signum diligo amicum, si facio sibi quod suas naturas, quia habitus est per- non sunt faciasaTte- niihi. Nec scquitur, ideo non pos- fectior habitu. Si autem ista acqui- Bpeciei.
"?ib?.^ sum magis diJigere ipsum per velie sita esset infusa a Deo, non esset illud magis sibi quam mihi. Unde ejusdem rationis cum illa infusa, sensus hujus, amicabilia adalterum, quia iste infusus habitus est talis, etc. est, istud signum amicitiee ad quod non potest causari aquacumalterum est, si facio quod volo mihi que alia causa, nisi a Deo, unde fjeri. Ad aliam probationem res- non distinguitur tantum ab efficienpondetur: Unitas maxima non suf- tibus, sed concluditur distinctio ex ficit ad maximum actum diligendi, efficientibus, quia scilicet non ponisi voluntatem, et bonitatis; et quia test esse habitus iste a voluntate, ut in me non est ratio summae bonita- efficiente, infertur quod non est tis, ideo possum aliud, ut Deum, idem habitus cum alio, qui potest plus diligere cum minori unitate. ab ea causari, sed difTerunt forma- Aliter dicitur,non requiritur nisi uni- liter, non ab objectis. Unde non setas proportionis,quae maxime est ibi. quitur, si habitus distinguitur, et Ad ter- Ad aliud, concedo antecedens, objecta, nec quia alius respectus est quod sine habitu Theologico infuso ad objectum in uno habitu, ergo potest homo diligere Deum super et in alio.
omnia, nec tamen superfluit chari- Sed estne habitus iste infusus jg^ tas. nobilior simpliciter omni habitu ac- Habitus Ad quar- Ad quartum, habitus non dat sub- quisito? Dico quod sic simpliciter; nobfuoreit stantiam actus, sed facilitatem. Dico non autem nobilior secundum pro- ^^^^-g^iJ^" quod habitus infusus non solum dat portionem ad objectum, quia obfacililatem secundum illam perfec- jectum alterius virtutis, ut justitiee, tionem actui, quia est partialis, ideo perfectius attingitur, quam Deus a potest aliquid aliud dare, scilicet charitate. Sed actus charitatis inintensionem et perfectionem intrin- fusee est perfectior quantum ad persecam aclui cum alia causa, quod fectionem, quam dat habitus, quia non potest sola, sed quoad hoc, ut habitus iste semper inclinat ad prihabitus iste sit meritorius, est ut mum objectum sub ratione sua, nec causa totalis. potest inclinare ipsum sub alia ra- Ad quio- Ad quiutum, dico quod non po- tione, sicut potest amicitia acquisitest acquiri ex actibus aliquis habi- ta, et quanto delectabilius inclinat, tus ejusdem speciei cum charitafe, tanto est perfectior. Unde diligens licet posset acquiri aliqua amicitia Deum habitu infuso potest diligere tendens in Deum sub eadem ratione eum, ut bonum commune, et vult objecti, et etiam peractum similem, eumdiligi ab aliis; non sic habitu scilicet super omnia Deum dili- acquisito, quo quis potest eum digendo. ligere ut privatum bonum sibi, et tium.
tum.
tum.
DIST. XXVII. QUiESTIO UNIC. 487 amor est perfeclior, 'qui vult ha- omni alio, sed amicilia acquisila Amor per- ^ere coudilectum. Unde habitus potest esse respectu Dei, ut est bo- '®^}i<^^^^^| charitalis necessario est principium num privatum sibi. "^Vaum diligendi Deum, ut est diligibilis ab DISTINCTIO XXVII.
DE DILIGENDIS EX CHARITATE iQBlantia.
QU2ESTIO I.
Utrum eodem habitu diligimus Deum, et proximum?
M Quod non. Unus habitus est circa Argum. 1. u"^"*^^ objectum, ergo cum homo sit aliud objectum; et aliud Deus, et tantum habitus charitalis est unus, qu8B est virlus Theologica, ergo, etc.
Dices, objectum primum est unum tanquam finis, unde Deus, qui est objectum primum, est unum tantum, et ideo habilus consiniiliter erit unus, et aliud atlribuitur illi. Alia enim sunt objecta secundaria, quee habent attributionem ad objectum primarium, et ubi unum propter aliud, ibi unum tantum.
Contra, in speculativis est alius habitus respectu principiorum et conclusionum; veritas conclusionum altribuitur ad veritatem in principiis; igitur est alius habitus respectu finis et ejus quod ad finem. Item, si eodem habitu morali et uno, quo appeto beatitudinem, appeto objecta necessaria ad beatitudinem. Item, tunc omnium esset unus habitus inlellectualis, et unus CoDtra.
appetilivus. Patet in quasstione sequenti.
