penitus passiva, faciliter diceretur, tamen qui dicunt quod essentiae differunt specie Angeli et animse, et • potentise animae et Angeli, similiter conveniens est eis dicere ex diversitate voluntatis a voluntate, si tota activitas sit a voluntate et gratia, quod fruitio Angeli est perfectior quam voluntatis animap, quia operationes distinguuntur specie, ex hoc quod principia priora distinguuntur specie. Sed teneo quod fruitio animse et Angeli non sunt alterius speciei, quia si sic, quodlibet individuum unius speciei esset perfectius quolibet alterius, et per consequens vel quilibet homo haberet perfectiorem quam aliquis Angelus, vel e contra, quorum utrumque est falsum,quia erimus eequales Angelis, cum ad quemlibet gradum Angelorum sint aliqui homines assumendi, et per consequens fruitiones eorum erunt aeque perfectae.
Praeter haec, si fruitiones sint 23. ejusdem speciei, videtur quod voluntates sunt ejusdem speciei, quia diversitas causae principalis arguit diversitatem in effectu; ideo dico quod voluntas Angeli et hominis non differunt specie, et tamen substantiae eorum differunt specie.Et similis difficultas est de recipere, quia si ad hoc quod recepta differunt specie, sequeretur recipienlia differre specie, ponentes voluntatem et intellectum differre specie, et cum hoc recipi immediate in essentia animae, ponerent incompossibilia. Similiter receptum potest esse ejusdem speciei, et recipientia immediata diversarum specierum, quia album in ligno et lapide est ejusdem speciei, et ulterius superficies Corpora humaDa et alia aa idem specie.
VoluntaBet iatellectu8 homi- Dis et Adgeli eju8dem speejusdem speciei tandera devenil ad substantiam, qucB in gradu corporeitatis hic et ibi habet identitatem specificara, ettamen recipientia ullimata sunt diversa3 speciei, et iste gradus corporeitatis cum illo gradu speciei atomae est idem identitate, non tamen formaliter. Et iste idem gradus specie continetur unitive in gradu ultimato ligni et lapidis, qui tamen differunt specie; et sic idem gradus specie potest esse idem identitate, et conlineri unilive in diversis speciebus; sic est de gradu animae sensitivae in homine et bove. Similiter de passionibus entis. Ipsae enim non sunt alterius rationis in hac specie et illa, quia in lapide est unitas et veritas, et non est alterius rationis in quocumque alio ente, quia si sic, tot essent coordinationes in passionibus entis, quot habet passiones alterius rationis. Tamen islee passiones continentur unitive in eo, quod est alterius rationis, et sic idem et ejusdem rationis potest contineri unitive in diversis formaliter. Et sic concedo quod intelligere Angeli et hominis, el vellCy et voluntas, et intellectus sunt ejusdem speciei, et taraen fundantur in essentiis, et continentur in his unilive duo forraaliter alterius rafionis, ut intellectus et voluntas.
Ad primum principale, dico quod 24. Deus est prima causa activa et prin- Ad i. arg.
cipalis respectu fruitionis, et volun- ad voiuntas cr6ata causa secunda, et^ qufleli- ^cipauor* bet causa secunda, ut voluntas ^^^^Jf^^J^"*" creata, potest in summam fruitionem, quantum est ex se, ut causa secunda coagens causae primae, si prima causa velitagere ad hoc quod ipsa summe fruatur. Tamen voluntas creata est causa activa principalior quara gratia, quia.potentia utitur habitu, et non e contra, et quanto causa secunda est minus activa in natura sua, tanto prima causa plus agit. Hoc est possibile, si non ponantur voluntates, nec fruitionesalterius speciei, quia si ponerentur alterius speciei, non videtur facile quin perfectior esset fruitio Angeli quam cujuscumque animee humanee.
Ad aliud dico, quod Angelus si Ad secunfuisset assumplus cum gratia aequali, non habuisset majorem fruilionem. Sed si voluntas Angeli esset magis acliva, et gratia ffiqualis, et cum hoc causa prima aequaliterageret. haberet majorem fruitionem, quam modo habet anima Christi; sed posita voluntate magis activa, non aequaliter ageret causa prima.
DIST. XIV. QU^STIO I ET II.
DISTINCTIO XIV.
1.
Argam.
Secandam.
Tertiam.
QU2ESTIO I.
Utrum possibile fuii xniellecium animx Chrisii primo ei immediate videre Verbum perfecie perfeciissima r/- sione?
