Secundo potest intelligi, quod om- secundus. nia videat actualiter, non per proprias et distinctas visiones, sed quod illa visio sit una formaliter, et mullt-e virtualiter, et habet unum objectum adffiquatum, ut essentia divina, et infinita secundaria. Sed illa opinio ponit quod est una in actu, et infinitorum intellectorum. Et licet non ponat infinitas visiones DIST. XIV. QUiESTIO IL uoa Tisio- in actu, tamen ponit unam infini- ▼ider? d\f- tam in actu intensive, quia illa una ficiiimum. eminenter continet omnes illas visiones proprias, quas posuit opinio prior, et non videtur probabile quod aliqua sit visio in actu infinita intensive alicujus'creaturae.
23. Tertio posset poni quod videt ora- HYorici ^^^ habitualiler, et hoc dupliciter. opinio. Primo per habitum sibi concreatum, quod omnia yidet in Verbo habitualiter. Sed iste habitus est •2. 3. q.io. prius * improbatus, quia non posset esse unus habitus, quo possent omnia videri, quae videntur a Verbo, nisi esset unum objectum adaequatum habitui, in qua omnia visa eniinenter continentur, et tunc iste habitus esset respectu Verbi, quod prius est improbatum.
Quarius. Quarto potest intelligi, quod videt omnia habitualiter, hoc est, in actu primo, sicut habens scientiam reducitur primo de potentia essentiali, et tamen dicitur scire habitualiter, cum est in potentia accidentali ad actum considerare cum vult.
24. Ista scientia est actus primus in scDienUa memoria, etistum modum teneo.Sic enim intellectus animae Christi videt in Verbo omnia, quae habet virtualiter, hoc est, aclu primo, quiain hoc quod videt Verbum formaliter, videt omnia habitualiter, quae videt Verbum isto modo, et illud quod est sibi ratio videndi Verbum, est sibi ratio videndi omnia alia in Verbo in actu primo. Et isto modo non est de aliis animabus, quia aliae animae videntes Verbum, nunc vident hoc, nunc vident illud, secundum quod Verbum vult objicere hoc illi videnti, et illud alteri videnti; sed non objicit simul omnia quae videt, cuilibet videnti Verbum. Sed oppositum est de anima Christi, quia essentia divina objicit omnia intellectui animae Christi, ita quod per conversionem intellectus animae Christi per imperium voluntatis, ad quodcumque quod Verbum videt, potest illud videre, ita ratio habet suum objectum primum, ut Verbum; ergo simul objiciuntur sibi omnia, sed non intellectui aliarum animarum. Dices, quid habet ex hoc istaQuidhabet aDima propna.
aDima propna.
anima ultra animas alias ex hoc chrisu quod quaelibet alia anima potest Tril^aHis' quodcumque videre, etsi non si- *°*™*«- mul? Etsi enim specialiter repraesentet essenlia divina sibi omnia, et alteri animae, tamen ipsa non potest simul intelligere infinita. Dico quod sicut est de speculo voluntario, quod ponit Avicenna 6. Natu--ral. part. 4. cap. 6. quod si omnia repraesentet simul cui vult, alteri vero non omnia, et si ille cui repraesentat, non simul omnia videt, hoc non est nisi ex defectu videntis. Nunc autem experimur in nobis quod quanto plura simul intelligimus, tanto ea indistinctius cognoscimus; ideo cum anima Christi sit ejusdem naturae cum anima nostra, si infinita simul videt, indistinctissime ea videt. Tamen ista habet ultra alias animas, quod videt futura in Verbo, si ad ea se convertat, per Damascenum lib. 3. cap. 6. non autem alia creatura, nisi ex revelatione speciali, aut ex verisimilibus conjecturis.
Ad primum principale, dicitur 28 quod videt infinita habitualiter modo Ad arg i. prius dicto. Ad auctoritatem Philo- Vofl^tSm* sophi 2. Metaphys. dico quod non nonfonveconvenit innnita pertransire, inci. transire, ezponitur.
Ad seenndum. Ad ADgelas possit illunaloare aoi- Daam Cbri- Bti.