Contra est Magister in littera, et j^^,j^ ^^ I. Can. Joan. 4. Qui diligit Deum oppoait. diligat et fratrem suum.
Habitum charitalis esse unum» quo Oeus et * proximus diiigunlur, et per dilectionem proximi intelligil velie eum condiiigere Dcum. Ezplicat quare eodem habitu non possum scire Deum, et scire alium, scire eum; sicut eodem habitu diiigo eum, et diligo alios diligere eum, quia possum velle alium velie quando non vult; at non possum scire alium scire, quando non scit, quia in secundo denotatur actum inesse alteri, in prlmo non.
Dico quod sic, quia eodem actu,^ volo, vel diligo Deum in se, et volo on^gere proximum Deum in se dihVere; p^o*»™»™» perfecte autem amans dileclum, cumcoodiliffere vult eum diligi, et Deus, qui est bo- Deum. num commune, non vullessebonum parliculare. Ideo^habens habitum talem, cujus actus praecipitur in communi, quod possibile est fieri, potest' diligere Deum, et proximum Deum diligere, quia velle eodem habitu possum tendere in objectum, etreflecti super illud; ergo eadem charitate possum diligere Deum, el velle pi*oximum diligere Deum, et hoc esl diligere proximum, quod est respectu honesti. Quod probatur ex hoc quod ista duo, scilicet aliquid velle et diligere^ sunt ejusdem rationis. Simile hujus patet, quia eodem habitu scio, vel scire possum DIST. XXVm. QUiESTIO I.
aliquid,et scio me scire; ergo eodem habitu diiigo, etdiligo me diligere. objeciio. Contra, licet habitu, quo scio, scio me scire, tamen non possum reflecti super actum alterius, nec scio illud alium scire; ergo talis habitus in intellectu non est reflexivus super actus aliorum inteiiectuum; ergo nec actus voluntatis, alioquin cum scio me cognoscere, vel diligere Deum, possem scire quemlibet alium cognoscere aut diligere. 3. Dicendum quod refert quando RespoDsio. verbum sciendi constituitur cum fiediftcatio-*' actu vcrbaliter signato, et quando "uud.^sdo construitur cum actu nominaliter aejificare. gignato. Undc aliud est, scio sedificationem^ etaliud, scio sedificare^ quia cum dicitur sedificare^ tunc scientia respicit actum aedificandi, ut possit egredi extra a me, ut actuaiiter existat. Quando enim construitur cum verbo infinitivi modi, denominatur reflecti super ipsum, ut elicitur actualiter, et sic non possum scire respeclu alicujus scibiliter, nec possum per habitum meum scire quando alius est in actu elicito respectu ejus. Si autem fiat reflexio super actum rectum nominaliter, sive ut significatur esse in actu elicito, sive quia abstrahitur a conditionibus requisitis, ut verbaliter significatur, sic possum reflecti super actum ut eodem actu, quo intelligo intellectionem meam, et cujuslibet alterius, quia reflexio tantum hic cadit super actum directum ratione quidditatis, sive in abstracto tantum, non inquantum actuinest, quod scire non potest. Unde non sequitur, scio ejus intelli' gerCy sive intellectionem in abstracto; ergo scio eum intelligere, sive scio in abstracto; ergo scio eum intelligere, sive scire; et in secunda propositione notatur quod scio actum intelligendi sibi inesse. Unde in actibus intellectus tantum potest fieri reflexio super actum signatum nominaliter, aut verbaliter in comparatione ad alios; sed ex alia parte in actibus voluntatis potest esse reflexio utroque modo.
Eodem enim habitu possum velle Deum,et velle volitionem hanc in quocumquetam in me quam in alio, et volo me velle Deum, et quemcumque alium, quia hoc non designat volitionem inesso alteri, sed tantum designat me velle volitionem ejus inesse alteri, vel alterum velle eum, et ideo utroque modo potest esse in voluntate reflexio, et in intellectu tantum uno modo.
Sed unde est bonitas istius habi- 4. tus? Dico quod ab obiecto. Volo Bonitas enim Deo bene esse, et volo isti ab objecto. amorem ejus inesse, et ex consequenti volo sibi bona justiliai, attingendo summum bonum in se, et ab aliis obsequium.
Ad argumentum in principio Ad argum. quaBstionis, dico quod hujusmodi p"°^*p**«- est unum objectum, neque enim proximus inquantum proximus, est ratio terminandi, sed bonitas divina etcharitas est principium elicitivum diligendi Deum in se; in actu tamen reflexo pro objecto proximo potest habere proximum, non sislendo ibi, sed ulterius tendendo in Deum; nec est simile de principio et conclusione.
1.
DiffereDtia lnter charitatem et gratiam.
Amor DeB zelotypat est inordinatus.