D. Thom. I. p. ^.]12. art, i. ubi Cajet. ari. 5. D. Bjnav. ibi dub, 3. Soto 4. d. 49. q. 2. nrt. 4. Gapr. q. 4. el alii aiuni repugnare visionem sine lumine glorix inhserenie, Sed cura Scolo in Oxon. 4. dinl. 49. ^.11. tenenl Vasq. i. p, d. 46. Molin. ibi q. i'Z. art. 1. d. 2. Durand. 4. dist 49. q. 2. D. Thoin. t^* q. 2. ari. 7. et alii.
Quod non,secundum Auguslinum 83. qq. q. 2. Non potest quisquis rem intelligere aliter quam sit, nisi fallatur, et per consequens non potest unus intellectus plus intelligere quam alius, nisi alter fallatur; igitur non perfectius videl Verbum intellectus animae Christi quam alterius sancti.
Item, si sic, igitur intellectus animae Christi posset videre Verbum sub ratione infiniti, aliter enim non videret ipsum suprema visione; consequens est falsum propter duo: Primo, quia intellectus increatus videt illud sub ratione infiniti, et per consequens istaeduflevisiones essent ejusdem speciei,quiaobjeclum idem. Secundo, quia si videret Verbum sub ratione infiniti, comprehenderet ipsum.
Item, quod non possit ipsum immediate videre, videtur, quia visio naturalis requirit lumen naturale Quartam.
CoDtra.
proportionabile; igitur visio supernaturalis requirit lumen supernaturale;non igitur immediate videtur ab intellectu animse Christi.
Item, non potest esse actus ita perfectusante habitum, sicut post, ut patet, 2. Ethic cap. 5. igitur non potest esse visio ita perfecta supernaturalis ante habitum, sicut mediante habitu; igitur intellectus animae Christi non habet summam visionem Verbi immediate.
Oppositum, anima Christi potuit perfecte frui, et iramediate, si^ut probatum est; igitur et immediate videre, cum ad immediatam.fruitiodem requiratur ^immediata visio. Et confirmatur: Intellectus est immediata potentia respectu inlelltgere; igitur immediate potest in actum summum sibi possibilem.
Utrum possibile fuit animam Chrisii nosse omnia in Verbo^ quse Verbum novii?
Quod non. Si sic, cognosceret in- ^ finita, sed infini non est pertran- Argum. 1. sire, 2. Metaphys. text. 13. ubi probat quod si causae scibiles essent infinitae, nihil posset sciri, et princi- Secundum.
paliler quia virtus infinita non polestinplura; sed inconveniens est virtutem Hnilam ad tot se extendere in actu, sicul potest virtus infinita.
Item, illuminationes de veritalibus revelatis fiunt ordinate; igitur Angelus, qui est superior in natura anima Christi, posset illuminare eam revelando sibi aliquid futurum; sed si ipsa videret omnia in Verbo, nihil novumposset sibi revelare.
Tertiom. Item, si videat omnia in Verbo, igiturposset illuminarealias animas et Angelos; consequens est falsum, quia natura inferior non potest inlluere in superiorem; revelationes enim prius fiunt naturas superiori quam inferiori.
Contra. Oppositum, Magister in littera, et adducitilludyoa/m 3. Animae Christi datar Spirilus non in mensura; igitur omnia videl.
SCHOLIUM f.
Pro priina qusstione primum dicluin: Snm' ma visio poiest poni in anima Christi^ ita ut repugnet eam excedi. Patet ex dictia d. praeced. ad quaestioncm primam, de summa gralia, et,q. 3. desumma fruitioDe, et eadem ralio esl de visione. Secundum Poiesl lalis summa visio poni immediate a Deo in anima Chrisii sine ullo lumine prmiOy quia hoc requiritur tanlum ad cocfficiendum, et omnem cfficientiam polest DeuB eupplere. Explicat fuse nullum praercquiri habitum ad visionem in ratione receptivi, vel formaB necessariae ad agendum.
3, Ad primam qucBStionem sunt duo articuli: Primus, si intellectus animaeChristi potest perfici perfectis^ sima visione etsuprema? Secundus, si potest primo et immediate? De primo dico ut prius, quod sulumioe.
Suprema visio posipoiest po- />^'^^^ polest accipi pro suprema maChHsu. crcata vel increata. De increata ^^tivd!*^^ certum est quod non, sed solum inteileclus divinus. De secunda, vel debet exponi superlativum posilive, vel negalive. Si posilive, adhuc dico quod non, quia non potest esse suprema visio creabilis in aliquo intellectu, quin aequalis possit creari in aliquo intellcctu; sed suprema creabilis posilive dicit excessum ad omnes alias creabiles. Si exponitur negative, ita quod non possct excedi ab aliquaalia creabili, sicdico quod potest summa creari,etpotest recipi in anima Christi. De secundo, si potest immediate ^° po88't ■■ anima videre Verbum perrationem infinili, chrieti videre Vervidetur quibusdam quod non. Primo ijum sine quia agere praesupponit esse; igitur agere supernaturale pra^supponit esse supernaturale; igitur videi^e supernaturale praesupponit esse supernaturale; igitur non potestprimo et immediate videre Verbum.
