est aliquod inteWyerej sed desiderare; sed omnis actus intellectus est intelhr/ere quoddam.
Item, nec actus charilatis. Probatio: Charitas est suprema virlus, et principium diligendi est supremus amor habilis; sed amor amiciliae est perfeclioramore concupiscentiae, quia habet nobilius objectum, et liberalius se habet, unde charitas est amor perfeclissimus Dei; igitur amor amicitiae actus ejus est; igitur ex charitate velle Deo bonum in se, iste actus primus est charitatis, et potest esse summus, medius et infimus. Sine isto desiderare potest esse actus charitatis, et potest esse summus et infimus sine desiderio, ideo desiderare non est actus charitatis. Quod autem potest esse infimus gradus sine eo, palet. Potest enim aliquis habere actum amandi Deum remisse, intendendo scilicet, nec tunc desiderare.
Item, potest esse summus, non enim oportet volunlatem habere duos actus simul, cum unus non inlendit alium, sicut nec summe agere, quando agil libere, ita nec respectu omnium oportet agere.
Item, gradus amoris in summo non includit actum desiderii, quia Deus summe diligit se et nos, sic tamen, quod non concupiscit nos. Restatigilur utalia Theologica virtus secundi actus sit spes a fide et charitate distincta.
Item, in voluntate est afTectio justitiae, et aflfectio commodi. Secundum istas duas afTectiones habet duos actus, et tunc duo objecta. Primum autem bonum appetibile formaliter est bonum delectabile et honestum, quee habent rationes diversas secundum se. Bonum utile dicit respectum ad ista, ideo non est primo appetibile; sic igitur aliquid amatur ab alio in se, et etiam amalur sibi amanti, scilicet concupiscenti, et isti actus sunt secundum istas duas afTecliones, et istos actus concomitalur duplex ratio boni, qua possit sic et sic appeti. Charilas igitur, cum sit virtus excel-. lenlissima, perficit voluntatem se- Doodicit um perfectius, et secundum rem amiciactum perfectissimum, hoc est ama- *'*' re. Si autem voluntas non esset libera, nihil amaret nisi sibi commodum; igitur charitas non est principium elicitivum formaliter, nisi actus amicitiee. Spes respicit bonum commodum speranti; ergo non spero Deum esse bonum in se, sed esse bonum mihi, et secundum istas duas afTectiones sunt duo actus isti.
Sed cum charitas perficit voluntatem secundum rationem nobilissimam, perficit secundum actum amandi in se. Spes secundum desiderium propter commodum, et sic est alia virtus, sive alius actus; tamen idem objectum est objectum fidei et spei, charitatis, visionis et tentionis, etc. difTerens secundum relationes ad potentias; sed in idem absolutum sub eadem ratione absoluti tendunt omnes isti actus. Et ideo prima distinctio non est ratio objecti, nec distinguit spem a charitate, quia idem objectum habent, sicut patet, sed distinguuntur, ut supra patet. Spes enim est expcctatio, expectare formaliter est desiderare concomitante actu intellectus, quo creditur hoc possibile expectare.
Igiturhoc bonum tantum ex gra- LIBRl m.
tia et merilis conferendum a Deo, non posset homo sine spe sperare. Deacribitur Ideo spes esl virlus, qua desidero mihi Donum proveniens ex gratiaet merilis, non quee insint, sed quae primlim sperantur ut objecta.
Contra conclusionem tenentem, desiderare esse actum spei, et noD fidei aut charitati8,objicit quintupliciler. Habet doctrinalia optiroa in solutionibus. Vide Doclorem in Oxon. htc num. 18. obi clariuB solvit ista.
20. Contra solutionem, cum dicimus objectio quod sperave sit desiderare, despe- P"">^- pg^ng desiderat beatitudinem, quia tristatur de amissione beatitudinis; ergo optat eam, licet non speret.
SecuDda. Item, quod iste actus potest esse a charitate; eodem enim habitu possum amare aliquid in se, et concupiscere sibi bonum, hocest manifestum; igitur cum ex charitate amo me amore amicitiae, possum concupiscere et desiderare bonum mihi, quod non est praesens; igitur, etc.
Tertia. Item, si spcs cst tantum ad actum concupiscendi, igitur cum iste actus ordinetur in bonum infinitum, utor fruendo, et sic vitium, et non virtus.
Quaria. Iten^j si solum ponitur spes ut concupisco mihi beatitudinem, cum hoc sit naturale, etrespectu naturalis non sit virtus, igitur multo minus erit habitus supernaturahs.
