principia speculabiiia, quam e contra, sed sunt prima et per se nota correspondentia legi naturaB. Sed dictum est prius quod voluntas non necessario tendit in linem ostensum viatori, quia non potest aliquid ei ita clare ostendi, dum est in via, quin possit hoc non velle; igitur non est aliquod ita malum, quod possit sibi ostendi, el sub ratione mali quantumcumque noti, a quo necessario dissentiat. Non enim habet necessario nolie respectu mali noti, nec velle respectu boni qualitercumque cogniti in via; igitur illud quo necessario est assensus bono, erit in intellectu. Intellectus enim potest videre principia in lumine naturali; quibus necessario assentit, et conclusionibus, quas videt necessario sequi.
DIST. XXXIX. QUiESTIO II.
5. Dices, etsi voluntas inquantum libera, non velit bonum necessario, tamen ut nalura, necessario tendit in bonum.
Dico quod nunquam volunlas sit potentia operativa, adhuc est receptiva volitionis, et tantum ut libera operatur, quia ut recipit, nulium actum secundum habet, nec aliquem actum eiicitum potest habere, ut natura, hoc est, ut tantum appetitus, sed tantum habet inclinationem naturalem, et non ducit (ut sic, sicut aliquis appetitus secundum quod hujusmodi, secundum Damascenum), sed ducitur. Hoc patet ex intentione Augustini in Enchiridio, 1 4, quod voluntas neque dicenda esi non libera^ nequenon voluntas^ qua beali esse sic volumus^ ut esse jniseri non solum non volumus^ sed nequaquam velle possumus tamen non velle negative potest voluntas habere respectu cujuscumque objecti; igitur intellectus practicus est, qui necessario assentit agibilibus, voluntas autem libere. Quidquid igitur est onus imposilum voluntali, dico quod non est aliquid receptum in vo-Difficiieest Juntate ab intellectu ostendento. Sed DOD tequi DOD tequi qaod a ra- potcst dici uaturalis ordo, quia difucauiiima- ficile cst voluntatem non inclinari tum est." ad id, quod est dictatum] a ratione practica ultimatim, non lamen est impossibile. Sicut voluntas naturaliter inclinatur sibi dimissa ad condelectandum appetitui sensitivo, non lamen impossibile, ut frequenter resistat, ut patet in virtuosis et sanctis. Igitur si synderesis dicit aliquid resistens malo, tantum erit in intellectu, ut habitus primorum principiorum agibilium, et in hoc dicitur remurmurare, quia iste habitus inclinando facit voluntatem remurmurare, faciendo quod in se est, ad hoc quod voluntas remurmurct. Huic concordat nomen sijnderesis^ quia dicituresse cum electione. Sed electio non dicitur esse cum electione; igitur non videtur electio.
GoDScientiam esse ia inlellectu, quia est conclusio, vel babiius ad eic 'concludendum, cui conformanda esl eleclio rccta. DifTert a synderesi, quia bsec est babltus principiorum practicorum. Probatur, quia talis conclusio praecedit electionem voluntatis, et gignit uno actu habitum. Explicat quomodo majorem babentes scienliam babitualem, quandoque minasbabent conscienliara.
De secunda quaestione, in quo sit 6. conscientia. dico per idem, quod consciensicut mtellectus practicus assentit teiieciu. principiis agibilibus, sic assentit conclusioni practica^, quam videt necessario sequi; igitur ille assensus, quando est demonstrativus, vel per rationem necessariam, necessario est natus regulare electionem. Cum igitur illud dictamen sit ante eleclionem, illud non erit in voluntate, nec potest generari nisi per multos actus. Alia est differentia inter habitus intellectus et voluntatis, quia -ita perfectus habitus Mathematicus potest generari per unum actum, sicut per multos, nunquam sic esl in voluntate de habitu morali. Nunc autem non est necesse quod talis habitus sit in voluntate regulans necessario, sicut in intellectu, quia vel in hoc solo est dissimile, quia voluntas libere operatur; et ideo, ut vult Aristoteles i^ii^ec?uVu-8. Topic. semper vel est serenda in- gni?ur?/c!.' stantia alibiy vel est dicendum hoCy ^nolT.^' CoDscieDtia coocorB scieotiffi rectae.
Habeos majoretn Bcieatiam actualem, habet majorem codscientiam.
8.
Ad argum, 1. quaQBt. pnm8B.
quod est solum tale. Unde si esset talis habitus in voluntate, esset virtus moralis, et tunc conscientia esset temperantia, vel justilia, quod non conceditur.
