ille homo praedestinalus esl esse natione. filius Dei; deinde tertio unio naturae ad Verbum; deinde quarto merita electorum; deinde quin4o casus malorum; deinde redemptio per mediatorem.
Dices, oportet quod praedestinationem praecedat suppositum, et non solum natura. Dico quod non oportet quod illud quod praeordinatur, praecedat suppositum, licct cui praeordinatur praecedat praeordinatum,sicut si aliquid praeordinat sibi aliquod bonum, ut de celebrando jam Missam, non oportel quod illud bonum praecedat illud cui pra^ordinatur, ideo primo est Filius Dei prcnedestinatus esse homo, et secundo ille homo e contra.
Verbum fuisse incarDandum, eliamsi Adam non pcccasse. Ita Doctores citati cum Scoto. Et ponil modum soivendi auctoritates in contrarium, quod tantum intendunt non fuisse venlurum Verbum in carne passibili, sed in gloriosa, nisi laissot peccatum passione redimen.
DIST. VII. QUiESTIO IV.
AasiAdam Don peccasset, Christus eseetiDcar- Datus.
Christus veoisset, licet homo QOD peccasset.
• iD Oxou. Praeiiesti- Datio electoruQj aole prsvjsa peccata.
dum. Ad primum explicat quo Eensu bsec est vera, Ghristus secundum quod bomo esl prsQdeslinatus Fiiius Oei. Vide eum ciarlus de boc Tertio declarandum est, quis sit ordo hujus praedestinalionis ad alias praedestinationes?Dicitur quod lapsus hominis est ratio necessaria hujus prsedestinationis. Ex hoc quod Deus vidit Adam casurum, vidit Christum per hanc viam redempturum, et ideo prsevidit naturam humanam assumendam, et tanta gloria glorificandam.
Dico tamen quod lapsus non fuit causa praedestinationis Christi, imo si nec fuisset Angelus lapsus, nec homo, adhuc fuisset Christus sic praidestinatus, imo, et si non fuissent creandi alii quam solus Christus. Illud probo, quia omnis ordinate volens, primo vult finem, deinde immediatius illa, quae sunl fini immediatiora; sed Deus est ordinatissime volens; igitur sic vuU; igiturprimovult se, et omnia inti'inseca sibi; immediatius quantum ad extrinseca est anima Christi; igitur ad quodcumque meritum, et ante quodcumque demeritum, praevidit Christum sibi esse uniendum in unitate supposili.
Item, ut declaratum esl primo libro in materia de prcedeslinatione ', primo est ordinatio et prsedestinatio completa circa electos, quam aliquid fiat circa reprobos in actu secundo, ne aliquis gaudeat ex perditione alterius, quasi sibi sit lucrum; igitur ante lapsum pra^visum, etanle omne demeritum, fuit totus processus pra^visus de Christo.
Item, si lapsus esset causa pra3destinationis Chrisli, sequeretur quod summum opus Dei esset occasionatum tantum, quia gloria omnium non erit tanta intensive quanla erit Christi, et quod tantum opus dimisisset Deus propter bonum factum Adae, puta, si non peccasset^; videtur valde irrationabile.
Dico igitur sic: Primo Deus dili- 5. ffit se: secundo diligit se aliis, et ordoacr...',/ ' tuum prflBiste est amor castus; tertio vult se destiaaiiodiligi ab alio, qui potest eum summe diligere, loquendo de amore alicujus extrinseci; et quarto praevidit unionem illius naturae, quae debet eum summe diligere, etsi nullus cecidisset. Quomodo igitur sunt intelligendae auctoritates Sanctorum ponentium quod Christus non fuisset mediator, nisi aliquis fuisset peccator? et multae aliae auctoritates, quae videntur sonare in contrarium?
Dico quod gloria estordinata ani- Quare giomae Christi, et carni, sicut potest Hs chruti carni competere, et sicut fuit collata ^'**^^^* animae in assumplione; ideo statim fuisset collata carni, nisi quod propter majus bonum illud dilatum fuisset, ut per mediatorem, qui potuit et debuit, redimeretur genus humanum a potestate diaboli, quia majus bonum fuit gloria animarum beatarum quam gloria carnis Christi; et ideo in quinto instanti vidit mediatorem venientem passurum ac redempturum populum suum, et non venissel ut mediator, ut passurus, ut redemplurus, nisi aliquis prius peccasset, neque fuisset gloria carni dilata, nisi fuissent redimendi, sed statim fuisset totus Christus gloi^ficatns.
Ad primum, cum dicilui', si Chris- g^ tus sit praedeslinatus esse filius Dei, Ad arg. i.
Vide in Oxon. htc. ad 2. ubi clarius loquitur.
