quod pra^mium aliorum, quod receperunt pro merito Christi, fuit melius forte quam aliquis actus meritorius portionis inferioris Christi, et potuit meritum Christi sic ad praemium aliorum ordinari sicut ad ^miulif' f**^^"^ sub fine. Si autem tcnetur excedit quod nieruit secundum portionem meriium. superiorem, et hoc vel circa objectum aeternum in se, vel circa objecta alia relucentia in Verbo, vel utroque modo, ita quod omni actu sic meruit secundum modum superius factum, tunc potest dici quod non oportet quod praemium aliorum excedit merilum, nec requiritur quod praemium excedat meritum, nisi quando illud meretur pro seipso. Sed si nobilior meretur pro ignobili, potest tunc meritum nobilioris excedere praemium ignobilioris. Quando autem aliquis meretur pro seipso, Deus communiter praemiat ultra condignum, ideo praemium excedit meritum tale.
Ad aliud quando arguitur, quod non potuit mereri in primo instanti, quia omne quod est, quando est, necesse est esse, ad hoc responsum est in secundo libro \ Unde dico quod aclus in primo instanti fuit contingens, unde contingens nunquam formaliter est contingens, nisi quando est; quando enim non est, non esl contingens, nec tunc contingenter est, [quando non est; sed nisi esset conlingens, quando conlingenter esset, distinctio necessarii et conlingentis non esset, et ila tunc non esset in genere contingentium, sed necessariornm, et ideo contingens quando est, contingenter est dictum, sicut non entia antequam sint, quaedam sunt possibilia, et quaedam impossibilia; sic etiam cum sunt, quaedam sunt contingen ter, et quaedam necessario. Quomodo autem propositio Philosophi vera est, patet in 1. lib?*o \ Voluntasergo iri primo instanti, ut prior nalura actu suo ita contingenter elicit actum suum, sicut si praecessissel actum suum per diem. Unde non est ratio, quare contingenter sunt, quia causa duratione praecessit, sed quia causa quando causat, contingenter causat.
Ad aliud quando dicitur, mutatiojies sunt ordinatae secundum prius et posterius, elc. verum esl si tempore et lempore, si natura et natura; hic autem tantum est oi^do naturae inter mutationes, et talis est inter lerminos.
Ad quartum.
UQ.
CoDtingeui quando est, cootiQgeater est.
Ad quiQtum.
DIST. XVIII. QUiESTIO I.
SCHOLIUM VI.
Angelum potuisse pcccare in primo instanti Buae creationis, sicut et mereri, hoc late probat contra D. Thom. 2. d.5. q. 2. et habel htc pro se evidentem locum D. Augustini i 1. Civit. cap.
21. Ad aliud quando arguilur, quod Ad sex- si Chrislus potest mereri in primo Angdus instanti, ergo et Angelus peccare carrfnpri^i'^ primo instanti. Dico pro nunc, ™2.d*5*^q' quod potest peccare in primo in- 2- stanli, et libere, et voluntarie, ut voluntas est prior natura actu elicito; nec video in hoc aliquam con-Iradictionem, quia habens esse primum perlectum, etobjectum approximatum, si non impeditur, et actus ejus sit permanens, potest habere actum. Omnia ista poterant esse in Angelo in primo instanti, ut supra dictum estde merito Christi inprincipali articulo qusestionis, et hoc est, quod dicit Augustinus 11. de Civit. Dei, c. 13. quod qui sentiunt malum Angelum peccasse a principio, hoc est, quod semper fuerit sub peccato, non ex hoc cum Manichseis sentiunt ponentibus unum Deum malum, et ita non esset Deus auctorillius mali; sic igitur tenens oppositum, quando Angelus peccavit, non fuit peccatum a Deo effective, quia tunc induceret peccatum ejus in Deum. Sed dicendo quod peccavit in primo instanti, diceretur quod peccavit inquantum est de nihilo, et non ut est a Deo, sicut dicunt dicentes quod peccare potuit in alio instanti. Et quando dicitur, quod omnis effectus, qui sequitur rem a principio secundum esse, est aDeo, et sic peccatum Angeli esset a Deo; dico quod si proposilio sit vera, est de positivis, non de privativis. Peccatum est formaliter privatio boni, quod deberet inesse ipsi actui elicito, quando elicitur, et non inest.