Ideo dico quod conscientia est in intelleclu, et si est actualis, est dictamen actuale in intellectu, et si est habitualis,estdictamen habituale, et ideo est concors scientiae rectse. Unde vull Aristoteles, l.Ethicorum, quod scientia practica est dictamen conforme se habens appetitui recto, et tamen habens majorem scientiam habitualem, non propter hoc patet majorem scientiam actualem, quia non actu considerat; illa enim scientia habitualis quasi dormit. Si tamen isle habet majorem cognitionem aclualem quam ille, etsi ita certum est, vel certius huic quam illi, si tantum assentiat, vel plus intellectus hujus sicut illius, habebit conscientiam sequalem, vel majorem, quia licet per eamdem rationem esset huic notum, etilli aliquid, adhuc posset intellectus unius fortius ligari quam alterius, quia clarius videt necessitatem consequentise, vel quia nullas rationes habet in contrarium sophisticas, alius tamen habet. Ideo concedo universaliter quod habens majorem cognitionem actualem coeleris paribus, habet majoremconscientiam, tamen potest voluntas subterfugere per non considerare ipsius intellectus, vel per considerare contraria, vel propler vacillationem, quam habet propter rationes sophisticas. Istam viam tenet Bonaventura.
Ad primum principale primee queestionis, dico quod istud in nobis semper vult bonum, et odit malum antecedenter. Unde superior portio rationis in Cain facit quantum in ea fuit, quod voluntas vellet bona, et odiret mala, et sic antecedenter vult, non formaliter.
Ad aliud dico, quod voluntatem velle bonum naturaliter, non est illud velle aliquis actus elicitus. Unde nullus motus est in bonum, sed tantum inclinationaturalis, quse est actus primus, vel saltem non elicilus, cum sit a voluntate, inquantum appetitus tantum.
Ad aliud posset negari consequentia, voluntas nequit non velle commoda; igitur nec justa. Dico tamen ad antecedens, quod aliud est loqui de voluntate nunc, etaliud, si esset appetitus eo modo, quo ut fingit Anselmus, quia tunc tantum haberet affectionem commodi necessitate naturali, nec esset peccatum, quia non esset libera, et ideo non posset non vellecommoda. Sed nunc nullum commodum necessario vult actu elicito, sicut ijec aliquod justum.
Ad aliud, dico quod appetitus inferior necessario tendit in sibi conveniens, ideo ducitur et non ducit^ secundum Damascenum, cap. 43. sic appetitus supremus habet inclinationem naturalem, si sibi derelinquatur. Sed ista inclinatio non est velle^ nec aliquis actus elicitus. Et in hoc est dissimile, quia appetitus inferior necessario elicit actum respectu convenientis sibi, appetitus vero supremus libere quemcumque elicit respectu sibi convenientis.
Ad primum secundae qua^stionis, cum dicitur, bonitas et malitia tantum appropriantur voluntati^ dico quod verum est de bonitate morali, Ad secuQdum.
Velle Daturale voluntatis, non est actus elicitus.
Ad tertium.
Ad quartum.
9.
Ad argum.
cunds.
Bonitas Don ttn- DIST. XXXIX. QUiESTIO II.
tQH) est TOluotatis actam.
Ad gecuDdum.
(Uudere et tristare, quomodo pertioeot ad cooscicotiam.
Ad tertium.
ut intelleclus practicus, et voluntas sunt unum principium, tamen distinguendo intelleclum practicum a voluntate, non est verum, quia rectuin et bonum magis transumitur ad intellectum practicum.
Ad aliud, dico quod pona non pertinet ad conscientiam, nisi antecedenter vel concomitanter, sed pertinet formaliter ad partem appetitivam, nec est tristitia, nec gaudium in primo actu voluntatis, sed primo yult solum, secundo intellectus apprehendit hoc ullimum a voluntate, et tunc, si est disconveniens, sequitur tristitia in voluntate, vel gaudium, si est conveniens, quia illae sunt passiones in voluntate. Tamen ad conscientiam pertinet gaudere antecedenter, non formaliter, quia remorsus conscientiee est effective a conscientia. Et quando voluntas eligit illud quod recta ratio dictat, non sequitur remorsus conscientiee,nec aliquatristitia.
Ad aliud, dictum est prius quod non minuitur conscientia, nisi non considerando, vel quia non eeque certa est notitia,quamquam duo habent notitiam pereamdem rationem necessariam, et unus potest vacillare propter rationes sophisticas ad oppositum, quas nescit solvere.
SCllOLIUM III.
