Item, objectum actu intelligibile Quarto. cum intellectu agente esl sufficiens causa naturalis intellectionis in nobis; sed causee naturales sufficientes ad causandum aliquem efTectum, causant quantum possunt; ergo volilio nihil facit ad intelleclionem, quia eflfectus causatur ab alia causa naturali sufficienter causanle; ergo non habet aliam causam.
8.
Cogi tatio eecunda est ia potestate voluntatis, Probatur prlmo.
Secundo SGHOLIUM 11.
Cogitaliones praeler primam, j^ubesse voiuntati. De modo aubjectionis, quinque opiniones refert et rejicit, de quo fusius agil Collat. 2.
Respondeo, quantum ad istum articulum, quod oportet dicere quod in polestate volunlatis sit aliqua cogitatio, sive aliquis aclus intellectus, ut possit intellectum avertere ab uno intelligibili, et convertere ad aliud intelligendum. Aiiter enim intelleclus semperstaret in consideratione objecti perfecti, sibi habitualiter cogniti, quia concurrentibus agentibus naturalibus circa idem passum, causa efficacior semper agit, si non impediatur, ut patet de igne et aqua, si agant circa idem. Sed objecta intelligibilia respectu intellectionis sunt causse activee naturales, et etiam intellectus agens et possibilis, si hic ponatur agere ad aclum intelligendi; ergo illud objectum intelligibile, quod est perfectius, semper moveret intellectum ad sui notitiam; confrarium experimur in npbis.
Item, Augustinus H. de Trinit. cap. 3. de Magnis, et 11. de parvis: Voluntas hac atque illac fert, atque refert aciem formandam. conjunr/iique formatam. Simililer ibi, c. 8. de Magnis, et 27. de parvis, declarat quomodo voluntas conjungit memoriam aciei cogitationis, et dicit: Quod autem conciliat, atque conjungit, ila eliam ipsa distinguit, atque separat utique voluntas. Et quamvis loquatur de memoria et acie in parte sensitiva, tamen in 15. libro loquitur de intellectu, quando voluntas conjungilintelligentiam proli.
Item 3. de Anima, text. com. 18. Jntelligimus cum volumus; ergo intelligere est in potestate voluntalis; sic autem non sentimus, cum volumus, quia objecta non sunt nobis praesentia.
Item 1. Ethic. cap. 9. habitus est, quo quis utitur, cum vult; patet ergo quod aliqua intellectio sit in potestate voluntatis, non tamen omnis, quia non intellectio prima, quia quidquid est in potestate volunlatis, est in potestate ejus mediante actu volendi; sed omnem actum volendi preecjedit aliqua cognitio natura prior; ergo illa saltem non esset in potestate voluntatis, propter quod dicit Augustinus de liber. arbitr. cap. 15. Non est in potestate nostra quin visis tangamur; restat ergo ut cognitio secunda sit in potestate nostra.
Sed dubium est, propter argumenla supradicta, quomodo cogitatio, sive intellectio secunda sit in potestate nostra, ut quomodo voluntas possit movere ad illam, cum ad nihil moveat, nisi ut cognitum.
Dicitur uno modo, quod sufficit cognitio habitualis illius objecti, cujus vult imperare cognitionem ut sic, et sic non sit necesse cogitationem actualem illius objecti preecedere. Alio modo, quod sufficit habere cognitionem illius objecti in universali, vel in aliquo simili, vel in contrario. Terlio modo dicitur, quod voluntas remittit intellectionem inexistentem sibi, et tunc illa remissa occurrit aliud intelligibile. Quarlo modo dicilur quod intellectus habet actum collativum ut sic, inquantum intellectus cognoscit unum intelligibile per collationem TerUo.
CoDtra.
Quomodo movet voiQDtas ad cogitatio- Dem secundam.
Ouioque de hac re opioiooee.
ad aliud, voluntas movet ad standum in consideralione illius. Quinto modo dicitur quod in polestate voluntatis non est cognitio siraplex, sed discursiva el inquisitiva, et sic habita simplici notitia movet ad discursivam. JO. Contra primum modum de habi- Rejicitnr, tuali cognitionc, quia impossibile P""*'" est voluntatem velle aliquid actu, nisi sit actualis intellectio in intellectu; nulla enim cognitio habitualis sufficit ad volitionem objecti actualem, quia tunc dormiens, et alius quantumcumque dislractus, posset velle aliquid notum in habitu.