Aliter potest dici, quod propositio 22. est falsa, scilicet quod omne cocB-Non omne creatum vum effectui inest sibi effective a efifeciui causa sua, quia non est contradic- acausa. tio deopposito. Unde si Deus faceret substantiam ignis, et ignis creatus a Deo crearet in se quantitatem et calorem, et alia accidentia sua, aut si generans naturale generaret tantum substantiam, ignis haberet causalitatem in se in eodem instanti in quo esset generatus et calidus, quamvis non in eodem instanli naturae, in eodem tamen temporis, posito quod generans ignem annihilaretur, quando creavit substantiam ignis. Unde quando isti dicunt quod generans dans formam, dat et ea quae consequuntur formam, licet verum sit de facto, quia ignis generans sufGciens est ad causandam substantiam istam ignis, et calorem in igne, tamen licet non causaret calorem, ignis generatus haberet efficaciam respectu caloris. Et fundamentum, super quo fundat Wem pose, lalsum est, quod idem non est Btmui in in potentia el in aclu. Iloc enim potenua. soluni verum est in generatione, et molu univoco, nec est contradictio quod in eodem inslanli in quo generatur ignis calidus, quod causet in se alium calorem, nisi quia secundum opinionem eorum, contradictio est quod duo ejusdem rationis sint in eodem subjecto; sed hoc fundamentum sic est falsum, nisi forte in illis, qua3 inducunlur per motum. Dicere autem quod ve- LIBRI iri.
ritatem habeat in proposito, nihil valet, quia polest esse a Deo substantia actus, licet quantum ad ipsam deformitatem sita voluntate tantum. 23. Ad ilhid de Angelis, dico quod Adprimain ipse fingit uuum Augelum in affec- ^uonem^' tione commodi, non in affectione justitia3, ita quod deficiat sibi esse primum affeclionis justitiae, et tunc dicit quod potest habere primum velle de se, vocando primum velle affectionis justitiae. Nec mirum, quia lalis Angelus, si esset, non posset plus mereri quam bos. Sequitur enim effraenate intellectum, sicut appetitus sensilivus sensum, et hoc affectione commodi; ideo in Angelo et homine ipsa voluntas secundum affectionem justitiae, et secundum affectionem commodi, est totale principium perfectum in esse primo respectu actus volendi.
Et ad rationem ejus, diccndum quod concedenda est quantum concludere potesl. Quando enim arguitur, quod hic habet primum de se velle, dico quod si dicas quod volendo actu elicito, ita quod non potest habere aclum volendi elicitum, nisi praevia alia volitione, qua movet se ad volendum, falsum est, imo iretur in infinitum, et non esset dare aliud velle, sicul nec primum velle. Sed si vult aliquid actu elicito, prius natura saltem vult habiveiie aii- tualitcr sc sic velle; virtualiter mitnr. leudi lu esse prmio quod vult actu elicilo. Iste est sensus verus, et quia Angelus a seipso hoc non habet, ideo dicit, et bene, quod non potest habere primum velle a se, accipiendo velle pro perfecta voluntate in esse primo. Nec mirum est si accipiatur velte pro actu primo, quia si accipitur volitio pro potenlia voluntatis, eadem ratione potest velle accipi pro actu primo.
Ad aliud quando arguitur, quod 24. in primo instanti fuit in Angelo Ad secunmotus naturalis rectissmius, dico quod si ista ratio concluderet de primo instanti, concluderet de quolibet alio, quia motus naturalis est prior ipso actu libero elicito, saltem natura, et ut sic prior, est rectissimus, et ita non potest simul in eodem instanti habere actum obliquum liberae voluntatis, et ita in nullo instanti peccabit. Unde eadem ratione, quare non possunt simul esse in primo instanti, nec in aliquo alio sequenti.
Dico ad argumentum, quod mo- inciinauo tus naturalis non est aliquis actus estipsares elicitus, sed solum dicit inclinatio- *°'*°*^ nem naturalem voluntatis in bonum, et illud nihil aliud reale dicit ab ipsa voluntate, sed si est relatio, est idem per identitatem voluntati, quia non potest separari sine contradictione; et ideo in daemonibus manet iste motus rectissimus, sicut natura, quia secundum Dionysium, naturalia manent integra. Si autem accipias motum naturaleni pro actu elicito conformi tali inclinationi naturali, iste potest esse malus et immoderatus, stante natura inlegra, nec actus malus minuit inclinationem naturalem, sicut nec naturam.
DIST. XVIIl. QUiESTIO II.
QUiESTlO 11.
Utrum Deus potest remittere culpam sine infusione gratias?