Ad tertium ADima Cbriftiiilumiaat Adgelos.
piendo ab uno, et capiendo hoc post hoc, neque Deus posset sic intelligere infinita, quia si nunc inciperet intelligere hoc instans, et semper intelligeret unum post aliud, nunquam pertransiret omnia instantia futuri lemporis infiuiti. Et sic intelligit Philosophus, cum scientia sit rei, cum causas ejus cognoscimus; si dependeret exinfinitis causis, ipsa non posset co* gnosci. Nec sequitur quod virtus infinita, et finita possunt in eequalia, quia virtus infinita potest actu simul intelligere infinita distincte. Virtus autem finita tantum habitualiter, et esto quod actu intelligeret infinita, adhuc intelligeret ista finite, et non distinctissime; exceditur igitur causa finita ab infinita in modo intelligendi, et non in hoc quod potest actu in plura simul.
Ad aliud, dico quod absolute loquendo, Angelus posset illuminare animam Christi inspiciendo ad naturam, si anima Christi non se convertit ad videndum futura, posset Angelus loqui sibi, si revelatio fiat, tamen si convertat se ad omnia revelata, illa potest videre. Item, de potentia ordinata Dei non fit revelatio secundum ordinem naturae, sed secundum ordinem Hierarchiae, quamquam aliter posset fieri de potentia absoluta Dei.
Ad aliud, concedo quod anima Christi est primum in Hierarchia suprema, et quamquam esset infimum iu nalura beatificabili, adhuc esset capax cujuscumque visionisDei suprema3, quia non diffcrunt visiones hominis et Angeli specie; et anima Christi influit in alias animas et in Angelos habentes superiores naturas in gradu naturee, quia istaest superior in gradu gratiee, et influxus est sicut revelatio secundum ordinem gratiee, non autem secundum ordinem naturoB de potentia ordinata Dei.
QUiESTIO III.
Utrum anima Christi perfectissime novit omnia in genere proprio?
Quod non. Luc. 2. Jesus proficie- j^ bai setale et scientia; igitur accepit Argument. cognitionem denovo. ** Item, adHebr. 5. diciluv didicisse Secunooedientiam.
Item, Christus fuit rationalis, Tertium. quantum ad animam; igitur cum rationalis sit discurrere, ipse potuit per discursum novam notitiam acquirere.
Item, Christus fuit viator; igitur Quartum. vere competebant sibi, quae viatori debent competere, et per talia acquirere notitiam ex sensibilibus; certum est enim quod Christus habuit novas sensationes.
Oppositum, Magister in littera: contr Nullam ignorantiam Christus accepil.
SeoteQLia D. Thomae, animam Ghrisii novisse omnia sciealia infusa, non lamon acquisita, seJ in hac profecity refulatur quoad utramqoe partem. Primo, quia secundum ipsum, non dantur duo accideotia ejusdem ralionis simul» et islffi du83 scientifiB sunt talia. Secundo, si DIST. XIV. QUJESTIO III.
habet scientiam infusam omoiara, videtnr qaod nuUam acquirero potest.
2. Dicilur ad quaestionem, quod no- Tho^^' tilia in genere propiio dicitur dupliciter, queedam infusa, quaedam acquisita. Anima Christi non habuit notitiam acquisitam omnium in genere proprio; habuit tamen omnium notitiam infusam, quia Deus concreavit sibi tantam gratiam, quantam potuit creare; igitur pari ratione notitiam, etc. Hoc videtur per per illam auctoritatem, Isaiae 2. Egredietur virga^ etc, et subditur, spiritm scienlisB, etc, et saltem habuit habitualem omnium, hoc est, notitiam in actu primo; non autem habuit notitiam acquisitam omnium, quia ipse habuit intellectum possibilem et agentem, et notitiam principiorum in actu primo, in quo virtualiter continentur conclusiones; igitur potuitacquirere scientiam novam in genere proprio. 3. Sed contra istum Doctorem est, oppugna- quia ipsemet tenet quod duo accidentia differentia solo numero non possunt simul esse in eodem; sed cognitio acquisita et inf usa in genere proprio, sunt ejusdem speciei, quia licet cognitio in Verbo, et cognitio in genere proprio differant specie, non tamen cognitio infusa etacquisita, quando utraque est in genere proprio, quia cognitio rerum in Verbo, et in genere proprio differunt formaliter ratione objecti ormalis, quamquam idem sit objectum materialiter. Sed quaelibet cognitio in genere proprio, sive sit infusa, sive acquisita, est objecti formalis unius, quia est ejus sub propria ratione. Nec variatur effectum specie propter diversa agentia quia species eaedem numero, quae nunc causantur ab objeclo, po^ssent fuisse immediate creatae a Deo; igitur cognitio in genere proprio infusa et acquisita ejusdem objecti non differunt specie, quia diversitas causae efficientis specie non arguit diversitatem effectuum specie. Hoc declarat Auguslinus 3. de Trinitale 6. de genitis per propagationem et putrefactionem, quae dicitposse esse ejusdem speciei. Idem vult Augustinus in epistola ad Deo gratias. Idem vult Ambrosius de Incarnatione.
