Item, dare eleemosynam potest esse peccatum, et potest esse actus meritorius ex diversis circumstantiis; igitur idem actus in specie natura^ potest esse in operatione meritoria et demeritoria; igitur habet eamdem causam in esse naturae; sed substantia actus meritorii est a Deo; igitur et substantia actus demeritorii. peccau l\i Secundo est declarandum quo- *"a"DeoV^ modo cst a Dco, vel ut a causa immediate agente, vel quia immediate est a voluntate, quae immediate est a Deo, et sic mediate est iste actus a Deo. Dicitur quod utrumque potest sustineri. Primo potest dici quod voluntas est immediate a Deo, et ipsa est totalis causa immediata actus. Hoc patet per auctoritates Ecclesiast. ii. Ab initio fecit Deus hominem^ et dimisit eum in manu consiliisuiy hoc est, dimisit voluntatem sibi, ut eligat quod placuerit, ignem vel aquam, mortem vel vitam; igitur videtur quod voluntas sit tota causa immediata. Deus tamen conservat voluntatem, etcoagit per influentiam generalem cuicumqueactui, quem voluntas eligit.
Item, Augustinus 7. de Civitat. Dei, cap. 30. SicDeus res adminis" iraty ut proprios motus agere sinat.
Item, idem videtur de intentione Anselmi de Concordia prsedest. et gralisepart. i. etl.
Item, Commentator 9. Metaphysic.comm. 7. dicit contra istos, qui non ponunt res naturales habere actiones totales, quod convenit illis dicere quod nullum ens habeat actiones proprias, et per consequens neque essentias, quod relinquit pro impossibili.
Idem probatur per rationes. Primo ex libertate voluntatis, quia causa libera habet in potestate sua effectum; sed si Deus est immediate causa volitionis, voluntas non est libera respectu volitionis, quia nulla causa habet in potestate sua actum, quando ad hoc quod habeat actum, requiritur alia causa, cujus motio non est in potestate sua. Sed motio voluntatis Dei non est in potestate voluntatis createe; igitur si ipsa est Arguitur multis actum peccati noa e8§e immediate a Deo.
Probatar primo.
Secundo.
Tertio.
4. Uuarto.
Quinto.
DIST. XXXVII. QU^STIO II.
immediate causa, non elicietur volilio libere in voluntale creata. Sexio. Secundo, arguitur ex contingentia: Nullus effectus evenit contingenter propter indeterminationem causa3, quae sequilur determinationem causee prioris; sed si istae ducB voluntates causent immediate volilionem, voluntas creata sequitur determinationem caus® primae, et non e contra; igitur cum ipsa sit determinata ab aeterno, nihil contingenter eveniet propter liberum arbitrium creatum. Septimo. Tcrtio arguitur ex ratione peccati: Si duee causee causent effectum aliquem immediate, ut principalior, et minus principalis, principalis prius naluraliter causabit, licet simul tempore; igitur Deus prius natura causabit causationem suam producendo volitionem quam voluntas creata suam. Quaero igitur in isto priori, aut causat rectitudinem in voluntale mea, aut non? Si sic, tunc non potest voluntas mea causare contrarium, quia causa prior fortior est. Si non causat in illo priori rectitudinem; igitur voluntas mea non potesl in secundo instanti naturae causare rectitudinem, quia si ipsa est immediate ab utraque causa, prius naturaliter causabit causa principalior quam minus principalis.
Refulat dictam seDlentiam, quia toliit Dei omniscientiam et omnipoteotiam. Hfc in Report. non adeo firmiter hanc rejicit, ut in alio scripto dist. 37. qusest. 2. num. 8. Alii durius eam censurant.
5. Tamen alia via videtur concludi ^Tor w. per rationes firmiores, quia nisi Deus MDUntia. Qgggj immediata causa volitionis, ToM. xxni.
sequeretur quod Deus non esset praescius futurorum, nec etiam omnipotens. Primum sequitur, quia si Deus videt ab aeterno voluntatem suam determinatam ad hoc, quod debeo intali nunc talem actum eligere, adhuc indeterminatum est si volo illud facere, ex quo volunlas Primo. mea est totalis causa immediata volitionis, et est sibi dimissa, ut eligat hoc, vel suum oppositum libere; igitur quamquam Deus vidisset aliquem actum venturum ab aeterno, qui tamen possit impediri per liberum arbitrium, omnino esset indeterminatum si hoc contingeret.
Secundo, sequitur quod illa vo- Secundo. luntas dicitur omnipotens, noh quia facit omnia quae vult fieri, sed requiritur ut omnia quae vult fieri, vel a se, vel ab alio fiant; sed per istam viam, licet voluntas Dei ab aeterno voluisset hoc fieri, voluntas creata posset eligere contrarium, et ponere illud in effectu.