Quinta. Iteui, cum spes in se non sit virtus dans meritum, ergo actus sperandi erit elicitive a spe, et imperative a charitate, ut sit meritorius, ergo oportet voluntatem sic habere duos actus respectu ejusdem. Vel sic forinelur ralio, cum de bealitudine supernaturali possumus habere spem naturaliter acquisitam, posita demonstratione objecti, scilicet ut estsummum bonum et commodum nobis, spes elicitur tum et a charitate imperatur; igitur duo habitus ejusdem rationis simul erunt in eadem potentia.
Concedendo hanc conclusionem 21. ultimam, quod cum meritum sit a Ad object. charitate, vel imperalive, vel elici- p"™*™- tive, tamen non elicit actum sperandi, sed imperat, et hoc esl per velle; dico ad formam argumenti primi quod velle conditionatum sufficitad tristitiam, si non eveniat volitum conditionatum; desperans autem, conditionaliler vult bealiludinem, id est, desiderat eam, si posset eam attingere, et quia intellectus errans ostendit sibi illam tanquam impossibilem altingi, tristatur. ExempIum,projiciens merces in mari voluntarie, non projicit merces voluntate absoluta, sed conditionata. Vide solutionem alibi in ^^^^^^ majori opere hac dist. et distinctione ^^^,^^^^^1 15. Preeterea, quando est deside- a^tus fldei. rium condilionatum de eodem, non stat per eum, quin sit volitum absolulum; sed quia intellectus errans dicit id possibile, a parte inlellectus est prima radix ostendens id impossibile, et ideo oportet persuadere quod credat; unde sperare non est credere concomitans actus fidei acquisitae vel infusee; unde actum sperandi praecedit illa intellectio necessario. Sperare enim est desiderare absolutum; desperans vult conditionaliter tanlum, si posset contingere.
Ad aliud per charitatem possum „2 aniare; igitur et concupiscere bo- ^^ ^^^^^^ num. Dico quod sicut charitas pro ^*°*- DIST. XXVI. QUiESTIO UNIC.
Idempriacipium actu8 recti et reflexi.
Ad tertiam.
Quomodo iDordiaatum, Deum ia Dos ordiaare ut facit spes.
Vide iu 1.
objecto respicit Deum in se tendendo in Deum, ita quorumcumque actuum reflexorum est principium eodem modo tendentium in objectum; principium enini actus recli est principium actuum reflexorum tendentium in objectum sub eadem ratione. Si igitur eliciendo ex charitate diligo Deum in se, ila diligo me diligere Deum, ut in se, non ut mihi bonum eodem modo quo volo Deum amore amicitia^, et volo bonum sibi sub eadem ratione, non ut commodum, sed ut justitiam.
Ad aliud, ordinare bonum ad aliud, nec ut in quo id aliud habet bonitatem, nec in quo consummatur uti, sed ordinare abundans bonum ad bonum deficiens, ut communicetur illi perfectio, sic est ordinare fruitionem ad ea quap. est ad finem, hoc non est uti fruendis, sed actus spei ex se bonus, licet non sit meritorius, nisi ut charitas ordinat in Deum, vel aliter sic, quod sicut summumbonum est realiter bonum noslrum, licetnon referatur ad nos relatione reali, sicut est realis Dominus noster, creator noster, et hoc apprehendit inlellectus referendo eum ad nos relatione reali, quae est in appetitione realiter, non solum respectus rationis, licet hujusmodi apprehensio collativa praesupponitur, ut sit praesens potentiae ad movendum, non tamen est ratio movendi voluntate.
Sic igilur iste habitus distinguitur nonsolum per respectum rationis, sedin eo quod est realiler summum bonum nobis. Et per hoc patet ad rationem superius, scilicet quod charitas est ratio ordinatae motionis circa Deum, verum est, ut in se referendo in ipsum, sed spes refert ipsum ad nos, ut bonum nostrum.
Ad aliud, beatitudinem in via 23. volo ex naturalibus, quia actus desi- Ad quarderandi, quando apprehendilur, gumusdestatim est volilio; sed istud bonum beatil.udlmihi non habetur ex sola inclina- "SroUbue*" tione naturali, sed ex ista, et spe ^^f^^il^ acquisita potest haberi, sed non est perfectissima sine spe infusa.
Unde et spes acquisita sicut fides non habet meritum, nisi ut moderatum et imperatum.
Ad quintum et ultimum, concedo Ad quia- ^ tam.
quod volunlas habet duos actus et duas virtutes, qui sunt subordinati, et charitas elicit unum actum, et imperat alium.