Christus eecundum quod homo eet prsedestinatus, ezponitur.
aut secundum quod homo, aut secundum quod Deus? Dico quod divisio non valet formaliter, quia pra^destinatio incl.udit duo, ut ordinem actus ad terminum, et in termino dispositionem convenientem ad illud quod est pra^destinalum. sed nihil unum invenitur, nec in Deo, nec in homine, cui convenit utraque conditio, quia filius Dei non est ratio secundum quam convenit sibi pra^cedere actum; ideo ratione unius competit hoc Deo, ratione alterius alterum, ideo neutrum est dandum. Vel potest dici distinguendo ly secundum quodj quod uno modo accipitur formaliter; alio modo dicit rationem extremi in se tantum, ut prius dictum est, et isto modo potest dici quod Christus secundum quod homo prcedestinatus est esse fihusDei, non formaliter,quiasic quilibet homo; sed secundum quod dicit rationem extremi in se, et sic concedo quod homo secundum quod homo est filius Dei, hoc est, homo preecise sub ratione, qua est in Verbo,et sic non sequitur quod quilibet homo. Velpotestdici quod FiliusDei secundum quod Filius Dei, vel Christus secundum quod filius Dei, preedestinatus est homo, et propter hoc Christus praedestinatus est esse filius. Ad aliud, dico quod praedeslinatio Ad sccuarespicit primo realiter naturam, et tamen natura non est Deus. In aliis tamen pra^destinatio primo respicit personam, et causa dicta est prius.
Ad aliud, dico quod in hoc homine praedestinatum est ut sit Filius Dei per communicationem idiomatum, et praidestinalio est reparatio, vel prseparatio hujus ad gloriam.
Ad tertium.
DIST. VIII. QUiESTIO I.
DISTINCTIO VIII.
Utrum in Christo sit filiatio realis ad Matretn, alia a /iliatione ad Patreml 1, Circa octavam distinclionem quaeritur primo: Utrum in Christo sit filiatio realis ad matrem^ alia apro- Argom. 1. prietate personali Verbi? Quod non, quia secundum Damascenum, si Pater esset incarnatus, esset confusio in personis, quia tunc esset duplex filiatio; sed non minus est confusio in personis, si sit alia filiatio realis ad matrem, el alia ad pa-Irem, et sic nihil minus essent nuncquatuor personee, quam si Pater esset incarnatus.
Item, si in Christo essent dusB filiationes reales, igitur Christus estduo filii realiter. Consequens est Gontra Auguslinum de Fide ad Petrum.
Tertiam. Item, Chrislus nunc est filius matris, et tamen non habet relationem ad eam; igitur pari ratione potuit tunc fuisse filius, et non habere relationem ad eam. Anlecedens patet, quia destructa relatione, ipsa non redit eadem numero, et hoc maxime quando fundamentum redit per aliam reparationem; igitur cum ToM. xxni SecuQdum.
Christo corrupto fuisset destructa relatio ad matrem, si quam habuisset, quia per aliam reparationem rediit Christus, nunc non habebit relationem ad matrem, et tamen nunc est filius matris.
Ilem, per filiationem rationis po- Quartum. test dici vere filius; igitur non oportet quod sit alia filiatio realis ad palrem quam ad matrem. Antecedens patet, quia Deus dicitur realiter Dominus relatione rationis ad creaturam; igitur sic potest filius dici realiter filius matris relatione rationis ad matrem.
Oppositum: Si Pater fuisset incar- 2. natus, fuisset confusio in personis, contra. quia fuisset realiter filius; igitur cum Chrislus sit filius realis matris, aut hoc erit proprielate divina, aut alia relalione reali. Non primo modo, quia proprietate divina, non plus est filius matris quam Angeli; igitur oportet quod alia relatione reali. ^ Item 5. Metaphysic. c. de ad aliquidjtext. 26. Inconveniens estidem referri ad duo extrema per se, quia sic idem bis diceretur; hoc est inconveniens eadem relatione; igitur alia etalia referunt ad matrem et ad patrem.
3.
Opiaio O.
Bonay. et HeDric.
It.ilio D. TUom.
i.
Ltrum relaiio Christi ad Ifatrem sit relatio accidenlalis?
Vide Doclores cltatos quaest. antecedenti.
D. Thotnas, D. Bonavent. et alii tenent Christum non rererri ad B. Virginem reaH relatione. Ratio D. Bonavent. quia flHatio est suppositi, et in uno supposilo nequitesse nisi una relatio. Uanc refutat Doclor lalc ct claro, probans flHationenn muUipHcari posse noQ multipHcato supposito.
Ad primain qusBstioDem dicilur quod non est in Christo filiatio realis distincta a proprietate personali, quia filialio est proprietas personalis. Sed proprietas personalis tantum est unius suppositi, non naturae, quia natura nullo modo potest dici filia. Illud igitur suppositum non potest habere relationem realem ad creaturam, quia filiatio est prflecise suppositi, ut suppositi.