Contra conclusionem in se: Ejus- 4-. dem objecti, et sub eadem ratione formali, non sunt simul duae cognitiones perfectae, quia alia superflueret; sed cognitio in genere proprio infusa et acquisita sunt ejusdem objecti, et sub eadem ratione formali objecti.
Item, quod dicitur, quod potest J™^"^"* novam notitiam acquirere, quia ha- *?™^- bet intellectum agentem et possibilem, non concludit, quia augmentativa potentia fuit in Adam, quando fuit in summo aucto esse. Sic Sancti habent intelleclum el possibilem et agentem; nec posita causa, quae quantum est ex se possit in effectum, oportet quod causet effectum, quia potest praeveniri acausa fortiori dante terminum in quem posset, si non esset praeventa; igitur non oportet quod causa causetterminum nisi careat termino. Similitercum quis considerat principia, et omnes conclusiones inclusas, non oportet quod exeat in plures, quia datur terminus. Sic si anima Christi habuit notitiam omnium, non potuit ulterius aliquid acquirere, nec propler hoc ibi frustra ponebatur intellectus agens et possibilis, quia sunt de perfectione naturea animfie intellectivae.
Primum dictum: Anima Christi non novit omnia aciualiter elicilive, nee intuitive, nec abi^ tractive, quia sic excederel in infinitum inteUeetumnostrum. Secundum: Anima Christi habet species omnium quidditatum, neque omnia per unam, vel paucas reprxienlari possunt, de quo in Oxon. 2. d. 3. q. ^O. et 11. hoc modo novit omnea quidditates habitualiter. Tertium: Non novit actu simul omnia singularia, quia non per speciesquiddilatum, de quo ibidem q. U. quia individuationea aliquid addunt super naturaa; ibidem q. i. et 6. nec per speciea proprias omnia individua cognoacit, quia essent inflnit©, bene Umen aliqua per species infusas, et eliam per proprias acquiaitas, de quo ibidem q. 11. Quarlum: Singulare est per se inteUigibile^ /icet a nobis non pro hoc statu^ explicat Id: /«-iellectus est universaUum^ etc, licet Jintellectus non impeditus singularitatem capiat, et aensue non.
5.
Mens Auctoris.
Cognoscere rero in proprio genere quid sit.
Aq Deuft ita cognoscat.
Dico igitur ad quaestionem, quod animam Christi nosse omnia in genere proprio, polest multipliciter intelligi, quia cognoscere in genere proprio, proprie est cognoscere rem formaliler in se, non ut relucet in aliquo in quo continetur eminenter; et sic nihil extra Deum potest a Deo cognosci in genere proprio, quia si extrinsecum informaret ejus intellectum, vilesceretejus intellectus. Sed intuendo se videt omnia extra se clarius, quam aliquis alius intellectus in genere proprio, tamen in quolibet alio intellectu a Deo, cum notitia rerum in Verbo stat notitia earum in genere proprio, quia omnis intellectus est totius entis, et nisi videatur totum ens, non habe omnem notitiam, quam potest habere simul; igitur stat quod anima Christi habuit notitiam rerura in Verbo, et tamen in genere proprio. Potest igitur qua^.stio intelligi, quo<f anima Christi novit omnia in genere proprio habitualiter vel actualiter, et utrumque dicitur abstractive vel intuitive, et utrumque dupliciter, vel de cognitione quidditatum vd singularium.
Dico igitur, loquendo de cognitione actuali, anima Christi non novit omnia, nec abstractive, nec intuitive actu elicito uno, nec pluribus simul; quia si actualiter videret infinita, simul excederet in infinitum intellectum nostrum; hoc estimpossibile, cum sint ejusdem speciei. Experimur enim quod intelleclus noster non se exlendit simul actualiter in infinita, nec extendere potest;imo valde indistincte intelligit plura simul actu, si illa intelligantur per diversas species. Si quseritur, an possit intelligere intuitive sic omnia? hoc pertinet ad aliud membrum, an scilicet posset simul videre omnia habitualiter.