CoQScieDlia coDformis legi Dei semper ligat, si uulem dictat uliquid esse Decessarium ad salutem, quod tamcD est iudifTereDs, eliam ligat, quia omitteDS lioitum, quod judicat Dccessarium ad salulem, coDtemoit eam. 8i vero dictat aiiquid facieDdum, quod est malum, Doctor teuet dod esse sequeDdam, sed depo-DCDdam, quod verissimum e&l, quaodooccurrit aliqua ralio contra. Sed si admittatur coDScicDliambocita dictare quod Dihil iu cootrarium occurrat, sequeDdaest, ut siquis erroDee judicaret se teDeri servare fidem coDcubiDs, Dullaque cogitatio Id coDtrarium occurreret. Casus forte raro, aul Duoquam coDtiogit. Plures tameo teoeDt io quibusdam prseceptis Decalogi igDoraotiam quaudoque excusare, quibuscum et ego seutio.
Ad tertiam quaestionem, cum quse- jq. ritur, an omnis ^conscientia ligety dico quod potest esse conscientia de lege divina, vel de actu indifferente, vel conscientia erronea de actu contra legem divinam. Primo modo ligat, cum conscientia est conformis legi divinae, duplici vinculo. Secundo modo ligat, quia qui habet conscientiam de actu indifferenle, credens quod sit de necessitate salutis, faciens contrariumcontemnitsalutem, et faciendo actum in se non peccat, cum sit ex se indifferens; ligatur igiturad faciendum. Si est conscien- u2°dVactii tiaerronea, adhucligat, sed non te- ^°^!?^^®°4 netur ad faciendum illud, nec eius^i"»^ siesi " de actu contrarium, sed ad deponendum maio. errorem, quia sive faciat, sive non faciat, stante conscientia, peccat mortaliter, quia nullus per peccatum suum potest se absolvere a lege divina, quia illa estignorantia dispositionis, et non negationis. Ideo non excusat, sed accusat, et si adimplet, lacit contra conscientiam; ideo quamquam lex Dei necessitet ipsum ad contrarium, ipse facit tamen sibi legem contrariam legi divinee. Quomodo igitur deponetur? Dico quod si est de prsecepto negativo, ut non occidesy statim absque omni mora peccat.
Si est de praecepto affirmativo, peccat, si nonadimplet pro tempore pro quo tenetur, tamen potest stare peraliquodtempus posito aliquo casu, etsi non peccet.
DIST. XL. QU^STIO UNIC.
DISTINCTIO XL.
1.
Ulrum omnis actus sit bo?ius ex fine?
Circa islam distinclionem qua- Utrum om- SecuDdam.
Teriinm.
ArgomeDt. dragesimam ftuaeritur primum. ^ ^ nis actus sit bonus ex fine? Quod sic Augustinus: Bonum opiis intentio facit.
Item, actus intelligendi est verus exprincipio; igitur actus voluntatis ex fine, quia sicse habet finis in agibilibuSy sicut principium in speculabibus.
Item bonitas unius actus est ex una causa; sed non est aliqua una causa unde possit dici actus bonus, nisi a fine; igitur, etc.
Oppositum, Augustinus, et ponitur in littera.
Primum dictum: Bonifas naturalis aclus cst ab operante, Ad hinc sequatur fiaitionem vifle etpatrisB non distingui speoie, vide in Oxun, 4. ditt, 49. qu3est, 5. et supra in Report, dist, 36. Secaodum: Pnma bonitas moralisestab objccto, et dicitur ex genere; secunda, ex fine; tertia, ex aliis circumslantiis. Tertium: Bonitas moralis completa est collectio omnium, qusp juxfa rectam ralionem debentur actv^ tam ex parte objecti quam ez parte circumstantiarum, que hoc Tcrsu continendir: ToM. xxni Cootra.
ToM. xxni Cootra.
QuiSf quibus auxiliis, quid^ ubi, cur^ quomodOi quando, de quibus 3. Ethic. c. i. Nyssen. 1. 5* Philosoph. cap. i. D. Thom. i. 2. q. 7. art. 3. Scot. quodl. 18. § de primo, et quodt, 16. Quartum: Bonitas gratuita his bonitatibus addit acceptationem Dei ad prxmium. De quadruplici bonitate Tide Doct. in Oxon. d. 17. q. 3. a num. 3. el 2.