Secunda ratio ad idem: Duee disposiliones ejusdem speciei non possunt simul esse in eodem; igitur cum istae filiationes essent ejusdem rationis, non possent simul esse in eodem. Unde diciturquod sicut pater habens multos filios eadem paternitate dicitur ad hunc filium et ad alium, sic in proposito de filiatione.
Dico tamen quod prima ratio non est suppositi divini, nisi mediante natura divina. Si intelligitur secundo modo, habetur propositum, quia fundamentum uaturaliter pra3cedit relationem fundatam in ipso.
Cum igitur ad plurificationem prioris natura plurificatur posterius sibi inhaerens, et plura sunt fundamenta in Christo, ut natura divina et humana, igitur plurificabitur posterius inha^rens, ut relatio; nunc autem secundum naturam humanam est filius Mariae, et non secundum naturam divinam. Probatur hoc, esto quod Christus fuisset aibus, non fuisset similis Socrali albo, si non esset ulla relatio in eo, nisi similitudo deterna Patri; igitur alia est similitudo in albedine Socratis.
Et cum dicitur, filiatio est ita P'*'*^*^.''^ praecise suppositi, quod non potest ipedianie natura dici tilia, dico quod ex hoc to. non sequitur quod filiatio inest supposito sine fundamento. Quia etsi nulla relatio posset denominare fundamentum suum, sed tantum suppositum, adhuc non inesset supposito, nisi mediante fundamento, etsi albedo nullo modo posset dici similis; nec etiam calor calefactivus, adhuc habitudo immediatius esset in natura, ut in fundamento quam in supposito.
Item, si repugnaret filiationi g. temporali fundari in natura humana in eodem Fiiiatio- valet, quia cum dicitur quod filiatio Ls.^e sup- est suppositi, aut mtelligitur sic, pofiii prflBciac.
in Christo, aut hoc esset unde rela- uf minfffi" suDt relaorisuppositi, quod sit suppositi, non mediante natura, et fundamento, vel mediante fundamento. Si primo modo, falsa est propositio, quia sic filius Dei non esset filius Dei, quia filialio non tio, aut unde relatio originis. Non uoDer unde relatio, quia si sic, nulla rela- ^^°'* tio posset esse in natura humana in Christo, et per consequens nec passio, nec crucifixio. Non unde relalio originis, quia secundum Damascenum, lib. 3. c. 7. Dim sunt genera--tiones et dtise nativitates in ChristOj DIST. VIII. QUiESTIO I.
nova et seterna.Vvdbdiiwv hoc idem, fundamentum in Patre polest fundare duas relaliones originis respectu diversarum personarum.
Item, aut in eodem fundamento sunt multae relationes originis, aut in alio? Si in eodem, nihil prohibet relalionem aeternam et temporalem esse duas relationes in Filio ad patrem et matrem, sicut in Patre ad Filium, et ad Spiritum sanctum. Si in aho et alio, cum hic sint duo fundamenta realiter diversa, nihil prohibet in Chrislo esse duas filiationes reales.
Item, sicut duae relaliones se habent ad agere^ sic ad palij cum igitur in ratione producentis, aliasit' relatio ad aliud et ad aliud productum, ex parte producti alia et alia erit relatio ad aliud, et ad aliud producens, cum magis dependeat productum a producente, quam e contra. piurespos- Itcm, Hcet actio sit sunpositi, ad- 6UDt esse.
reiaiiones huc duaB suut actioucs lu Christo, posiu. quia duaenaturae secundum Damas; cenum cap. 68. Igitur simul stant, quod filiatio sit proprietas suppositi sicut aclio, et tamen quod unius sint plures filiationes, sicut actiones.
Ratio D. ThomaB/Christum non referri realiter ad inatrem, quia du£B formse ejusdem ralionis nequeunt esse in eodem supposito, rerulatur efficaciterut falsa, et ut supponens falsum, Bcilicet filialionem creatam et increatam esse ejusdem rationis, quia ^ecundum D. Tbomam 1. p. q. 43. arl. 5. et alias saepe, nihil univoce commune est creato et increato, de quo in Oxon. 1. diat. 3. q. 2. et 3. ubi de univocatione entis ad Deum et creaturam. Ostendit claris-Bima plures respectus ejusdem rationis esse in eodem supposifo, ut plures paternitates. Hesolvit ergo in Cbristo Bsse duas flliationes reales. Quod vero fllialio ad matrem sit realis, patet, quia sequitur extrema existenlia realiler distincta.
Secunda ratio minus valet, cum 6. accipitur quod relatio aetei-naet tem- Refeiiitur poralissunt ejusdem rationis, hoc xhomaB.