Item, voluntas creata potest de- Tertio. terminare se ad nolle illum effectum; igitur Deus non posset causare velle contrarium, nisi violentaret voluntatem; sed hoc includit contradictionem.
Dico igitur quod posset poni 6. quod istae voluntates essent imme- voiuntas ,.,,. 4 • 1 Dei, etcrediate activae respectu ejusdem vo- ata immelitiojiis, sicut ponentes potentiam ^^wbt^ac^ esse activam, possunt ponere poten- *°°' tiam et objectum immediate agere, et patrem et matrem in productione prolis. Similiter quatuor sunt causae immediatae ad unum effectum, quia nihilesl immediatius in genere causae materialis quam materia, nec in genere causae finalis quam finis, et tamen effectus est uniuscujusque per se; sic in genere causee efficientis possunt poni duo efficientia immediate in genere suo, quorum unum est nobilius et perfectius, aliud minus perfectum. Aiiaopinio Alia opinio similiter potest susstineri. tmen, si causa una causat aliam totaliter, et illa in suo ordine sit totalis causa alicujus tertii. Prima causa non est immediate respectu tertii, sicut patet de pluralitate formarum. Prima forma substantialis advenit materiae primaG, ita quod ipsa est immediata causa materialis illius composili; sed ipsa non est immediata causa materialis illius compositi perfectioris, quia immediate perficitur ab intellectiva corpus organicum. Hoc videtur mihi probabilius, quam quod quaelibet forma substantialis immediate perficiat materiam primam.
Et si argueretur, prima causa plus influit in effectum quam secunda; igitur magis causat. Dico quod magis causare non est immediatius causare, sed quia causat causam effectus, et per consequens est nobilior quam causa secunda.
Teneo igitur quod volilio est a duabus causis essentialiter ordinatis, sive ordinentur essentialiter, primo modo, vel secundo modo.
M Ad primum principale, cum di- Adargum. c>tur, voluTitas 71011 crrat, ciim con- ^'^^^^^'^' formatur regulse. Dico quod potest errare, etsi sit conformis in volito, quia sic non est ejus regula. Sed si voluntas creata velit quod voluntas Dei vult eam velle, tunc Maia vo- nou crrat, quia sic est ejus regula.
'ust^Mt Unde bona voluntas sibi potest ^'n voiuo velie patrem vivere, quem Deus *^iuntau!^" tamen vult mori, et mala voluntas filii potest concordare in volito cum bona voluntate Dei volendo patrem mori, quia tunc non vult quod Deus vult eam velle, si velit idem volitum quod Deus vult.
Ad aliud, concedo quod Deus Ad Becunfacit ordinalissime quidquid facit, stante ordine, qui nunc est, tamen aclus imperatus non est ordinatus nisi tantum materialiter. Potest enim aliquis habere actum, qui est ordinatus Deo, et sibi inordinatus, tamen voluntati creatae est inordinatus in ratione operationis, non ralione substantise actus in se, sed ratione circumstantiarum, quia quantum ad substantiam actus non est ordinatus, nec inordinatus.
Ad aliud, concedo quod aliquis 8. est actus, qui non est malus, nisi ^4 ^®''- quia prohibitus, et tamen non se- Tenetur .. 1. T% I...Deusexlequitur quod si Deus facit esse, gesnacoaquod faciat eum sub ratione mali; uu/i^cet sed etsi ille actus sit prohibitus ac^ium^mavoluntati createe, non tamen est *"™' prohibitus voluntati increatae, nec oportet subtrahere actionem suam in actione creaturae. Imo secundum ordinationem suam tenetur coagere cuilibet actioni voluntatis creala^, quamquam talis actio sit prohibita creaturae.
Dices, igitur aliqua esset dupli- objectio. citas in Deo, quia preecepit unum, et tamen vult contrarium, quia si nollet, prohiberet.
Dico quod sicut praecepit de im- soiutio. molalione Isaac, et voluit voluntate signi, et tamen noluit voluntate beneplaciti, sic prohibet creaturae actus, quos non vult voluntate antecedente, tamen quando voluntas eligit talem actum, coagit sibi.
DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
Ostendit primo repugnare voluntalem Dei peccare in se; tum qaia non potest averti a se Formaliter, vel virtualiler; tum eliam, quia nibil poteelvelle, nisi ut debite volendum esl. SecundOy probat non posse Deum causare peccalum in alia voluntate, tribus^jauctoritatibus, quas tamen impugnat, sed post explicat quam habeant vim.