'cunda^ Coutra sccundum modum, quod intellectio in universali non sufficit ad hoc quod velit aliquid in particulari, quia tunc intelligens lapidem, cum in eo inlelligatur substantia corporea, in quo, ut in universali, continentur omnia bona volibilia, ut aurum, et bos, etc. hujusmodi, sequitur quod intellectio lapidis suffi-* ciat ad volendum aurum, vel bovem, quod falsum esU Item, intellectio in universali, vel esl idem cum intellectione in particulari, vel alia. Non potest esse alia, quia sicut universale in singulari non est aliud quam singulare, sic nec intellectio universalis in particulari est alia ab intellectione in particulari; ergo est idem in particulari; sed per hanc non intelligitur nisi hoc determinatum; ergo, etc. Item, intellectu intelligente universule potest voluntas velle quodlibet volibile contentum sub eo, ut intelligendo animal, potest velle bovem, cum tamen voluntas mea non possit velle bovem, nisi ejus species cernatur in anima mea, vel saltem voluntate volente aliquid in particulari, oportet habere speciem ejus intelligibilem, et per illam intellectionem in universali non causatur illa species in intellectu; ergo volunlas causabit illam speciem in intellectu, quod non videtur verum.
Contra tertium modum. Bene ego n. concedo quod voluntas potest re- Et tertia. mittere intellectionem inexistentem, qua remissa potest occurrere aliud objectum, verum est a casu, vel quod occurrat aliud intelligibile, vel cogitatio alterius intelligibilis, vel ejusdem aliter quam prius, quod quidem intelligibile moveat intellectum et voluntalem, et sic solum casualiter esset cogitatio in potestate voluntatis. Deinde, non fit per conversionem voluntatis, cum non sit prius notum ab intellectu.
Prseterea, non salvat propositum, quia quantumcumque voluntas sic moveat ad aliud, remitlendo pi'iorem actum, hoc tamen non est ad aliquid delerminatum objectum intelligendi secundum viam istam, sed ad quod phantasma fortius movet. Sed quod sic moveat phantasma, inquantum voluntas remitlit priorem actum intelligendi, est per accidens respectu voluntatis; non igitur salvatur quomodo voluntas potest per se avertere intelleclum a consideratione unius ad consideiationem alterius.
Contra quartum modum, ad hoc e^ ^^^^^ quod voluntas avertat intellectum ab uno, ad intelligenduin aliud, non requiritur semper intellectio collativa, sive comparativa, quia unum objeclum potest per se intelligi absr qiie comparaiione ad aliud, el ab intclleclione illius polesl voluntas avertero inlellectum. 12. Contra ultimum modum, quod Et demum iiie non sufficit, probatur: Si illud, quod requiritur ad discursum, non est in potestate voluntatis, nec ipse discursus est in potestate voluntatis; discursus autem necessario prse" supponit cognitionem apprehensivam objecti, et illa simplex intellectio objecti, ad quod debet intellectus discurrere, non est in potestate voluntatis, ut supra probatum est; ergo nec discursus.
^""•^ILnf Contra omnes modos simul: NulopmioDeB Mr"\ur '^^ enim illorum potesl assignare aliquem actum intelligendi in intelteclu in eodem instanti in quo voluntas avertit intellectum a consideratione unius, ad considerationem alterius, et priorem natura. Non primus modus de cognitione habituali, quia ille nullum actum ponit in intellectu.
Non secundus de cognitione universaii, quia volitio est in se distincta; sed actus, vel cognitio in universali est indistincta. Nec tertius de remissione intellectionis, quia talis remissio non ponit cognitionem alterius objecti, nisi a casu. Nec quartus modus de cognitione collativa, quia quaero unde erat magis in potestate voluntatis habere collalivam, quam intellectionem simplicem primam ad quam confert. Praeterea, quando intelligo lapidem absolute, non habeo comparationem priBviam, nec absoluta intellectio sufficit ad hoc quod velit comparativam. ^-^ Nec quintus modus de cognitione discursiva, quia in instanti in quo voluntas est conversa, non intelligit extremum a quo discurrit, quia ab intellectione ipsius avertit; nec aliquod extremum ad quod discurrit, quia illius intellectio est posterior nalura volitione; stat ergo difficultas, quomodo voluntas potesl avertere intellectum a consideratione unius ad considerationem alterius.
SCUOLIUM in.
SCUOLIUM in.
Voluntas impsrat cogitationi, vel avertit inlelleotum, quando in aliqua notilia imperfecta ex pluribus Bimilibus in intellectu siinul existentibus, complacet, quia tuoc illa notitia intenditur, et aliae remittuntur, vel omnino cessanl. Suadetur isle modus ex impugnatione aliorum quinque. Vide Doctorem in Oxon. btc a num. 10. et collat. 2.