Ad primum principale, dico quod Ad argum. sicutobjectum praesens amatum in cip. q. sua preesentia imprimit passionem, scilicet delectationem, et objectum oditum imprimit dolorem, sic quando non est praesens, ex tali delectabili imaginato, passio secundum quid imprimitur; si autem est ^6?®'^^°*^ malum absens, causat timorem, sic pis.doio- 1 • LA j TVT • n8,Ettimonon loquimur hic de spe. Nomina rie. enimadplacitum sunt, spes enim, quae est virtus, respicit donum aeternum apprehensum et desideratum ex libera dalione Dei, mediante dispositione, cum gratia scilicet, et meritis.
Ad aliud, spes acquisila potest Ad secuofirmiter expectare promissum Dei, virtusianon lamen ita firmiter sicut spe, substauvirtute scilicet infusa; unde pono virtutem infusam dare substantiam actus cum firmitate, facit et perfectiorem aclum, quam fieri posset per aliam virtutem naturaliter.
Docet ia virlute Theologica dari medium, noD ex parte objecti, sicut in mortali, non ex parte actus, sed ratione adjuncli, ut qui cito credit, yel propositis rationibus bonis nolit credere. Item, qui sine meritis sperat, vel iis positis non sperat, vel qui ae applicat ad amandum Deum, quando ad alia tenelur. De hoc I. 2. quflBSt. 64. arl. 4. vide in Oxon. hlo Scbolium num. 23.
24. Ad aliud, cum dicitur, non est ^fum.'" medium partieipans extrema. Virtus O^^^modo Theologica potest esse media, ul Theoiogica fides est mcdium inter levitatem et eit iD medio? pertinaciam, sicut liberalitas inter prodigalitatem et avaritiam.
Ad probationem, dico quod virtus Theologica est in ratione media, quia aliquis potest nimis assentire, et nimis peccare propter hoc. Angeli forte peccabant, cum desiderabant minus beatiludinem, et non cum circumstantiis debitis.
Dices, est objectum infinitum; tum.
igilur non potest quis excessive agere circa ipsum. Non sequitur, in virlutibus moralibus est excessus in objecto et in actu.
Sic non potest esse in objecto excessus in virtute Theologica.
Ad ultimum, dico quod intellec- Ad q wtus duas habet partes imaginis, imago etiam non attenditur penes illa quae possunt habere actus, sed penes originationem.
Non enim sunt duae partes imaginis in inlelleclu, quia sunt ibi duo, quibus ago, quianon gigno actione de genere Qualitatis, sed gigno agendo actione de genere Actionis.
Intelligentia agit actione de genere Qualitatis, non actione de genere Actionis.
Vel non sunt duee partes in intellectu elicitivae operationum, sed parens et proles.
DIST. XXVII. QU^STIO UNIC.
DISTINCTIO XXVII.
DE CHARITATE QUiESTlO IJNICA.
Utrumponenda sit charitas ijifusa?
August. tracL i. in Joan. et \5. de Trinil. cap. 18. Ambros. epist. 74. et serm. 26. in Psalm. US. Uieron. tncap.5. ad Gal. Gbrjrsost. kom. 26. in Acta. Greg. homil. 27. in Evangel. Bern. Serm. 26. in Cant, D. Tbom. 2. 2. qusest. 23. art. 3. 4. et 5. et hic quxst. 2. art. 4. D. Bonavent. ar/. i. quxU. i. Ricbard. orf. 6. quxst. I. Gabr. quassi. i.
1. Circa distinctionem vigesimam Argumen- septimam queeritur: Utrum iiecasse "miim.* sitponere aliquem habitum infusum^ virtutem Theologicam^qua diligatur Deus super omnia? Quod non, quia habitus si poneretur, esset amor amicitise, quia amare aliquid maxime in se est actus amicitise; sed hoc est falsum, quia secundum Philosophum, 8. Elhic. cap. 7. Amor amicitia non respicit nisi pares; non autem est paritas, sive proportio inter nos et Deum. secundum. Itcm, amarc Deum super omnia est impossibile nobis; igitur respectu ejus non est virtus. Probatio consequentiae ex Aristotele 9. Ethic. cap. i.'[Amicabiliay qua ad alterum sumpserunt mensuram ex amicabili' bus ad se ipsum. Antecedens probo, quia amicitia fundatur super unitatem; quanto igitur perfectior est unitas, tanto ratio diligendi major. Nihil enim carius sibi, quam ipsummet, quia hoc maxime unum; igitur nihil aliud potest tantum diligi.