11 enim concedunt commune univo- gpecieipogcum seterno et temporali. Similiter, iQ^eodereh esto quod essent ejusdem rationis, major est falsa, scilicet quod duae dispositiones ejusdem speciei non simulsuntin eodem, sallem de respectivis, quia impossibile est relationem esse eamdenri, quse non est ad eumdem lerminum; sed si diversi sint filii, diversi sunt termini; igitur, etc. Major patet, quandocumque aliqua correspondent sibi invicem in universali, correspondent sibi accepta in particulari; sed secundum omnes, per idem album potest aliquis esse similis pluribus albis, sed non eadem similitudine, quia respectiva sunt simul natura; igitur simililudo Socratis albi ad Platonem album, est simulnaturacum similitudine e contra. Similiter hsec filiatio et haec paternitas, posita se ponunt, et peremptase perimunt; igitur destructa hac filiatione, destruitur et hcBc paternitas, quse est simul natura cum ea, sed adhuc potest paternitas Quot «unt remanere ad alium nlium; igitur sunipaternon est eadem paternitas numero, quffi est simul nalura cum hac filiatioTie, et cum illa, quia impossibile est eamdem rem numero simul manere et non manere, et eodem modo arguo de similitudine.
Item illud, quo est aliquid ultima- 7.
te tale, est formaliter tale, quia illo Fiiio peformaliter quo hoc est natum esse r?t"re8pec.
tale, si ultimate est, illud est forma- Ld^ps^um!
liter lale; sed iste potest esse pater hujus, non existente alio filio, et ultimate; igitur illud non erit idem, quo iste est formaliter pater hujus et illius, quia destructo, quo iste est formaliter filius, destruitur illud quo isle est formaliter pater hujus.
Item, aliquis respectus est alicujus patris ad hunc filium et ad illum, etsi eadem paternitate sit filius hujus et illius formaliter; adhuc alio respectu est paterhujus et iliius; sed non est respectus inter patrem etfilium, nisi paternilas et filiatio. Quaero igitur, an iste respectus, quem habet pater ad hunc filium, et ad islum, sit ejusdem rationis vel alterius; et si ejusdem, igilur duo respectus ejusdem rationis simul in eodem, si diversa3 rationis; habelur proposilum, quia alterius ralionis est paternitas respectu hujus filii etillius, quiasi distinguitur per diversos respectus secundum se, igitur et paternitates. Dico igitur ad quaestionem, quod iii ciirisio in Christo est filiatio realis relatio niirttioneb ad matrem, et alia realis ad Patrem, quia impossibile est roIatioDem esse eamdem, fundamento immediato multiplicato, quando relatio actu inest; sed proximum fundamentum generationis temporalis et aeternae, est aliud et aliud, secundum Damas-Si paier jj^j^ rclatio non potest esse eadem, rau^c.-set Quae habet aliam etaliam muluo corii er.Mii- respondentem; igitur est alia et alia, quia, ut probatur prius, si Pater esset incarnatus, aliquo modo esset Filius Mariae, non filiatione seterna, magis quam filius Angeli; ergo filialiDue temporali, et non potest cadem res simul manere et non manere; realis est.
8.
igitur est alia filiatio aeterna, et alia temporalis.
Itemj^^quod sit realis relatio Chris- Reiatio ti ad matrem, probatio, quia illa est Mariam^ relatio realis, quee consequitur extrema realia realiter distincta ex necessitate; sed naturaaccepta aMaria, et a Patre est alia et alia, quia etsi Christus fuisset purus homo, et non assumptus a Verbo, non plus egisset Maria ad productionem Christi quam nunc fecit; igitur, etc.
SCUOLIUM in.
Positis tribus opiaionibus, de ratione fliiationis, tenel Gliationem Christi ad matrem esse ^ccidentalem, et a fundamento re distinctam, quia eadem natura Ghristi posset esse ab alia matre, vel a solo Deo, de quo late in Oxon. 2. d. I. q. 4. 5. Terliam opinionem de rationc niiationis tcnpl Doclor in Oxon. bic num. M, nempe quod fundctur super naturam existentem, continuatam vel reproductam, alioquin post resurrectlonem nuUi esseot filii. Suarez tomo 2. 3. p. d. 12. secl. 3. et alii sequuntur in hoc, quod resullal relaiio rci producto fun<* damento.
Arg. primum.
Secundum.
Ad secundam quaestionem, qua qua^ritur: An ista relalio sit accidentalis? Videtur quod non, quia fundatur super substantiam, et talis non est accidentalis, per Simplicium super Prsedicamenta.
Ad idem, relatio ad causam efficientem non esl alia res a fundamento;igitur si una sit substantialis, et alia erit; nulla igitur relatio ad causam efficientem eritaccidentalis.
Oppositum fundamentum potest manere sine relatione; igitur est accidentalis.
Dico, quod de filiatione sunt tres qu» prosententia^: Primo supponendo significatum vocabuli, quod produc- Contra.
iiuclio est filiatio.
DIST. Vlll. QU^STIO I.
tio passiva, et nafuraliter et complete, et ejusdein speciei est filiatio; et tunc omnis habiludo producti ad producens, si est per modum natu-FcB, et complete, et ejusdem speciei, eritfiliatio; et cum ejusdem producti possint esse plures habitudines ad diversa producentia, non repugnat filiationi multiplicari, manenta producto eodem.