Respondeo igitur ad primum ar- 13. ticulum, et praemitto tres proposi- ^"™^.p'^ tiones, ex quibus patet propositum, quarum prima est, quod una intellectione existente in intellectu, multae possunt esse indistinctae et imperfectee. Hoc patet in exemplo de visu, quia omnia quee objiciuntur oculo sub una pyramide videt, una tamen est visio perfecta illius, scilicet puncti in cono pyramidis; unde illud super quod cadit axis pyramidis, videtur distincte; aliorum autem in illa pyramide sunt plures visiones distinctee; sed si hoc est possibile in sensu, multo magis in intellectu.
Secunda est, quod intellectionera secunda. inexistentem, licet non cognitam, ut objectum, potest voluntas velle et complacere sibi in illa; aliter enim voluntas non posset copulare parentem cum prole, quod est contra Augustinum de Trinitate ferme ubique, maxime vero libro 9.
TerUa. Tertia propositio est, quod vo- perfecta, non tamen ita quod nulluntate complacente in aliqua in- lam aliam compatialur secum, tunc tellectione, ipsa intenditur et firma- cum illa possunt esse multae intelle- Fortius agik potenlia circauDum objectam, qaam circa plara.
circuios in causis totalibus inconveniens est agendo...quando esse circulum, et in causis simpliciler pnoribus, ut in causis naturalibus; sed non est inconveniens esse circulum, ubi causa superior non est simpliciter necessaria, sed concurrit cum causa inferiori contingenter; sic est in proposito, quia voluntas non est ita necessaria causa intellectionis, quod sine ea non possit esse, sed est causa alicujus perfectionis in ea. Ad ler- Ad lerlium, dicendum quod causee Perficiiur ualurales sufficienter agunt sine potentiae ahis causis. quautum ad omnem Tiurius" perfectionem, quam possunt causare, et tamen cum superiori agente istffi eaedem causa^ perfectius agunt; memoria vero est sufficiens causa intellectionis quoad perfectionem, quam ipsa potest causare in intellectione; illa tamen eadem causa concurrente causa superiore, ut voluntate et agente circa idem objectum, perfectius agit, propter naturalem ordinem potentiarum, quee natfle sunt se impedire in actibus, quando circa diversa operantur, et se fortificare, quando circa idem concorditer operantur; et ideo quando voluntas vult idem illud, circa quod operatur intellectus, in perfectiorem actum intelligendi polest anima. Unde si quando intellectus intciligit aliquid, esset operalio voluntatis circa idem, et imaginatio et sensus circa idem particulare, ut puta, quod esset prcBsens sensui, multo perfectior esset intellectio, quia propter distinctionem potentiarum circa diversa remiltuntur in actibus suis. Secundum hoc ergo, concurrente actu voluntatis circa idem objectum, quod operatur intellectus, perfectior ^sset actus; non quod voluntas causat immediate aliquem actum, vel aliquem gradum actus in intellectu, sed propter ordinem naturalem potentiarum, memoria perfectius est causa actualis notiliae, cum sibi concorditer agit voluntas circa idem objectum volendo, circa quod operalur memoria iutelligendo.
Aliter vero posset dici, quod voluntas habet immediatam actionem super intellectum, sed hoc est difficilius videre. Ideo potest dici secundum priorem viam, quod licel raemoria perfecta sit sufficiens principium intellectionis, et voluntas non habeat necessariam actionem circa idem objectum, si tamen coagat, fortificatur tota aclio memoriaB. El secundum hoc, patet quomodo cogitatio est in potestate voluntatis.
Delectationem de objeclo malo, etiam sine consensu in opus, esee morlale. Ita communis. Vide citatos in Oxon. blo in Schol. num. 13. Quidam tenent de opere prohibito Jure positivo, non esse mortale, Sanch. Less. Vasq. Cord. ibidemcitali. Id sallem probabile, delectationem de opere morlali, sub conditiouc justlficante, etiamsi sit appetitus sensilivi, non esse mortale, Sancb. i. in Deoal. cap. 2.
Sequitur videre secundo quomodo 17. in cogitatione potest esse peccatum Actus conmaterialiter? Dico quod ipsius vo-^TeV^acI luntatis duo sunt actus, scilicet pUceX". actus concupiscentiae, et actus complacentiee. Et actus complacentiae prior est, quia prius complacet voluntas ex dilectione in illo cui concupiscit, quam concupiscat aliquid sibi voluntas. Potest ergo aliquid sibi inordinate concupiscere, et'complacere in illo, el etiam potentiis DIST. XLII. QU/ESTIO IV.
Quomodo cogilalio ' tit mala.
Delectatio sioe coDseDsu nd opos eii mortale.
inferioribus potest aliquod inordinatum concupiscere, et in hoc complacere; et eodera modo potest quoad actum intellectus.