Dicoquod bonitas actus potestesse triplex: Naturalis, moralis et gratuita. Prima bonitas est ab operante. Sed secundum hoc sequeretur quod fruitio in via non differret specie a fruitione in patria, si tantum voluntas sit causa activa hujusfruitionis et illius, vel voluntas et charitas. Dico quod facilius potest sustineri quod istae fruitiones differunt specie, si objectum concurrat ut causa activa aliquo modo. Si tamen voluntas sit tola causa, ita quod objectum nihil agat, adhuc non oportet propter hoc dicere quod actus isti non differunt specie, quia secundum illam opinionem, quaB ponit quod phantasma est immediata causa intellectionis, et volitionis immediatione causae, licet immedialius causet unum effectum quam alium; et tunc phantasma conlinet virtualiter actiones diversas specie in divei-sis potentiis; ita voluntas, licet esset tota causa fruitionis, possel habere diversas volitiones specie virlualiter agendo circa diversa objecta. Sive igitur per se causa fruitionis acliva sit una, sive plures for- 2.
Bonitas aclu8 triplex Daturalie, moralis, gratuita 2.
BoDitas Daturalis iDactu UDde prove- Dit de quo quaest. 7.
De distinctione fruitionis 4. d.
LlBRl n.
Quid actum esse bonam ex geoere.
Pulchritudoquidsit.
Booilaa moralis completa quia sit.
Bonitas circumstaatioDalia ex floe.
maliter, potesl suslineri quod fruitiones differunt specie, et in via et in patria.
Secunda bonilas in actu est moralis, et dicilur talis unde est vituperabilis vel laudabilis; ha3C autem esta causa efficiente libere. Et ibi est bonitas Iriplex: Primo bonitas moris in actu est bonitas ex genere post bonitatem ab efficienle, et istam habet ex objecto, quia si transit super tale objectum, circ^ quod natus est esse bonusactus ex genere, potest dici actus bonus ex genere. Et ista bonitas potest dici materialis in genere moris; et ista habet universaliorem bonitatem ex circumstantiis, et talis bonitas se habet sicut pulchriludo ad corpus. Pulchritudo enim in corpore non estex una qualitate tantum, sed ex proportione multarum ad invicem, et ad subjectum in quo sunt, ita quod talis sit ibi, et talis ibi. Pulchritudo igitur nihilunum absolutumestincorpore, sicut nec sanitas, sed requirit convenientiam, vel proportionem humorum, et ideo excessus unius causat infirmitatem, et cum iterum reducitur, redit canitas, ideo ad talia non est motus per se, 7. Physicorum. Bonitas igilur moralis completa est ex correspondentia ad rationem rectam secundum omnes circumstantias, et prima bonitas ex circumstantiaestexfine, quod actus sit circa talem finem, et quod finis recte intendalur, circa quem natus est esse bonusactu. Secunda bonitas est ex eo modo, videlicet, quod agens habcat modum convenientem tali agenti; modus enim qui convenit nobiliori, non compelit nobili; tamen primabonitas simpliciter in actu morali est a causa efficiente. Secunda ex objecto, quee est bonitas ex genere, deinde bonitas ex circumstantiafinis.Quartabonitas exmodo, sed completa est ex omnibus circumstantiis. Tertia bonitas in actu, quae est gratuila, addit supra istas bonitates acceptalionem divinam, et ista est ex fine alio modo quam prius, ex hoc quod charitas inclinat ad finem supernaluralem; patet igilur quod aliquabonitas actus est ex fine, sed non omnis.
Ad primum principale, dico quod intentio recta facit bonum opus, tanquam circumstantia principalis, non tamen ut causa totalis.
Ad aliud, dico quod non sequilur, aclus intellectus est verus sufficienter ex principio; igitur actus voluntalis est bonus sufficienter ex fine, quia ex veritate solius principii potesl conclusio esse sufficienter vera, quiaomnequod includitur in vero est verum; sed sola bonitas finis non sufficitad bonitatem actus in voluntate, quia ibi requiruntur omnes circumstanlice.
Ad aliud, dico quod una causa non sufficit ad bonitatem actus, imo oportct ut sil unus actus bonus ex bonitate multarum causarum. Unde bonitasest excausa integra, etpropterea requiritur quod sitavoluntate, et debito objeclo, et quod habeat finem debitum, et similiter modum, et consequenter eliam aliascircumstanlias quee requiruntur.
Ordo booitatum io aclu.
Unde boDitaa gratuita.
Ad argum. primum.
Ad sccuodum. Actut potest 6886 verus ex 8olo priacipio, 8ed DOD bODUB ex solo fioe.
Adtertium.
DIST. XLl. QUyESTIO UNIC.
DISTINCTIO XLI.
priiDum.
SecoDdoiD.
CoDtra.
Uirum possibile sit actum hnmanum esse indifferentem?
1. Quod non probatur: Inter priva- Argumeni. tioneni et habitum non est mediuni; bonitas et malitia sunt opposita privative circa actum humanum.
Item, si esset actus medius, ex talibus posset generari habitus medius.
Oppositum videtur per Ambrosium, et ponitur in littera.
SCHOLIDM.