9 Ad secundam qaaGSlionerii, quia Adquas- quesritur: An peccatum sil a Deo wcundam. ^'^* ratioue peccati? dico quod non potest peccare causando peccatum in se; neque potest esse causa primi peccati in alio, sed aliquo modo potest esse causa peccati secundi in alio. Primum palet, quia peccatum formaliter, vel est aversio formalis a Deo, vel virtualis. Primo modo non^potest voluntas Dei averti a se, neque contrarie, neque negative, quia si sic, sequeretur quod vel esset voluntas sua actu aversa, vel quod esset mulabilis; el si essel aversa, non posset converti ad bonum, quantum est ex se, igitur esset prava voluntas. pot^t°p°ec- Ilem, omnis voluntas, quantum •To^oe^ne" ^s* ex se, summe vult sibi commoli^DecTi?.' d^"^> ^t potest recte velle sibi ^uaii- summum commodum, quod non repugnat justitiae, hoc est summum, quod sibi competit; sed voluntati divinae competit summum commodum; igitur hoc potest summe veile non repugnante justitia. Non igitur potest peccare aversione formali, neque aversione virtuali, probo, quia duo contraria non stant simul formaliter; igitur nec assensus ad duo simul, quee nota sunt esse contraria virtualiter.
Non enim stat simul quod sit assensus formalis principii, et dissensus conclusionis, quando vidctur conclusio demonstrative sequi, ut patet ex 2. Prior. et 1. Posterior. Omnis mula est sterilis, etc. illud enim est verum, quia dubitatur hanc esse mulam, vel quia hoc noto non videtur discursus; igitur cum aversione formali ad Deum, non stat aversio virtualis in vidente, quod illa est aversio virtualis; Deus enim videt omnia.
Item, non possit Deus habere i^«"«non aversionem virtualem, nisi auia h ^'iquid, 11. 1.1 • 1.. °*" ut devellet aliud ab ultimo, eo modo cet. quo non esset volendum; sed Deus nihil potest velle, nisi sicut est volendum, quia nihil aliud a se potest velle, nisi in ordine ad se, et sicut est volendum.
Secundo, declaratur quod volun- 10. tas Dei non potest esse causa primi Deus °on peccati in alia voluntate, quia se- «« <^*"8a 1 *. r^cx primi peccundum Augustmum 83. quaest. q. cati. 3. et 4. Nullo sapiente auctore fit homo deterior, sed propter peccatum fit homo deterior.
ftem, ibidem, qu£est. H. Ad cujus causalilatem pertinet omne quod est, illud non est causa non esse; sed Deus est hujusmodi; igitur, etc.
Ilem, Anselmus de Libero arb. cap. 8. discipulo quaerenti si Deus posset auferre liberum arbitrium voluntatis, respondet quod non, quia si sic, aut hoc esset volens, aut 7iolens; non riotens, quia nihil facit nolens; non mlens, cum voluntatem esse rectam sit eam velle quod Deus vult eam velle; igitur si Deo volente auferlur libertas voluntatis, tunc Deus vult eam velle quod non Ifl6 LIBRl n.
vull eam velle; nihil autem impossibilius. Prima istarum ralionum non consoivit auc- cludit, nam non sequitur: si hotoritates. •,, o^ u adducU8. mine sapiente auclore non nl nomo delerior, igitur nec Deo auctore, quia homo sapiens non operatur, nec cooperatur ad hoc, quod aliquis peccet, quia tunc non maneret in charitate, cum tenetur diligere proximum sicut seipsum; sed Deus non sic tenetur diligere hominem, sicut seipsum; igitur Deo auctore potest homo fieri deterior, hoc est, non cooperante, quia sic solum est queerenda causa privationis, et homo sic non posset non cooperari, et manere in charitate, ubi sciret quod non cooperari foret causa peccati in proximo.
Secunda ratio non concludit, nisi de causa agente naturaliler. Si enim ad causalitatem causse naturalis pertinet omne quod est, ipsa non potest subtrahere, nec diminuere aliquod esse. Sed causa libera bene potest non dare, cum ipsa sit totaliscausa entitatis; unde si ratio concluderet, probaret quod voluntas nostra non posset esse causa non esse alicujus, cujus est totalis causa. Tertia ratio non concludit, quia iila ratio secundum illam distinctionem concluderet quod ego non possem peccarc, quia si sic, aut - Doo volente, aut nolenle; si nolcnte, prohiberet me peccare; si volente, cum voluntas sil recla, quse vult quod Deus vult eam velle, igitur non peccarem, quia Deus vuU me peccare. Nec etiam sequitur illud inconveniens, quod Deus vult eam velle quod non vult eam velie, secundum quod nihil est isto impossibilius, quia si oportet quod sit ibi contradictio, igilur Deus de potentia absoluta non posset auferre reclitudinem a volunlate, nec libertatem. Consequens est falsum, quia Deus potest causare prius sine posteriori, et sic conservare. Cum igitur natura voluntatis sit prior libertate et rectitudine, Deus posset unum conservare, aliud non.