QU/ESTIO II.
An habenti charitatem necessarium sit diligere proximum?
Doctores citati qusBst. praeoedenti.
Dico quod charitas est habitus, quo habens eam Deo est carus, et Deus sibi. Sed gratia est habilus, quo homo est gratus Deo, licet eodem sit carus Deo, et e converso. Possibile tamen est Deum esse carum sibi amore, qui est zelus, ut esset proprius sibi, ita ut esset zelotypus, et noliet habere condilectum, hoc est, noUet alium pref^ter se diligere Deum, sed iste amor non est rectus. Pi-obatio, Deus est commune bonum; ergo natus est esse bonum mihi et aliis, quia est infinitus; igitur volens Deum, qui debet esse commune bonum pluribus, esse proprium sibi et non alii communicari, inordinate vult.
Item, iste amor zeli non esset perfectus, nec amor aliquis quousque diligens vult habere condiligentem eum, cujus amor sit sibi gratus, sed est amor inordinatus, quia secundum Augustinum 8. de Trinit. cap. 3. Non est amor perfectus nisi diligens velit habere condiligentem; igitur, cum charitas non sit inordinata, quia infunditur a Deo, qui habet charitatem proprie, vult habitualiler Deum diligi ab omni alio, cujus amicitia est Deo grata. Si enim diligo aliquem, volo eum diligi ab omni eo, a quo vellem ego diligi, nec vellem eum diligere aliquem, quem ego nolo diligere. Et tunc habentem charitatem, necessarium est diligere proximum habere charitatem, eo quod non illius tantum est amicilia Deo grata. Unde necesse est habentem charitatem • diligere proximum habitualiter in sensu comparationis, nam charitas est habitus inclinans ad dilectionem proximorum.
Ostenso amorem esse inordioatum, si nollef Deum ab aliis condiligi, resolvit quod debemus velle Deum amari a Beatis, nec non a viatoribus in communi. Non est tamen quod in particulari, respectu bujus vel illius, ad id ligemur de per se, nisi adsit necessitas quasi extra, ut 8i viderem aliquem ad Dei odium vebementer tentatum, et sperem tali aclu Deum ei succursurum. Docet de potcntia absoluta stare posse odiam proximi cum amore Dei.
Sed estne necessarium habenli 2. charitatem actualiter diligere proximum? Dico quod aliquis est proximus, cujus amicitia est Deo grata, sicut electi et beati illi simpliciter loquendo, sunt cari, et hoc cerlitudinaliter habemus quod sunt diligendi. De damnatis aulem certum est quod non sunt cari. De proximis in via dubium est de quocumque in particulari, an sit proximus uno modo, vel non. In communi certum est multos viatores electos et gratos Deo, et multos non. Dico tunc ulterius, quod necessitas actus potest intelligi de actu negativo prohibito preecepto charitatis, scilicet non odire; omne enim praeceptum habet actum prohibitionis, qui cadit sub pra3cepto. Non est aulem simpliciter necessarium sic diligere habenti charitatem, hoc est non odire, sed tantum sub conditione tenetur, non autem absolute, quia conlingens est ex prohibitione DIST. XXVIII. QUiESTIO II.
divina. Unde non odire non est necessarium, ita scilicel quod opposiluni includit contradiclionem. Non enim necessariuni simpliciter cst asserenli principium assentire conclusioni, sed polesl non assentire, quousque error conclusionis redundet in errorem principii, et propter islum errorem refugit ab illo conclusionis errore. Sed bonitas proximi non est ita necessario conjuncta bonitati finis, sicut veritas conclusionis veritali principii, et per consequens non est contradictio voluntatem velie Deo bene esse, et alii homini non velle bene esse.
Igitur nec simpliciter necessarium est habenti charitatem velle proximum Deum diligere, aut non odire, p"roximi!*^ quia polest velle eum non diligere Deum, neque in actu illo est contradiclio, neque necessitas, si sit habitus imperfectus. Unde voiuntas, quia libera est, potest habere actum suum, licet charitas inclinet in amorem quantum in se est. Itaque non est contradiclio quod aliquis habeat charitatem cum odio proxi- Posset de potentia stare Dei dilectio mi, tamen necessarium esl de potentia ordinafa Dei, quia in illo praecepto prohibelur ille actus malus, scilicet odire proximum, nam simpliciler necessarium est non odire de potentia ordinata et intelleclu preecepti. Unde tantum est necessarium ex praecepto et ordinatione, quia de faclo transgressionem praecepti charitas cessat in anima, quia tunc annihilat eam Deus. De actu affirmativo, dico quod An proxij muspositinon oportet semper inesse, sed ve auquandebet inesse quando occurrit neces- ^ ^118^°" silas, ideo iicet semper preeceptum obliget, ut nunquam odiat, tamen non esl necessarium alicui habere aclum affirmalivum respectu proximi. Unde contemplativus potest diligere se, et vivere solitarie, non considei^ando proximum, nec est necessarium considerare proximum, ideo neque sic diligere illum. Et ideo si esset aliquis solitarius et devotus, nihil cogitans de proximo, non est necessarium elicere actum diligendi circa ipsum, sed necessario non odire.