Secundo ad idem: Si posset primo et immediate, sequeretur quod ex puris naturalibus possit in hanc visionem, et hoc maxime si intellectussit activus in tali visione.
Tertio ad idem, sequeretur quod pari ratione posset voluntas frui immediate summafruitione sine gratia vel charitate, sicut intellectus videre immediate essentiam, et lunc aliquis sine charilate posset frui summe.
Dico ad hunc secundum articulum, quod intellectum posse videre Verbum immediate, potest intelligi dupliciter, vel immediatione fornicB, vel immediatione in ratione recipiendi; verbi gralia, exemplum primi, etsi intelligere non mediet in ratione rccipiendi respectu re/fe, tamen immediatiune formffi vel effectus mediat. Exemplum secundi, superficies mediat in ratione recipiendi DIST. XIV. QUyESTIO II.
la recipienJonullus babiiU8 potest mediure.
s.
Si habitas eBset ratio recipiendi Yisionem, esset bealior intellecta.
colorem, etsi non in ratione causae activee.
Sed neutro horum mpdorum potest aliquid mediare in proposito, imo intellectus immediate videt Verbum, quia in ratione recipiendi nullus habitus potest mediare. Probatio, nam actus natura prcBcedit habitum, loquendo de habitu, qui generatur ex actibus; igitur susceplivum actus est prius natura habitu. Sed ejusdem speciei est actus sequens habitum et praecedens, et non differunt isti actus, nisi secundum perfectius et imperfectius; igitur idem susceptivum immediatum habet actus sequens et praecedens habitum; igitur non recipitur actus in potentia mediante habitu.
Item, probo hoc specialiter in proposito, quia si videre non immediate reciperetur in intellectu, igitur posset intellectus quietari citra ultimam visionem, quia in priori natura reciperet illum habitum immediatum, quo mediante est receptivus actus, et in illo haberet, quidquid esset natum recipere immediate et formaliter, et tunc quietaretur in illo.
Item, sequeretur quod iste habitus posset formalius esse bealus quam intellectus, quia iste habitus est quid absolutum aliud ab intellectu; igiturDeus de potentia absoluta posset facere illuni esse per se, et in eo conservare illam visionem, et per consequens iste habitus posset quietari in objecto beatifico immediate, ettunc posset esse formaliter beatus, et principaliter. Ilinc sequeretur quod nunc formalius essel beatus quam intellectus, quia in habilu esset visioimmediate,sicut formalius superficies coloratur quam paries; igiturnonest ponendus aliquis habitusimmediatius in ratione receptivi.
Neque in ratione formee est aliquid medians, quod habeat rationem causae effectivae, quia ex quo ista visio est quid absolutum, Deus potest eam immediate causare in intellectu absque omni agente mediante; non igituroportet ponere aliquid medians in ratione activi, nec in ratione receptivi inter potentiam et visionem.
Modus ponendi est iste, quia in visione naturali, non ponuntur media prima inter objectum et potentiam, nisi lumen vel habitus, et hoc duplici de causa, vel quia objectum non est secundum se motivum potentiae, vel quia non movet sine lumine, sicuti patet de colore respectu visus. Commentator 2. de Anim. dicit quod exemplum Philosophi 3. de Anim. quod color estpotentia visibilis in tenebris^ etc. inductum estad manifestationem, non ad verisimilitudinem, cum sit per se visibilis, sicut homo est risibilis. Sed in proposito neutrum oportet ponere, quia siobjectum naturaliter visum posset supplere lumen naturale, ad hoc quod tale objectum videretur, non oportet ponere aliud lumen, sed objectum infinitum potestsupplere omne lumen intellectuale naturale et supernalurale.
Simililer habitus poniturin visione naturali, vel in intellectione, ut cessante actu aliquid remaneat in potentia, unde posset iterum in actum; sed si actus esset ita mansivus sicul habitus, non oportet ponere habilum, quia perfectior est poten- 6.
Non e88e necessarium himen iohsereoB ad viBionem Dei.
Ez duplici causa ponitur lumen habitu8 in intellectu.
tia, quarndiu manet cum actu, quam si habitus lanlum maneat in ea; sed in proposilo actus potesl mancre perpetuo; igitur ibi nulla est necessitas ponendi habitum; unde si objectum sit praesens, ipsum sufficit ad visionem sine habitu, si objectum possit videri, et praesentia habitus sine praesentia objecti non juvat.