1. Secundo quaeritur: Utrum Deus Argumeni. pQssil remittere culpam mortalem sine infusione gratise? Arguitur quod sic, quia talis culpa non videlur nisi duo importar.e: Unum per comparationem ad animam in se, scilicet privationem nitoris, vel cujusdam pulchritudinis refulgentise; aliud in comparatione ad Deum, scilicet reatum, quo quis obligatur ad pcenam; sed Deus potest utrumque istorum tollere sine gratia; ergo, etc. Probatio minoris quantum ad primum, quia illa privatio non est nisi privatio alicujus nitoris naturalis in anima, quo anima magis illuminata esset disposita ad rccipiendum refulgentiam supernaturalem, scilicet gratiam, et non est privatio alicujus supernaturalis, quia talis privatio est etiam in homine in puris naturalibus existente, in quo tamen non esset peccatum; sed Deus potest restituere hujusmodi nitorem naturalem sine gratia; ergo, etc. Nec propter reatum necessario est simpliciter gratia, quia talis reatus non dicit nisi habitudinem ad Deum, utpunitorem; Deus aufem potest punire et non punire.
Unde nihil absolutum ponit in Deo, nec in peccatore. Sed talem habitudinem tollere potest Deus sine gratiae infusione, quae est quid absolutum; ergo, etc.
SecuDdum.
Secundo sic, in quocumque statu 2. potest Deus hominem producere, ad eumdem statum potest reducere, quiaannihilatum vel corruptum potest reparare; sed Deus potest hominem in puris naturalibus creare sinegratia; ergo ad illum statum potest reducere.
Tertio sic, quia si Deusnon potest TerUum. hoc, sequitur quod homo viator poterit esse obstinatus, quia Deus non necessitatur ad inlusionem gratiae, nec ad aliquid agendum extra se; ergo existens in peccato mortali quantumcunque se disponat, cum ad hoc se disponere non possit sine gratia, ut dicis, sequitur quod erit obstinatus, quia non poterit ab illo resurgere sine gratia, quam Deus non necessario infundit; ergo, etc.
Item, si Deus non potest culpam Qaarium remittere sine gratia propter obstaculum maculee, aut ergo illud impedimentum ponit aliquid in anima privativum aut positivum; modo non privat aliquo dono supernaturali, quia nunquam infuit gratia existenli in peccato originali; si vero privat aliquo dono naturali, illud potest restitui sine gratia; ergo, etc.
Contra hoc videntur esse dicta Sanctorum et Doctorum, et prsecipue Augustini libro de natura et gratia in fine^ ubi dicit quod dicens aliquem sibi posse cavere a peccato sine infusione gratiae, ore omnium anathematizandus est; sed non est majus posse cavere a peccato committendo, quam resurgereacommisso; ergo, etc.
SGHOLIUM.
Potest Deu8 dc polentia absoluta morlnlo reiDiltere sine gratia, quia talem polesl reparare Ratio iu oppofiit.
homiDem, qualem potesl creare; sed potost creare hominem in puris naturdlibus, at de potentia Dei ordinaria id repugnat.
o Respondeo, opinio Magistri Sententiarum videtur fuisse in quarto libroy quod Deusnon solum potestculpam remittere sine gratia, sed quod facit, quia per Circumcisionem gratia non dabatur, et tamen peccatum dimittebatur. Sed non videtur verum, quia tales salvabantur, nullus autem salvatur sine gratia; ergo etc. Poiest Dico ergo quod Deus hoc potest ^remiiti"^ de potentia absoluta, sed non de po- Binegraia. ^^Qtig^ Qp^jjnata. Probatio primi, quia non includit contradictionem, peccatum dimitti, et gratiam non dari, quia quando aliqua duo habent medium, non est necesse quod fiat transitus ab extremo in extremum sine medio, imo potest fieri status super medium, ut in coloribus. Sed inter statum culpae et gratise medium includitur, scilicet quod homo sitin Adam puris naturalibus, sicut Adam concre&tuB sinegra- ditus fuit sinc omni pcccato, et sine Taclente™ gratia gratum faciente; ergo ad eumdem slatum potest reduci ille, qui est in peccato morlali sine contradictione, quia factibile est, et non repugnat rei in se; ergo nec Deo repugnat. Et pro hac parte faciunt argumenta posita in principio quaestionis.
4 Secundum probatur, quia non decet Dei sapienliam, bonitatem et justitiam, secundum ordinem, quem instituit, quia ordinavit quod nullus beatiQcetur nisi gratia, tanquam veste nuptiali vestiatur; ergo omnem hominem, cui remittit morlalem culpam, vestit lali veste graticB.