Quando ergo voluntas imperat cogitationem alicujus illiciti, qua vult ut objectum sit sibi preesens ad concipiendum complacentiam suam in illo, si illud cogitatum sit illicitum, in complacentia plena illius modo preedicto, est peccatum mortale. Et hoc non solum de carnalibus, ut cogitare luxuriam, sed etiam in actibus intellectus respectu aliorum objectorum, ut imaginari et morari cum delectatione in cogilatione mortis inimicorum, et sic patet quod cogilalio de objecto illicito, quae procedit ex complacentia voluntatis in illo post deliberationem, estpeccatum mortale. Sicut enim est mortale voluntati concupiscere sibi delectationem de objecto illicito, et illam etiam, vel aliam concupiscere potentiae inferiori, sic etiam peccatum est, ad hoc velle cogitationem de illo objecto.
Haec esl sententia Augustini 12. lib. de Trinil. cap. 12. et Magister allegat dist. 24. cap. illo: Itaque ut breviler summa perstrimjam. Et quod Augustinus ibi intelligat quod delectatio sine consensu in opus, sit peccatum mortale, patet per illud quod dicit, si solum cogitatur de re illicila, totus homo damnabitury nisi per gratiam mediatoris Deiethominum liberetur\ quod si esset veniale, posset sine gratia opposita liberari. Ex quopatetquod in eadem cogitalione potest esse peccatum, et non esse peccatum, quia quantumcumque cogitatio sit delectabilis, cum tamen objectum non sit delectabile, non est peccatum. Unde vir sanclus potest delectari in cogitatione alicujus peccati, quod detestatur; delectari tamen in consideratione alicujus objecti, qualenus objectum sit sibi praesens, ut delectetur in illo, ut in objecto, est peccatum. Et hoc patet per Augustinum 9. Trinit. cap. 19. Definire inlemperantiam, verbumque ejus dicere, pertinet ad artem moris; esse autem intemperatum ad illud pertinet, quodin illa arte culpatur; sicut nosse etdefinire quidsit SolecismuSy pertinet ad arlem loquendi; facere autem illum, vitium est, quod in illa arte reprehenditur. Sic ergo si cogitatio placet et continuatur non propter cogitatum, sed ut per eam ad finem debitumaliquispertingat, non est peccatum, sed si propter objetum illicitum, est peccatum; et isto modo viri justi detestantur cogitationes illicitas.
Ad primum argumentum hujus qusestionis, patet responsio per dicta, quod peccatum formaliter non est nisi in voluntate, sed malerialiter potest esse in aliis actibus, non tamen nisi ut imperantur a voluntate. Unde prima cogitatio, ut patet supra^ non inducit peccatum, et toties habethomo primas cogitationes, quoties occurrunt diversa objecta, et quoties surgit a somno.
Ad secundum patet responsio, quod verum est de prima cogitatione, quod non est in poteslate nostra.
Ad tertium, dicendum quod non sequitur, cogitatio non est prius cogitata; ergo non est volita. Nam sufficit quod actus cogitationis sit praesens in ratione actus, non in ra- Cogitatio de objecto malo quaado cst mala.
Ad argum.
primum qusestioDis primaB.
Ad secundum.
Ad tertium.
lione objecti considerati, nec recte, nec reflexe ad hoc quod voluntas veiit illam, et complaceat sibi in ilia. Unde ad hoc quod aliquid sit volitum, oportet objectum esse cognitum, vel cognitionem habere aclualiter inhaerentem. ^^^tum**^" ^d ultimum, palet responsio ex secundo articulo quaestionis, quomodo in cogitatione possit esse peccatum.
Ad secundam queestioDero rcspoadetur, quod serroo est peccatum (idem de aliis actibu» aliarum potentiarum) quateaus subest voIuqtati, et profertur sine circumslantiis debitis. Quod ait potentiam motivam despotice subjici voluntati, rallit in quibusdam parlibus, quee ob sympalhiam cum iroaginatione et appetitu, contra eam quandoque moventur, de quo D. Thom. I. 2. q. 17. a. 9. ad 3. Augusl. 14. Civit.
Solutio secaDds quffistionis.
Qaomodo sermo est in pQteatate voluotatis.
Unde dicitur sermo peccami- DOiue.
Ad qucBslionem secundam solvendam, primo videndum est quomodo sermo sit in potestate voluntatis; et secundo, quomodo in eo est malitia.
Quantum ad primum, dico quod potentia motiva in homine obedit voluntati obedientia servili, quee primo Polit. cap. 9. vocatur despotica; unde in tantum sibi obedit, quod nullum membrum habile ad motum, nisi sit aridum, resistit imperio voluntatis; sed formare voces articulatas est actus potenticB motivae, licet non possint elici nisi prcEcedente actu imaginationis et intellectus; ergo sermo est in potestate voluntalis, si lingua sitdisposita ad motum, ct non sit impedila.