Item, quidquid possumus ex na- 2. tura, non oportet imponere virlutem lerUum. Theologicam; sed ex natura possumus Deum diligere super omnia; non autem nos in summo, quia ista ratio non dictat nos esse summum diligibile, sed solum Deum.
Item, habitus est, quo delectabili- Quartum ter et faciliter possumus operari; sed per habitum acquisitum possumus ita Deum diligere super omnia sine habitu infuso.
Itera, si per actum charitatis di- Quintum, ligi potest Deus super omnia, igitur per frequentes actus charitatis potest causari in nobis amicitia ejus, qua summe diligatur; sed substantia actus non est ab habitu charitatis; igitur anle per charilatem non summe diligebatur.
Item, si Deus esl summum bo- sextum. num, habitus amicitiae infusae et acquisitse, essent duo habitus ejusdem speciei, quia objecta eorum sunt ejusdem rationis; non autera diflferunt per efficientes formaliter.
Contra, Magister in littera, et Augustinus de Doct SCHOLmM I.
Ostendit primo, amare Deum super omnia, esse actum maxime ordinatum. Secundo, objectum cbaritatis noo esse Deum, qua bonum nostrum, neque qua bonum io se, etsimul bo- Ratio ad opposit.
num noslnim; elfuBe refutat quas prohis duobus dicendi modis afferuntur.
3. Ad qucEstionern, tria sunt viden- Actumdiii- da: Primo, de actu diligendi Deum Deum 8u- super omnia, an sit actus reclus? ItLTrdi^ Secundo, quod objectum formale mim.'' respicit? Tertio, utrum ex naturali habitu possit talis actus haberi. De primOjdico quod talisactus diligendi Deum super omnia est actus rectus, et secundum rectam rationem ordinatus;tumquiaconsonum legi naturee; tum quia consonum Scripturae, quia est praeceptum primc^ tabulae; tum quia consonum rationi rectee, quae dictat summum bonum summe diligendum. Quia omnis potenlia habens aliquod objectum commune adaequatum, natum est habere actum perfeclissimum circa supremum contentum sub eo, in quo omnia alia includuntur, sicut visus circa colorem, et lumen intellectus circa principia prima, quibus maxime adhseret, et in quibus virtualiter includuntur omn^s conclusiones posteriores.
Ita igitur se habet voluntas ad' summum bonum respectu eligibilitatis omnium posteriorum, quod respectu ejus naturaliter nata est habere actum dilectionis in summo, et ideo patet quod iste actus est ordinatus.
, De secundo, scilicet objeclo forobjeclum '"^'^ istius actus, dicunt aliqui quod actuBdiii- Dcus, ut cst principium et fiijis opinio D. naturse, est obieclum dilectionis, q. 23. art. vcl amiciticB naluralis; ut autem est 4. q. 6. art. ^..,.,...3 eiaiio- finis supematuraliter, et principium, sive ut summum bonum nostrum beatificum, sic est objectum dilectionis gratuitae virtutis Theologica?, ita quod Deus inquantum beatifirum.
cans, est objectum formale hujus habitus Theologici; ut vero dans esse naturae, est objectum amicitiae naturalis. Contra primum: Summum bo- Rejiciiur num, ut objectum perfectissimum, quod potest haberi, accipitur sub ratione perfectissima, alioquin sub ratione minus perfecta esset magis diligibile. Sed perfectissima ratio di- ^eum \n ligibilitatis Dei non est secundum quiaborationem comparationis ad nos, in- trum, es»e quantum scilicet bonum nostrum, ch^aniatiT. ut beatitudo nostra; tum, quia sic amatur ex effectione commodi, scilicet quia bonum nobis, non quia bonum in se; tum, quia etiam ratio nostra dictat ipsum esse summe diligendum ex affectione justiliae, inquantum est summum bonum, etsi per impossibile non esset bonunj noslrum; igitur hoc est ratione infinitatis suae, non ratione qua beatificat me vel te.