Dices, elsi non requireretur ex parte potenticB, requireretur tamen ex parte objecti, ut habitus scientialis, vel species,quamquam objectum sit praesens.
Contra, probatum est prius quod habitus, ut distinguitur confra speciem, nec sufficit, nec requiritur; ideo dico quod excludendo omne medium potest intellectus animae Christi videre Verbum primo et immediate summa visione creabili negative.
Volunlas animae Christi (idem de intelleclu) est imperfectior voluntate Angeli, et (Ideo non polest tanlum agere quanlum illa actione de genere Actionis, sed polest lantum, vel plus operari et frui, quia hoc non est agcre, sed dilectionem in se hahere, undecumque causetur, alioquin Deus non fruereiur, quia non elicil, nec agit suam fruitionem. Seclusa autem charilate a voluntate et omni habitu ab intellectu, verius est, quod coefficerent visionem et fruitiouem, Dco suppiente vices habiluum, quamvis Doctor hlc relinquat hoc ut dubium, alias saepe absolute asserit, el de voluntate habet io Oxon. disl. praeced. q. 3.
Sed esto quod intellectus se habeat active respectu visionis, et voluntas respectu fruitionis, possetne intellectus summa visione, et voluntas summa fruitione frui immediate sine omnihabitu supernaturali, et hoc comparando voluntatem animee Chrisli ad voluntatem Angeli? Dico quod in hoc sunt duo articuli: Primusest, si volunlas animae vel inlellecttis possent esse ita aclivae sicut volunlas vel intellectus Angeli? Secundus articulus est, si potest voluntas creata frui sine gratia, vel intellectus videre sine lumine?
Ad primum dico quod volunlas voiuotas anima3 Christi non potest esse per- c^Tistinoa est fiGr* fectissime activa in natura sua inter fectigsime voluntates creatas, nec intellectus, ter creatuesto quod sit activus, quia cum voluntas sit activa potentia in natura, ipsam esseperfectiusactivam, quam sit voluntas Angeli, esset ipsam esse perfectiorem in natura sua, et ideo non potest tantum agere actione de genere Actionis, quae est elicere volitionem, sicut posset voluntas Angeli si naturaAngeli fuissetassumpta, et tamen cum hoc stat, quod potest agere ad summam fruitionem, et quod non esset fruitio nobilior in voluntate Angeli, etsi natura Angeli, fuisset assumpta, quam modo sit in voluntate animae Christi. Non Frui.pon est eliccffi est eliccffi enim ex hoc fruitur, quia elicit di- amorem. lectionem, sicut intellectus est intelligens, sed /nii est esse diligentem, a quocumque dilectio eliciatur. Ideo licet non posset summe agere actione de genere Aclionis ad fruitionem, tamen potest summe frui termino actionis de genere Actionis, et sic summe agere, quod est operari, actione de genere Qualitatis, quia esto quodninil ageret actione de genere Actionis, adhuc posset summe frui, et summe agere, quod est operari, quia non propter hoc quod causa secunda perfectius agit, erit perfectior, quia causa principalis prima agens cum causa secunda debiliori.
DIST. XIV. QUiESTlO II.
Ad causa prima possit agere cum secuDda priori, siye «ecuDda posteriori.
plus agit quam fecit cum fortiori, supplendo defectum causae debilioris; ideo licet intellectus et voluntas ponantur activa, adhuc possent agere ad summum actum, licet non summe ad summum.
Sed dubium est, an istae actiones di^erant specie? Quia licet fruitiones aeque perfectse possint causari totaliter a prima causa in voluntate Angeli et hominis, esto quod voluntates tantum se habeant passive, vel esto quod agant actione ejusdem speciei, tamen si actiones voluntatum differunt specie, necesse est fruitiones differre specie ex diversitate specifica causse prioris. Vel si Deus assumeret Angelum, et sequaliter coageret voluntati Angeli, sicut modo voluntali animae Christi, illa fruitio esset perfectior, cum tamen dictum sit quod non potest perfectior fruitio creari; dico quod terminus ponitur ex parte formee fruitionis, et non ex parte causse agentis. Unde illa fruitio, quae non est in voluntate animae Christi, intenditur ad gradum animae, quod ita ultra illam non est gradus creabilis. Et si Deus coageret voluntati Angeli, quae est magis activa in natura, non posset coagere nisi ad illam, ideo impossibile est, quod tantum coagat causae fortiori in agendo sicut debiliori.