10. Prima via de filiatione est, quod opinio 1. ipsa fundetur super generalionem passivam, vel quod sit ipsa generatio passiva, vel quod fundelur super genitum esse; similiter, paternitas super generassey quia cum ille actus transierit in prseteritum, necessario filiatio transibit in prfleterituro, ita quod incompossibilia sunt unum manere, et aliud non, vel unum transire, et aliud non; et secundum istam viam, sequitur quod filiatio non potest annihilari, etsi Deus annihilaret illum, qui est filius, adhuc non potest facere quin iste actussitprfleteritus.
Secundo sequitur quod filiatio non dicit relationem positivam secundum e^^e, sed solum secundum esse diminutum in anima; et tertio quod filiatio sit de ratione fundamenti| vel saltem non est res alia, cum ista sint inseparabilia.
Alia opinio ponit quod filiatio fundatursuper existentiam non interruptam post acceptionem esse, ita quod haec filiatio fundatur super hane existentiam, postquam est accepta, non interrupta, et secundum istam viam sequitur quod post resurrectionem nuUus eril filius nisi Dei. - ll^ Tertia opinio ponit quod esl habi- Tertia. tudo inhsereus naturcB productae, et Seconda.
manet quamdiu manet natura producta, et quando redit natura, redit illa relalio, posito exlremo, ex quo semel est accepta, quia nunquam destruitur prima habitudo, quin redeat redeunte natura.
Dico igitur quod filiatio Christi ad matrem est relatio accidentalis, quaecumque opinio tenetur, quia sicut impossibile est rem non esse eamdem cum illa, sinequa non potest manere per virtulem Dei, sic impossibile est esse eamdem rem, quando una polest manere sine alia absque contradictione; sed natura in Christo potest esse sine illa filiatione, quirt si ponitur prima opinio, filiatio statim transit cum actu, et natupa manet; igitur non est eadem res; est igitur relatio accidentalis.
Si ponilur secunda opinio, adhuc posset ista natura esse sine illa filiatione, quia possetponi in esse a Deo immediate, vel ab alia matre, et esse eadem natura numero; possibile est igitur aliter accipere esse quam abhac matre.
Si ponilur terlia via, adhuc posset natura esse sine hac filiatione propter utramque causam.
Ad primum contra, cum dicitur quod fundatur immediate suprasubstantiam, concedo, et tamen est natura accidenlalis, sicul si fundatur super qualitatem, quantum ad hoc, quod fundamentum non est eadem res cum hac relatione, tamen alifB relationes fundalae super accidentia, habent duplicem accidentalitatem, unam formalem, et aliam a fundaniento; ista vcro carel accidentalilate, quae est a fundainento. Nec valet congruenlia Simplicii de ordi- Auctoris senleDliii.
Filialio Cbrieli ad malreui, acciJentalis.
Ad rationem primamhujus queeslioui9.
Reialio QOD ideo Bubstaotialis.
Ad secunum.
Ad arg. 1, in prin ".q.
natione relationis inter Preedicamenta, nec propter hoc est concedendum quod illa relalio non est accidentalis, quae fundatur supra substanliam, nisi inlelligat de accidentalitate, quee est a fundamento, non autem de accidentalitate formali.
Ad aliud contra, cum dicitur, relatio ad causam efficientem non est res alia a fundamento, dico quod veruni est ad causam simpliciter primam, quia nihilposset esse idem numero, nisi haberet relationem ad causam primam simpliciter, quia causalitas primae causae estsimpliciter necessaria ad omnem effectum. Sed causalitas efficientise causae secundee non est necessaria, et praecipue hujus effectus singularitfir ad hanc causam secundam singularem non est habitudo necessaria; tum quia idem effectus numero posset esse ab alia causa secunda numero, et sic idem filius ab alia matre; tum quia idem effectus posset fieri a Deo immediate formaliter.
Ad primum principale prima> qua3stionis, dico quod si Pater fuis- ' set incarnatus, fuisset tunc confusio in personis, quae non est nunc, quia tunc fuissent duo filii, quia duo supposita essent filii, et nunc non est nisi unum, tamen nunc sunt tot personae, quot forent tunc, sed non Ad tertiam.
est confusio in intellectu qualis tunc.
Ad aliud, dico quod non sequitur, ^^ ^^^^"^ sunt duae filiationes, igitur duo filii, sicut non sequitur, duae scientiae, igitur duo scientes, et tamen filiatione est filius, sicut sapientia est sapiens.
Ad aliud, patet quod nunc est filius matris, et habet relationem ad matrem, sustinendo tertiam opinionem, quod eadem natura, quae prius fuit redit, et idem respectus.