Primum dictum: Pfon datur actus indifferens quoad bonitaiem naluraiem. Secundum: Daiur acius moraliler ei in pariiculari indifferens. Eat contra D, Thom. admiitentem actum in specie, Don in individuo indifTerentem. Probatur ex Ambros. ad oppos.' citato ex Boet. Hieronym. ep. 11. apud Auguslin. Nazianzen. orat. 3. conlra Jul. G.-egor. Homil. 27. in Evangel. illud Maltb. 11, De omni verbo oiio$o,eic. Non obstat quod Chrysostom. explicat da verbo mendaci et calumooso; et idem dicunl Theopbyi. el OEcumen. et favet texlus. Interlinearis exponit de frivolis et fabulis; sed nequo otiosum est quod habet aliquem finem naturalem, eslo non moralem, ut spuere, ambulare. Tertiuro, quoad boailatem roerili, certum est acLus moraliter iDdiiTerentes, talesessemeritoric, certum etiam actus bonos morales exislentes in morlali esse sic iodifTerenles, id est, neo meritorios, nec demeriiQr|09. De actibus bonis moralibus justi, corrraunis sententia est non esae CDeritorios, nisi adsit eorum relatio, sallem virtualis in Deum cx cbaritale. De triplici relatione actuum in Deum, vide Doct. in Oxon. btc, et 4. dist. 6. qusst. 6. eti. dist. 17. quflest. 3. oum. 22. 23.
Ad qusestionem dico, quod loquen- 2. do de bonitate naturali, non est ac- Actus natus medius, quia si non deficit bo- "dTffereDs nitas naturalis, quse nata est inesse "opi^o^D.* actui, est actus bonus naturaliter; '^'**^™®-si deficil, est malus naturaliter. Sed de bonitate secunda, scilicet morali, dicitur quod potest esse actus in genere, imo in specie indifferens, sed non actus singularis, quia ille actus, utquod ille dat eleemosynam, non est indifferens, sed bonus vel malus moraliter, quia vel est propter bouum finem, vel propter malum.
Dico tamen quod de actibus hu- P**^"? *^' ^ tU8 BlDgUmanis potest esse actus medius, ia"8 indifsingularis etindmerens, quiasecun- raiiter. dum Boetium super cap. De qualitate: Injustitise est contrariajustiiia^ sicut illiberalitas liberalitati; et illud declarat ibidem, et medium potest esse inter hoc, sicut ille qui primo non habuit justitiam, non proprie dicitur justus, sed inju$tus. Injustus tamen dicitur qui habet habitum injustiliae acquisitum per actum. Et sic dicit Philosophus 10. Melaphysic. text. com. 15. quod est homo neque bonus^ neque malus. Eliam esto quod essent privative opposita, adhuc non sunt immediata, nisi respectu apti, et hoc pro tempore pro quo est aptus; sicutcalulus ante nonum diem non dicitur] csecus. Injustitia igilur est habitus, velcarenlia justitifle, quando quis debet juste agere. Sed possibile est hominem elicere actum humanum, etsi non cum omnibus circumstantiis, quse requiruntur ad actum moralem simpliciter, etsi non sit contra mores. Quia si aliquis det eleemosynam pauperi, nec deliberet propter quem finem, sed statim cum videt, dat sibi, ille actus non est contra mores, nec est moralis simpliciter, cum non habeat omnes circumstantias. 3. De tertia bonitate, quse est in actu Tripiex re- meritorio, dico quod aliquis potest laUoboni / ^ ^ ^ operis io faccre aliquem actum, et actuaiiter todis,' vlr- cogitare de Deo in dando propter ^b^iuaihT.' Deum, vel virtualiter cogilare de Deo, cum principium est bonum, cum quis assumit sibi unum laborem propter Deum, et continue laborando non actualiter refert intentionem ad Deum. Terlio, cum quis habitualiter cogitat de Deo in operando, cum elicit actum, qui statcum charitate, et aliquem ordinem possithabere quantumcumque remote ad actum meritorium. Sic dico quod potest actus non referri ad Deum tripliciler, non actualiter, non virtualiter, non habitualiler. Primo et secundo modo adhuc dupliciter, negative, vel contrarie. Et sicut duo actus primi positivi non possunt esse indifferentes ad bonitatem gratuitam, sic nec eorum opposita, ut eisopponuntur. Tamen actus potest non referri ad Deum, vel quia non est referibilis, vel quia eliciens actum non refert, licet sit referibilis. Si primo modo, hoc convenit dupliciter, vel quia actu corrumpit graliam, vel licet non sit referibilis, tamen stat cum gratia. Primo modo Tripieinoo ^ relalioacest peccatum mortale, secundo ve- tus m niale. Cum igitur actualiter refert intentionem in Deum, vel virtualiter, non est actus indifferens, sed meritorius, quia nimis gravis sententia est, quod nunquam est actus meritorius, nisiactuali relatione ad Deum. Sed de habituali relatione, vel non relatione inactu, dico quod est actu indifferens, et nec meritorius, nec demeritorius, quia si sic, continue meretur quis, quamdiu est in gratia, et per consequens continue demeretur, quamdiu est sine gratia, quantumcumque faceret actum bonum ex genere, si quilibet actus humanus inquantum humanusesset bonus bonitate gratuita, vel malus malitia opposita.