DISTINCTIO XXIX.
DE DILECTIONE SUI IPSIUS.
1* An homo teneatur post Leum, maxime diligere se?
Circa dislinctionem vigesimam Arffument ^^'^^"^ queerilur: An homo teneatur primum. maxime diligere se ex charitate post dilectionem Deil Quod non, 3. Ethic. cap. 9. amalores sui vituperantur. Item, et per Apostolum, 2. Tim. cap. 3. In illis diebus erunt homines sese amantes. Item Augustinus de Civil. duas civitates faciunt duo amores Dei et proximi. Item, Gregorius in hom. super illud, Luc. 10. Misil illos binosy etc. Nemo ad se charifalem habere dicitur.
llem, si quis leneretur diligere se minus Deo, eliciens actuni intensiorem circa se quam circa Deum, peccaret mortaliter; hoc non est veium, quia contrarium experiuntur Sancti. Similiter hoc videtur sccundum inclinationem naturalem.
Item, quod non tenetur ex charitate diligere se plusquam proximum, quia ex charitate diligitur bonum in se; igitur majus bonum et melius magis; ergo proximum meliorem te magis teneris diligere.
Contra, dilectio sui ponitur mensura respectu dilectionis proximi a Salvatore, juxta illud, Malth. 19. et 22. Et proximum tuum sicut teipsum. Sed mensura prior et perfectior est mensurato; ergo, ctc.
Quoad bona spiritualia lenetur quis plus se diligere post Deum, ex ratione ad oppositum, et quta dilectio sui et proximi est actus reflexus, et inler reflexos primus est ilie, cujus ipse sum principium. Secundo loco bona spiritulia proximi amanda, seu quod;ille mecum amet Deum. Tertio, corpus proprium. Quarto, corpas proiimi; ita D. Bonav. Valentia, Durand. Palud. Bellarm. Toiet. citali bic. Ad secundum, docet teneri nos diiigere Deum super omnia intensive et extensive, seu soiidius et ferventius; quod quomodo inteiligatur, vide in Oxon. dist. 27. in Scbol. Dum. 16. Loquendo de dilectione cbaritatis, baec duo idem sunt, quia ab ipsa entitate talis diiectionis, est soliditas, nrmitas, seu major appretiatio. Quidam putant non esse possibile, ex cbarilate aliud super Deum diligere. Aiii aiunt eodem actu, quo diiigitur proximus, Deum diligi; si Oat comparalio intcr amorem cbaritatis et naluralem, et certum est non esse peccatum parentes amore nalurali intensius dili^^ere quam Deum amore supernaturali, quia absolute tunc Deum plus diliges.
Ad quaestionem, charitas est amor ordinatus Dei, ideo zelus non est amor perfectus, quo nolo diligi eum ab omni, cujus amicitia est Deo grata.Tunc arguituriOmnis amicitia ordinata alicujus objecti inagis ha- Contra.
DIST. XXIX. QU^STIO UNIC.
bet et immediatius diligere actum elicitum quam non elicitum; igitur magis et majori affectu volo meum diligere respectu Dei, quam diligere proximi, et sic majus bonum volo mihi quam proximo. ^b^no^eat Itcm, quod pro nuUo bono finito peccan- salvando est peccandum morlaliter, quia hoc corrumpit bonum infinilum, quantum est de se; igitur non debet homo peccare mortaliter pro salvatione dilectionis Christi; igitur tenetur magis diligere se quam alium, ubi peccandum esset mortaliterpro salute alterius. Unde habitus, quo fit reflexio, immediatius inclinat ad reflectendum super aclum quem elicit, quam superaiium. Est igitur ordo hic: Primum enim quod volo post primum diligibile, est actus meus, quo tendo in Deum, volendo me diligereeum, et hoc est amare me ex amore charitatis. Sed quia non est volendus, ut bonum privatum, ut in ejus volitione nolit habere ahum comparticipem in amando, quod facit amor zeli, ideo debeo velle consequenter omnem alium velle Deum, cujus volitio est Deo grata et accepta, et hoc finaliter, vel aliquando, nam licet charitate habeatur homo carus Deo, et ipse habeat Deum carum, magis tamen respicit Deum, ut habetur carus a Deo objective. IIoc autem non sic volendo eum esse tantum mihi carum, cum ipse acceptet non tanlum me velle eum, sed et proximum, et hoc licet ex consequenti, quia primo amando eum, reflector super hujusmodi velle prius, ut inesse mihi quam alteri. Et hoc est diligere ex affectione juslitiae et habitu charitatis, qui est idem, et objectum idem, ut dictum est, quiaactus, super quem fit reflexio, non terminat ut objectum, sed tantum ut medium tendendi in objectum actus directi.