Si autem intelligatur qusestio de omnibus quidditatibus, vel singularibus, dico quod simul novil habitualiter omnes quidditates, quia hoc est de perfectione intellectus. Sed per quid novit omnes quidditates? Dico quod neque per unam ralionem, neque per multas acquisitas, quia non potest una ratio dislincte repraesentare omnes quidditates, nisi istae quidditates conlineantur eminenter in illa, secundum omnem rationem intelligendi. Sed nulla talis potest poni in intelleclu creato, nisi poneretur quod inferiora solum distinguuntur a superioribus per negationes, ita quod causa semper Anima Chriftti non potuit inteliigere infinita actu.
Anima Cbri&ti novit habitualiter omDes quidditates DOD per unamyvel paucas specieft de DIST. XIV. QUiESTIO III. 357 superior conlineat lolam entilalem igitur vel nuUam notitiam singulainferioris, et inferior partem supe- rium habuit infusam, vel pari rarioris cum negatione, quod est im- tione qua quorumdam, et omnium.
possibile. Habuit igitur ista anima Dico quod probabile est quod nulper infusionem notitiam quiddita- lorum singularium habuit notitiam tum per species sibi concreatas. infusam, potuit enim acquirere, cum scere *Vi - Si intelligatur qufleslio, an novit occurrerent sufficienter; vel si haguiare, omnia singularia simul, ct hoc actua- buit, habuit aliquorum, et aliquoejQsexi». litcr et abstractive, vel actualitcr et rum non. Ratio potest esse, qusediverea' intuilivc? dico quod non, nec est dam erant nobiliora, et illorum no- •"°*' idem cognoscere ^ingulare actuali- titiam habuil infusam, non ignobiter et intuitive, et cognoscere exis- lium.
tentiam singularis, quia singulare Dices, singularia non sunt per se non est idem quod existentia, cum intelligibilia, igitur non habuit notiabstrahat ab existentia; si tamen po- tiam singularium per se. Anteceneretur quod universale sufficeret dens patet; tum quia sensus est ad cognoscendum singulare perfe- singularium, intellectus universacte, et tunc per hoc quod cogno- lium per Philosophum; tum quia sceret quidditates perfecte abstra- nos non distincle inlelligimussinguctive, cognosceret singularia, con- laria, igilur nec anima Christi, cum sequens esset dicere quod simul sit ejusdem rationis.
cogniuo novit omniasingularia. Sed primum Dico quod quodlibet singulare singuiare QDiTersalis, ^,.,., '^,.., perseinnon soffi- est falsum, quiaimpossibile estquod cujuscumque generis, est per se teiiigibiie.
utiam per quidditatem cognoscitur singu- intelligibile, licet non a quocumque 2°5°3fq*' lare perfecte, nec ita per hoc quod intellectu eequaliter, quia ex quo cognoscitur, quia singulare addit intellectus est totius entis^ et in supra naturam, et quidditatem, ut singulari nihil est intrinsece, quiu probatum est de individuatione; sit positivum, quodlibet in eo est per igitur addit in cognoscibilitate; igi- se intelligibile, et ipsum in se est tur cognitio unius non sufficit ad per se unum; igitur per se intelligicognitionem alterius. Si igitur co- bile, quia licet pars eutis per accignosceret omnia singularia simul, denssitperse intelligibile, non tasequeretur quod illa haberet multas men totum, cum non sit per se rationes ejusdem speciei simul, quia unum.
rationes proprias cujuscumque in- Item, quodlibet est intelligibileab 8.
dividui, et sequeretur quod actu intellectu Dei, ita singulare sicut essent infinita singularia cognita per universale; igitur et a quocumque memorias inactu, quod communiter intellectu, absolule j^loquendo, cum negatur; et supposito quod sit ne- quantum est ex se, sittotius entis, gandum, dico quod non novit simul licet impediatur secundum istum omnia singularia, nec proprie dici- statum lapsum. Ideo de potentia tur scientia singularium, etsi noti- ordinata non potest dici singulare tiam eorum haberet. per se intelligibile a quocumque Dices, si non novit omnia simul, intellectu, non quia objectum non LIBni 111.
Dosler a quo move< atur.