Quarto, apponitur ratio magistralis ad conclusionem in priorem, secundum quod malum poense potest esse a Deo, sed non malum culpee, quia pcena repugnat bono creaturae formaliter; sed culpa repugnat bono divino formaliter, quia opponitur dilectioni Dei, qua Deus in se ipso amatur.
Sed illa ratio minus valet, primo enim sequitur quod nihil in entibus possit causare peccatum, quia Deus illud non permitleret, quod sibi repugnat, quia si esset calidum infinitum in natura, si propter ejus activitatem non possit causari sibi repugnans formaliter a causa fortiori in enlibus, igitur multo forlius permitteret id fieri a causa debiliori. Si igitur culpa repugnat formaliter bono divino, cum illud sit infinitum, non permittet aliquam culpam in enlibus. Preeter hoc si culpa esset destruens bonum divinum formaliter, sicut ille dicit, tunc esset contra bonum creaturae formaliter, et hoc tantum in actu secundo, sicut potest dici quod gratia est bonum divinum, quia a solo [Deo datur, et illam privat culpa tantum; igitur metaphorice est culpa contra bonum divinum.
An pote*t Deus facere voluntatem sine libertdte.
D.Thom.l.
8.
Alio ratio pro opinione ista.
Rejicitur.
DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
Hlc teoel Doctor, si Deus non esset paralus concurrere ad rectitudinem, quod volunlas cresta nullo modo peccarel, quia non haberet in sua potestate bene operari. Docet etiam Deum dare voluntate consequenti, quod dare voluit antecedenti, si non ponatur obex; unde bsec causalis est vera, ideo Deus non ponit rectitudinem, quia causa secunda non ponit, et non e contra, de quo latius in Oxon. hlo quaesl. 2 num. *A. Ex quo palet juxta mentem Docloris, Deum minime praedefiniisse actum peccati absolute, nulla nostra cooperalione praevisa, quia non erat paratus, quantum est de se, causare actum bonum mecum, antequam praevidit quid eram Faclurus; si ergo praedeterminavii talem actum malum a se, et a me debere fieri, boodecreto posilo, sine ulio meo concursu vel consensu praeviso, repugnal quin efTectum habeal. Unde communiter ScotistaB talem praedefinitionem absolutam negant, quos vide in Oxon. blc in Scholio num. 14. et colligitur ex Docl. cxpresse in 4. diet. 49. quaest. 6. ubi ait tolli libertatem causae secundflp, si prxveniatur a causa sttperiore agente ad unum, et 2. Physic. quaest. 8. docet causam secundara determinare causam primam. Vide Scholium in Oxon. primo dist. 39. num. 23. ponendo tamen scientiam conditionalem in Dco, salva libertate nostra, ejus decreta de futuritione acluum nostrorum stare possenl.
J3 Dico igitur ad istum articulum Si Deus secundum, quod Deus de potentia Do^Vectf-* absolula potest esse causa non rectudinis, titudinis in actu, et tamen adhuc adhac dod ^ esset cau»a non csset causa peccati. Primum peccati.. t^ declaro, quia Deus polest conservare prius sine posteriori, cum hoc possil voluntas nostra; igitur cum actus sit prior rectitudine vel curvitate in actu, Deus potest agere cooperando voluntati ad actum, et non cooperari ad rectitudinem.
Secundum declaro, quod non propter hoc esset causa peccati, quia voluntas tunc non peccaret in operando non recte, quia nisi Deus cooperaretur ad rectitudinem sicut ad actum, non esset voluntas debitrix reclitudinis, quia non haberet in ejus potestate recte operari, quia si Deus non coagit ad rectiludinem, subtrahitur sine quo non est in potestate voluntatis recte operari. Ideo auctoritates Augustini et Anselmi non concludunt de potestate absoluta, tamen de potentia ordinata quidquid Deus antecedenter dedit, dabit voluntate consequente, nisi impedimentum ponatur ex parte receplivi ponendo obicem. Nunc autem homo ex libero arbitrio potest agere recte, hoc est, non oblique, et ante primum peccatum nihil impedit ex parte passi, quare Deus non debeat dare voluntate consequente, quod dedit voluntate antecedente, quia ante primum peccatum non ponit obicem; igitur ante primum peccatum non potest Deus de potentia ordinata subtrahere influentiam suam, quin agat cooperando ad rectitudinem sicut ad actum.