Ad primum, Philosophus disputat 3. ibi et allegat proverbia ad utram- Ad argum. que partem, et dicit, virtitosus ma- Quomodo xime diligit se^ et hoc est laudabile^ esV/au^daquia diligit se ad maxima bona, et ^**®' non inordinate. Unde arnare se ad actum justitiae, per quem attingo Deum, est amare Deum, et volo unum objectum, scilicet Deum aliquando per unum actum, aliquando perplures medios; sed diligere se sicut finem est vituperabile. Unde hoc donum Dei esl, quod despiciendo se, et diligendo Deum summe, diligit se. Unde loquitur de amore respectu sui ad aliquod bonum utile, et hoc est frui utendo. Per hoc patet ad Apostolum et Augustinum. Ad Gregorium, verum est quod loquendo de creatura, non minusquam inter Deum et creaturam potest esse charitas; habet enim in diligendo se principaliter Deum, in quem in isto actu tendit, infra quem non quiescit. Unde nemoproprie diligit se, quia Deus tantum est objectum dileclionis, nec est amor minus quam inter duos, scilicet inter amantem et Deum.
Si quaeras, quare igitur misit Christus ante se binos? non videtur in hoc salvari intentio Salvatoris. Dico, non quod charitas non nisi inter duos discipulos haberi possit, sed quia perfecta charitas tunc inler crealuram et Deum maxime relucet exemplarilcr, quando pro ainore Dei descendilur ad diligendum proxiraum.
4, Ad aliud, aliquid potest dici magis Ad secun- amari, quia maius bonum sibi ap- Dupiiciter netilur, vel quia maiori aliectione quemma- sibi appetitur bonuni. Primo modo gis diiigi. ^^^ ^g^ magis amare, quia velle alicui majus bonum non est magis amare; majus enim bonum volo Papae volendo ei Papatum, et Regi regnum quam mihi, licet e converso plus me diligam, etsic velle majus bonum mihi quam Deo, est peccare morlaliter, quia magis debeo Deo.
Sed de majori affeclu distingui potest quanlum ad majorem firmitatcm, vel quantum ad majorem fervorem. Sed istam dislinclionem non bene intelligo, quiasi valeret, alter actus eril perfectior necessario et intensior, etistedebetessecircaDeum. Certum est autem quod magis firmiter et solide debet Deus diiigi, quam tu ipse, quia aliquis videtur habere firmiorem affectum ad diligendum aliquem, cum alium ferventius diligit, sed non solidius, quia pater in periculo magis pateretur diUgiffi- P''^ ^'^^ quam mater. Unde diligil lium fir- intensius, fortius et solidius, et sic mius ma- ^ ' ire- solidius Deus est diligendus, ideo si te solidius diligis, ut malles Deo male esse quam tibi, peccas mortaliter. Sed (credo) non tantum majus bonum debeo velle Deo, sed et intensiuseum diligere, et hoc est solidius. Probo, quando quis diligit aliquem plus alio, tunc sibi vult cilius bene esse, et alii male prius quam ei; igilur sic diligis, quia solidius; igitur et intensius. Ideo dico quod actus diligendi circa Deum debet esse perfectior et intensior, id est, solidior, ita quod vellet magis sibi maleessepropteraliquem actum quam Deo.
Sed quid de ferventiori actu? Dico quod passiones concomitantur naturam naluraliter; et ideo videtur aclus ferventior, etqui facilius elicitur propter hoc, videtur ferventius diligere se quam Deum. Sed iste fervor passio esl; unde ferventius potest quis diligere Deum quam se, tam ex parte objecti quam ex parte actus.
Ad aliud: Omnia praeter primum charitas respicit accidentaliter, quia non nisi in respectu ad illud, tamen immediate potest reflectere super actum proprium magis volendo se; non ut objectum finale, sed ut proximum ordinatum ad objectum ullimum, et ita non valet consequentia.
Ad tertium.
DIST. XXX. QUiESTIO UNIC.
DISTINCTIO XXX.
DE DILEGTIONE INIMICORUM Secundum.
Utrum inimici si?it diligendi ex charitate?
I Circa dislinctionem trigesimam ArgumeDt. queeritur: Uirum necessarium sit primum. cliligere inimicum ex charitate?
Quod non, Auguslinus in EnchiridiOy cap. H. et habetur in littera: Non est tantse, etc.