Quantum ad secundum, dico quod malitia, sive peccatum, est in sermone materialiter, formaliter vero ia voluntate. Nam recta ratio judicat de omnibus actibus humanis inferiorum potentiarum, illos debere esse circumstantionatos recte rectjtudine sibi debita, scilicet parlicipata, loquendo de actibus potentiarum inferiorum; sed actus polentiee motivfle subest voluntati; ergo debet esse circumstantionatus, et rectus rectitudine sibi debita, et quod transeat super materiam, et quod ordinetur ad debitum finem et rectum, ut scilicet eedificet proximum, et quod notificet illud quod est in conceptu mentis, aliter esset mendacium; ex defectu ergo circumstantiae debitfle, quam voluntjis debet imperare, est malitia in voluntate formaliter, et in sermone materialiter.
Ad primum argumentum, dico 20. auod usus instrumenti ad finemAdarg. i. suum, licetin se non sit malusiormaliter, potest tamen in eo esse malitia materialiter, inquantum imperatur a voluntate, in qua est malitia formaliter, cum intendit malum finem. Unde utens instrumento ad finem, ut ad finem suum, non peccat utendo eo, si utitur eo debito modo, secundum dictamen rectae rationis.
Ad secundum, dico quod illa ma- ^^^^l^^' litia est in voce materiaiiter, prout vox signiest significativa. Et cum dicitur nuHum quod impositio nullam quaiitatem concepvoci tribuit, dico quod verum est, **™* nec aliquam intellectionem, nec aliquem conceptum. Unde nihil valet quod aliqui dicunt, quod vox significativa continet in se conceptum, quem causat in anima. Si enim hoc esset verum, tunc possetvox significativa audita movere inteilectum audientis secundum illam intelleclionem, inquantum est sic significativa, et tunc moveret intellectum Graeci audientis illam vocem, ad conceptum qiiem exprimit, quod falsum est. Unde nulla qualitas sibi imprimitur, nec aliquem conceptum in se continet per hoc, quod est significativa, sicut nec in circulo aliqua qualitas de novo causatur, per hoc quod imponitur ad significandum vinum. Vox qua- jjgo dico quod vox significaliva, tetconcep- solum cst siffuum ad placitum reus. memorativum. Unde vox tantum immutat sensum auditus, nec habet causare in sensu, nec in phantasia, nec in intellectu, nisi conceptum vocis ex se. Tamen auditu immutato a voce significativa, immutatur phantasia et memoria, et memoramurrei cui tale nomen fuit impositum, et sic excitat intellectum ad considerationem illius rei, cujus prius habuit notitiam. Aliter enim per vocem illam nihil intelliget, nisi prius res cui imponitur, sibi fuerit nota, et quod ad rem illam significandam haec vox imponebatur, et sic reducit intellectum ad actualem intellectionem rei prius notae habitualiter; et illo modo potest esse materialiler malitia in voce, ut est instrumentum voluntatis.
SCDOLIUM VI.
SCDOLIUM VI.
Opera sensilivffi et negHli?», mediante poteniia motiva, subsunt voluntaii; undc cum sine circumstantiis debitis flunt, peccata sunt. Cuca solutionem ad primam, vide in Oxon. in Schol. hlc num. 19. ubi resolvitur. Primo, an delur aliquis actus volunlatis, non liher? Secundo, qui molus primi sini peccata? TprliO) an aclus aliarum potentiaram possini esse mali, sine ToM XXIH.
nis.
actu positivo foluntaiis? Qiiarto, an appetiius inferior habeai aliquam Hbert&iem propriam? Ad quartam quaeslionem, explicat divisionem pccc.Ui in pcccata cordis, oris el operis.
Acl tertiam qua^stionem solven- 21. dam, videndum est, sicut prius: Soiaiio 3. Primo, quomodo operationes aliarum potentiarum sunt in potestate voluntalis? Secundo, quomodo in eis est malitia?
Quantum ad primum, dico quod opiis accipitur in proposito pro operatione aliarum potentiarum a potentia motiva linguse, licet enim sermo sit opus quoddam; tamen distinguitur contra alia opera, quia secundum illud opus sermonis maxime se homo civiliter habet et politice.