De facto Tamen si aliter fecisset, vel facere utur^m^r- vellct, co ipso quod sibi placeret, justum esset; secundum tamen or- laiesine dinem*istum non potesl Deus cul- Nemo^ponnm rnmiMnm ainri rrratiaa infiicw^_ test din pam remitlere sine gratiae infusio- ^^^^^ ^ ne. Hoc etiam necessarium est ho- peccato «imini pro statu naturae lapsse, quia utsic, nec potest proficere homo in bono, nec diu a peccato sibi cavere sine auxilio gratise, quia natura lalis infirma est propter peecatum, licet forte in statu innocentiae posset stare, et a peccato sine gratia sibi cavere.
Ad auctoritatem Augustini, dico 5. quod loquiturde statu naturae lapsse, Ad ratioet verum est quod talis homo sine oppcFit gralia non potest diu stare, maxime quando mortaliter peccavit, quin iterum peccet, nisi gratia adjuvetur.
Contra, dona Dei ordinata sunt, quorum primum est dilectio; dilectio autem Dei reddit hominem sibi acceptum; at acceptus non est nisi per graliam; ergo ante omnia dat homini gratiam; non ergo potest absolute peccatum remittere, quod esl magnum donum, nisi fuerit prius gratus Deo.
Respondetur id verum esse secundum potenliam ordinatam, non vero secundum absolutam; posset enim Deus ita statuere, ut homo liber a peccato, etiamsi gratiam non haberet, sibi esset acceptus, et potuisset eum in suam gratiam admittere.
Ccmlra, si non potestfieri secundumpotenliam ordinatam, ergo nec secundum absolutam, quia sicutnon potest fieri contra bonitatem et sapientiam Dei, sic nec contra ordinationem suam. Ordinavit autem sic ab seterno; ergo absolute non potest aliter ordinare, vel potuit. Deinde, DIST. XVIII. QUiESTIO III.
quia aut hoc potuit quando ordinavit, aut postquam ordinavit.
6. Dico quod cum Deus libere ordi- Nunc non uavit, et ab ffiterno, in aeternitate Deus oW suteu^ nihil transit, ita nunc potest "quaoT^ar ^litcr ordiuare pro quolibet instanfensScom- *^ ^"'"''^ sicut in primo. In primo positionis. autem instanti, in eodem scilicet, in quo sic ordinavit, potuit aliter sub distinctione, id esl, aliam partem postponere, amota ista, sicut in omnibus actibus voluntariis est in nobis, quia quando curro cum voluntate currendi, possum non currere disjunclim, id est, potest ponialtera pars contradictionis, cessante altera, et e converso; ideo in quibuscumque talibus, et pro quolibet instanti, et in Deo, et in nobis est sophisma compositionis et divisionis.
QU^STIO III.
Utrum sit necessarium ponere habitum charitatis in anima Christi propter actum fruitionis verse?
l Videtur quod non, quia effectus Argument. nobilissimusest acausa nobilissima; *' fruitio est lalis effectus; ergo est a Deo immediate. Major patet, quia debet esse proportio inter causas et effectus. Probatio minoris, quia fruitio conjungit et unit subjecto nobilissimo.
Secundo sic, quando aliqui effectus sunt inseparabiliter ordinali, unus est ab alio, et ambo a causa communi, ut patet de calefactione et rarefactione aeris, quia contin- Secnndum.
genter et inseparabiliter se habent, et ideo rarefactio est a calefactione, vel utraque a calefaciente aerem; sed visio beata et fruitio sunt inseparabiliter ordinalee; ergo fruitio est a visione, vel ambae ab objecto beatifico visio; sed sive sic, sive sic, non est a charilate; ergo non est necessaria.
Gontra, operatio non est delecta- ^JJpw*'* bilis, nisi sit apotentia proportionata objeclo; sed fruilio est operatio maxime delectabilis, objectum beatificum est supernaturale; oportet ergo voluntatem, quae est polentia naturalis, perfici per charitatem, habitum supernaturalem, per quam proportionatur objecto tali.
Animam Chrisli habuisse charitHtem inhaerentem, probat tribus rationibus claris, et solvit argumenta.