Ad secundum articulum, dico quod dubium est si causa simpliciterprima potest agere cum causa secunda priore, et supplere actionem causae secundae posterioris, quia licet Deus posset causare effectum immediate sine omni causa secunda, tamen dubium videtur, si agat cum una causa secunda, an possit supplere actionem causae secundae posterioris? Ut si solum habeat eamdem actionem ad generationem hominis, quam haberet, si pater et mater agerent, dubium videtur, si Deus potest supplere actionem patris et matris,soIe agente uniformiter? Et videtiir quod sic, quia si Deus potest supplere omnes actiones causarum secundarum immediate; igitur potest supplere actionem unius, dimittendo aliam habere actionem suam.
Contrarium videtur, quia causaCausauDisecunda universalis movet causam movet parsecundam particularem, ita quod causa secunda posterior movetmota a causa priore universali; igitur non potest Deus supplere actionem ejus, nisi possit habere rationem causae moventis molae; hoc autem videtur impossibile. Ponentes enim potentiam esse causam principalem objecto movente, vel e contra, non videntur ponere quod potentia sine objecto posset causare visionem, nec etiam e contra; nec etiam videtur probabile secundum ponentes quod pater et mater sunt activa in generatione prolis, quod posita actione patris posset Deus supplere actionem matris.
Dico quod si talis est ordo inter n. causas secundas, quod non potest causa secunda principalior agere, nisi moveat actualiter minusprincipale, vel quod actio causae minus principalis non possit suppleri a quacumque alia causa, tunc impossibile est quod voluntas perfectissima fruitione fruatur, et quod ibi habeat actionem suam sine causa secunda subordinata sibi, Deus tamen posset immediate supplere actionem utriusque causae; et tunc si LIBM 111.
ponifur voluntas agere ad fruitionem, non potest hoc poni sine charitate agente, ut causa subordinata. Si autem teneatur quod posita actione causae magis principalis, potest Deus supplere actionem alterius causae secundcB subordinatae, tunc dico quod de potentia absoluta Dei posset voluntas frui, agendo cum causaprimasola, elsi non prius natura daretur gratia coagens. Nec oporteret quod Deus haberet actionem moventis moti, quia ex hoc quod supplet actionem illius causae, non oportet quod moveatur, nec universaliter aliquid movetur inquantum agit; nec sequitur quod visio possit causari sine objeclo terminante, sed sine motione activa ejus. Simililer mater se habet passive in generatione prolis, et si cum hoc habeat rationem activi, totam illam actionem posset Deus supplere posita actione patris.
SCHOLIUM JH.
SCHOLIUM JH.
Ad primum explicat quando iDtelligens rem aliter quam esl, fallitur. Ad secundumjntellectum creatum videre inQnitum in se, de quo in Oxon. I. d. 1. q. i. et uit. el ostendit hinc non sequi» visionem creatam et increatani edse ejusdem speciei, neque infinitum comprehendi a finito. Ad quartum, declarat qnando actus potesl esse apque perfectus ante habitum, et an ag^e supernaturale supponat tale esse, 12. Ad primum principale prima3 Adi.ar^.i. qu8BStionis, cum dicitur, non potest quffisio- ^j^^g intellectus plus alio inteUigere, dico quod abstrahere non est decipere; sic abstrahentium non est mendacium, sed est considerare hoc sine illo, hoc est, non considerando illud. Sic igitur non potest unus inlellectus plus inlelligere rem, si dicat quod illa res est plus in se, nisi alius intellectus, vel iste fallatur, quia quisquisintelligit rem esse aliter quam [est, fallitur, tamen potest aliter intelligere rem, scilicet intelligendo ipsam, non cointelligendo illud sine quo non existit. Tamen plus potest unus intellectus intelligere quam alius, hoc est, quod actus unus potest esse intensior et perfectior ejusdem objecti, quam acUis allerius inlellectus; neuter tamen fallitur, sed uterque non videt aBqueclare.
Ad aliud, cum dicitur quod intellectus animae Christi videret Verbum sub ratione infiniti, concedo quod sic facit minimus intellectus, si quietetur; non enim polest quietari nisi in infinito sub ratione infiniti, quia quiiibet inteiiectus est totius entis. Ideo non quietatur nisi in illo objecto, in quo est quodlibet objectum suum, quantum potest esse, sed solum in essentia divina sunt omnia intelligibilia eminenter. Et confirmo hoc, quia nullus intellectus beatus satiabitur, nisi in videndo Deum trinum, et ista est maxima infinitas, quod sit unitas in substantia, et trinitas in personis.