Ad aliud dico quod per filiationem rationis, non potest esse filius Mariae, sed est vere filius Mariae per hoc quod accepit naturam nonest resliler fi— ab ea. Nunc autem licet relatio rea- iiusMariaB lis possitesse in producto, et solum iKTDem rae contra relatio rationis, nunquam tamen potuit in producto esse relatio rationis tanlum ad producentem, et in producente relatio realis ad productum, quia major est dependentia in recipiente esse quam in dante esse. Ideo non est simile, quod posset dici realiter filius a relatione rationis, sicut realiter Dominus, et realiter creator, etsi in eo non sit relatio realis ad servum, quia dicitur realiter Dominus, hoc est, vere Dominus, et est terminus dependcntiae realis creati ad ipsum; nunquam tamen causatum dependet ad creanssola relatione rationis.
realiter ^^,^""" tam. Quare Cbristus tionis?
DIST. IX. QUiESTlO UNIC.
DISTINCTIO IX.
UUiESTIO UNICA.
Uirum cultus latriw debeatur Christo secundum naturam humanam?
j Circa nonam distinctionem quae- Argument. rituF primo: Utrum cultus latrias *• debeatur Christo solum secundum naturam divinam? Quod sic, quia ratio naturae humanae habet superiorem, quia natura humana est serva; igitur Christo ratione iilius non debetur cultus Jatriae. Hoc videtur per Augustinum super illud Psalmi 98. Adorate scabellum ejus.
Item, quod est summe adorabile, est summe diligibile; sed nihil est in Christo, quod sit summe diligibile, nisi natura divina, quia nihil aliud habet rationem infiniti.
Oppositum vull Augustinus serm. 58. de verb. Dom. super iliud: A^on iurbeiur cor vestrumy etc. Et ponitur in Jittera. Et Damascenus de Orth. fide lib. 3. cap. 6.
Explicat quid sit firtus reveronliae el religionis, el qualiter est muralis» non Theologica, aed frequentibus actibus generabilis. Secundo omnem homincm leneri aiiquando ad actum Secundum.
colendi Deum, ex primo praecepto Decalogi. Tertio in omni lege determinatum fuisse mo. dum divini cultus,et in lege natura?, Moysi, et Christi. Quarto, in omni lege ad cultum De' concurrisse oblationes, orationes, et alia signa externa.
Ad qua3Stionem dico primo, quod reverenliam exhibere est actus laudabilis inferioris respectu summi Domini, quia consonans est rectae rationi. Sicut enim in politiis Superior debet providere inferiori, ita inferior tenetur Superiori reverentiam exhibere; cum igitur Deus sit supremus Dominus, et creatura sit serva quantum ad quodlibet, quod in ea est, sequitur quod laudabile est sibi reverentiam exhibere.
Secundo dico quod ex frequenlibus actibus potest habitus laudabilis generari, quia non determinatur natura ad reverentiam Superiori, sicut grave ad esse deorsum, quia sic non esset iaudabiie, neque determinatur ad oppositum, sicut lapis ad non ferrisursum, sic enim non posset per assuetudinem inclinari ad illud; igitur cum medio modo se habeat, potest in homine talis habitus genorari.
Tertio dico quod huic cultui potest nomen imponi, scilicet latria, et actui elicito potest idem nomen imponi; actus igitur, qui debet procedere de hoc habilu, potest dici cultus latriae.
Secundus arliculus est, quando iste actus est debitus Deo?
Superiori debeturrevcreDlia.
HabitasreverentiaB actibus generatur.
CulluB latri» Deo debitus.
AcluB est meritoriufl JD relaUone ad Deum.
Iq omDi lege fuit delermiaatu9 moduB coleudi Deum.
Dico quod rationabile esl creaturam intelleclualem obligari ad aliquando recognoscendum, et reverendum Dominum suum.
Item hoc est primum de praeceptis affirmativis, quia ista non esl negativa pura, Exodi 20. Non habebis Deos alienos, sed affirmativa; unde alibi dicitur: Dominum Deum luum adorabis, et illi soli servies, Matth. 4. semper igitur obligat, licet non pro semper.
Secundo dico quod iste aclus aliquando est eliciendus, et in hoc differl ab actibus aliorum prseceptorum affirmativorum, quia pra3ceptum de honoratione parentum potest salvari, etsi nunquam exerceatur, cum pater et mater sunt mortui, vel in tali distantia, quod nunquam occurrit opportunitas honorandi. Non sic de adoratione debita Deo, quia quilibet tenetur compos mentis aliquando actum talem elicere. Unde meritorius non est actus nisi virtualiter, vel formaliter in relatione ad Deum, ut dictum est prius.