Dico ergo quod potentia motiva Qaaenam est in potestate voluntatis, ut 5i/»ra aut operaostensumest; potentiee etiam sen- in potestasitivae sunt in potestate voluntatis, '®^U8.°'*" et etiam vegetativaB, quatenus dependent ex operatione potentiae motivae, ut vegetativa requirit oppositionem nutribilis, quantum ad potentiam nutrilivam, et similiter approximationem activi et passivi. Et secundum hoc potenlia generativa est in potestate nostra, et in ea potest esse peccatum malerialiter, inquantum ad actum inordinatuni preecedit potentia motiva, qua3 est in potestate voluntatis; similiter etiam quantum ad potentias sensilivas, quatenus operationes earum dependent a potentia motiva. Unde Augustinus 12. Truiit. cap. 8. dicit quod quia aperlio palpebrarum necessario requiritur ad visionem, et molus localis palpebrarum obedit animae, eatenus visio est in potestate voluntatis.
Etquomo- Sedsuntne illae potenliae aliter in ^' potestate voluntatis, quam per principium motivum? Dico quod sic, quia perfectius possunt in actum ex eo, quod voluntas habetactum circa idem objectum; patet in visu. Nam stante eadem dispositione objecti et oculi, potest visus imperari a voluntate, ut absque motu locali intueatur aliquem punctum perfectius modo qu?tm prius, et hoc in eadem pyramide, et infra eamdem basim, propter copulationem voluntatis.
Quomodo Sed quomodo est malitia in eis?
maiuia*? Dico quod matcrialiter eodem modo, sicut in aliis, in sermone et cogitatione, scilicet quando non sunt cum debitis circumstanliis elicilse, et carent rectitudine participata quam deberent habere.
Adpri- Ad primum argumentum de "qu»stl*. Apostolo, dico quod illud est intelligendum quoad primos motus, et de his non video quod sint peccatum, quia praBcedunt omnem actuni voluntatis, et nulla ratio culpae est in aliquo preecedente actum voluntatis. Delectationes vero, quae sunt in voluntate, sunt peccatum, quando sunt de illicito, ut quaudo voluntas delectatur appetitui sensilivo, quia illaB non sunt sine actu rationis et voluntatis praecedente.
obieciio. Si dicas quod primi motus sunt peccata, ex eo quod voluntas non praevenit, dico quod tunc non est aliquod peccatum commissionis, sed forte omissionis, et sic illa opera, qnae sunt peccata formaliter, sunt illa opera interiora. Adsecun- Ad sccundum, dicendum quod appetitus noster sensitivus, in quo convenimus cum brutis, est liber per participationem, et rationalis per participationem, quia subest voluntati, et similiter potest converti ad bonum, etaverti a bono. Non tamen in nobis est rationalis per participationem per actum suum, sed per actum alterius potentiae; in brutis vero licet sit appetitus sensitivus, non tamen est particeps rationis in eis, sicut in nobis.
Ad quaestionem quartam, dicen- SoiuUo dum quod Hieronymus hic non di- q^ffisiiovidit peccatum actuale formaliter, nec etiam subjectum peccati formalis, quia hoc est aclus voluntatis, et non cogitatio, nec sermo, nec opus exterius, nec originale peccatum, quia hoc est tantum in anima, sed distinguit tantum subjectum materiale peccati. Et posset contineri illa div isio peccati materialis sub duplici membro, scilicet quod peccatum quoddam consistit in actu interiori, et quoddam in aclu exteriori. Primo modo est peccatum cogitationis. Secundo modo subdividitur, quia sic continet locutionem et operationem, et rationabiliter distinguit illud peccatum loculionis a peccato operis, quia locutio maxime convenit homini, ut rationalis est, et ut homo est, quiautsic est communicativus et amabilis; locutio enim facit ad communicationem et ad amationem, et sic circumloquimur actum exteriorem per duo membra, et debet intelligi divisio positive quoad peccatum commissionis, negative quoad peccatum omissionis, in cogitatione, locutione et opere.
DIST. XLIII. QU^STIO UNIC.
DISTINGTIO XLIII.
Argum. primum.
Secundom.
TerUum.
QU.ESTIO UNIGA.
Utrumpossibile sit peccare in Spiritum sanctum?
D. Thom. 2. 2. quxst. 14. ari. i. ei2. hic quxst. I. art. I. Alens. i. part. qusen. 173. membr. i. D. Bonavent. hic arg. i. quxst. i. et Richard. ibi. Durand. quassl. i. Gabr. ibidem, Scotusm Oxon. hic.
Circa distinctionem quadragesimam tertiam quaerilur: Utrum possibile sit voluntatem peccare in Spiritum sanctum? Quod non videtur. Non potest quis peccare in unam personam divinam, nisi peccetinaliam, quia, ut dicitur Joannis 13. Qui diligit me^ diligit et Patrem meum; ergo, etc.