9. Seosus sit in potentia propinqua, quantum ex partesui, sed quia intellectus non movetur nisi a phantasmate vel a natura, quae gignit phantasma, quorum neutrum est hoc ut hoc. natura enim est prius natura quam sit haec ut heec. Ideo singularitas non movet intellectum nostrum, quia illud est principium movendi, quod assisiDguiari- milat sibi effectum. Ideo singularitas taa noD. ^ movetin- sc habct tantum concomitanter ex inteiiecius parlc movcntis intelleclum, quia nihil movet intellectum nostrum nisi natura, vel phantasma, et ideo intellectus, qui sic movetur a re, non capit hoc, ut hoc; sed respectu intellectus Dei, non sic est, quia ab illo immediate cognoscitur hcBC ut ha3C. Et cum dicitur, sensus estsingulariumy dico quod impossibilius est earaiirgl!?. siugularc per se sentiri, quam per lanum. g^ intelUgi, quia principium immutandi sensum non potest esse nisi natura, ut natura; igitur non immulat, ut hsscy ideo sensus non cognoscit per se singulare, ut hoc. Quia si sint duo corpora in eodem loco, nullus sensus judicabit ibi dualitatem accidentium, esto quod illa duo sint alba; igitur solum refertur sensus per se in naturam, et non in naturam, ut hcec. Quomodo igitur intelligit ArisftinguUri- toteles? DicQ quod dicitquod inteltatem non Jectus cst universalium, quia intelinteiiectus lectus sicut notest in universale, sic potest in singulare, et sic potest m utrumque. Nunc autem sensus sic potest in singulare, quod nullomodo potest in universale; Philosophus enim accepit naturarn, ut communicatur, et in illam nafuram pofest sensus, quam singularitas concomitatur, et ista natura, ut natura non est universalis.
sensuB novit ftingulare.
salium, ezponitur Et si igitur nullus sensus discernit jq diversitatem inter duo accidentia Qaomod ejusdem speciei posita in eodem ubi, proprium estsensui cognoscere singulare, hoc est, naturam communicatam, nullo modo universale; intellectus vero potest in utrumque perse.
Et cum dicitur postea quod nos non distincfe cognoscimus singulare, dico quod hoc estexordine ad phantasmata. Vel esto quod intellectus noster accipiat notitiam immediate a re, quia tamen in statu isto non potest moveri a natura ut haec per se, hinc est quod non intelligimus nunc singulare directe et perse. Si tamen intellectus esset separatus ab islis impedibilibus, per se cognosceret singulare ui hoc.
Primum diclum hujus lilters: Anima Chrisli non novit omnia inluitive in genere proprio, nec simul, nee successive, qnia non erani ei omnia praesentia ei existentia, Secundum: Non novit omnia inluitive per memoriam, quia hasc supponit omnia nota intuitive in se, de quo iate 4. dist. 45. quaest. 3. ubi de utraque memoria intellectiva et sensitiva. Terlium: Chrislus hac scientia intuitiva in proprio genere profecil^ Lucae 2. prorecit etiam scientia abstractiva actuali. In discursu hujua qusstionis videtur non admittere scicnliam per so infusam in proprio genere in anima Christi; quod ienent Durand. hlc q. 3. el 4. Alm. et Gabriel hto, Ricbard. art. 3. q. i. bt 2. et Alens. 3. p. q. 13. m. i. et 2. el D. Bonavent. quia admitlentes infusam tantum loquuntur de infusa per accidens. Medin. 3. p. q. 9. art. 6. haec censurat, nullo aut futili nixus fundamento.
Ulterius, si inlelligatur quflestio j. de cognitione intuitiva animae Chris- d^ notiiia ti, dico quod cognitio intuitiva po- ^"^n/^Je* test esse universalis et naturae, et christi. ipsius singularis; et ista cognitio potest esse actualis, vel derelicta ex DIST. XIV. QUiESTlO III.
Memoria uade gene ratur, de boc 4.d.
Anima Christi DOQ DOVit omnia intoitive, sed profecitin hac scieDtia.