Quomodo igitur contingitprimum 14. peccatum postgratiam? Dico quod Primacauquando duse causae concurrunt ac- miieraKentive ad hoc, quod actus sit rectus, causas^enon est rectitudo in effectu, nisi in peccare. utraque causa sit rectitudo; igitur prima causa non subtrahente rectitudinem, sed uniformiter agente, potest secunda causa oblique agere, quia rectitudo est ab ambabus, ut a causa integra. Ideo Deo agente potest voluntas creata oblique agere, ita quod ipsum est primum subtrahens rectitudinem, et sic intelligit Augustinus quod sapiente auclore non fithomo delerior, quia sapiens inquantum sapiens, nunquam potest esse primum subtrahens rectitudinem, sed bene potest esse secundum subtrahens; propter demeritum primi subtrahentis, et sic est intelligenda alia auctoritas, quod illud ad cufus causalitatem pertinet esse quod esty non potest esse primum subtrahens. pe°c^^t,Deo ^^ Ansclmum, dico quod neque ▼oieniejne- peccat homo Deo volente, neaue note. lente, sed Deo non volente, sicut nec annihilat volens, nec nolens, sed tantum non volens conservare. Etcum hic dicitur, hoc est voluntatem esse rectam, velle quod Deus vult eam velle, verum est, sed non oportet quod velit hoc, quod Deus vult eam velle voluntate signi. Et sic cum rectitudine voluntatis createe stat, quod velit quod Deus vult eam velle voluntate beneplaciti, et quod non velit quodDeus vult eam velle voluntate signi, sicut Deus voluit Isaac interfici, et non inter-Anferre li- fici, qu® uou repugnaut. Dico isritur voiunuti, quod ratio Anselmi non concludit coniracHc- dej poteutia absoluta Dei, sed de **°' potentia ordinata non potest Deus velle actu positivo rectitudinem non esse in voluntate absque demerito, nec auferre libertatem. Tamen hoc auferre non concludit contradictionem, sed inconveniens est Deum velle voluntate beneplaciti oppositum illius, quod vult voluntate antecedente sine demerito recipientis.
15. De tertio articulo, quod Deus po- Loquitur tcst cssc causa peccati secundi, aliiary?°m- qno modo videtur, quia peccalum ^^^Pj^^y^risecundum est poena primi; sedomcommodo. jjj[g poena est a Deo. Dico quod verum est de poena posiliva, quod hflec estfpositive a Deo, tamen si peccatum est poena peccati, non omnis poena est in voluntate a Deo agente» neque non agente, sic quod sit in voluntate ex hoc quod Deus non agit. Omnis tamen poena est in voluntateab ipsa voluntate agente, quia prima poena, quee est primum peccatum, est a voluntate creata totaliter, ita quod nec a Deo, quia infligit, nec quia subtrahit rectitudinem; ipsa enim voluntas creata est nata recte agere, et ad hoc tenetur, et Deo agente uniformiter voluntas creata primo subtrahit rectitudinem. Ideo omnis culpa esta voluntate creata, sed non omnis a Deo subtrahente rectitudinem, quia prima carentia tantum est a voluntate creata subtrahente rectitudinem Deo agente uniformiter sicut prius; sed secunda carentia potest esse a Deo subtrahente rectitudinem juste.
Exemplum ad hoc: Si aliquis debeat legere in libro, duo sunt sibi necessaria, apertio palpebrarum, et lumen. Esto igiturquod illuminans non subtrahat lumen, si sit clausio palpebrarum, non eritvisio, et tunc si in secundo instanti naturae subtrahatur lumen propter ejus demeritum in primo instanti natura3, in secundo instanti erit non visio ex duplici causa. Sic in primo instanti naturee voluntas creata subtrahit rectiludinem, et tunc in secundo instanti est ex duplici causa, inquantum est a voluntate creala, est culpa; inquantum a Deo, est poena peccati in primo instanti naturee.
Ad primum principale nego istam 16. consequenliam, peccatum inquan- Ad arg. i. tum poena est a Deo, igitur inquantum culpa, quia jam patet quod alia ratione est poena, et alia ratione DIST. XXXVII. QUiESTIO II.