Ilem, si potest esse aliquod peccatum in Spiritum sanctum, hoc est peccatum, quod opponitur charitati, quia secundum Magistrum dist. 17. primi libri: Charilas est Spiri tus sanctus. Et patet primae Joannis 5. Deus charitas est; charitati autem opponitur odiuni; sed Deum non potest odire voluntas, quia in Deo non est aliqua ratio mali.
Item, si est aliquod peccatum in Spiritum sanctum, illud est irremissibile secundum sententiam Salvatoris, Matth. 12. et in littera 1. cap. Sed nullum peccatum est irremissibile per Augustinum 1. Retract. cap. 29. ergo nullum est peccatum in Spiritum sanctum* Oppositum patet per Magistrum in contra. littera.
•• SCHOLIUM.
Putest voluntas aclualiier averti ab una persona, et non ab aliis, HJcut et converli, de quo in Oxon. i. dist. i. quasst. 2. avertens tamen se ab una, virtualitcr avcrtit se ab aliis. Aversio per desperationein et finalem impoBnileiitiam appropriatedicitur peccatum in Spiritum sanclum, quia conlra efTectum ipsi appropriatum. I'a Augustinus de vera, et fals. pcrnit. cap. 4. et epist. 50. vide Schol. in Oxon. hlc num. 5. et quomodo peccatur ex malilia, explicatur ibid. quffist. 2. Moneo hic quod haec qusslio hino translala est ad Scriplum Oxuniense.
Respondeo, hic videndum est « quornodo potest esse peccatum ali- Aversio a quod in Spiritum sanctum praecise? ^^^^' Ubi sciendum, quod omne peccatum est aversio a Deo, et conversio ad creaturam. Inquantum ergo peccatum virtualiter vel formaliteravertit a Deo, et inquantum cedit in irreverentiam alicujus personffi, non potest avertere ab una persona, nisi avertat ab alia virtualiter, nec ut sic potest peccare aliquis in unam personam, nisi virtualiter peccet in aliam. Sed si intelligatur quaestio de aversione actuali, posset videri eadem ratione, quod non posset fieri aversio actualis ab una, nisi fieret ab omnibus actualiter.
Videtur tamen mihi contrarium, Poiesteftse . ' aversio ab quod scilicet posset fien aversio ^°a persoactualis ab una persona, et non ab et non ab aliis.
alia. Quod probatur primo sic, quia cum sint Ires articuli respicientes distincte tres personas, possibile est aliquem errare in uno articulo, et non in alio, et per consequens peccare in unam personam, et non in aliam, quia habita actuali consideratione deuno, non oportet quod habeatur de alia. In qualibet autem persona invenitur ralio ultimi finis, quia ratio omnis boni; ergo illi ut sic, potest fieri reverentia vel irreverentia, non habita consideraticme ad aliam personam. IIoc videtur agere Ecclesia in CoIIectis, in Ecciesia quibus in fine dicitur: Per Domilonem ad num uostrum Jesiim Cnnshcmy elc.
flon^.^et" Primo enim praemitlitur Pater, ad oroneV quem oratio communiter porrigitur, et in fine subnectitur mediator; ergo videtur in orando orare dis« tincte unam personam, et non aliam actualiter. Hoc etiam patet in illo Hymno: Veni crealor SpirituSy etc. ubi multa ponuntur, quae non conveniunt, nisi Spiritui sancto, ut puta, quod sit donumy et alia.
3 Item, magis distinguiti r persona Dehocin apcrsoua quam essenliaa pereona, ^^i^^q. 2.^' Quia inler personas est oppositio consfde^a-^ rclaliva, non aulem sic inler essentio, et re- tjam el personam; sed possibile est circa es- aliqueni slare in actuali considerasoiam. tione divinfle essentiae, nihil cogitando de persona (ut patet de Pliilosophis), et sic considerandoessentiam, non considerando personam, inveniretur in ea ratio finis, et omnis boni, et per consequens essentiae, utessenlia est, potest facere reverentiam, non faciendo personae actualiter; ergo eodem modo considerandopersonam unam, non considerando aliam, potest facere reverentiam uni personae, non faciendo alteri personae; et sic ex opposito facere irreverentiam uni actualiter, et non alteri.
Sed dices quod non est sic de personis, sicut de persona et essenlia, quia personae sunt correlativa, et intellectus non potest habere actum circa unum correlativorum, nisi habeat circa aliud, et sic non potest fieri reverentia uni personae, nisi fiat omnibus.
Sed hoc non valet, quia quantumcumque sint correlativa, tamen circa extrema sunt duo actus intellectus, sicut patet de accidente et subjecto; qui enim intelligit accidens, non propter hoc intelligit subjectum eadem intellectione, licet actus operandi sit unus.