Ad primam probationem, cum dicitur quod visio intellectus creati et increati essent ejusdem speciei, dico quod non sequitur, quia bonum est ex causa integra, secundum Dionysium, malum autem potest esse ex una; ideo quando plura requiruntur ad unum effectum specie, unitas unius concurrentis non sufficit; distinctio cujuscumque prioris sulficit ad diversitatem effectus. Licet igitur distinctio objectorum sufficiat ad distinctionem acluum, unitas taraen lotelligeDs rem aliter quatn est qiioaiodo fullitur.
Ad secundum. De hoc3.d.
uU.
lotellectus non quietatur nisi in iofinito.
Ad 1. probatioDeoQ.
Unilas ob* jecti DOD identiflcat actus spe* cie.
DIST. XIV. QU^STIO II.
colores concomilarenlur, nisi in illo quod ego video directe continerelur quodlibet visibile, quamquam in concomilante includeretur, non non sufficit ad unitatem. Similiter, si objectum est illimitalum, esto quod tota visio activa sit ab objecto, adhuc potest causare diversas visiones specie in diversis passis. Et esto quietaretur visus meus, nisi videquod essent passiva ejusdem speciei, rem illud concomitans; sic in propopossent visiones distingui specie ab sito.
objecto eodem habente diversas Ad aliud, dico quod in visione 15 visiones in unitate. Neque habetur naturaii non requiritur lumen pro- Ad 3. ar a Philosopho, 2. de Anima^ text. portionabile, nisi quia objectum 33. quodidentitas objecti sufficit ad non est sufficienter lux, vel quia identitatem actus. Et sic 7. Physic. non potest videri sine luce. Sed texi. 21. ex diversitate specifica ter- quando objectura ex se totum supmini bene potest esse diversitas plct quod esset requisitum, ibi quserere aliud lumen esset simile qu8Brenti candelam ad videndum Solem. Preeterea, et si plura requirantur in inferioribus ad actum, non potest argui quod tot requirantur in supegumeatum.
motus specie, non tamen ex identitate termini identitas motus, quia ad eumdem terminum specie et numero potest esse motus rectus et circularis, qui tamen sunt incompossibiles. Si autem alicubi ita est, rioribus; ex pluralitate enim imperquod ex identitate objecti possit fectorum non polesl argui pluralilas argui identitas actus, hoc est solum de objecto adaequato actui.
14. Ad secundam probationem, cum Vam"vr- d''^^^"^ quod si intellectus animee deDsinfi- vidcret obiectum per ralionem inideo com. finiti, tuuc comprehenderct essenprehendit...t^., Qiiid est tiam. iJico quod non sequitur, quia hens^o? nuuquam est comprehensio objecti a potentia, nisi quando tanta est inperfectorum, quia quae sparsim continentur in inferioribus, unitive continentur in superioribus.
Ad aliud cum dicitur, non potest ]6. esseactus ita perfeclus ante habi- Adquartum sicut post, dico quod hoc est ^""ro aaSs' verum in habitu morali, duplici de u Vrtc'" causa, vel quia potentia de se non T^^^m est summe inclinata ad actum, vel "^p^^^^ tellectivitas potenliee intelligentis, quia objectumnon aequaliter potest quanta est intelligibililas objecti in- agere in potentiam non inclinatam, tellecti; aiiter enim actus non po- sicutin potentiam inclinatam; neutest esse adaequatus objecto, et trum est verum in proposito. propter hoc potentia talis non com- Vel aliter dico, quod perfectissi- ^habuSm^ prehendit objectum. mus actus ihtelligendi naturalis po- p°4*^ f?^® Dicitur tamen ab aliis quod quie- test haberi anle habitum, quia prin- ^^'^mus?**" tatur inlellectus animae Christi in cipia cognoscimus, inquantum terminos cognoscimus, ideo notitia terminorum potest esse perfectissima negative ante habitum principiorum, quia assensus intellectus ipsorum simplicium, ut termini sunt per se noli, potest esse prior hoc quod videt essentiam, el infinitas concomitalur essentiam. Sed illud non valet, quia concomitans non quietat, nisi ipsum directe videatur, quia licet videns coloratum aliquod, videreiu quotcumque • Ad primuiD argum. 8uet seqq.
Agere praBsuppooit esse, expo- Ditur.
Agere superoaturaleausuppooat esse tale.
omni habitu principiorum, et si postea causetur major notitia simplicium, hoc non est ex habilu principiorum, sed ex intensiori consideratione simplicium, ideo habitus principiorum potest esse sequens naturaliter perfectissimum actum. Similiter est in syllogismis, quod actus perfectissimus potest praecedere habitum, et aliquando ex illo generatur habitus, et aliquando non.