Dicta ETangelii ▼era historialiter.
actuali, quam habet memoria ex praeteritis secundum hoc, quod aliquando erant preesentia, sicut post visionem actualem habet memoriam, quod tunc vidit. Nisi enim talem cognitionem posset quis habere post actum per hoc quod derelinquitur ab aclu, non posset homo poenitere de preeteritis, quia non recoleret quod talem acfum commisit; et dictum estprius quod actus, ut aliquando prsesens, est primum objectum memoriae, cum quis memoratur de prseteritis, et ista cognitio habitualis estderelicta ex actuaii, quse aliquando infuit. Actualem autem cognitionem et intuilivam de omnibus non potest anima Christi simul habere; nec successive infinitorum, quia cognitio intuitiva non est nisi quando res est praesens. Sed nunquam erunt omnia sibi preesentia in tali distantia, in qua nata est videre ea intuitive. Ideo secundum istam cognitionem intuitivam proficiebat Jesus, quia contradictio est quod ipse habuisset simul infusam cognitionem intuitivam onmium, et quod multorum habuit postea cognitionem intuitivam, quse tunc non erant. Unde glossare sic Evangelia, quod ipse proficiebat similitudinarie, et coepit trislari et mosstus esse^ est subvertere totam Scripturam Evangelicam. Sicut enim vult Augustinus 83. q. q. 9. sic glossare Scripturam, quod ipsa non habeat veritatem, reddit Scripturam suspectam, quiasic posset dici ad aliam auctoritatem, glossando eam simililudinarie, ideo dicta Evangelica sunt vera historialiter. Dicta tamen Christi, et aliorum bene habent aliquando alium sensum, quam littcralem, ut, Species Ego sum vilis vera. Sed illa, quse Evangelistae narrant historialiter, semper sunt vera ad litteram.
Contradictio est igitur quod sit cognitio intuitiva in genere proprio, et quod res non];sit, quia speciesnon eeniat rem potest sufficere ad cognitionem in- de°h*oc 2^ tuitivam sine praesentia rei, quia^-^- ^- **• species eequaliter potest repreesentare objectum re existente et non existente; igitur non sufficienter causat cognitionem intuitivam existentise rei.
Item, multas veritates contingentes novit illa anima intuitive postea; illse non potuerunt esse notae ex nolitia terminorum, quia tunc non essent contingentes; igitur vidittales veritates intuitive, quando actu erant.
Primo igitur, neque habuit actualem cognitionem intuitivam omnium singularium, neque derelictam ab intuitiva actuali, quia illa non est nisi ex hoc quod prius infuit cognilio intuitiva actualis, et multorum tunc non habuit nolitiam actualem, nec derelictam ex actuali.
Ad auctoritates Evangelii et Apo- ^g stoli, dico quod ita veree sunt litte- Ad i. et 2. raliter secundum hunc intellectum, chfSsuia sicut quod ego didici, ila enim vere ^o^^Sa^in? incepit pavere, el acquirere noli- tuH»vft* tiam intuitivam, sicut ego.
Ad aliud, concedo quod Christus potuit ratiocinari, nec tamen oportet quod propter hoc acquisivit novam cognitionem abstractivam conclusionis, quia prius habuit cognitionem saltem de quiddilatibus, et eslo quod aliquis cognosceret unum principium partiale, quantum ad omnes conclusiones, quamquam ipse ratiocinaretur, non acquii^eret Ad tertium.
Non opor- plures conclusiones. Nec tamen dianlma ccrc oportel propterca quod illa ani- Su"ompM ^^ vidit omnes quidditates et printM^ltfllon- ^'P^^ conclusionum, quin potuit ciosiooes. addiscere aliquam conclusionem, quia causa potest cognosci virtualiter, et tamen non omnes conclusiones, et sic anima Christi habitualiter omnem scientiam, qucB est actus primus, habuit. Sed ista cognitio non proprie est cognitio conclusionis, quia talem cognitionem de principio habet quis, cum habet habitum scientialem in actu primo, tamen adhuc non tot conclusiones habuit Adam; non enim novit omnes conclusiones deductas, quamquam sic, si actualiter convertisset se ad illas, quomodo fecit anima Christi.
Ad aliud, dico quod Christus ha- 14. buit veras conditiones viatoris quan- Ad qoartum ad aliqua; in nobis aulem est absolute necessario processus ex sensibilibus ad causandum cognilionem intuitivam; et quantum ad aliud, est cognitio sensitiva in nobis necessarftt propter defectum nostrum, ut per hoc fiat abstractiva. Nunc autem quantumcumque fiat abstractio, nunquam scitur quod haec herba est calida, et illa frigida, nisi per experimentum, et sic quoad aliquid est simile; sed quantum ad hoc quod intellectus suus non fuit paralogizabilis, sicut noster, est dissimile.
DIST. XV. QUiESTIO UNIC. 361 DISTINCTIO XV.
gis eadem potentia non simul habebit summam delectationem et QU-^STIO UNICA. summam tristitiam.