Ideo dico quod existens in gratia 4. potest elicere actum indifferentem, oantur acqui nec est actus meritorius, nec ferenies. tamen est ordinatus ad malum, quod ^'riJiJuSr sufficit ad peccatum veniale, et etiam potest esse actus per se bonus moraliter et complete bonitate morali, et tamen neque meritorius, neque demeritorius, sicut in statu innocenliee. Etetiam nunc existens extra graliam operatur non gratuite, antequam habeat gratiam, et tamen prius potest ita bene operari moraliter, quod mereretur gloriam de congruo. Posset igitur esse actus alicujus existentis in peccato mortali, qui tamen non esset demeritorius mortaliter, nec venialiter.
Ad primum principale, cum dicitur, inter habitum et privationem non est medium^ verum est circa aptum natum, si habitus et privatio LlURl II.
DISTINCTIO XLII.
Utrum in cogitatione possii esse raiio peccati?
1, Circa distinctionem quadragesi- Argumeni. mam sccundam propter distinctiopnmum. ^^^ Hicronymi in littera, quod peccatum consistit in cogitatione, sermone et opere, quseritur primo: Utrum in cogitalione potest esse ratio peccati? Quod non videtur, per Augustinum in lib. de duabus naturis: Peccatum nu^quam est^ nisi in voluntate.
]tem y peccatum est adeo voluntarium^ quod si non sit voluntariumy non est peccatum, per Augustinum de vera Relig. Sed nihil est voluntarium, nisi quod est in poteslate voluntatis, dicente Augustino 3. de lib. arbilr. c. 15. Non est in potestate nostra quin visis tangamur; ergo, etc.
Hem, nihil est peccatum, nisi sil cognitum, quia nihil est peccatum, nisi quia volitum, et nihil est volitum, nisi sit cognitum; sed cogitatio non esl cognita, sive intcllecta, quia si sic, aut quando incst, quod non contingit, quia tunc duo actus simul esscnl in intellectu, quod non esl necesse ad hoc, quod quis SecuDdum.
Terlium.
SecuDdum.
Terlium.
peccet. Nec potesl esse intellecta antequam sit, quia tunc de illa intellectione quaereretur utrum esset intellecta, vel non, et sic in infinitum. Nec poslquam inest, tunc enim in illo non esset peccatum actualiter; ergo, etc.
Item, in cogitatione non potest Quariam. esse malitia; ergo nec peccatum. Antecedens patet; tum quia omne cognoscibile sub omni ratione cognoscibilis est bonum, atque ideo intellectio mali est mala; habet enim Deus cogilationem mali, in quo tamen non est malum, neque peccatum; tum quia est eadem cognilio, sive scientia, respectu oppositorum; ergoest eadem cognitio boni et mali; sed cognitio boni non est mala; ergo nec cognilio mali.
Contra, Hieronymusin littera, el conira. Auguslinus de Trin. lib. 9. cap. 12. Magisler in lillera, cap. Modi autem^ elc.
QU2ESTIO 11.
Utrum raiio peccati possii esse in sermone?
Alens. sup. tt 7. 106. mcm. 3. D. Thom. hlc «/. i. (1/7. I. 3. liichanJ. cr I). Bonav. citati. Gabr. et Gupreol 7. 1. ari. i. Vaeq. 1. 2. di$p. 70. Scol. ubi supta.
Juxta hoc quaeritur: Utrum in 9 sermone possit esse peccatum?Quod Argument. non videtur. Utens instrumento ad p"™""- DIST. XLII. QUiESTIO III ET IV.
^ecQndum.
CoDtra.
flnem ad quem ordinalum est secundum rectam rationera, non peccat; sed sermo inventus est ad exprimendum mutuae voluntatis indicia j est enim sermo indicium vo~ luntatisy unde sunt ad hoc sermones inventi, ut preeslo fiant mutuse voluntatis indicia, ut ait Plato in Timeeo; ergo, elc.
