulla convcnit pcccato secnndum se, seu pro formali.
Sed quomodo est unum peccatum S. poena alterius? Dico quod Deus J|^°;;SP«^' punit subtrahendo gi-atiam, et juste {^®°^*J^®- propter demeritum praecedens na- ^^^^ ^ tui^a. Et sicutDeus non assistit conservando gratiam, sic dicitur punire, quia magna punitio est subtractio beneficiorum, et sic in secundo actu, cum iterum peccat, nou assistit Deus ad dandum rectitudinem in illo actu, propter demeritum praecedens, et sic punit permittendo cadere in peccatum secundum.
Dices, quomodo peccat secundo, ex quo voluntas non habet in potestate Sua rectitudinem secundam, quia ex quo caret gratia, non habet in polestate sua quod possit elicere actum secundum, secundum omnes conditiones, quas recta ratio dictat. Anselmus respondet quod impotentia non excusat, quando aliquis incidit in impotentiam per peccatum suum; quia igitur ille a principio potuit vitasse istam impotentiam cum habuit gratiam, quamquam tunc non possit, cum peccat, ideo tenetur ad rectitudinem in actu secundo, tertio et quarto.
Ultimo, quomodo est a Deo, utg^J^^^^^^ pcena peccati pinoris? Dico quod P^^ effi- ^ r t^ ^ cente, nec illud peccatum secundum, quod est deficiente, poena peccati prioris, non est a Deo rente. efficiente, sed non causante jusle, propter demeritum praecedens, si- 190 LIBRI n.
cut non dare visioneni beatam pec- test peccatum esse a Deo, et culpa canti non est a Deo efficiente, sed posterior pro priore non inflicta, sed non causante juste, propter deme- derelicta.
ritum pra^cedens, et ista poena est Ad aliud, dico quod peccatum est ^V^f^^"- poena derelicta, et non inflicta. Quod voluntarium, ut comparatur ad cau- ^^^^^^^ patet secundum Gregorium Moral. sam agenlem, sed involuntarium ^t^®°;^jj»-.
25. cap. 12. Deserendo percussitj disconveniens voluntati, et pcena, larium, ei etc. etsecundum Augustinumcontra ut comparatur ad susceptivum, et rium.
Julianum lib. 5. cap. 5. DeserendOj universaliter contra inclinationem sive alio modo punitj etc. Sicut naturalem.
igitur nauta per preesentiam est Ad aliud, dico quod Deus non incausa salutis, sic Deus per praesen- fligit poenam ultra condignum, sed tiam bonae operationis, et perabsen- punit positive citra. Loquendo tatiam poenae non agendo. men de poena derelicta, deserendo 6. Ad primum principale, dico quod permittit eum cadere in majus ma- Adargum. omnis poena est a Deo, non tamen a lum, in quod incidit propter deme- Quomodo Deo infligcute, nisi solum de poena ritum praecedens, et in omni mala Taest^a positiva; sed de poenisprivativis ve- sequentia, et hoc juste, ut prius ^®^' rum est quod sunt a Deo subtra- dixi.
hente, vel non causante, et sic po- DIST. XXXVII. QUiESTIO UNIC.
DISTINCTIO XXXVII.
primuiD.
QU.ESTIO I.
UiTum materiale peccati sit immediate a Deo?
Alens. 2. part, quwii, 400. membro 3. art, i. et2, D. Thoroas i. part. quxst, 105. art, 5. et i. 2. quaest, 70. art. i. D. Bonavcnt. htc art. i. quxst, I. RicbarduB art. 3. guas^l. i. e/ 2. Durancl. Capreol. Rubion. Gabr. hic, Bellarm. i. de amiss, grat, 18. et 4. rfd liber. arbitr. cap, 4. Vasq. I. 2. dwp. 129. Vega2. iVi Trid. cap, i5, ScotUB in Oxon, quxst, 2.
19 Circa istam dislinctionem trigesi- Argum. mam septimam queeritur primo: Ulnim actus substratus primtioni in peccato sit a Deo? Quod non, quia voluntas recte agit, quando agit conformiter regulae suee; igitur si actus ille sit a voluntate divina, voluntas creata in coagendo ageret conformiter regulee suee; igitur tunc non peccaret, quia quando peccat agit difformiter.
Item, quidquid Deus causat extra, causat ordinatissime, et ex maxima charitate; omnis talis actus rectus est; non igitur demeritorius.
Item, aliquis est actus malus, qui non est malus, nisi quia prohibitus, ut comestio pomi; igitur si Deus facit talem actum, facit eum sub ratione mali.
Oppositum, Isaise 10. Patet quod creaturee sunt instrumenta in actu peccandi, sicut Sennacherib peccati, ut instrumentum, et tamen fuit SecuDdam.
TertiQm.
CoDtrt.
sibi damnabile; igitur Deus causat actum subslralum culpae. Item Augustinus super Psalmum 68. Et non est substantia, dicit quod non est substantia aliqua, nihil est^ et omnis substantia a Deo est; igilur actus substratus, sicut est, sic a Deo est.
RESOLUTIO.
ActUB substratus privatiouis in peccato aliquando est a Deo.
Utrum actus ille sita Deo, utpeccatum?
Doctores cilati q. prsced. et alii apud Doct. in OxoD. btc.
Quod sic. Poena ut poena, est a 2. Deo; igitur ut culpa est a Deo. An- Argum. i. tecedens patet per Augustinum 83. qusest. q. 25. Consequentia patet, primo, quia poena habet rationem majoris mali quam culpa, quia privat bonum naturae, culpa vero bonumactionis; igitur si majus malum estaDeo, et minus raalum potest esse. Secundo probatur ista consequentia, quia aliquod peccatum est formaliter poena; igitur cum omnis poena sit a Deo, aliqua culpa, utculpa, erit a Deo.
Item, subtractio gratiae polest esse a Deo; sed subtractio gratiae, esl subtractio rectitudinis natae esse in actu; talis autem est culpa.
Secundum.
Teriium. Item, si aclus non possil esse a Deo, ut peccatum, igitur nec actus subslralus posset esse a Deo. Consequensest falsum ul, argulum est qufleslione pra^cedente. Consequentia patet, quia voluntas creata ideo dicitur causa peccati, quia est causa actus substrati, quia enim talis actus est ab ea, ideo dicitur peccare.
conira, Oppositum, Joau. 1. Sine ipso factum eslnihil; peccatum est nihil.
Idem vult Augustinus super Psalmistam, ubi supra in quaestione antecedenti.
Senlentia tonens actum peccati non esse a Deo, sed lotaliter a volunlate creata, suadelur 81 Scriptura, Patribus, Commcntatore, et quatuor rationibus, quam tencnt Durand. et Aureol. htc. Probabilem aiunt Altis. lib. 2. Sum. Iract. <5. q. 4 eamque tenuerunt Pelagius, et sequaces, ut refert Slaplel. lib. 4. de Justif.
3. Ad primam queestionem, dico quod Materiaie actus substratus cst aliquomodo a peccati est ^^. vn i i a Deo. Deo. lllud probo, quia omne ens positivum, vel est ex se, vel ab alio; iste actus est quid positivum, et non est ex se (si esset necesse esse ex se); igitur est ab alio; sed omne positivum, quod est ab alio, vel est a primo immediate, vel aprimo mediante causa secunda.