Respondeo exponendo intellectum 2. quaeslionis, quod non queerit de potenlia absoluta, quia sic Deus possel causare in voluntate Christi, et cujuscumquealterius actum fruitio^ nis sine omni habitu medio, quia volunlas secundum se est receptiva fruitionis, sicut et charitatis; intelligitur ergo de necessitate indigentiae, ut scilicet anima sit perfectior et efficacior in actu fruilionis. Et charitae luit in anisecundum hoc dico, quod anima machrieu. Chrisli indiget habitu charilalis respectu fruitionis verae, cujusratio est, quia omnis potentia nata est habere habitum disponentem ad actiim; sed voluntasChristi est nata perfici charitate disponente ad actum perfectum fruitionis; ergo,etc. Major patet 2. Elhicorum cap, G.quia virtus ha- LIBRl 111.
bentem perficit, et opus ejus bonum reddit.
Item, virtus est dispositio perfecti ad oplimum, id est, potentiae ad actumperfectum; omnisautem potentia, quee est nata perfici aliqua perfectione, ex qua omnis operatio redditurmelior, indiget illaperfectione; ergo etc. Minor patet, quia perfectibilia unius rationis indigent perfectione ejusdem rationis; sed fide tenemus voluntatem Christi esse ejusdem speciei cum nostra; nostra autem indiget charitatead merendum, ut fide tenemus, quia dicit Apostolus primse ad Corinth. 3. Si lingtds homi' num loquar et Angelorum etc.charitatem autem nonhabuero^ nihil sum. 3 Item, eodem cap. dicitur quod Fides cur charitas nunquam excidit; ergo in non^ma^- P^tria manet; vsed non maneret, nisi °®*^- esset necessaria ad actum fruitionis, quia propter hoc dicitur quod fides non manet in patria, non propter incompossibilitatem ejus ad visionem, quia per nuUum actum in nobis possumus corrumpere habitum supernaturalem, unde nec charitatem corrumpimus, nisi demeritorie; sed ideo non manet fides in patria, quia non est necessaria ad aliquem actum qui sil ibi. Unde si esset ibi, frustra esset, quia non posset exire in aclum propter incompossibililatem cum visione clara, quee semper ibi est, cum qua non stat actus fidei, licet possit stare habitus; non ergo manet fides, quia si esset, essetotiosa; sed charitas manet; ergo est necessaria propter actum fruitionis beatee. Si igitur necessaria esl in aliis, ita et in anima Christi, vel voluntate ejus, cum sint ejusdem speciei omnes.
Nec valet si dicatur quod non indiget propter unionem ad Verbum, qua3 omnia supplet, quia hcBC unio est natura3 humanse ad suppositum. Suppositum autem divinum ex hoc quod terminat istam unionem, nullamperfectionem absolutam ponitin anima Christi; et ideo cujuscumque perfectionis est receptiva secundum se, si non esset Verbo unita, sic ejusdem est receptiva, ut est Verbo unita.
Ad primumargumentum, respondeo secundum duas vias: Primo si voluntas est pure passiva respectu fruitionis, tunc dico quod tam visio quam fruitio est immediate a Deo agente, ut a causa nobilissima; sed non sequitur quin charitas sit necessaria propter fruitionem, quiasicut agens naturale non solum inducit formam ultimam, vel perfectionem, sed et dispositionem necessariam, vel congruam ad hoc; ita agens supernaturale, constituens beatum in esse perfecto beatifico et supernaturali, non solum inducit actum beatificum, qui est actus secundus, sed etiam dispositionem, id est, charitatem, quse est actus primus, quo natus est perfici beatus, cum sit omnino perfectus, sicut natus est perfici. Perfectior enim est habens utrumque, quam alterum solum.
•Si autem voluntas eliciat actum fruitionis, tunc charilas necessaria est, ut informata ipsa melius agat. El cum dicilury cffectus nobilissimus, etc. verum est de cirectu perfectissimo simpliciter, qualis est supremus Angelus, qui non potest esse nisi a Deo; sed fruitio nonestnobilissimus efTectus, nisi secundum quid, id est, 4.
Ad arg. «, PoDenda estcharitaa etiamai yolufltat Don efflceret fruitionem.
Frnitio Donestnobilissimus effectuft Dei.
DIST. XVIII. QUiESTIO III.
qui potest convenire creaturee rationali. Talis enim est accidens, substantia enim nobilior est accidenle; ergo fruitio est operatio nobilissinia conveniens creaturae, quia unit objeclo nobilissimo. 5. Ad secundum,juxtaprimam viam, Adsecun- scilicet, si voluutas sit passiva, con- ^*™' cedo quod visio et fruitio sint a Deo immediate agente; sed non sequitur ulterius quin charitas requiratur propter causam dictam, ut scilicet anima sit magis perfecta; si vero voluntas sit activa respectu fruitionis, tunc esl falsum. Habentur ad propositum dufle instantiae: Prima in motu gravis, qui sequitur remolionem prohibentis; motio gravis et remotio prohibentis sunt effeclus ordinati inseparabiliter, et lamen removens prohibens, ut frangens trabem, non movet grave nisi per accidens, ex 8. Physicorum cap. 4. nec effectus primus, scilicet remolio prohibentis, movet grave.