Item arguitur: Vel ponitur summe 5. diligibilis a nobis, quia aptitudina- Secundo. liter est bonum nostrum, aut quia actualiter, ita quod illa beatificatio, quae est bonum nostrum, aut dicit respectum aptitudinalem,aut actualem. Si primo modo, ratio diligendi est tantum ex summa bonitate ejus in se, ad quam ista aptitudo consequilur, non ex aptitudine tanquam formali ratione, quia aptitudo non habet aliquam rationem objecti aut perfectionis, nisi ex natura ad quara consequitur. Patet in natura gravis, cujus ad locum deorsum aptitudo, quae ex forma gravis consequitur, non dicit nisi perfectionem gravitatis; igitur ipsa aptitudo ad beatificandum non potest dicere diligibilitatem, nisi quae est boni in se, ad DIST. XXVII. QUiESTIO UNIC.
quod quasi ad fundanientum consequilur, quia illa aplitudinalis ralio non potest esse perfectissima ratio diligibilitatis in Deo, sed inest propter fundamentum.
Si autem sit summe diligibilis, quia actualiter est bonum nostrum, prout dicit respectum actualem,cum lioc non ponat in eo nisi respectum rationis ad creaturam, sicut omne temporale, secundum hoc respectus rationis esset formalis ratio diligibilitatis, quod falsum est.
6. Aliter dicitur, quod heec duo Aiiorum oportct concurrerc in ratione summe opiDio. jj-|jgjjjj|jg^ scilicet quod sit summum in se, et in comparatione ad nos, scilicet summum bonum nostrum. Primum non sufficit per se ad hoc, quod sit objectum charitatis.
Refeiiiiar. Coutra, si pcr impossibile poneretur alius Deus, qui non creasset nos, et non esset glorificator noster, adhuc esset summe diligibilis a nobis, quia summum bonum, ex hoc quod summum, absolute esset maxime diligendum, quod non potest admitti, quia tunc essent duo diligibilia super omnia. Deinde, sequeretur quod majus bonum post illud summum bonum magis diligendum esset, et sic non teneretur quilihet diligere maxime se post Deum, sed aliud majus bonum, cum praecisa ratio diligibilitatis sitbonum in objecto, et sic Petrus esset magis diligibilis a me quam egomet, quod falsum est. 7. Item, dicunt quod bonitas in ali- Tertia^opi- ^^^ ^jj^ participata a Deo, in se est bonum per essentiam, et ad iilud omnino ordinatur ut ad finem, ideo bonitas per essentiam participata formaliter, et sic includens utrumque in se est ratio objecti summe diligibilis alicui per charilatem.
Contra, objectum charitatis Dei Refutatur. et mese est idem, sicut beatitudo mea et sua habet idem objectum et visio, quia potentia non quietatur, nisi in summo et perfectissimo sub communi objecto adccquato, et id tantum quietat omnes tales potentias. Sed Deus non est objectum charitatis sucE, ut includendo, quod est bonum mihi, nec includendo ut bonum sibi; unde amare se non retorquendo secundum rationem ad se, est primus actus; unde beatus et formaliter diligendo se propter se, non concupiscendo sibi.
Item, quod ducB rationes formales uniua per ,...• 1. se habitus ponantur unius objecti, videtur csiunaper mirabile, nam unius habitus per se o\[eci?. est una formalis ratio objectiva per se, iicet multa coexigantur, ita quod si per impossibile, illud unum formale, quod non est conjunctum, esset separatum; nihilominus tunc esset per se objectum, sed est charitas per se habitus unus; ergo, etc. Item, si formalis ratio diligibititatis ex charitate esset bonum diligenti, ut bonum nostrum, autigitur ut efficiens bonum nostrum, aut ut bonum habitum? Si secundo modo, tunc coincidit cum prima opinione. Quod nec primo modo, scilicetquod non utefficiens, necutbeatificum sit ratio objecti, videtur, quiaactuscharitatis primus estactus amicitieB, quae est respectu boni in se, non ut efficientis bonum diligenti, vel aliam perfeclionem.
Docel primo Deum esse objectum charitalis io 88, ut diligibilem amore amiciiiffi, seu aflec* 8.
tione justi. Vide eum in Oxon. hlc num. 7. el qufflst. I. prolog. el i. dist. i. quaesl. i. et 4. dist. 49. quaest. 2. 11. et ^2. ubi docet intellectum el voluntalem non quietari, nisi in perfectissimo conlenlo sub objeclo adsquato. Secundo, ait quod ratio accidentalis objecli adxquati, est redamatio, seu Deum amasse uos, el hoo praecedit actum amicitiae, alliciens ad eum. Terlio, ponit aliam rationem magis accidentariam, nempe quod Deus sit objectum, quatenus beatificum. Vide exemplum de pulchro visibili, quo rem declarat in Oxon. blc num. 9. Quarto, resolvit charitatem essevirtutem infusam Theologicam, qua animasecundum portionem superiorem perficilur in ordine ad Deum amandum amore amicitiae.