Item, Matth. 25. Dictum est antiquisy odio habebis inimicum. Sed eadem sunt praecepta moralia in nova lege et antiqua, et non alia, secundum Glos. 3. Reg. 2. super illud: Fecit quoque mare. Et decem preeceptis in lege omnia, quas facere debemuSy expressit; igitur cum nos non aliter teneamur ad praeceptum, quam illi,etipsi ad hoc non tenebanlur, igitur.
Item, LucseQ. dicit Glossa: Dili' gere inimicum est perfectorumy non parvorum; igitur hoc non est de necessitate salutis. Unde Augustinus super illud Psalm. 118. Revela oculos meos. Mirabile amicum diligerey mirabilius tamen diligere inimicum; nuUus autem tenetur ad mirabiliora. 2. Item,Lucfie 10. quaerit legisperitus, Qaartnm. qnis est proximus meuSy et dicit Tertium.
Quintum.
quod iste qui facit misericordiam^ et iste est diligendus; unde et ibidem dicit Dominus, ettufac simili' ter. Sed inimicusnon est hujusmodi, quianon facit misericordiam; igitur, etc.
Item, in contrariis tenet consequentia in seipsis, ex 2. Topic. Amico autem oportet benefacere; igitur inimico malefacere; igitur non diligere.
Item, hoc videtur naturae repu- sextum. gnare. Unde hocest naturale in omnibus aliis, quod nociva et inimica naturae odiuntur; igitur sic erit in voluntate.
Contra, Matth. 5. Diligite inimi- contra. cos vestros. Dicitur hoc esse consilium.
Ibidem etiam dicitur: Si amicos tantum ditexeritisy quam mercedem habebilis? Item, Mattheei 18. Christus dixit Petro: Dimitle usque ad sepluagies septies.
Item, Malth. IS. ubi legitur Dominum misisse servum nequam in carcerem, quia non est misertus conservo suo, et tandem dicit ibidem: Sic faciet Pater meus coelestisy etc.
Primum dictum, inimicus qua talis non est diligendus, quia malus, positive habens babituin vitiosum odii. Secundum, qua bomo dilectione habituali diligendus est, potest tamen non diligi actu. Tertium, non debeo nolie inimico amare Deum in se, vel sibi, sed neque teneor ista sibi vslle posili?e, absolute, id est, efficaciter, sed lantum si Deo ita placueril, et non est necesse explicite ponere talem condi* tionem, quia inclusa est in omni petitione ordinate facta Deo. Quartum, bona corporis, et externa possumus velle ot nolle proximo et ioimico, prout ei, secundum Deum magis expedit.
3- Dicendum quod inimicus dupliciqaa laiis ter Dolest cousideran, vel ut iniminon est di-,,, -rfc • j • ligendus. cus, vcl ut homo. Primo modo, inquanlum hujusmodi, malusesl, non tanlum privatione boni moris, sed ex habitu vitioso conlrario positive. Sicut injustus non tantum dicitur, qui caret habitu justitise, sed qui habet habitum justitice contrarium, elicitum ex actibus contrariis. Ita cum amicitia respiciat bonum virtutis in amato conveniens bono virtutis in amante, et ex hoc fit dilectio, ita inimicilia dicit proprie habitum causatum ex actibus contrariis, scilicet odii, propter bonum virtutis in eo, quem non imitatur. Unde inimicitia ut hujusmodi, est pessimum vitium, quia optimoe virtuti, scilicet amicitiae, opponitur, et eam privat. Undesic diligere inimicum est diligere ejus inimiciliam, et hoc est odire Deum, quia ut sic non debemus diligere inimicum. Poteat ioi- Si vero consideretur ut homo, sic homo non possumus loqui de dilectione habidiiigi ac- ^^^jj ^^^1 actuali. Si de actuali, nec sic tenemur pro semper, nec aliquando habere actum elicilum dileclionis erga inimicum. Convenit enim ex causa justa et licita, ut ex occupatione circa contemplationem, sicut sunt solitarii, nunquam habere actum elicitum circa cognilionem aut dileclionem alicujus, nisi solius Dci, et sic possumus non diligere actualiter.
Sed utrum possimus habere actum contrarium positivum circa eum,uf odire, vel nolle ei bonum?
Dicendum quod quinque sunt genera bonorum, circa quse diversimode estdicendum, scilicet duo in comparatione ad Deum, summum, justum, volendo scilicet eum diligere Deum propter se. Secundo, ut summum commodum sibi, et maxime volendo sibi Deum. Tertium est bonum vita) et esse. Quartum est bonum corporis, ut castitas, decor, fortitudo. Quintum, bonum temporale, ut prosperitas et divitia^.