Tertio dico quod iste actus est eliciendus juxta pra^ceptum legislatoris. Superior enim habet influere in inferiorem, et in proposito non potest esse actus ex parte inferioris, per quem repend^t bona recepta, quia solum potest fieri redditio secundum voluntatem acceptantis. Ideo oportet quod inferior eliciat talem actum sic, ut sit acceptus Superiori; sed in omni lege determinatur modus, secundum quem debebat talis reverenlia exhiberi Superiori, sicut patet de Cain et Abel. Similiter in lege iMosaica fuit cerlus modus alius, et in Icge Evangelica tertius, ita quod in omni lege concurrebant oblationes; secundo orationes vocales, quod est nunc explicitum per officium Canonicum, ad quod tenentur Curati pro se, et pro communitate, et propter hoc communitas tenetur laborare pro se et pro Clero, quantum ad necessaria victus. Tertium concurril in omni lege, ul cultus exhibendus signis corporalibus, cujusmodi sunt prostrationes, genuflexiones, inclinationes. Ista igitur tria debent concurrere ad actum latriai, oblatio, oratio, et signum corporale, et specialissime exhibetur iste actus in Sacramento altaris, ad quem cultum tenetur quilibet semel in septimana die Dominica, de consecr. dist. 2. Missas. ubi habetur expresse quod quilibet tenetur ad hunc cultum semel in septimana.
SCHOLIUM II SCHOLIUM II 8i ly iolum sumatur categorematice, ita ut nihil excludal a lermino adorationis, heo est vera: Christus est adorandus solum secundum naturam divinam. Si syncategorematice, id est. exclusive, nimirum excludendo naturam humanam a ratione adorationis, vera est^ sin autero a termiuo adorationis, falsa erit.
Sed estne cultus debitus Chrislo solum ratione divinaB natura^? Dico quod solum potest accipi categorematice vel syncategorematice. Si categorematice, cerfum est quod sic. Si syncategorematice, tunc potest esse exclusio, quod non respectu alterius, tanquam rationis adorandi, vel respectu alterius ratione termini. Si primo modo, dico quod sic, quia non polest ratio adorandi fundari in natura creata, ideo iste cultus solum debetur Christo ratione Sfficulares Clero praB- Btare debeot leo]« poralia ad victum.
Tria requisita Id cnllumlatriae. Ad Missam quilibet leoetureemel iu hebdumada.
DIST. IX. QUiESTIO UNIC. 313 naturae divinee, quod sit tamquam adoralione latrise, si aliqua sibi de^ ratio adorandi. beatur, vel nulla.
objectio 1. Tamen dubium occurrit primo, Item, si non esset Christo homini, TerUa.
^^"dkjr quia diiectio non compelit Deo pro- quia redemptor est, cultus latriae ¥-vfrkT» ckliniiirl rw# ni no/\/*ii t-r» OArl r\r»r\r\ rk v Ki i KAnrl iic or^rl Im7n/-kr*rl ii li OQ nr\C!C£if 5.
Secuoda.
municationem, igitur non major cultus intensive debetur Trinitati propter hoc, quod redemisset nos quam nunc, etsi major extensive, quia illa ratio intrinseca non multiplicatur, multiplicatis beneiiciis. Si aulem teneatur oppositum, quod adoratio respicit redemptorem specialiter, adhuc non debetur Christo secundum naturam humanam cultus latrise, quia sic cultus debelur primo redimenti; nunc autem licet Christus secundum naturam humanam redemit nos, non tamen ita primario, sicut Deo trino, debetur sibi cultus latriae, sed solum inquantum natura conjungitur naturae divinee.
Si ratio sumoiffi booitatis praeciee est ratio adorabiliB lalris, bcneficia non augent obligationem; si vero ullra requiritur communicatio benenciorum, crescit obligatio ad mensuram acceptorum, et sic videtur quod magis obligamur ex redemptione, quam ex creatione adorare Dominum. Sed huno cultum non debemus Ghristo, qua homo, quia ut sic non redemit nos ut causa principalis, sed ut instrumentalis vel meritoria; sed debotur ei ul eic, major hyperdulia, quam si non redemisset. Eipliisat variis ezemplis quomodo natura humana latria adoretur, ut terminus secundarius, non ut ratio adorationis.
-j^ Dices, etsi Trinitas solum creasset obiigatus te, adhuc debuisses sibi tantum culno*n pote^st ^^^^ ^^^^* posses; igitur si ultra speoM^gaS* ^*^'^*'^'* redemisset, majori obligalio- Bed mui- ne esses obligatus.