Item, ad gaudium sequitur dila- Q„arium Utrum inChristo fuit passio secundum 4^1;^ cordis, ad tristitiam constricporlionemsuperiorem? ^j^. jj^^ ^^^ ^^^^^^ ^.^^, ^^^,^^j v«;: dVel: S 'ot.'';>?b;5n!Tte.'' ''"• ''• ^os omnes, attendite et videte si est dolor, sicut dolor meus. Sed dolor . Circa distinctionem decimam major potest esse, quam quicumque . '. quintam primo quaeritur: Utrum dolor, qui non est in portione supe- ™"™- in Christo fuit vera passio secun-- riori; igitur sic doluit in superiori.
dum portionem superiorem? Quod Item Augustinus super illud non, quia secundum Hilarium 10. Psalm. 87. Repleta esl malis anima de Trin. Christus non habuit timo- mea, exponit, pcenis^ non culpis.
rem, nec sensum doloris. Ilem, Christus meruit in passiosecuQ- Item, contraria non possunt ines- ne; meritum non est nisi in supe- ^"™' se eidem; sed gaudium in summo riori portione.
fuit in superiori portione rationis, Item, Adam peccavit in superiori quia fruebatur intensissime; igitur portione; igitur, qui eum redemit, non potuit ibi esse dolor vel tristitia. fuit passus in superiori portione, ^. Item 7. Elhic. cap. 1. delectatio aliter non fuisset convenienter re- Tcrtium. ^ v^hemens expellit omnem tristi- demptus.
tiam, non solum contrariam, sed Dicitur ad quaestionem, quod su- ^ contingentem; et ratio hujus pro- perior portio polest considerari, ut opinio positionis videtur secundum Avi- portio superior, vel ut natura. Pri- ^®°'^^^- cennam 6. Naturalium. parte 5. mo modo non potest in ea esse docap. 2. Potentiae impediunt se, ita lor propter gaudium summum de quod si est vehemens in parte sen- fruitione; secundo modo potest, sitiva, non potest esse vehemens ad quia in anima potest esse dolor.
contrarium in parte intellectiva, Sed ista dislinctio potest dupliciter quia vel potentiae erunt occupatae intelligi: Uno modo, considerando circa idem, etsi una est summe voluntatem quantum ad velle naoccupata, alia non erit occupata in turale, vel ut affecta volitione. Alio Quando contrario summe; igitur multo ma- modo, quod ipsa ut natura posset guntur^Sicuiper ac- tnstari, quia scilicet essentia animae dicitur potcst tristari. Sed non est proposidumM?ud tio vera in hoc sensu quod secun- ^*'®' dum portionem superiorem potesl esse dolor in anima Chrisfi, quia quando aliqua duo conjunguntur secundum accidens respectu alicujus praedicati, non proprie dicitur quod hoc secundum illud est tale; ut si album conjungitur aedificatori per accidens, ista est falsa: Homo secundum albedinem eedificat. Sed portio superior et essentia respectu hujus praedicati per accidens conjunguntur; igitur non potest haec esse vera: Anima doluit secundum portionem superiorem.
Confirmatur, quia si sic, pari ratione posset dici quod volo secundum intellectum, quia intellectus concomitatur.
Post rejectam eeDtenliam Henrici, primo dellnit dolorem et tristitiaDn, de quibas late agit in Oxon. btc a num. 8. Secundo, docel verum dolorem fuisse in Cbristo. Gonstat ex illo Jerem. 33. Vere doloret nostros ipse tuliL Vide Scboiium in Oxon. btc num. 48. el Patres cilatos apud Saar. et Vasq. ubi supra. Hiiariut, qui conlrarium sensisse vidclor, ple expJicatur a D. Tboma 'supra, Scoto et aliis btc. Tertio, docet bunc dolorem pertigisse ad rationem propter ordinalionem potentiarum, qua ratione esL dolore impeditur quandoque usus rationis. Quarlo, habuit Cbristus Iristitiam, etiam in portione superiori, de peccatis prfiesentibus et futuris. Vide Doct. ibid. num. 20. Quinto, ad tristitiam simpliciter non requiritur Iristabile esee simpUciter* nolitum, eed sufncit eese noiitum secundum quid, et potest esse simpiiciter volitum, ul de projicienle merces tempore naufragii, et bujusmodi tantum habuit Christus respectn suflf» passionis, quam simphciter voluit. Vide Doct. ibidem num. 47. Sexto, in portione inferiori Cbristi (id est, non respiciente ffiterna) non fuit absoluta oolitio passionis, alioquin essenl duo aclus simpliciter contrarii simul in eadem polentia, quia iste dus portiones in re non difTerunt. Vide eum de bis ad num.29. et ibi Scbol. Halies miram el variaro doctrinam circa bas asseriiones fuse Iraditam a Doct. hlc. An vero Iristilia supponat necessario actum elicitum voiuntatis, necne, vide eum illic num. 46. 17. et 22. Multi puUnt illam, quae est rx naturali disconvenientia objecti, et ex connexione cum appelilu sensitivo, non supponere nolitionem.