Dico ergo quod in objecto chariiiaficf Scoii tdtis esl considerare tria, scilicet charuitfs.^ ipsam rationem essentialem, vel formalem objecli secundum se. Secundo, aliam condilionem accidentalem primam aclui. Tertio, aliam condilionem magis accidentalem naturalem consequentem et concomitanlem aclum.
mf bon^Tn Primum est ipsa ratio summi boni ge, objec- sccundum se, nam sub eadem raturo cliari- ' taiis. tione est bonum summum charitalis objeclum Dei et nostri; sed prima ratio diligibilitatis in ordine ad propriam voluntatem, non est quia sit bonum mihi vel tibi,nec etiam sibi; et hoc perlinet ad affectionem commodi, ut potest ibi distingui secundum modum nostrum intelligendi ab affectione justi. Unde prima et perfectissima ralio objectiva diligibilitatis in Deo est absoluta bonitas sua, ut est bonum in se, quia sic amatur amore amicitise, ut si esset visibile infinitum, queelibet visio videret ilJud esse videndum quantum posset.
Sic hanc essentiam Dei infinitam quilibet intellectus potest judicare esse summe diligendam.
Unde stante in Deo ratione hujus essentiae infinitae, stat ratio diligendi Dominum super omnia. Ut tamen bonum est meum vel tuum, vel suum, est diligibile amore concupiscentiae, qui non potest esse actus perfectissimus voluntatis.
Et cum dicitur in secunda opinio- 9. ne: Si alius Deus esset, qui non creasset me, nec beatificaret me, diligerem eum super omnia. Dico, si sic, non esset charitas,^ nec actus iste esset actus charitatis.
Item, quando secundo arguitur, An maju» major sanctus, ut Petrus, magis di- magis ligendus esset. Dico, quandocumque essent colores ordinali, perfectissimus aclus videndi necessario est circa perfectissimum visibile, tamen non oportet habere actus videndi secundum gradus objectum. Unde dico quod gratia major in aliis non quietat voluntatem meam, sed possum habere actum minorem, nec in eo est ratio eliciendi actum, sed hoc tantumestin primo objecto summe bono.
Secunda condilio, quae cst acci- Amiciiia dentalis et prima, praecedens actum damanamiciliee, est in Deo amor mei, in- ^^' quantum scilicet diligit me prius creando, et beatificando, etprout est bonum meum; et haec ratio est prsecedens actum amicifiee nostrum. Unde amicitia est ad redamantem, et ideo secundario diligimus, tum quia bonum nostrum, tum quia est redamans, sicut et amamus aliquem amore amicitiee, primo et per se, propter bonum virtutis in eo absolute, quia est formaliter amabilis in se amore amiciticB secundum rationem rectam. Secunda redamatio ponit aliam rationem diFigibilitatis ulteriorem magis accidentalem^ sed DIST. XXVII. QU.ESTIO UNIC.
Du6B ratio nes accidcDtaleB objecti beatifici.
Adqusest.
BecuQdam Scotum.
• Hlc dist.
ad hoc haec conditio est magis ipsi summo bono inquantum in ipso secundum se, quam inquantum mihi vel tibi; redamatio autem in aliquo homine virtuoso posita, ulteriorem dicit rationem diligibilitatis in se. Unde prima ratio diligibililatis in Deo est honestum; secunda ratio est redamatio, quae preecedit actum meum, nec potest esse perfectissima ratio diligibilitalis sine utroque horum; in Deo autem prima ratio diligibiiitalis est honestas sua. Secunda ratio praecedens aclum, est quia amavit nos creando, etc.
Tertia condilio est concomitans vel consequens actum, puta, non quia amavit dando gratiam, etalia, sed quia est bonum meum, inquanlum attingitur per actum meum diligendi, hocest, actu meo, et sic est beatificum objectum actualiter beatificans, et sequitur actum, ideo non est ratio objecti, sicut si tendo in album, utquietet visum meum, illa ratio non est ratioobjecli visus.
Ex hoc concedo quod respectu hujus actus potest poni habitus el Theologicus, quia est conformis regulse actuum humanorum, et est respectu Dei, ut objecti, et infunditur a Deo, sicut prius * probatur de spe, quod sit habitus Theologicus, quia anima secundum portionem superiorem non perficitur perfecte a natura, sed tantum a Deo, ideo secundum omnes actus perfectos in portione superiori, oportet habere habitum Theologicum. Hic non est habitus concupiscentiae, quo concupiscitur bonum sibi, sicut patet prius.