Alia est instantia in applicatione activi ad passivum, nam ad motum local:}m, quo applicatur ignis ligno, sequilur calefactio ligni, non tamen motus localis generat illum calorem in ligno; motus enim localis solum adducit generans, ex secundo de Generalionej et applicans lignum igni, non generat calorem, nisi per accidens; ergo illa major est falsa.
Et ad propositum sunt istae duse instantise, quia non considerare est impedimentum voluntatis, ut sit in actu volendi, et necesse est quod objectum voluntatis applicetur vo- ViRionem luutati, ut ipsa possit agere. Per ^o«J!^® hoc autem quod intellectus con- 'tanium* siderat, amovetur impedimentum, et applicatur objectum bonum ^^^^^^J^^^^ per ostensionem ejus; ideo ta- d. 45. q. 2. men non sequitur quod inlellectus vel intelloclio sit causa volitionis, nec etiam objectum, sicut dictum est de removente prohibens, et applicante ignem ligno.
SGHOLIUM n.
Adducit el solvit duo argumenta iEgidii; item tria argumenta' Magistrt Alani contra conclueionem positam.
Sed contra hoc arguit frater iEgi- 6. dius, primosic: Illud quod continet eminenter perfectionem charitatis, conjunctum illi, potest in communem operationem sine charitate; essentiadivina esl hujusmodi, et animae Christi conjuncta; ergo, etc.
Secundo sic: NuIIa formasupernaturalis potest ab agente creato produci, quia nullum agens naturale potest in effectum supernaturalem; sed fruitio est supernaturalis; ergo est a solo Deo; ergo charitas non est animee necessaria propter hujusmodi actum, cum ipsum non eliciat. Major probatur, quia supernaturalis actus, vel creatur, et sic habetur propositum; aut de potentia sui subjecti educitur, ^t tunc vel de ejus potentia naturali, et sic ei corresponderet potentia activa naturalis, quod falsum est; aut educitur de potentia obedibili, et sic solum a Deo, quia nullum creatum potest supra potentiam obedibilem, sed solus Deus cui omnia obediunt.
Contra arguil idem ^Egidius sic: Subjectum perfectibile forma disponenle ad operationem, indiget illa forma vel dispositione; sed charitas disponit voluntatem ad fruitionem, quia facil animamDeo gratam. Essenlia aulem divina, licel unita sit animae, quia non est dispositio animae Ghristi formaliler inhaerens, nec potest esse, non potest animam Christi disponere formaliter tali dispositione; ergo charitas est ei necessaria ad talem operationem.
7. Ad primum, dicitur quod Deus Ad argum. continet eminenter omnem perfeconde ne- tionem, ideo posset active ehcere jn C688&rift voiuniati. voluntate quidquid posset cum charilate. Id autem absolute dico, quia cum essentia divina non potest esse principium agendi formale ipsi voluntati, et Deus sic res administrat, secundum Augustinum 7. de Cwilate Deiy cap. 30. ut proprios motus eas agere sinat, ideo charitas necessaria est volunlati, ut sit ei formalis ratio agendi talem operationem beatificam, quia voluntas non esset omnino perfecla sine charitate. ^^dum"°" Ad secundum dico, si ille actus beatificus sit a voluntate elicitus, educitur de potentia naturali voluntatis; nec sequitur quod sit naturalis, quia summe inclinatur secundum naturam suam in summam perfectionem, quam tamen habere non potest ex puris naluralibus, hanc tamen summe naturaliter recipit. Sed dicitur actus supernaturalis, ut distinguitur a naturali, ut per comparationem ad potentiam in quam recipitur, sed non in comparatione ad objectum; et quia forle ad actum illum indiget potentia, auxilio vel habitu dato supernaturaliter, quo tamen habito utitur potentia naturaliter: 8. Tunc arguil Magister Alanus primo sic: Sicut se habet volunlas ad dileclionem praesupposita fide in ^^''^in^lS"' viatore, sic videtur habere ad ac- Argumen- ' ^ ta suadeDtum fruitionis praesupposita perfec- tia chriata visione patriae; sed voluntas via- habuitse toris non requirit habitum, ut frua- tem inturbono ostenso sibi per fidem, sed ^^^^ *"' sine charitate potest frui tali bono; ergo, etc. Major est evidens ex proportione actus ad actum. Probatio minoris, quia nisi voluntas sine charitate posset ferri in bonum, vel frui bono sibi ostonso per fidem informem, posset quis habere certitudinem, quando est in charitate, et quando non, quia quando aliquis actus non potest haberi sine aliquo principio elicilivo, sciens se posse exire in illum actum, scit se habere principium elicilivum, quia non potest sciri utrum aslra sint paria, vel imparia, sine medio demonstrativo, ideo percipiens se non. posse in illum actum, scit se non habere medium, et si perciperet se posse exire in actum sciendi illam conclusionem, sciret se habere medium; ergo si nullus posset frui bono sibi ostenso perfidem informem, nisi haberet charitatem, cum possit scire quando elicit actum fruitionis, etquando non, posset scirequando est in charitate, et quando non.