Et quando probatur in secundo articulo principali *, quod habitus supernaturalis est medians, quia agere praesupponit esse^ dico quod an sit ibi habitus de facto, vel non, nescio, tamen non est necesse ponere ibi habitum, quia ex parte susceptivi assero quod nullus mediat. Unde loquendo de agere^ quod eFt actus secundus, concedo quod agere praesupponit esse naturse, loquendo cle agere de genere Actionis; loquendo tamen de agere supernaturali, quod est operari, et non agere de genere Actionis, dico quod non prius requirit esse supernaturale, quiapotestin supernaturale in primo instanti, quod habet esse supernaturale, et hoc habent ipsi ponere, quiponunt inlelligere recipere. Si enim non immediate in natura esset recipere alicujus supernaturalis, esset processus in infinitum, quia ante hoc essetillud recipere alicujus supernaturalis, et ante illud aliud in iufinitum, vel sicut dicimus, supernaturalede genere Qualilatis, quod est operariy non praesupponit esse supernaturale. Tamen loquendo de genere Actionis, quod est elicere operatio?iemy concedo quod agere supernaturale praesupponit formam supernaturalem. Sed tunc accipiendo minorem, quod videre est sic agere, falsum est, quia videns non videt, quia elicit visionem, sed quia recipit, quia sequaliter videret, et si non eliceret.
Ad aliud contra illud, dico quod non sequitur, quod ex puris naturalibus videret essentiam divinam, si immediate possit in hanc visionem sine habitu mediante, imo magis sequereturquod naturaliter naturalilate creaturae posset, si poneretur habitus,quam non,quiac<ECus miraculose illuminatus postea naturaliter videt; igilur si habitus iste esset datus creaturae supernaturaliter, adhuc creatura, mediante illo habitu creato, posset Deum videre naturaliter. Sed si talis habitus non concurrat, impossibile est quod Deus videatur naturaliter a creatura, quia nihil praecedit visionem in ipsa creatura, nisi quod non sufficit ad hoc, quod actu videat Deum intuitive. Neque cum actu videt Deum, videl eum ex naturalibus creaturae, neque ex eo quod est naturale Deo, quianon videtDeum intuitive actu, nisi ex concursu causae superioris agentis et inferioris (si ponatur potentiaactiva), et iste concursus neque est naturalis Deo, neque creaturae.
Ad tertium ibidem cum dicitur, si infellectus potest immediate videre, igitur pari ratione voluntas frui, quia posset voluntas perfici summa h'uitione sine charitate; concedo quod de potentia Dei absoluta potest creare summam fruitionem creabilemetgratiam; non enim alligatur potentia sua hoc medio, tamen ali terfacit Deus de potentia ordinata.
Ad?ecuDdum. Posito habitu Buperoaturali iD poteolia ao Daluralitor agit perip- 8um.
NuUum iotellectum Tidere Deum oatnraliier.
piaeter 8uum.
Ai tertium.
DIST. XIV. QDiESTIO 11.
Sententia D. Thomffi i. p. quaest. 12. art. 8. et 3. p. qusst. 10. art. 2. animam Ghristi non videre omnia, qus videt Verbum, quia b!c comprehenderet illud, refutatur primo, quia plus est videreinfinitum intensive quam extensive, et tamen illa visio non comprebendit. Secuudo, cognoscens unum effecium Dei, non comprcbendii eum ut causam iilius efTectus. Terlio, rejicit excmplura D. Thomae. Vide Fab. disl. 14. c<*p. 1. et 2. et Pitigian. artic. i. refutantes solutiones Thomistarum.
19. Ad secundam quaestionem, cum Dcciftio quddriluv an anima Cfmsti novit in secuodte. Veroo omnia^ quse novit Veroum^ distinguilurde nolitia Verbi. Qusedam novit uotitia simplici, sic enim novit fienda et non fienda; quaedam novit scientia visionis, quse facta sunt, et quee sunt fienda. Primo modo intellectus animae Christi non novit omnia, quae Verbum; secundo modo novit. Palet primum, quia si sic, essentia comprehenderetur ab intellectu animae, quod probatur dupliciter sic ab aliis: Primo sic, quanto principium perfeclius cognoscitur, tanto plures conclusiones in ipso videntur, et per consequens si omnes conclusiones videntur, igitur et principium perfecte cognoscitur et comprehenditur.
Secundo sic, qui cognoscit unum efTectum, aliquam habet cogni4ionem causae^ et qui plures efTectus ejusdem causae, plus de illacausa; igitur qui omnes efTectus videt, causam totaliter comprehendit; non igitur vidct intellectus animae Christi in Verbo omnia quae videt Verbum.