Seotentia D. Thora. el neorici, charitatem ponendam, quia sine illa non polest Deus super omnia diligi. Goffredus oppositum tenet, quia pars plus amat tolum quam se^ ut patet ex asccnsu gravis, ne dctur vacuum, et quia manus se opponit ictui, ne frangatur caput. Doctor conveniens cum Goffredo in conclusione rejicit «jus raliones et exempla. Resolvit ergo posse nos ex naturalibus amare Deum super omnia, quia id recla raiio d^ctat, et fortis juxta rectam rationem exponit se morti ob publicum bonum, in quo plus amat illud quam se, quia pro conservalione illius vult suum non esse. Vide Doctor. in Oxon. 2. d. 28. et ibi Scholium.
De tertio articulo, dubium esse 11. potest quid facit iste habitus infu- vide Henr. sus? Dicitur quod est necessarius ^'"q. 2.''' tantum propter illam conditionem super omnia, quia sic non potest diligi Deus a nobis, nisi per habitum infusum. Omnis enim amor naturalis est per se ad bonum conveniens, quia ad perfectionem illud respicit, cujus est bonum, ideo est bonum commodum in communi, et proinde non diliget homo naturaliter aliquid plusquam se. Item, ex hoc amicilia ad alterum, quia est magis unum sibi, ideo dat omnino illum modum super omnia.
Contra hoc arguitur: Pars diligit Goffr.quod magis tolum cujus pars est quam" se, unde grave ascendit, ut aqua, ut impleatur locus aeris propter bonum universi, ne sit vacuum. Similiter manus extenditur ad ictum pro capite, ne totum corpus intereat.
Ista ratio non valet, totum amat se, et tamen magis amat partem, quse magis est necessaria ad sui esse, ideo facit aliquid necessarium ad esse alterius partis et totius, quee sunt necessaria magis sibi Alise ratiooes Scoti.
POSSe DOD naturaliter diliKere DeumsuperouiDia.
Fortis 86 expoDcns murti pro boDo commiiDi, plus diligit illud.
quain alia pars; unde forma, quse de se non est effectiva, stanle illa natura non necessario efficit. Ideo sine alio modo non est forma in aqua movendi sursum, nec tunc causatur aliquid in aqua, quando movetur sursum, ne sit vacuum, nec erit in aqua |omnino principium activum movendi aquam, sed aliquid aliud ab aqua movet eam sursum, vel universale movens; unde nunquani aqua corrumpet se propter salutem universi. Sic manus non exponit se, sed totus homo exponit manum pro capite, quod patet, quia proprio appetitu diligit se, nec manus suo motu movet se, exponendo pro capite, sed totus homo magis diligens caput quam manum, eam pro capite exponit. Unde exempla sunt ad oppositum.
Item arguo sic: Ratio naturalis existenlis in puris naturalibus dictat aliquid esse diligendum super omnia, cum sit recta; non autem judicat diligendum, nisi sit diligibile; igitur si voluntas potest ex solis naturalibus sic illud diligere, haberetur propositum.
Item, 9. Ethic. Forlis polilicus propter boniim Reipublicx debet eligere mortem, licet nihil expectet post mortem; igitur si bonum communitatis esl magis appelendum, quam bonum politici ab illo politico, igilur magis bonum in se, et communitali, naturaliter magis est diligendum quam aliquid aliud.
Dicilur, quod politicus diligit se magis tunc quam bonum commune, quia diligit se propter bonum, quia diligit summum bonum sibi ut virtutem. Unde fortis in illo actu se maxime diligit, quia in hoc faciendo habet summum actum virtutis, qucB est summum bpnum sibi.
Contra, duobus propositis id magis diligitur, cui ut bene sit, eligitur aliud non esse; sed politicus vult se, et virtutes suas non esse, ut bene sit communitati; igitur, etc.
Item aliter, qui experiretur in se istum actum, sciret se esse in charitate, si habitus iste infusus est necessarius propter istam circumstantiam.
Dico igitur, in natura incorrupta potest iste actus haberi ex naturalibus.-Polest voluntas creata diligere Deum super omnia, ut Angeli in pura innocentia intellexerunt Deum, et potuerunt sic diligere. Et substantia actus potest haberi sine eo quod dat charitas, quia intcnsio potest esse ex habitu acquisilo, ila quod prompte potest iste actus liaberi ex amicitia acquisila, sicut probat unum argumenlum, ideo charitas dat acceptationem, et perficit potenliam.