tipucias. ^ Dico quod obligalus ad aliquid summum et summe, non potest majori obligatione obligari, sed potest multiplicius obligari; ideo in stalu innocentiee, cum homo fuit tantum creatus, maxima obligatione fuit obligatus; et ideo per hoc quod postea redemptus, non fuit majori obligalione obligatus, sed ex multiplicata ralione tenebitur ad idem. Ad aliud patet per idem, quia se- Ad secuncundum unam viam non tenetur ad lionem. majorem reverentiam, inquantum redemptor, quam inquantum creator. Unde possumus imaginari quod Naiura...• • A «. Cbrifli iesset m supposito propno ista na- piiciter tura, qu8B est assumpta a Deo, et^i^guf^^oquod haberet majorem gratiam, quse ^^^^'^-posset competere creaturaB. Secundo posset imaginari quod ista esset unita Deo. Tertio, quod sit instrumentum redemptionis nostrfle. Secundum addit super primum et tertium quantum ad reverentiam exhibendam. Vel potest intelligi quod bo-Ratioado- .,.,,.. *., ralioflis Ittnitas mtnnseca adorati sit ratio ado- iri«B. ao randi, et ad se, et illa semper est '^p?Kdse?* eadem nunc et tunc; igitur semper flequaliter adorabitur; et sic considerando naturam humanam illis Iribus modis, solum sibi debetur hyperdulia. Si tamen teneatur quod majori obligatione exhibendi reverentiam obligamur propter tertium, quam propter secundum vel primum, adhuc non sequitur quod debeat adorari cuUu latriae, sed hyperdulia majori quam si non redemisset nos, quia hyperdulia habet gradus; Beatee enim Virgini debetur b. Maria hyperdulia, et naturfle humanfle in hyperdu-Christo secundum se consideratae, *** et non in eodem gradu.
Ad aliud, dico quod si homo esset Ad teniain obligatus creaturae tamquam re- nem.^^Mil demptori, non esset ita liber sicutegMoJu^s^^ei modo, quia quando homo tenetur PJy*^^^^^*" multa obsequia impendere superio- «'«demisri, multum liberius est, quod idem homo teneatur eidem personee multipliciter, quam multis personis di- DIST. IX. QU^STIO UNIC.
versimode, quia niagna servitus est habere multos dominos; ideo dicitur in Evangelio Matlh. 6. Nemo potest duobus dominis seroire; ideo non essemus ita liberi, sicut modo, si teneremur creaturae tamquam redemptori. g Secundum principale hujus articuli est, quod solum dicat exclusionem, excludendo aliud a termino adoralo, et hoc dupliciter, aut quod hoc excludal tanquam secundum se adoralum, aut quod excludat tanquam communicans.
Primo modo, adhuc dico quod solus Christus ratione naturae divinae est adorandus cultu latriae; se- Acjoraiur cuudo uiodo uon. Primum patet, maDaChri- Q"^^ adoraus aliquid cultu latriee, *miianter. tamquam secundum se adoratum, debet recognoscere se secundum quodlibet sui totaliter esse ab eo, et sibi omne bonum tribuere; sed secundum Augustinum, si illa natura separetur a Verbo, illi non servio. Secundum patet, scilicet quod adoretur natura humana cum alio, et ratione naturse divinae copulative, quia secundum Damascenum, lib.
1. Orth. fid. 54. cap. ^rforam^^^ Verbum cum carne, non quod ly cum tenetur copulative, sed associative, opiima et sic intelligitur Augustinus super proadora-illud Psal. Adoratc scabellum, etc.
ch^hai. nalura ut unila, est adoranda, ita quod caro non excluditur a termino adorato.
Exemplum ad hoc, fugio carbonem, ubi est lignum et calor, non propter lignum, si per se considerelur, sed propter calorem improportionatum, quem fugerem si esset per se; et sic si confuse concipio, totum fugio; si distinguo, tantum calorem fugio. Sic in proposito, si totum confuse concipio Verbum et carnem, totum adorabo latria; si distinguo, naturam divinam adoro.
Aliud exemplum, cum quis por- 9. tat signum bestiae, id est, diaboli, totum est inadorabile; non sic ado^ rans totum Verbum cum natura humana, non est idololatra, quia natura humana non impedit totum esse adorabile.
Tertium exemplum Augustini de Rege purpurato, Regem in purpura adoro; si purpura per se jaceat, nonadoro, nec propter eam totum est inadorabile. Similiter homo adoratur propter virtutem, vel propter caput, hoc non excludit alia membra; separet tamen hominem a virtute, vel membrum a capite, neutrum est adorabile.
Ultimum exemplum: Adoramus Propfieu- Deum trinum, nec illae proprietates adoraniur per se sunt adorabiles, neque impe- "^'^**^' diunt totum esse adorabile; sic totus Christus indistincte conceptus et confuse, debet adorari, non natura humana per se.
Ad primum principale, patet per lO. positionem, quod Christus solum Adprimum j,...priocipale.
secundum naturam divinam est adorandus cultu latriae, ut solum excludit omne aliud tamquam rationem adorandi, et tanquam terminum per se et praecise adoratum. Adaliudcum dicitur: Si summe ^^/^^^^' dum.
adorandumy summe diligendum^ dico quod si dilectio magis distincte requirat intrinsecum ad se quam adoratio, tunc non valet consequentia, sicut patet, non summe diligo Regem purpuratum, ita quod hoc totum, quia illud lotum permitterem non esse, stante quod summe LIBRI IIL