20. Dico quod ista ralio non valet, primo, ista consequentia non valet: Iste cognoscit omnes effectus virtualiter contentos in causa; igitur comprehendit causam, quia cognoscens propinquius causae, plus cognoscit de causa quam cognoscens remolius, si ncutrum cognoscitur nisi per istam causam. Sed infinitas intensiva est immediatius essentiae divinae, quam infinitum exlensive, quia infinitum intensive includitur in eodem instanti naturae, in quo essentia est ens, cum essentia sit pelagus infinitum, et illud instans naturae praecedit omne infinitum extensive. Similiter illud est immediatius essentiae divinae, cum sit prius in ratione cognoscibilis quam infinitum extensive; igitur si cognoscens infinitum intensive, ut infinitum, non comprehendit essentiam, neque si cognoscat quod imperfectius est, ut infinitum extensive, propter hoc comprehendit essentiam, quia comprehensio est quando tanta est intellectualitas potentiae, quanta est intelligibilitas objecti.
Item, videns unum causatum, non propter hoc comprehendit causam, ut causa hujus effectus perfecte; neque videns effectum secundum, propter hoc videt causam illius effectus, ut causa est perfecte; neque plus de causa, inquantum est causa primi effectus, cum ista sint disparata; igitur non propter hoc quod videt omnes effectus, perfectius cognoscit causam inquantum hujus effectus; igitur non propter hoc, quod videt omnes, comprehendit causam inquantum causa.
Dico igitur ad probationem, quod cognoscens principium, perfecte cognoscit conclusionem, sed e con- Maglis sequilur comprebeosio io visiooe iolioiliiDtensivi qiiam exteDsivi.
Quitl est comprehcusio.
cipii COgnoBcun- dat tur plurea courusiones.
Ira est fallacia consequentis, convertendo consequenliam, quia causa secundum quod est causa effectus, non capit aliquam perfectionem ab ilio eflectu, quia sic idem esset causa sui ipsius, sed principium, ut notum, causat notitiam conclusionis; igitur non propter hoc, quod conclusio est nota, perfectius cognoscitur principium intensive. Ex perfec- Nuuc autcm Hcet perfectius coenolion cogni- i ^ tione prin- scere principium intensive, concluconclusiones plures extensive cognosci, nunquam tamen e contra ex pluralitate conclusionum cognoscitur principium intensius, quia accipiatur principium in gradu A et sit nonus gradus, sit decimus gradus comprehensivus principii, quaero an cognito principio sub gradu A^ possit cognosci aliqua conciusio, vel non? Si sic, qua ratione una, sic secunda et lertia, cum qucBlibel aequaliter contineatur virtualiter in principio. Si non possit cognosci aliqua conclusio cognito principio in gradu A^ vel igitur sic cognoscere ipsum non erit aliqua cognitio principii, et tunc nulla conclusio posset cognosci citra gradum ultimatum comprehensivum principii, si non possit aliqua notitia haberi de conclusione per principium in illo gradu. Vel si sub illo gradu possit aliqua cognitio haberi de conclusione una, potest aliqua haberi de qualibet conclusione virtualiter contenla; igitur ex pluribus conclusionibus cognilis non habetur perfectior cognitio extensiva principii, sed solum quod ad plura se extendit,cum ex pluribus conclusionibus homo considerat perfcctius quiddilatem terminorum simplicium principiorum, et tunc^ intensius cognoscitur principium, quia perfectius cognoscitur quidditas incomplexoruni', et hflec est pracisa cognitio principii, ut principium.
8CH0LIUM V.
PoDit quatuor modos, quibus intelligi potest animam Ghrisli videre omnia in Verbo, et tenet quartum modum, scilicet videre omnia habitualiter, id eat, actu primo, quia in hoc quod videt Verbura formaliter, videt '. omnia ulia babitualiter in eo, quod aliis animabus non conceditur. De quo vide eum in Oxon. hlc a num. 20. et ibi Schol. quo ex variis locis cjus ostendimus hanc esse propriam ejus scnlentiam, quam htc expresse habet, et sic eum inteiligunl el sequuntur Faber, Pitigian. Ovand. et alii ScolistaB bic. De aliis modis vide eum ibidem a num. 9.
Dico igitur ad quaestionem, quod posset poni quod intellectus animae Anima Christi omnia videt, quae Verbum det omnia videt, quadrupliciter; vel actualiter, quadrupuvel habitualiter et utrumque dupli- pHmus citer actualiter, quod videat omnia «^<^<^««-actu eIicito,itaquod habeatpropriam visionem cujuslibet visi; tamen in Verbo, sicut multa videntur in speculo, quse habent propriam visionem ibi,et secundum hanc viam sequitur quod inlellectus animae Christi actu videtinfinita, et quod habet infinitas visiones distinctas in actu simul, quod tamen negatur communiter.