Dico igitur ad quaestionem, quod in Christo erat verus dolor. Quee autem sit differentia inter dolorem et trislitiam, declarat Augustinus 14. de Trinit. 15. Dolor est passio animse ab objecto disconveniente mediante virlute sensitiva. Sed tristitia est immediate secundum voluntatem ex his quee accidunt nobis nolentibus. Erat igitur ibi passio realis contra appetitum sensilivum ab objecto disconveniente, et per consequens verus dolor, et major quam fuisset in alio homine, quia melius disponebatur suum corpus, et quanto tactus est melior, et complexio reducta ad medium, tanto magis sibi repugnat extremum.
Sed quomodo pertingebat iste dolor ad rationem? Dico quod communiter sunt potentiae ordinatee, ita quod vehemens passio in parte inferiori alicujus nocivi retrahit appetitum a vehementi delectabili, quia, ut vult Augustinus lib. 83. qq. q. 9. plus impedit vehemens tristitia movens ad oppositum. quam alliciat vehemens delectatio ad conlrarium, etposset tantus esse dolor vel tristitia, quod impediret usum rationis. Dolor enim aliquando sumitur indifferenter pro tristitia vel dolore.
Dices, si vehemens passio impediat usum rationis, igitur Marfyros non deberent se exponere talibus 3.
Dulor et iristitia 3uomodo ififeruoi.
Dolor quomodo ad rationem pertiogii.
Dolor aliquando impedit DIST. XV. QUiESTlO UNIC.
U8um ra- passionibus, cum magnum malum tioniB. gjj privare se usu rationis. Dico quod aliquando non est tantus dolor, quod impedial usum rationis; et esto quod sic, adhuc per miraculum potest prseservari ratio. Vel esto quod non praeservetur, adhuc merilorie patiuntur, quia illa electio praecedens est valde meritoria, et actus sequens est bonus materialiter, etsi nunc careat Martyr usu rationis. Sicut exponens se maximis voluptatibus, in quibus absorbetur ratio in actu peccandi, electio praecedens est maximum malum, quod ibi fit, et actus sequens est mahis materialiter; sed in Christo non subverfebatur ratio, quia summe fruebatur. Tamen nata fuit voluntas Christi subverti a tanta passione, et forte sohim illa portio inferior, quae respicit temporalia, vel forte utraque portio, nisi quia miraculose erat praeservata. 5. Sed quomodo fuit in eo tristitia?
Proprie non potest esse tristitia nisi ex hoc quod displicet voluntati, seu ex hoc quod accidit nolitum a voluntate, quia nihil est simphciter triste voluntafi, nisi ex hoc quod est ibi nolitum, et quamquam aliquid essetibi conveniens secundiim se, tamen non delectatur in illo nisi illud sibi placeat? Dico quod dupHciter potest intelligi tristitia in volunlale, vel in inferiori portione rationis, vel in superiori; in superiori prout respicit aeterna tantum; in inferiori dupliciter, vel prout respicit temporalia secundum se, vel prout refert temporalia ad ceterna. PoriioBu- Augustinus 12. de Trinit, 2. ponit trisutur. quod uon est alia potentia portio inferior et superior, sed superior respicit fleterna, inferior vero temporalia. Nunc autem superior portio voluntatis non potest tristari absolule; imo nec diaboli, nec alicujus, quia respiciendo ad seterna nihil inveniemus disconveniens voluntati, nec rationi. Sed ut portio ^p^/ri^/nt inferior respicit temporalia, potest [^«pJcJt de tristari, et porlio superior referendo potest iris. temporalia ad flRterna potest tristari. Sed non fuit in Christo de carentia fruitionis, quia illa actu infuit; de peccatis vero doluit accipiendo dolorem pro tristari, non pro peccatis in ipso, sed in peccatoribus praesentibus et futurispra^visis in Verbo.