Quoad primum et secundum, videtur dicendum quod cum debeam ex charitate, non amore privato diligere Deum, cavendum erit mihi, ut tantum dilectio mea sit ei accepta, nolendo habere comparticipem in amando ipsum in se amore justitise, quiavolendo eum sic mihi ex affectione commodi, hoc esset veile privatum, quod Deus vuit habere commune, et per consequens moraliter amare, et non ex charitate. Ideo non debeo absolute velle ei talia bona, nec tamen absolufe nolle ei ista, quia absolute velle eum habere Deum carum, vel amare, cujus amorem Deus non acceptat, vel quem non vult habere amicum, sed inimicum, esset inordinate velle, quia velle talia alicui, Deo displicet, est potius non amare, sicut vclle Regi alicujus amicitiam, quae sibi finaliter displicet.
Sed de actu posilivo non oportet, quia potest subtrahere se ab actionibus, ut nunquam sit necessitas diligendi eum actualiter positive, cum hoc possit etiam circa amicum efficere, ut patet supra *; ideo di- 4.
Quioque geoera bonorum proximo Toleuda.
Quomodo ooD debemua absolule velle ioiroico Dei aniicitiam.
D.
* Dittiocl preced. q.
DIST. XXX. QUiESTIO UNIC.
cendum esset, quod non deberet velle alicuiDeum absolute, sed sub conditione, si non displicet Deo se communicare sibi, et sicnon debemus absolule velle velnolle inimico illa, sed utrumque sub ista conditione, si Deus hoc acceplet, debemus velle; si non, non debemus ex charitate velle, ut Deus acceptaret eum, sed ex abundanti hoc orare. Verumtamen aliquando oportet habere aliquos actus elicitos interiores et exteriores ordinantes justum ad diligendum Deum, si habeo curam ejus, sed si non, non teneor. Aliter teneretur ire praedicare, hoc tamen non oportet, quia scio aliam viam possibilem, ideo non teneor absolute sibi actu interiori, nec exteriori. Ubi vero hoc non possetfieri nisi per me, non possum sine peccato subtrahere me sibi, ubi incumbit mihi cura.
Secundo quoad alia bona, et primo quoad duo ultima. dicendum ^^^vlu^et Q^^d positive diligendo eum et privative possemus ei velle ista bona, scilicet temperantiam, sanitatem, vigorem, etc. positive quidem volendo eum converti ad bonum, et emendari. Si autem istis utatur ut ad exercitium malitice suae, possum ei noUe illa, sive velle, ut auferantur, quia sic majus bonum volo ei; similiter privative, nolendo eum plus male uti, sive nolendo eum plura mala multiplicare ad majorem damnationem suam.
SCHOLTUM ir.
Nou licel velle mortom inimico, autpeccalori absolute (quia hoc esset velle eum damnari), sed coodttionate, si Deus non decrevit eum salvare, vel si sit muiliplicaturus peccala, iicet ToM. xxni.
Bona corporis et eiteroa, DoIIepro ximo ut expedit ei tamen velle mortem ei, qui secundum leges eam meruif, ac persecutori Ecclesiae et Reipublicae. Tanjritur hlc quaestio de Tyranno, an scilicet a quolibel occidi possil. El Doctor in Oxon. hic num. 10. negat. Et Concil. Constant. sGss. 15. partem affirmantem damnavit, ut haBreticam. Vide Alens. 3. part. quiBst. 31. ro. 2. arl.2. §i. D. Thom. 2. 2. quajst. 64. art. 3. Cajet. Binnes. Arag. Valentia ibid. dist. 5. qiiasst. 8. part. 3. Vide etiam D. Thom. opusc. de regimine Princip. lib. i. cap. 6. el 2. ad ullim. qu®st. 2. art. 2. ad 5. Doclores communiterdistinguunt de Tyranno, invasore et admioistralore.
Sed quoad tertium, scilicet bonum e. vitae, non possumus positive ei Quaodo velle auferri bonum vitae, quia hoc *'morlem nuUo modo esset revocalivum ejus p*^*^*'°"- ad bonum, quia post mortem non est locus emendse, et ideo tantum privative possum sub conditione nolle ei illud bonum, volendo sibi mortem, ut si Deus non decrevit ipsum salvare, nec aliquando habere amicum, possum sibi velle mortem, et nolle vitam, ne addat peccatumpeccatis ad cumulum damnationis ejus. Quod etiam probatur ex inLegenda vita Anastasiae de viro sub Publio, * '^^^^* quae oravit ut si Deus praeyidisset eum in infidelitate sua mansurum, juberetlocum dare culloribus suis.