• S. Thom art. alt.
quam usus.
culpa. Et cum dicitur quod magis malum est poena quam culpa, dicit unus Doctor *, est magis malum culpa, quia facit hominem magis malum, quia bonum vel malumsimpliciter consistit in actu, et non in potentia. Illud non valet. Non enim dicitur albedo magis color quam nigredo, quia magis colorat superficiem, sed e contra, quia plus est de natura coloris in albedine, el ideo sequitiir quod magis causat in subpriodpfumJ^^t^- Dicitetiam idem Doctor quod utendi, bouus usus cst mclius quam illud, quo utens potest uti, et ideo privatio est pejor ibidem; similiter est falsum, quia simpliciter melius est illud, quo potest uti quam usus, etsi non sit laudabilius. Et praeter hoc sequeretur quod actus voluntatis esset nobilior quam intellectus, cum actus voluntatis sit ultimus usus, quod tamen ipse negat. Simililer aliud dicit, quod perfectio secunda est perfectior quam perfectio prima, quod impossibile est, quia accidens nunquam est perfectius substantia recipiente accidens.
Dico igitur quod malum culpee est pejusquam malumpcenae, quia privat bonum perfectius quam poena, nam culpa privat bonum justitiae, sed poena privat bonum commodi. Neutrum tamen horum privat bonum in actu primo, sed bonum. quod dicit perfectionem secundam.
Nec potest culpa privarebonum naturee, hoc est, intrinsecum, quia gradus, sine quo potest perfectio prima manere, non est de essentia ejus.
Et cum dicitur postea, quod aliquod peccatum est formaliter poena, dico quodlibet peccatum secundum posset dici formaliter culpa; hoc tamen erit inquantum est a voluntate creata, et nunquam inquantum esta Deo nisi deserendo, et inquantum est a Deo, esl poena.
Ad aliud, concedo quod a Deo po- Ad secuntest esse subtractio in secundo peccato, non autem in primo instanti naturae de potentia ordinata, et sic potest Deusin secundo instanti esse causa culpae non agendo, et juste, ut dictum est.
Ad aliud, dico quod voluntas creatanon peccat, quia tantum actus talis est ab ea, quantum ad substantiam actus, quia voluntas Dei peccaret in hoc, quia etiam talis actus est ab ea; sed peccat voluntas creata, quia elicit talem actum, et difformiter regulae suae; unde est peccatum, inquantum elicitur ab aliquo debente concorditer agere regulae. Sed non sic tenetur voluntas divina causare talem actum solum ut concorditer regulee, sed ex potentia ordinata tenetur coagere cuilibet actui voluntatis creatae.
Ad tertium.
DISTINCTIO XXXVIII.
Vtrum intentio sit actus vGluntatis circa finem ultimum?
l^ Circa distinctionera trigesimani Ad argum. octavam quflBritur: Utrum inlentio priuium. ^^ fl5c/w5 soHus voluntalis respectu finis ullimi? Quod non. Secundo Physic. text. 49. Omne agens per se ayit propter ^;2^m; agentia naturalia sunt agentia per se; igitur talia tendunt in finem; non igitur sola voluntas.
Item, Augustinus 12. de Trinit. cap. 2. Non est visio distincta sine intentione copulante; visio non est aclus voluntatis; igitur intenlio potest esse ipsius intellectus.
Item, Matth. 6. Si oculus tuus simplex fuerity totum corpus lucidum erit. Lumen pertinet ad inlelleclum; igitur intentio non esl solius voluntatis.
Item, si esset solum respectu finis ultimi, non esset respectu allerius. Consequens est falsum, quia voluntas intcndil finem propinquum, et non solum ultimum. Pra^ter lioc, eodem aclu vult finem, et ea quae sunt ad finem. Contra. Oppositum, Magistcr in liltera di- Secundum.
Tertium.
Quartum.
cit quod multa volumus, propter quse aiia volumus.
Conclusio est affiraialiva, requirit tamen intentio actum intellectus. Aclu8~collativus medii ad Hnem forte habet duos alios actus circa exlrema collationis. Si uno actu tcndatur in medium et finem, erit simul intentio et neus.
Dico ad quaestionem quod inlen" dere proprie est in aliud lendere, et hoc modo principaliter est potentia) liberae, cum vero libere velie sit totius liberi arbitrii quod includit intellectum et voluntatem, et sictotius potentiae liberae erit iniendere. Dico etiam quod voluntas poteslordinare objectum suum ad aliud, quia potest referre unum ad aliud, sicut intellectus, propter ejus immaterialitatem et libertatem, et potest ad invicem comparare, et potest conferre et discurrere. Iste actus potest dupliciter considerari, vel secundum quod est quid volitum solum, vel ut est propter quod aliud est volitum. IIoc vult Anselmus, quod in volito est dare qnid et cur^ et quod refertur ad aliud, dicitur usus, sic intentio dicitur voluntatis proprie; unde eVilendere dicitur in aliud tendere. Nonenim proprie dicitur intendere, quod ab alio ducitur; talia enim magis tenduntur quam lendant, ut potentiae naturales mere, et potentia3 sensitiva3. Sed potentia libera tendit, et non ducitur; praeter hoc DIST. XXXVIII. QUiESTIO UNIC.