Item, si in sermone possel esse peccatum, vel hoc habet inquantum estvox, vel inquantum est vox significativa; non primo modo, quia tunc in brutis esset peccatum; nec secundo modo, quia ad significandum imposita est, et in ejus impositione non est peccatum.
Contra, Matth. 5. Qui dixerit fratrisuOyRaca^ reus est judicio. Item Jacobi 3. qui in verbo non offendit, etc.
QUiESTIO III. Ulrum ratio peccati possit esse in opere?
3 Juxta hoc quseritur: Utrum pec- Argument. catum consistit in opere? Quod non pnmum. yidetur; opus non est voluntarium; . ergo nec peccatum. Antecedens probatur per Apostolum, Roman. 8.
Non quod volo bonum, hoc facio^ sedquodnolo malum^ hoc ago, Consequentia patet, quia quod non est voluntarium, non est peccatum.
Item, in eo quod est commune omni homini et brulo, non potest esse ratio peccati, quia per illud non possumus nos convertere ad finem; ergo per illud possumus nos avertereafine; sed opus esthujusmodi; ergo, etc.
Secondam.
Contra in Psalmo 61. Reddetuni- Contra. cuique secundum opera sua. Et secundum Joannem, Apocal.3. opera enim illorum sequuntur illos.
Utnm divisio Hieronymi sit sufficiens?
D. Hieronym. in Ezech. D. Thom. i. 2. q. 72. art. 7. uhi Cujet. Conrad. Bassol hic q. unic. art. 2. ei 3. Azor. iom. i. lib. 4. cap. 4. Scot. in Oxon. hic.
Juxta hoc quseritur: Utrum divisio illa Hieronymi sit sufficiens? Procedilur sine argumentis.
SCHOLIUM I, Etsi malitia sit primario in actu voluntatis, est tamen distincla malilia eecundario in actibu8 aliarum polentiarum, etiam ezternis. Ita Doctor btc in Oxon. et latius quodl. 18. 6rt. 3. pro quo multos vide in Oxon. in Scbolio num. I. quod ait: Pecculum formaliier esse in votuntale, et materialiler in aiiis poientiis, tantum vult maliliam non essein aliis actibus, nisi per determinationem voluntatis, qua poeita contra rectam rationem, est in ipsis dislincla malitia, et peccatum formaliler nriinus principaliter, sic sunt quasi materiale respectu voluntatis; quo sensu dixit Doctor in Oxon. d. 37. q. 2. § Cowcedo igHur velte esse maleriale peccati, qna determinalur por privationem rectitudinis, sine qua peccatura non est.
Prsemitto ad solutionem istarum *• quaestionum unum generale, scili-egt^-J^g^^ cet quod primo est formaliter non est formriuer malitia nisi in actu voluntatis. Pro- ^f?^^"^ batio: Illa malifia, quse dicitur peccatum^ est injustitia actualis vel habitualis; in eo igitur est peccatum in quo est justitia; haec autem non est nisi in voluntate, ut patet per Anselmum, cap. 4. de Conceptu Virgin.
pnmo.
URRI H.
Secundo. Nihilimpotabile nisi voluota- CooBrmatur.
Probatur tertio.
5.
Peccatum est materinlilcr io actibuB aliarumpoteuliurum.
Item, Augustinus 3. de lib, arbitrio: Voluntas est causa prima peccandi; nihil enim est peccatum, nisi sit in potestate facienlis, et nihil est in potestate facientis, nisi quod est in potestate voluntatis ejus; unde nullus aclus esl imputabilis alicui, nisi qui est in poteslate ejus. Nec etiam aliquis alius actus est imputabilis nisi inquantum est in potestate voluntatis; ergo in solo actu voluntas est formaliter peccatum.
Confirmatur per Augustinum 11. de Civit. c. 8. quod defectus voluntariossequitur debita poena. Exquo sequitur corollarium, quod in solo velle sit peccatum, et in aliis actibus non, nisi mediante velle; ex quo enim de ratione peccati est quod sit imputabile, et non esl imputabile, nisi quia esl in potestate volentis, sequitur conclusio praedicta.
Ilem, omnis alia causa in universo activa, est naturalis in agendo; ergo nulla alia causa, praeter voluntatem, est vituperabilis in agendo; ideo ncc peccat in agendo, quia queelibet alia causa agit secundum formam et principium quod accepit, et ideo non peccat, quia agit sicut accepit.
Ex hoc sequilur quod peccatum non sit formaliter in cogitatione, nec in sermone, nec in opere; ergo si est, est solum ibi materialiter.