Item, Pater sub nomine Palris 4. non dicitur correlative ad Spiritum Actuaiiier sanctum; ergo Patri potest fleri re- SSam°perverentia actualiter, licet non fiat detur°vh--actualiter Spiritui sancto; et sic p^ccJTre possibile est quod actualiter quis "''^J'®^'-peccet in unam personani, non peccando actualiter in aliam. Sed tamen virtualiter necesse est ipsum cogitare, cum facit reverentiam uni, tunc enim virtualiter facit reverentiam omni. Et si eliciat aliquam opinionem erroneam circa unam personam, virtualiter elicit circa omnes, quia earum est una bonitas et una sapientia. Non tamen est necesse, si actualiter peccat in unam, quod peccet actualiter in aliam.
Sed isto modo non accipitur pec- ^iSti^gu^ catum in Spiritum sanctum, ut sci- ^*'**?"' ^®*^...caia reft« Iicetaliquis peccet m ipsum et non pe<i*" P«rin aliam personam. Sed dicitur peccare in Spiritum sanctum non DIST. XLIII. QUiESTlO UNIC. 229 proprie, sed appropriate, ut quia Deum, si haberel oppositum, scilicet peccatum aliquod est conlra appro- odium Dei, lioc esset maximum pecpriatum Spiritui sanclo, dicitur esse catum.
peccatum in Spiritura sanctum, se- Sed non credo quod actus chari- po^g^^oJj.
cundum quod dicimus, quod boni- tas habeat aclum contrarium oppo- umDei?
7. et alibi Vide Bup.
lo Ozon.
qu8B sola erat io Ozon. anteqaam hsec quflp»- tio iliuc trans ferretar.
6.
^d peccaum in Spi itum san- 5. ctum tria Qnid 8it tur.
peccatum ez mali- Ua?
mo libro de sermone Domini in montey quod Judas facilius desperans incurrit in laqueumy quam humiliatus veniam petere^ et de numero isto fuit ille Achitofel, 2. JReg. 17. Peccaium Dicitur autem illud peccatura irin Spiri-, * tum sanc- remissibile, non simpliciter. Unde diciiurirre-secundum Magistrum in liftera, hoc peccatum non remittetur hic, nec in futuro,- quando non habel poenitentiam comitem; sed hoc convenit cuilibet peccato mortali. Verumtamen hoc peccatum dicitur irremissibile, eo modo quo nullum aliud peccatum est irremissibile. Et hoc dicitur dupliciter: Primo, quia nullum aliud peccatum opponitur directe principio remissionis in remittente; sed illud peccatum est directe contra principium remissionis peccati in remittente, ex eo quod aufert misericordiama Deo, quae est principium remittendi peccatum, etnon dat sibi nisi justitiam, et hoc habet inquantum est cum desperatione; talis enim diffidit et desperat de misericordia d. li.q.S.
Dei. Secundo, quod corrumpit dispositionem ad remissionem in eo cui debet remitti, quia, sicutdictum est in quarto ', principium dispositivum ad remissionem peccati in peccatore, est quaedam displicentia de peccato, et conversio ad Deum. Uhid autem peccatum inquantum habet propositum de non poenitendo in taii obstinato, tollit omne tale disposilivum.
Ad primum argumentum, patet modo persupradicta, quod non potest quis diligere unam personam, nec odire, nisi etiam virtualiter diligat, vel odiat aliquam aliam personam. Potest tamen actualiler diligere unam, non diligendo aliam aclualiter.
Ad secundum, patet responsio in Ad secunsolutione queestionis, quod illud peccatum est principaliter contra spem, et potest sic dici, etiamsi intelligatur opinio Magistri de charitate.
Ad tertium, patet quomodo illud peccatum est irremissibile.
7.
Ad argam.
primum pnncipale.
dum.
Ad tertium.
DIST. XLIV. QUyESTIO UNIC.
DISTINCTIO XLIV.
QUiESTlO UNIGA. Utrum poteyitia peccandi sit a Deo?
D. Tbomas. i. hic qusssL i. arL i. D. Bonaveni. art, I. qusBSt, Richardus art, i. quxst, 2. Durand. quxst. i. Gabr. q, i, 1. Circa distinctionem quadragesi- Argom. 1. mamquartam et ullimam quaeritur: Utrum poienlia peccandi sit a Deo? Videtur quod non, quia non est aliqua potenlia, quae non est a Deo; sed potentia peccandi non est aliqua potentia. Probatio, quia si esset aliquapotentia, esset potentia libera; sed secundum Anselmum de liber diThiiT.poteslas peccandi non esl libertas^ nec pars libertatis; igitur, etc.