Secundo arguitur quod ratio posi- 9tionis non concludit, quia secundum ^um!" Magistrum Sententiarum, primo libro ", charitas necessaria in via non * ^"^- *''• est nisi Spiritus sanctus, et non aliquishabitus.
Terlio sic: Inter formam et ejus Tertium. inclinationem, non requitur habitus medius; sed velle non est nisi inclinalio voluntatis in actum, ut dicilur communiter, ut patet in appetitu sensitivo; ergo propter actum vo- Ad teriium.
DIST. XVIII. QU^STIO III. 397 lendi quemcumque non requiritur opinio Magistri non tenetur, si sic habitus medius charitatis. intellexit, ut videtur littera so- Conlra, operatio supernaturahs nare.
sequitur suppositum rationeaHcujus Ad tertium, dicendum quod incliformai supernaturalis; fruitio est natio fbrmee nihil absolutum addit operatio supernaturalis; ergo, etc. supra formam ipsam, ut inclinatio 10. Ad primum, dicendum quod vo- gravis deorsum non est nisi forma ^j*| J5|2p- luntas in via praesupposita cogni- gravitatis. Et quia operatio formee hT^^Si'". tione fidei potest in actum aliquem est a forma, ideo operatio formae uie posset fruitionis, sed imperfectum nimis, non est eius inclinatio naturafrui objec- i. ^.!• lociarevi- sed lu pcrfectiorem posset cum hs.
imperfec- charitate; sic etiam in patria, viso De quo 1. Deo clarc, voluntas possel frui ipso SCHOLIUM ui.
d. I. q.4. gji^^ charitate, sed non aeque perfecte, Sicut si esset informata Chari-. 0""^"^'' argumenta Goffredi (suadentia nulluin habilum ponendum in volunlate propter tate, et per COnsequenS tahs actUS actu.) solvuntur peroptimam doctrinnm.
non esset proprie beatificus, quia non est adaequatus cognitioni, ita Deinde arguit GofTredussic, quod H.
quod tantum ametur summum in voluntate nullus est habitus ^''&°"- bonum, quantum proportionaliter propter actum, quia ad illum aclum, cognoscitur. qui necessario et quasi naturaliter Sed contra, si voluntas sine cha- sequitur actum alterius potentiae, ritate Deo viso clare posset frui, illa non requirilur habitus; sed actus fruitio esset naturalis vel superna- voluntatis sequitur necessarjo acturalis? Si supernaturalis, ergo pro- tum intellectus, et quasi naturaHter; pter actum supernaturalem non ergo, etc. Major patet^ quia ad ea oportet ponere habitum supernatu- qua3 necessario insunt, non indigeralem, quia lunc per actum natura- nius habitibus, 2. Ethicorum^ cap.
lem posset atlingi objectum super- 4. Minor probatur, quiasicut actus naturale, quod falsum est, quia ac- appelitus sensitivi sequitur naturalitus elicitusex puris naturalibus non ter et necessario actum sensus apest nisi respectu objecti proportio- prehensivum, quia non habet appenati, quod non est objectum super- titus sensitivus aliquid unde impenaturale. diatur, quin feratur concorditer in Dicitur quod si poneretur talis apprehensum per sensum, ut conhypothesis, ille actus partim esset veniens, ita actus voluntatis nece§- supernaturalis, partim naturalis; sario et inseparabiliter sequitur acnaturalis quidem in comparatione tum intelleclus, quia non habetfvoad potentiam, in qua est; superna- luntas unde impediatur a tali actu.