tendere non dicitur proprie nisi respectu non habiti, et hoc per medium intendens, et terminum. Finia uiii- ggd estue idem actus respectu ulposiiivus, timi finis immediate, et qui est ad gatiyus. ultimum per media? Dico quod ultimum potestaccipi dupiiciter, vel simpliciter ultimum, quod omnino non est ad aliud ordinabile, vel ultimum negative, et pro tunc, quia non actualiter ordinatur tunc ad posterius, licet, habitualiter ordinetur. Primo modo, non oportet quod omnis intentio sit respectu ultimi immediati, nec perconsequensquod idem sit actus respectu ultimi, pro respeclu ejus ad ultimum. Secundo modo, dico quod sic, quia omnis intentio est respectu alicujus ultimi tunc cogniti in actu. Sicut dare pauperi eleemosynam, datur sibi, ut pascatur, tunc usus non est ultimum, etsi ulterius pascatur, ut Deo placeat, adhuc illud habet rationem ultimi, tunc, ideo intentio non potest esse usus. 3. An tamen sit unus actus intentio iDtentio illorum,quaesuntad finem, et finis?
wUaUvus! Dico quod actus collativus est unus, et tamen duorum, aliter nuUo actu cognosceretur conclusio vera propterprincipia, necintenderentur quae suntad finem propter finem. Intentio igilur potest esse unus actus collativus circa duo, et potest esse duo actus distincti intendendo illud in se, quod est ad finem in se, alia et alia intenfione. Et forte quando est actus collativus, sunt duo alii actus divStincti secundum se, quia nisi simul sit actus hujus secundum se, et illius secundum se, quando est actus collativus, non bene judicatur convenientia, et difierentia istorum secundum se; nec video unde destruantur iili actus distincti secundum se, cum actus collativus supervenit. Sicut enim visus simul habet actum albedinis distinctum secundum se, et nigredinis secundum se, quando actu judicat diversitatem, sic intellectus, quando habet actu actum collativum duorum, habet aclum distinctum utriusque extremi secundum se, et voluntas in conferendo et tendendo in finem propter id, quod est adfinem. Ad primum principale, concedo 4.
quod omne agens per se agit propter Ad argum ^aturaiii magis afinem, et similiter ex mtentione Naturaiia finis. Sed eequivocatur intentiOy quia guutur ad naturaliler activa vel passiva non proprie tendunt in finem, sed tenduntur vel ducuntur ab Intelligentia cognoscente finem, ideo non oportet quod proprie intendant finem, sed dirigantur ab intendente.
Ad aliud, dico quod intentio, de dum.° qua loquitur Augustinus, est ipsius voluntatis; et non dicit quod in omni visione distincta concurrit volitiodistincta,^quiasaltem prima visio dislincta praecedit, quia intenlio distincta voluntatis non potest esse ante dislinctam intellectionem. Sed ante distinctam intellectionem potest esse visio exterior distincta, cum visio potest incipere a dislincta intentione copulante, vel esse simul cum illa, vel potest esse ante eam, ideo non est necesse quod solum sic incipiat.
Ad aliud, dico quod requiritur Ad tertium.
recla ratio, si debet esse recla visio spiritualis et utilis, vel quod recta intentio requiritur tanquam preevia, vel saltem communiter.
Ad aliud, dico quod omnis inten- tum."^" inientio tio proprie est ultimi finis pro lunc, eodem actu collativo vult finem, et qWrc'a ct possibilc cst, quotl eodem actu ea quee sunt ad finem, aliquo actu Sa*' tendendi tendal volunlas ad finem, distinclo vult finem, et alio aclu vult et in ea quee sunt ad finein; ct alio ea quaj sunt ad finem.
actu distincto, et alio, et forte quando DIST. XXXIX. QUiESTIO I. ET II.
DISTINCTIO XXXIX.
Argament. primaiD.
Secandum.
TerUum.
Qaartom.
CoDtra.
Sapehor ■ciDtilia ratiODIS, ByD' dereiit.
Utrum Synderesis sit in voluntate?
Circa istam distinctionem trigesimam nonamquaeriturprimo: Ulrum illud in nobiSy quod semper resislit malOy sit in voluntaie? Quod sic. Hieronymus, et ponitur in littera, dicit quod illud in nobissemper vult bonumy et oditmalum; velle et odire sunt ipsius voluntalis.