Videntur tamen alii duo casus, in wors ini- •u II A.. miciappeti quibus possemus velle mortem ini- poteet, Bi mici, non peccando. Namjudex, pu- meruu*"- niendo secundum justitiam, non ^^Teges? peccat mortaliter, nec per consequens executor juste exequendo, quia actor elicite potest velle quod judex juste judicavit; igitur licitum est utrique velle mortem inimici. Unde videtur quod possum sibi velle talia mala, quia dignus est talibus.
Item, si sit inimicus publicus Ec- Licet apclesiae, vel persecutor, videtur quod mortem possum recte velle mortem ejus, Rli^p^ubiJ* cffi, aut quia semper bonum commune prae- ^ru Eccie*." poneudum esl bono particulari, et si *^®' unum alteri repugnat, magis dcbemus velle bonum particulare non esse quam commune, quodabsolute estvolendum, et bonum particulare sibi oppositum absolute nolendum.
Sed malavita hujus impedit cuUum divinum, etest contra bonum communitatis, et sic esset iicitum velle ejus non esse, vei mortem, inquantum est contrarium bono communi, vel inquantum aiiquis est membrum putridum in Ecclesia corrumpens alia.
Judex cum Scd potest dici ad primum de jubet'ieiie' dicc punicnte, quod aliquid est vocrUDi^iosi. lunlarium simpliciter, el per se, sicut volo comedere, etc. aliquid vero est voluntarium ex aliqua causa praecedente simpliciter nolita, et tunc est voluntarium aliquo modo in eo quod prsecessit causaliter, si- •in 3. d. ^"' saepe dictum est*. Isto modo poj5. DDm. lest judex licite velle mortem illius, ^*"* ^^J^Sr^ et similiter executor justiticB, volennum. 21. do scilicet illud propter malum commissum non esse, et ideo velle reum damnari, et sic cum tristitia facere sententiam, et velle mortem. Unde si nihil aliud instat, non videtur ordinate volendum, scilicet effundere sanguinem absolute, et ' ideo nec actor, nec judex debet hoc velle absolute, sed cum tristilia, quia magis deberet velle quod bene esset sibi, et quod fecisset bona, quam quod sic moreretur.
Si vero ab inimico crescit Ecclesia, sicut filii Israel ex oppressione yEgyptiorum, non est propter hoc volenda mors ejus. Quoad aliquos vero, qui sunt membra putrida Ecclesiae corrumpentia aliquos vel exemplo, vel suggestione, eadera sententia est, quae et de morte inimici, quia talis inimicatur virtuoso cuilibet, inquantum est contrarius bono virtutis. Unde vel est vitanda ejus conversatio, vel ab aliis membris ejus separatio procuranda, scilicet a comfnunitate fidelium, et hoc sub conditione, sicutpraedictum est. Ad primum argumentum principale, dico quod auctoritas ilia in- 8. telligi potest quantum ad bona ex-Adargom...\ ^ j...j. primum.
teriora, sic ut non sunt diligendi inimici, sed creatura in ordine ad Deum. Unde loquendo de bonis temporalibus, tunc non est tantae multitudinis loquendo de bono aeterno. Vel non intelligitur in tempore necessitatis, sed congruilatis, ita quod distinguitur de casu congruitatis et necessitalis.
Ad aliud, in tota lege non sciibi- ^^d*um"°" tur: Odio habebis inimicum: sed Ju- Nnnquam . ' Deu« dixit daei dixerunt hoc, quia dictum est eis: aotiquis DuKjes proximum luum sicul tei- micos. psum, et intellexerunt, if/itur odies inimicumyiper locum a contrario male arguente, sicut videtur Christus dicere et docere, Matth. 5. Ego autem dico vobisydiligite inimicum cestrum, non dicif, scriptum esty sed diclum eslantiquis. Quod autem non erat Argomenpraeceptum tantum de dilectione SSJiose^^* amici, patet, quia dilectio talis non '" ^aie?.*^' esset tantum bonum sine dilectione inimici, sicut patet hic Matth. o. Si diligitis illoSy qui vos diligunty quam mercedem habebitis? Unde requiritur ut amplius procedatur ad diligendum inimicum. Unde argumentum a contrario sensu non valet, quia ratio diligendi utrobique est ibi, sicut hic. Sed quando ratio communis est opposita in utroque DIST. XXX. QUiESTlO UNIC.
sensu opposito, tunc valet ex opposita ralione inferre opposilum in consequente.
9. Ad probationem de decem pra3ceptis, dicitur quod non tenemur de communi lege nisi ad decem preecepta, et praeceptum de dilectione inimicorum spectat ad illud: Non occides; et hoc inquantum est prohibitum, non inquantum affirmativum. Praeterea, alii dicunt quod decem praecepta fuerunt exposita in nova lege, et exponens statuit ea sub praecepto, non tamen hoccredo, sed sicut illud: No7i conciipisces uxorem alterius^ est praeceptum nunc, ita ettunc.