turalisin comparationeadobjectum, Quia si dicatur quod in voluntate quod nullus ex puris naluralibus est impedimentum a fomite peccali, potestfacere illud objectum sibi prse- et pro corpore corrupto aggravante, sens, ut est in se. saltem in homine existente in puris ^^dum.°° Ad secundum, dicitur quod naturalibus, actus voluntatis necessario sequitur actum intellectus, cum in illo non sit impedimentum. El cum voluntas hominis existentis in puris naturalibus sit magis,vel saltem non minus libera quam modo est, non erit de ratione libertatis voluntatis quod non moveatur necessario ad actum suum; tum quia si actus voluntatis non necessario sequitur actum intellectus, tunc Deus posset videri ab intellectu clare, et non diligi a voluntate, quod falsum est; tum quia voluntas non potest aliter eligere, nisi quia intelleclus potest aliter sententiare, quod non esset, nisi actus voluntatis neccssario sequitur acLum intellectus. 12. Secundo sic, quod non sit habitus ^Goffre/' ^^ voluntale fruenlis, quia secundum Philosophum, 2-. Ethicorum, cap. 11. Finessuntin agibilibus^ si~ cut principia in demonslrabilibus. Sed propter actum speculandi prima principia non indiget intellectus habitu, quia statim assentit intellectus apprehensis terminis, sicutsi considerasset ea centum annis; ergo similiter ad fruendum ultimo fine non indiget vohintas habitu.
Argum. 3. Tertio sic, ad illum actum, qui non est principaliter intentus, sed consequens operationem principaliter intentam, non oportet ponere habitum; fruilio est hujusmodi; ergo, elc. Major patet; minor probatur,tum quiafruilio importat quielationem satiantem et laetiliam. Unde Augustinus 12. de Trinit. cap. FruimurcognitiSj in quibus volunlas delectata conquiescit; ergo importat quietationem. Unde Psalmista, Psalm. 16. Satiabor, cum apparuerit gloria tua, Idem Psalmista Psal. IT). Adimplebisme Ixtitia cumvultu tuo; ergo dicit laetitiam sive delectationem. Istae autem passiones consequuntur operationem beatificam principaliter intentam; ergo, etc. Tum, quia actus amoris tendit in ia"m?ene! alium actum, nam amicorum idem *^®™^J^^^ est velle et idem nolle; ideo aliquis diligil alium, ut idem sapiant, et idem agant vel operentur; actus autem intellectus non sic tendit in aliam operationem,sed est uUimus simpliciter, et per consequeus beatificus, et principaliter intenlus. Fruitio autem, seu amor, cum sit propter aliud, ideo operatio est non principaliter intenta; tum quia actus quicumque mediante virtute in appetitu, est cflfectivus, quia omnis habitus in appetitu est electivus, 4. Ethicorum^ cap, 9. Sed omnis habitus electivus est propter alterum, quia electio est eorum, quae sunt ad finem; sed amare est hujusmodi actus; ergo est propter aliud, et per consequens non principaliler intentus; sed intellectio et contemplatio est finis omnium bonarum operationum vel actionum, et requies sempiterna; contemplatio autem pertinet ad superiorem rationis portionem; ergo, etc.
Quarto arguil specialiter, quod Quarium. anima Christi non indiget habitu propter fuitionem, quia ex unione naturae ad Verbum sufficienter elevatur natura assumpta; sed non potest natura elevari, nisi eleventur potentia3 ad operationem; ergo, etc. aliter enim filius Dei potuisset assumpsisse naturam irrationabilem, vel rationalem peccato subjectam, et per consequens Christus possetdamnari.
Ad primum, dicitur quod major 13^ DIST. XVIII. OUifiSTIO IIT.
Ad argom.
1. Goffred.
Virtutet io appetitQ BflOsitiYO.
Qaare habitoB ponitor io appetita seoftitivo.
est falsa, quia secundum Goffredum virlutes morales sunt in appelitu sensitivo, qui tamen naturaliter sequitur, ut dicit, actum apprehensum sensus; ergo licet actus voluntatis necessario sequeretur actum inlelleclus, tamen adhuc esset necessarius habilus in volunlate, ut polentiae sint perfecte in actibus primis.
Sed contra hoc dicit GofTredus, quod non valet, quia in appetitu sensitivo ponuntur virlules propler rebellionem ad rationem; voluntas autem non est sic rebellis; ideo non requirilur habitus in voluntate, licet in appetitu sensilivo requiratur.