Exhoc osfenditur quod peccatum, licet non sit fornialiter nisi in voluntate, potcst tainen malerialiler esse in aclibus aliarum pofonliarum,quia secundum Anselmum citatum c. 4. Voluntas est domina et motrix in regno animse respectu aliarum poteyitiarum^ quas ita repraesentat Deum alloqui: Deus nos et potestatemy quas in nobis est^ subjecit voluntatiy ut ad imperium ejus non possimus non movere nos^ el facere quod vult; imo ipsa movet nos instrumenta sua, et facit opera^ quse videmus facere; nec nos possumus ' illiper nos resistere^ nec opera^ quse facitj possunt non fieri dominse^ quam nobis Deus dedity nec debemuSy nec possumus 7ion obedire; aliae igitur potentia3 in actibus suis obediunt volunlati. Ergo sicut tenetur dare rectitudinem in actu suo, sic in operando in aliis potentiis tenetur dare rectitudinem actibus illarum potentiarum, ad quas comparatur ut motrix; sicut ergo recte movendo alias potentias inferiores rectitudo parlicipata in actibus illarum, ita per oppositum, si non recte movet aliaspotentias ad actus suos, est carentia rectitudinis participatfle in actibus illarum, quse nataest illis competere, et quam tenetur habere. Ergomaterialiterest in actibus aliarum potentiarum peccatum, quia carentia inest rectitudinis quam debent habere.
Ex illo sequitur corollarium, quod nullus actus alterius potentidB a volunlate est materialiter malus,. nisi quia subest imperio voluntatis; in illo non est peccatum materialiter, nec formaliter.
Ex his respondendum est ad for- g. mam quaestionis. Ad cujus solulio- RespoDdcnem oportet primo videre quomodo mam^^qS»" cogilatio est in potestate voluntalis, *^'^°^'"- et qualiler potcst impcrari a voluntalo; hoc enim necesse est ad hoc, quod iu ipsa sit peccatum materialiter, cum ipsa non possit esse peccatum formaliter. Secundo videndum est, quomodo potest esse mala malerialiter. An cogi- Quantum ad primum, videtur ^iesute" difficile quomodo aclus intellectus ▼oiontau». gjj jj^ p^^^gj^j^ voluntatis, ut possit a voluntate imperari, quia omnis volitio necessario requirit intellectionem in intellectu naturaliter priorem, licet simul duratione. Si ergo voluntas possit imperare intellectui cogitationem alicujus objecti, aut ergo illam, a qua avertit intellectum, autillam adquam convertit intellectum? Non primam, manifestum est, quiatunc non averteret intellectum ab illa cogitatione, si illam imperaret; nec potest imperare illam intellectionem, ad quam convertit intellectum, quia sicut dictum est, actus voluntatis requirit in intellectu actualem cogitationem simul duratione, et prius natura. Cogitatio vero, ad quam convertit intellectum, est posterior natura volitione, per quam intellectus convertitur ad illam cogitationem, et cogitatio a qua avertit, est prior duratione volilione, per quam intellectus avertitur ab illa, aliter enim per illam volitionem non averteretur intellectus ab illa cogitatione; ergo non videtur quod voluntas possit imperare intellectui aliam cogitationem, ut sic possit avertere intellectum a consideratione unius objecti ad considerationemalterius.
Item, in per se causis ejusdem speciei non potest esse circulus, ex primo Posleriorum texl. com. 0. tunc enim idem esset essentialiter prius et posterius; sed cognitio in intellectu est per se requisita ad volitionem, cum voluntas non possit velle, nisi praecedente cogitatione in intellectu; ergo e converso non esset volunlas causa intelleclionis in intellectu. Non igitur voluntas potest imperare cogitationi in intellectu.
Sed dices forte quod cogitatio in 7. intellectu non est per se causa vo- objecuo. litionis, sed est tantum causa sine qua non.
Contra, causa prior non solum soivitur. non habet esse a causa posteriori, imo nec ad actum suum praesupponit actum* causee posterioris; sed si voluntas imperaret cogitationem in intellectu, oportet eam esse causam primam ejus; ergo non prsesupponit actum intellectus, ut causam sine qua non.
Item tertio sic: Quilibet eflfectus Probatur. habens causam sufficienteni, potest causari ab illa; sed quaelibet inlellectio habet causam sufficientem praeter voluntalem, quia queelibet intellectio habet memoriam perfectam, quee est per se sufficiens causa intellectionis; sed ad rationem memoriae perfectai non concurrit voluntas, ut patet in divinis, quia voluntas non concurrit ad productionem filii, ex distinct. 6. primi libri; ergo volitio non requiritur ut per se causa intellectionis; ergo non potest imperare, nec intellectum movere ad aclum inlelligendi.