QuaBritur, si modo est intensior iste actus diligendi Deum super omnia propter habitum charitalis?
Dico, fervor et firmitas semper ex parte charitatis est intensior, non a parte volunlatis. Sed an nalura corrupta, ut nostra, potest habere istum actum, dubium est.
Arguilur, igitur ad substantiam actus non requiritur habitus infusus*. Dico quod anima secundum portionem superiorem, ut perfecte perficiatur, oportet dari illam perfectionem a Deo immediate, non enim a natura perficitur summe. Iia3c lamen proposilio estcredenda, unde propter haec sunt habitus res- QuoDQodo Deum diligere possumus Daturalibus viribus super omDia.
Virlutes infusas ponendas, Don ratio- De, sed 6de constat.
DIST. XXVII. QUiESTIO UNIC.
peclu omnium actuum portionis superioris animee, non quia non potest habere tales actus ex naturalibus. Sed aliter est de isto habitu et aliis infusis; charitas forte est tota ratio acceptationis, et haic circumstantia est respectu extrinseci, et dicit ordinem ad voluntatem divinam, non autem dicit intensionem in actu, sicut causa, sicut nec aliae infuscE, sed est causa tamen partialis intensionis actus. Nec posset esse actus ita intensus, cseteris paribus, sine charitate, sicut cum ea; posilo enim eequali conatu aeque perfecto voluntatis, et habitu charitatis acquisitee aeque perfecto, cum istis et charitate potest elici intensior actus, quam cum illis et sine charitate. 15^ Sed estne actus hujus virtutis res- DepraBcep- pcctu hujusmodi objecti, sub preece- ^^^J|*"'^-pto? Videtur quod sic, Matthsei 22. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et illud preeceptum est affirmativum.
Contra, Magister in littera, hoc preeceptum non impletur in via, sed ut videamus quo tendamus. Dico quod sic. Maximum mandatum est diligere Deum, quia cum aclus preecepti affirmativi sit sub preecepto igitur et similiter iste actus, et in hoc, scilicet, nunquam facias contrarium, etin hoc facias pro tempore, et cum preecipit referre opera alia ad Deum, et non nisi diligendo, ideo debet aliquando necessario habere istum actum, sicutet honorare parentes, quando est opportunitas. Sed qualiter? Super om- Dico quod diligerc super omnia Smnn^ debet haberi quandoque utroque pMBibm. modo, intensive et extensive; debemus enim aliquando diligere Deum cum tota intensione possibili, et appretiare eum super omnia. Non potest tamen hoc preeceptum utroque modo impleri in via quoad omnes circumstantias, quee indicantur per illas addiliones, ex toto corde tuo, et ex tota anima tua; totaliter enim non potest haberi nisi de objecto viso, et hoc sensu non oportet hic Deum [diligere super omnia. Sic intelligit Magister: Cum tota anima, etc Ad primam rationem: Amicitia ig. requirit unitatem pro objecto pri- Ad argum. mario, sed pro secundario non re- ' paie!^*" quirit unilatem a^qualitatis, quee est ein^te wt unitas maxima. Unde secundum phSJoso^p". Philosophum, amicitia completa re- ^pJ^J®** quirit aliquam eequalitatem, ideo non optat amico summa bona,nec sic improportionatur; sic non est amicitia ad parentes, sed aliquid majus est ad eos. Tamen amicitia est virlus, et requirit in diligente virtutem, et unitatem in objecto, ul habet rationem objecti. Ipsa etiam virtus, prout est respectu boni honesli, conjungit secundum rectam rationem potentiam cum objecto. Stricte autem dicta amicitia secundum Philosophum est ad eequales; large autem sumpta potest esse inter ineequales, quia tota illa virtus in voluntate, si sit habitus, qui inclinat ad objectum sub ratione virtufis, potest esse ad omnes. Sed sic non loquitur Philosophus, sed stricte.
Dico, tunc est amicitia ad excedentes, non tamen sicut ipse loquitur ibi. Habitum enim ponit ad excedentes, quem tamen non vocat amiciliam; tamen est amicitia, vel excellentior, cum una amicitia est 486 LIBRl in.
ad excedentes, et alia ad sequales, Ad sextum, dicendum quod ami- ^g secundum ipsum ibidem. cilia acquisita el infusa non sunt ^^, ^^^ 17. Ad aliud, nego assumptum. Ad ejusdem speciei, nec difTerunt tan- chaHta» Ad secun- probationem dico, signum est quod tum per efficientes causas, sed P^^ ^^^J^^^Jyf;