Item, Ambrosius, et ponitur in littera, dicit quod voluntas naturaliter vull bonum; igitur necessario vult bonum; igitur necessario fugit malum, et resistit sibi per aliquid in ea.
Item, Anselmus de Concordia, cap. 26. et 44. Voluntas non velle commodum nequit sibi^ nec justa^ cum bonaju^ta sint meliora, ut probatum est prius.
Item, appetitus inferior habet quo repugnat disconvenienti; necessitate enim naturali fertur in sibi conveniens; igitur et appelitus supremus.
Oppositum, Magister in littera de superiori scintilla rationis, quee non potuit evelli in Cain, quae dicitur synderesis; superior scintilla ratio- Secundnm.
nis non est in voluntate, sed in intellectu.
Utrum conscientia sit in intellectu, vel in voluntate?
Quod in voluntate, quia conscien- ^. tia dicitur bona, vel mala; bonitas Argumeni. et malitia tantum sunt in volun- p""^"™- tate.
Item, poena pertinet ad conscientiam; sed gaudium et poena, vel tristitia pertinent ad partem appetitivam; dicitur enim pcena, vermis, remorsus conscientiae.
Item, si conscientia sit in intelle- Tertium. ctu, qui haberet plus de cognitione, haberet plus de conscientia; consequens est falsum manifeste.
Oppositum, Eccles. 2. Scit conscientictjua, quia et tu^ etc. ubi poni-\uY scire ipsa conscientia; scire est actus intellectus.
Item, actus conscientiae sunt testi" ficari, accusare, judicare^ dirigere et legere quasi in libro. Omnes isti actus sunt ipsius intellectus; non igitur est conscientia in voluntate.
Aliee duae queestiones hic possunt proponi absque argumentis, scilicet utrum omnis conscientia liget? et utrum gravius peccet qui facit secun- Contra.
eT^ dum conscientiam erroneam, quam qui facitcontra eam.
Senlentia DenricijSynderesim etconscienlianQ esse in voliintue, refutatup quoad sjrnderesim, quia actus bujus neccssarius; sed nullus actus volunlatis est talis, quia nec necessario vult bonum, vel fugil malum, dequo in Oxon. i. q. 4. Synderesis ergo est in inlellectu, quia necessario murmurat contra malum^ alliciens voluntatem ut idem faciat.
3. Ad duas primas qua^stiones resopin.Henr. pondet unus Doctorquod lex naturae 10. continet universales regulas agendorum, et pertinet ad intellectum. Similiter ibi est conclusio conclusa practice, vel dictamen ultimatum rationis. Istis duobus in inlellectu correspondent duoin voluntate; legi naturee in intellectu correspondet in voluntate motor universalis, et dicitur stimulus^ vel synderesis, et dicitur esse qua^dam inclinatio naturalis ad id, quod dictat lex naturae rationi rectae, vel dictamini rationis.
et con- Circa conclusionem correspondet m ^vduntVe" voluntate motor particularis, et dici- HenricSm. t"^ ^^sc conscicntia, ita quod per electionem est assensus illi, quod est conclusum syllogismo practico; poniligitur synderesim in voluntale, et conscientiam. Similiter et alibi dicit idem Doctor quod illud dictamenrationis imponit onus voluntali, etsi est dictatum ratione demonstrativa, imponit onus necessario voluntati, ita quod non est in potestate voluntatis recipere, vei non recipere. Si autem est dictatum ratione probabili tantum, non necessario imponit onus voluntati, tamen voluntas potest dimittere a diclato ncccssario a ratione imperando intellectui non considerare talia; vel quod intellectus stet circa alia considerata, vel quod inquirat aliquas rationes apparentes in contrarium; et sic exponit intenlionem Philosophi de hac materia. Primo igitur est ratio recta, et est lex naturae in intellectu, quod superiori est obediendum. Deinde sub legc naturae de particulari agibili ille est superior, et concluditur quod huic est obediendum. Deinde sequitur onus impositum voluntati. Deinde voluntas plane eligit dictalum a ratione. Deinde lit in ea conscientia. Aliter tamen intelligo, quod ista sint ponenda in intellectu, quod non neceV primo declaro. De re ipsa non solum boDom"^ intellectus habet cognitionem per se ^o*oTd!i. de principiis speculabilibus, sed Jjg*-^®^ *• etiam de per se principiis agibilibus, quoe sunt per se nota in illo genere notis terminis, quia prima principia agibilia non possunt plus resolvi in